Click here to load reader

VREDNOVANJE PROSTORA - GOV.me

  • View
    4

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of VREDNOVANJE PROSTORA - GOV.me

Vlada Crne Gore MINISTARSTVO PROSVJETE I NAUKE ZAVOD ZA ŠKOLSTVO
predmetni program
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA
SADRAJ 1. NAZIV NASTAVNOG PREDMETA......................................................................................................................................................... 3 2. ODREENJE PREDMETA .................................................................................................................................................................... 3 3. OPŠTI CILJEVI PREDMETA.................................................................................................................................................................. 4 4. SADRAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETA................................................................................................................................... 5 5. DIDAKTIKE PREPORUKE ................................................................................................................................................................ 25 6. KORELACIJE ....................................................................................................................................................................................... 27 7. STANDARDI ZNANJA (ISPITNI KATALOG) ........................................................................................................................................ 28 8. NAINI PROVJERAVANJA ZNANJA I STRUNE OSPOSOBLJENOSTI .......................................................................................... 31 9. RESURSI ZA REALIZACIJU ................................................................................................................................................................ 32 10. PROFIL I STRUNA SPREMA NASTAVNIKA/CA I STRUNIH SARADNIKA/CA.............................................................................. 35
2
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA 1. NAZIV NASTAVNOG PREDMETA
VREDNOVANJE PROSTORA 2. ODREENJE PREDMETA a) Poloaj priroda i namjena predmeta VREDNOVANJE PROSTORA je izborni predmet koji se izuava u VIII ili IX razredu. Predmet je nastao kao rezultat RAVE Space projekta u okviru INTERREG III B CADSES programa. Cilj projekta je unapreenje obrazovanja u oblasti prostornog planiranja i odrivog prostornog razvoja u osnovnim i srednjim školama. Predmetni program je povezan sa programima drugih predmeta koji se izuavaju u osnovnoj školi a koji su vezani za prostor, ouvanje ivotne sredine i odrivi razvoj (geografija, biologija, bilogija sa ekologijom i sl.). Takoe, sadraji programa su vezani za prirodne nauke kao što su fizika i hemija, a prilikom realizacije sadraja i pojmova mobilišu se i produbljuju znanja i vještine iz predmeta kao što su graansko vaspitnje, tehnika i informatika, maternji jezik i knjievnost, likovna kultura, muzika kultura, istorija i dr. Suština predmeta jeste da širi znanje o vrednovanju prostora meu uenicima/ama osposobljavajui ih da aktivno doprinose prostornom razvoju uvaavajui prirodne, ekonomske, socijalne i kulturalne resurse. Uopšteno, prostor je ogranien i nije obnovljiv resurs. Stoga upotreba prostora mora biti orijentisana na njegovo uvanje za budue generacije. Sa ove take gledišta, predmet vrednovanje prostora priprema preporuke ili uputstva za odrivi razvoj, kao razvoj koji moe da nosi zajedno socijalno i ekonomsko blagostanje uvajui ivotnu sredinu i bogatstvo prostora date oblasti. Kada govorimo o vrijednostima prostora esto ih povezujemo sa „iskustvom“, „sjeanjem“ i „eljenim stanjem“, tako da vrijednost prostora moemo definisati kao sistem normi, stavova, vjerovanja, gledišta, mišljenja, zapaanja koja utiu na odnos izmeu pojedinaca, prostora i aktivnosti u prostoru. Vano je bolje razumjeti odnose na kojima se zasniva veza izmeu pojedinaca, zajednice i prostora, jer razumijevanje ovih odnosa doprinosi adekvatnijem korišenju prostora i njegovoj odrivosti. Kako sam prostor dobija vrijednost jedino kada je takva vrijednost zapaena od onih koji ga koriste, sadraji ovog programa omoguavaju dublju i adekvatniju spoznaju tih vrijednosti i odnosa, a u skladu sa tim olakšavaju odreivanje prioriteta pri korišenju (odriva upotreba) i zaštiti prostora.
3
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA Ovaj predmet omoguava uenicima/ama da na osnovu istraivanja na terenu, aktivnog i kooperativnog uenja i uenja na osnovu iskustva, doive prostor kao sopstveno okruenje sastavljeno od prirodnih i elemenata koje je napravio ovjek. Takoe, predmet podstie radoznalost za prostor u kojem ivimo, razvija intelektualne sposobnosti i uoavanje uzrono-posljedinih veza. Upravo u tome se sastoji njegov znaaj. Namjena predmeta je da uenici/e steknu primjenjljiva znanja i vještine za razumijevanje kompleksnosti vrijednosti prostora i procesa odrivog razvoja, neophodne za njihov intelektualni razvoj. Takoe, ovaj predmet omoguava rano sticanje znanj o prostoru, njihovo nadograivanje u narednim nivoima obrazovanja i poetak kreiranja strunjaka iz razliitih oblasti koji raspolau sa znanjima o prostoru, što omoguava donošenje adekvatnih odluka na razliitim nivoima odluivanja kroz praksu u lokalnoj zajednici i šire. b) Broj asova i oblici nastave Vrednovanje prostora se izuava kao izborni predmet u VIII, odnosno IX razredu (trei ciklus) sa godišnjim fondom od 64 asa (2 asa sedmino X 32 sedmice = 64 asa). Program je planiran za 32 sedmice. Orijentacioni broj asova
Tema br. Uvod/teorija Istraivanje na terenu Razrada/ vjebe Ukupno asova 1 2 2 2 1 2 6 9 3 1 3 5 9 4 1 2 4 7 5 1 4 4 9 6 1 5 8 14 7 2 12 14
Ukupno asova 9 16 39 64
3. OPŠTI CILJEVI PREDMETA Cilj izuavanja predmeta VREDNOVANJE PROSTORA je da uenici/e:
- steknu vještine i znanja za razumijevanje kompleksnosti vrednovanja prostora i odrivog razvoja;
4
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA - razviju sposobnost utvrivanja namjene i korišenja prostora; - shvate znaaj unapreenja, korišenja i upravljanja prostorom kao posebno vrijednim prirodnim bogatstvom; - shvate znaaj odrivog razvoja i racionalnog korišenja i zaštite prirode; - razumiju znaaj zaštite integralnih vrijednosti prostora i zaštite i unapreenja stanja ivotne sredine; - razumiju usaglašavanje interesa korisnika prostora i prioriteta djelovanja u prostoru; - shvate znaaj izrade i donošenja planskih dokumenata, kao i praenja njihovog ostvarivanja; - razviju sposobnost analiziranja i misaone panje; - razviju sposobnosti zapaanja i misaonog povezivanja zapaenih elemenata u prostoru; - steknu predstavu o prostoru, elementima prostora, njihovom rasporedu i relacijama; - razviju sposobnost analitikog posmatranja i sistematskog prikupljanja podataka; - razviju sposobnost orijentacije u prostoru, sposobnost itanja i crtanja karata (mapa); - razviju sposobnost za sistematsko terensko istraivanje; - upoznaju svoj kraj u okviru terenskog istraivanja; - stiu znanje o znaaju provjere rezultata ponavljanjem istraivanja i kritikoj interpretaciji podataka; - razviju sposobnost upotrebe jednostavnih metoda istraivanja (opaanje, intervju, jednostavna analiza, kartiranje, upotreba
teksta, dijagrama, statistikih i drugih izvora); - razumiju kljune probleme u prostoru (ugroenost ivotne sredine, devastacija prostora, neplansko korišenje); - razviju sposobnost samostalne organizacije istraivanja; - razviju sposobnost saimanja, razmatranja i klasifikovanja; - razviju interpretatorske sposobnosti i logiko povezivanje; - razviju vještinu diskusije i interakcije; - razviju sposobnost za upravljanje vremenom, preuzimanje odgovornosti, postupanje u neoekivanim situacijama; - razviju sposobnost postavljanja problema i iznalaenja moguih rješenja.
4. SADRAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETA
1. POJAM PROSTORA 2. ELEMENTI PROSTORA 3. UPOTREBA JAVNOG PROSTORA 4. PEJZAI 5. DOIVLJAJ PROSTORA 6. PROSTOR I BIODIVERZITET 7. PLANIRANJE PROSTORA
5
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: - zna šta je prostor, - upozna elemente prostora, razlikuje
prirodne i elemente koje je napravio ovjek,
- saznaje o znaaju prostora kao resursa,
- zna da vrednuje prostor kao resurs, - razumije uticaj djelovanja ovjeka
na prostor, - saznaje o problemu devastacije
prostora, - shvata znaaj ouvanja prirode, - razumije pojam odrivog razvoja, - shvata znaaj vrednovanja prostora
i odrivog razvoja.
iskustva na osnovu kojih daju svoju definiciju prostora,
- kroz razgovor identifikuju elemente koji ine prostor,
- diskutuju o vrijednostima elemenata prostora,
- diskutuju o znaaju prostora za ivot,
- analiziraju stepen ugroenosti ivotne sredine i razgovaraju o nunosti zaštite prostora,
- daju primjere devastacije prostora koje su uoili/e u neposrednom okruenju,
- razgovaraju o znaaju odrivog razvoja,
- predlau akcije za zaštitu ivotne sredine.
Prostor; elementi prostora; prirodni i antropogeni elementi prostora; prirodni resursi; ugroenost ivotne sredine; devastacija prostora; odrivi razvoj; vrijednosti prostora.
Geografija: prirodna sredina i geografska sredina. Maternji jezik i knjievnost: umjee rasprave i voenje dijaloga. Geografija: prirodni resursi. Biologija sa ekologijom: zagaenost ivotne sredine, zaštita i unapreivanje ivotne sredine. Graansko vaspitanje: ljudska prava, djeja prava – pravo na zdravu ivotnu sredinu, timski rad i kreativnost.
Didaktika uputstva Nastavnik/ca treba da: - upuuje uenike/ce na razliite izvore informacija, pomae uenicima/ama da povezuju prethodna i novosteena znanja, podstie
upotrebu takvih znanja u svakodnevnom ivotu; - podstie uenike/ce da na konkretnim primjerima uoavaju elemente prostora i na taj nain steknu predstavu o prostoru. Dio sadraja treba izvoditi u neposrednom okruenju (školsko dvorište).
6
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija
Uenik/ca treba da: *uvod (priprema) - identifikuje generalne vrijednosti
prostora koji istrauje;
elemenata koji karakterišu i ine dati prostor,
- orijentiše se u prostoru sa mapom i bez mape,
- uporeuje sadraje na mapi sa elementima koji ine prostor,
- prepoznaje elemente koji se nameu u definisanju karaktera mjesta i njegovom razlikovanju u odnosu na druga mjesta koja ga okruuju,
- razmjenjuje i uporeuje svoja zapaanja o prostoru,
- odreuje elemente „nametljive uljeze“ koji se ne uklapaju u dati prostor i elemente koji doprinose kvalitetu prostora;
Uenici/e: *uvod - iznose lina znanja i stavove koje
posjeduju o prostoru koji istrauju (prikupljanje ideja),
- grupišu rijei koje imaju zajedniko znaenje,
- utvruju 4 generalne vrijednosti prostora;
*istraivanje - istrauju, posmatraju paljivo, svim
ulima, prostor kroz koji prolaze, - pozicioniraju sebe na topografskoj
mapi, kreu se na terenu pomou mape po unaprijed odreenoj maršruti,
- zapisuju u sveske elemente koji im privlae panju i koji upuuju na vrijednosti prostora,
- vode posebne zabilješke za svaki segment na maršruti,
- fotografišu elemente koje analiziraju, - prikupljaju predmete na koje naiu i
koji im privuku panju, - razgovaraju o svojim zapaanjima u
prostoru, - vode bilješke o znaajnim
meusobnim dijalozima, - zapaaju i opisuju pozitivne i negativne
karaktere posmatranih elemenata (crvena i plava kritika opservacija).
* uvod Prostor, elementi prostora; generalne vrijednosti prostora.
*istraivanje Topografska mapa; orijentacija; maršruta; segmenti maršrute.
* uvod Poznavanje društva: moje mjesto i okolina.
*istraivanje Geografija: orijentacija u prirodi; kretanje po terenu uz pomo topografske karte; geografska sredina i ljudske djelatnosti. Priroda: iva i neiva priroda. Maternji jezik i knjievnost: umjee rasprave i voenje dijaloga.
7
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: *obrada - razvija sposobnosti za
predstavljanje prostora i elemenata koji ga karakterišu,
- zna da obradi podatake i saopšti informacije koje su prikupljene tokom faze posmatranja terena,
- zna da datu temu/predmet povee sa vrijednošu prostora koji istrauje,
- zna da meu posmatranim elementima prepozna one koji izraavaju posebne, „pozitivne“ vrijednosti i one koji imaju „negativne“ vrijednosti,
- uoava veze ovih elemenata sa drugim faktorima koji karakterišu istraivani prostor,
- zna da interpretira karakteristike prostora upotrebom razliitih instrumenata, dostignua i skala procjena;
Uenici/e: *obrada - na osnovu zapaanja sa terena
crtaju mapu, - diskutuju o kljunim dijelovima na
putanji, dijele maršrutu na segmente,
- analiziraju i uporeuju razliita mišljenja, izvode zakljuke,
- na stikere zapisuju odabrane elemente i glavne karakteristike maršrute i lijepe ih na odgovarajue mjesto na mapi,
- crtaju i popunjavaju tabelu elementima sa „pozitivnim“ (plava boja) i „negativnim“ (crvena boja) vrijednostima,
- daju naziv za svaki segment prostora i zapisuju ga na mapu,
- prave sumarnu mapu istraenog prostora sa komentarima, zalijepljenim fotografijama i predmetima prikupljenim na terenu.
*obrada Mapa maršrute; „pozitivne vrijednosti“ elemenata prostora; „negativne vrijednosti“ elemenata prostora; sumarna mapa prostora.
*obrada Geografija: predstavljanje geografskih elemenata na karti; geografska sredina i ljudske djelatnosti; predstavljanje geografskih elemenata na karti. Biologija sa ekologijom: zaštita i unapreivanje ivotne sredine.
8
Uenik/ca treba da:
pojedinanim elementima utiu na vrijednosti koje se pripisuju prostoru,
- zna da otkrije vane elemente u prostoru i okarakteriše ih kao resurs ili prijetnju,
- stie znanja o sloenosti i raznovrsnosti odnosa koji povezuju razliite elemente koji ine prostor,
- analizira odnose izmeu „elemenata-resursa“ i “elemenata- prijetnji“,
- tumai i ocjenjuje mogunosti i prijetnje za odrivi razvoj date teritorije,
- razvija sposobnosti kritikog mišljenja o potencijalima za transformaciju datog prostora,
- stie nova znanja iz meusobnih veza domino ploica,
- razvija svijest o tome kako djelovati na odnose meu elementima da bi se ouvala ili unaprijedila odreena vrijednost.
Uenici/e:
*igra planiranja - domine - klasifikuju elemente koji su
primjeeni u toku istraivanja na terenu prema odreenoj vrijednosti prostora na koju se upuuje,
- prave tabelu klasifikacije elemenata,
resursa ili prijetnje, - izrauju tabelu sa resursima i
prijetnjama, - ispituju odnose koji postoje izmeu
“elemenata resursa“ i „elemenata prijetnji“,
- uporeuju razliita mišljenja i usaglašavaju ih,
- prave domino ploice sa elementima „resurs“, „prijetnja“ i doker (akcija),
- igraju igru „domine“, - pronalaze mogunosti za
valorizaciju pozitivnih faktora i ublaavanje negativnih,
- utvruju mogue odnose meu razliitim prostornim elementima i predlau akcije za njihovu promjenu,
- prezentuju rezultate istraivanja na nivou škole.
*igra planiranja - domine Element „resurs“; element „prijetnja“; domino ploice; odrivi razvoj; odrivo planiranje.
*igra planiranja - domine Geografija: geografska sredina i ljudske djelatnosti. Graansko vaspitanje: kreativnost i timski rad, prezentacije radova.
9
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA Didaktika uputstva Tema se moe realizovati kroz etiri faze: priprema, istraivanje, elaboracija (obrada) i igra planiranja (igra Domine). Poetna, pripremna faza je prikupljanje ideja ("brainstorming") na osnovu kojih se definišu etiri generalne vrijednosti prostora koji e se istraivati. Odvija se u uionici u vidu interaktivne radionice. Istraivake aktivnosti koje se odvijaju tokom maršrute prethodno prouava nastavnik/ca direktnim razgledanjem terena i korišenjem odgovarajue mape. Maršruta treba da bude podijeljena na segmente. Segmente definiše nastavnik/ca na osnovu njihovih karakteristika i razliitih prostornih vrijednosti i odstupanja koja mogu nastati u fazi razmjene iskustva. Da bi se što bolje ispoljile sposobnosti uenika/ca za interpretaciju i komunikaciju, bilo bi korisno da rade u parovima koji bi bili odgovorni za dokumentovanje aktivnosti (fotografisanje, voenje bilješki...). Ova vrsta istraivanja (Crvena i plava kritika opservacija) moe biti primijenjena za urbani, pejza predgraa, ruralni i prirodni pejza. Trea faza se odnosi na ponovnu obradu podataka koji su prikupljeni tokom istraivanja tarena. Realizuje se analiziranjem i konceptualizacijom ("mapiranje mjesta"), procjenjivanjem ("pozitivno i negativno") i vraanjem na rezultate ("vizuelno sumiranje"). etvrta faza, igra planiranja, inspirisana je igrom domina. Igra se sastoji od etiri glavne aktivnosti u uionici koje za cilj imaju razvijanje procesa aktivnog i kreaktivnog ueša uenika/ca. Prva aktivnost je Preraivanje steenog znanja, sljedea je Prepoznavanje resursa ili prijetnji, trea je Pravljenje domino ploica, a etvrta Domino igra. Ovu igru planiranja je mogue uraditi nakon svake vrste istraivanja i elaboracije.
10
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA TEMA 3: UPOTREBA JAVNOG PROSTORA
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: *istraivanje - moe da imenuje elemente prostora, - moe da povezuje zapaene elemente
prostora, - povezuje elemente sa sadrajem mape, - moe da nabroji glavne namjene prostora i
korisnika, - moe da obrazloi faktore koji utiu na
formu, funkciju i naine upotrebe prostora, - zna kako funkcija i namjena prostora utie
na doivljavanje prostora (pozitivno ili negativno percipiranje),
- moe da ispituje vrijednosti prostora fotografisanjem na osnovu principa sistematskog istraivanja i uenja kroz iskustvo,
- moe da analizira zavisnost vrednovanja prostora od ugla posmatranja,
- moe da pronae vezu izmeu kompatibilnosti ili nekompatibilnosti upotreba prostora i njegove vrijednosti na osnovu principa sistematskog istraivanja i uenja kroz iskustvo i kroz intervju,
- moe da razumije i pronae uzajamne veze izmeu konfiguracije prostora i javnih dešavanja koja se u njemu odvijaju,
- moe da definiše znaaj ponavljanja rezultata;
Uenici/e: *istraivanje - prate maršrutu i zaustavljajui se na
segmentima posmatraju i istrauju elemente segmenata koji grade istraivani prostor,
- odreuju poloaj segmenata prostora du maršrute,
- orijentišu se u prostoru – nalaenje sopstvene pozicije i pozicije posmatranog prostora na mapi,
- posmatraju i zapaaju javnu upotrebu i nain upotrebe,
- unose u biljenice zapaene utiske, sakupljene informacije i predmete koji ukazuju na upotrebu prostora i njegovo doivljavanje,
- fotografišu elemente na odreenim segmentima prostora i ponavljaju fotografisanje razliitih segmenata u razliitim (ali pravilnim) vremenskim intervalima i iz razliite prespektive,
- biljee vrijeme, uglove posmatranja (perspektive): poziciju, nivo fotografisanja, pravac posmatranja, podešenost fotoaparata,
- prave i strukturišu intervju namijenjen razliitim korisnicima,
- intervjuišu korisnike prostora u razliitim vremenskim intervalima,
- biljee vrijeme intervjua, utiske, korisnike i podatke o korisnicima,
- prave intervjue i fotografije koji se odnose na veze izmeu konfiguracije prostora i javnih dešavanja i kompatibilnost upotrebe i vrijednosti,
- provjeravjaju i analiziraju rezultate.
*istraivanje Geografija: upotreba geografske karte, orijentacija u prostoru uz pomo karte, sposobnost orijentacije u prostoru, uporeivanje sadraja karte sa okolinom. Likovna kultura: razlikovanje otvorenog i zatvorenog prostora, ureenje zajednike okoline, funkcionalni i estetski oblik graevine, zadaci arhitekture. Maternji jezik i knjievnost: razmjena informacija i verbalna komunikacija, literarni radovi. Tehnika i informatika: graevinske tehnike, tehnika i ekologija. Graansko vaspitanje timski rad i kreativnost.
11
Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: *obrada - moe da analizira nain i stepen
promjena u prostoru u zavisnosti od vremena, upotrebe i korisnika,
- analitiki razmatra kako i koliko upotreba prostora zavisi od konfiguracije,
- moe da upotrijebi i interpretira razultate dobijene intervjuisanjem u cilju vrednovanja prostora,
- moe da upotrijebi rezultate dobijene pomou audiovizuelnih ureaja u cilju vrednovanja prostora,
- kritiki povezuje sadraj mape i glavne namjene prostora i njegovih elemenata,
- procjenjuje razloge razliitog vrednovanja prostora u zavisnosti od namjene i vremena,
- kritiki procjenjuje uticaj upotrebe i vremena na vrijednost prostora,
- moe samostalno da izvodi terensko istraivanje.
Uenici/e: *obrada - analiziraju kako se upotrebljava
prostor u razliito doba dana, - analiziraju uzroke promjenljivosti
prostora, - analiziraju uslovljenost javne
- klasifikuju i sistematizuju rezultate, - interpretiraju rezultate
intervjuisanja, - prave knjige pokretnih fotografija i
interpretiraju rezultate, - rasporeuju intervjue na mapi i
diskutuju, - rasporeuju knjige pokretnih
rezultata o razlozima razliitog vrednovanja prostora,
- diskutuju na osnovu interpretiranih rezultata o promjeni vrijednosti prostora i njegovog vrednovanja u zavisnosti od vremena, upotrebe i vrste korisnika,
- samostalno ponavljaju istraivanje.
*obrada Geografija: obnovljivi i neobnovljivi resursi, razlikovanje privrednih djelatnosti, razvoj privrede i prirodni i društveni faktori. Tehnika i informatika: keativnost i timski rad. Maternji jezik i knjievnost: umjee rasprave i voenje dijaloga. Biologija sa ekologijom: zaštita i unapreivanje ivotne sredine.
12
Zavod za školstvo VREDNOVANJE PROSTORA Didaktika uputstva Tema UPOTREBA JAVNOG PROSTORA moe se najuspješnije zapoeti istraivanjem Korisne fotografije - strpljivo posmatranje, a preporuljiv nastavak ovog istraivanja i obrade teme je Obrada 2 - Redosljed prostora i opaanje, ali opciono se mogu upotrijebiti i drugi tipovi obrada, u skladu sa procjenom nastavnika/ce. Takoe, nastavnik/ca moe za produbljivanje teme upotrijebiti verziju ili samu igru planiranja - Igra uloga. Preporuljivo je odrati uvodno predavanje, prije istraivanja, koje bi se odnosilo na osnovne pojmove koje treba usvojiti i razraditi prilikom istraivanja i u kojem bi bile date osnovne instrukcije o toku i metodologiji istraivanja, a takoe i prije obrade i eventualno prije igre. Nastavnik/ca odreuje broj asova za realizaciju odreene teme, u skladu sa vremenom potrebnim za fazu istraivanja, fazu obrade, i eventualno u skladu sa vremenom trajanja igre planiranja. Preporuljivo je birati maršrutu uzimajui u obzir:
- procjenu vrijednosti elemenata prostora, - promjenljivost prostora zavisno od vremena i upotrebe, - poznavanja prostora od strane uenika/ca, - vrijeme potrebno za istraivanje.
Preporuljiv prostor je urbana sredina i prostor sa velikim brojem korisnika. Bitan element za uspješnost istraivanja su dobre interpretatorske osobine uenika/ca, pa je preporuljivo rad u grupama uskladiti sa ovom vještinom uenika/ca.
13
posmatrani prostor, - zna koji prirodni i elementi koje je
napravio ovjek karakterišu dati pejza,
- moe da odredi koji od elemenata „prirodno“ pripadaju datom prostoru,
- uoava koji elementi karakterišu dati pejza, njihove odnose i funkcije,
- razumije uzajamni odnos izmeu ukupnog reda u pejzau i pojedinih elemenata,
- prepoznaje ovjekove aktivnosti na pejzau,
- zna koji elementi pripadaju pejzau, a koji su integrisani u pejza,
- prepoznaje razliite nivoe i elemente prirodnosti;
Uenici/e: *istraivanje - posmatraju elemente prostora, - biljee svoja zapaanja, - fotografišu elemente prostora, - oznaavaju lokaciju zapaenog
elementa na mapi maršrute, - vrše katalogizaciju elemenata,
prave katalog fotografisanih elemenata sakupljaju uzorke sa terena,
- pripremaju herbarijum, - diskutuju, analiziraju i tumae
elemente posmatranog prostora, - crtaju mapu maršrute, - rasporeuju na mapi najznaajnije
elemente koji su karakteristini za posmatrani prostor,
- razgovaraju o prirodnim elementima pejzaa i onim koje je napravio ovjek,
- izrauju katalog ivotinjskih, biljnih i mineralnih elemenata,
- zapisuju vrijednosti koje posjeduju posmatrani elementi,
- analiziraju i uporeuju razliita mišljenja.
*istraivanje Pejza; „ukroeni“ pejza (urbani, ruralni); prirodni pejza; podruje renaturalizacije (zapušteno podruje); meuzavisnost elemenata prostora; upotreba prostora; ovjekov uticaj; biodiverzitet; nivo prirodnosti.
*istraivanje Geografija: prirodna sredina, geografska sredina, geografska regija, geografska karta, upotreba geografske karte, predstavljanje geografskih elemenata na karti. Biologija sa ekologijom: predjeli i ivotne oblasti, izrada herbarijuma. Maternji jezik i knjievnost: razmjena informacija i verbalna komunikacija. Priroda i tehnika: raznolikost u prirodi, upotreba metode razvrstavanja. Biologija: izrada herbarijuma. Priroda: raznolikosti ive i neive prirode.
14
Uenik/ca treba da:
pojedinih elemenata i okruenja koje ini odreeni kontekst,
- razumije odnos izmeu uticaja ovjekove aktivnosti i prirodnih elemenata i izmeu prirodnih pejzaa i tipinih stanovnika,
- procjenjuje u kakvoj vezi su posmatrani elementi sa drugim elementima koji karakterišu istraivani prostor,
- razvija sposobnost za predstavljanje prostora i elemenata koji ga karakterišu,
- razvijaju sposobnost prepoznavanja, meu posmatranim elementima, onih koji izraavaju posebne vrijednosti (i „nevrijednosti“) za prostor.
Uenici/e: *obrada - sistematizuju podatke markirajui
dobra i loša rješenja u prostoru, - razgovaraju o uticaju ovjekovih
aktivnosti na karakteristike pejzaa,
- kroz…