of 49 /49
VREDNOVANJE OPCIJA

Vrednovanje opcija

  • Upload
    mnella

  • View
    845

  • Download
    13

Embed Size (px)

Citation preview

Page 1: Vrednovanje opcija

VREDNOVANJE OPCIJA

Page 2: Vrednovanje opcija

Sadržaj

• Definicija i pojam opcija

• Vrste opcija

• Stvarna i vremenska vrijednost opcija

• Trgovanje opcijama

• Vrednovanje opcija

• Black – Scholes model

• Binomno vrednovanje opcija

• Opcione strategije

• Zaključak

Page 3: Vrednovanje opcija

Definicija i pojam opcija

• “Opcija je izvedeni vrijednosni papir odnosno ugovor koji vlasniku daje pravo, ali ne i obavezu, da kupi ili proda određenu imovinu (realnu ili finansijsku) u određeno vrijeme u budućnosti po unaprijed ugovorenoj cijeni. ”

Page 4: Vrednovanje opcija

Definicija i pojam opcija

• opcioni ugovor nije dvostrano obavezan

• opciona cijena ili premija - iznos na koji kupac ograničava svoj gubitak

• izvršna cijena ili cijena realizacije je utvrđena u opciji

• visokorizični instrumenti

Page 5: Vrednovanje opcija

Definicija i pojam opcija• tip aktive – naziv emitenta na čije akcije se opcija odnosi– količina odnosno broj komada akcija koje se

mogu kupiti ili prodati

• ugovorena cijena (exercise, striking price)

• rok dospijeća opcije

Page 6: Vrednovanje opcija

Definicija i pojam opcija

• kupac opcije (holder) ima tri mogućnosti:– Da iskoristi opciju– Da opciju proda na sekundarnom tržištu

drugom subjektu – Da ne iskoristi opciju

Page 7: Vrednovanje opcija

Definicija i pojam opcija

• prodavac (writer) mora da izvrši preuzetu obavezu, ali ako se u međuvremenu predomisli, na raspolaganju mu stoje dvije mogućnosti:– Da pokuša da se nagodi sa kupcem o

raskidu sporazuma, uz vraćanje premije i plaćanja određene provizije

– Da nađe drugog subjekta koji će preuzeti ugovornu obavezu

Page 8: Vrednovanje opcija

Vrste opcija

• kupovne ili opcije poziva (call) koje sadrže pravo kupovine i prodajne

• opcije ponude (put) koje nose pravo prodaje vezane imovine

Page 9: Vrednovanje opcija

Vrste opcija

• prema mogućnosti izvršenja ugovora:– evropske – američke opcije

• obzirom na njihov predmet, tj. karakter vezane imovine u podlozi:– robne– finansijske

Page 10: Vrednovanje opcija

Vrste opcija

• prema tome da li se posjeduje ili ne imovina na koju je opcija sastavljena:– pokrivene – nepokrivene ili gole

• prema vremenu:– kratkoročne– dugoročne

Page 11: Vrednovanje opcija

Call opcije

• vrsta opcije koja vlasniku daje pravo kupnje od sastavljača opcije ugovorenih vrijednosti papira po izvršnoj cijeni u opciji na određeni dan ili u toku određenog vremenskog perioda

Page 12: Vrednovanje opcija

Tokovi zarada (gubitaka) vlasnika call opcije

Tokovi zarada (gubitaka)

Premija

CijenaVezaneImovine

Page 13: Vrednovanje opcija

Tokovi zarada (gubitaka) sastavljača call opcije

Tokovi zarada (gubitaka)

Premija Cijena VezaneImovine

Page 14: Vrednovanje opcija

Put opcije

• vrsta opcije koja vlasniku daje pravo prodaje sastavljaču opcije ugovorenog paketa vrijednosnih papira po izvršnoj cijeni u opciji na određeni dan ili u toku određenog razdoblja

Page 15: Vrednovanje opcija

Tokovi zarada (gubitaka) kupca put opcije

Tokovi zarada (gubitaka)

Premija

CijenaVezaneImovine

Page 16: Vrednovanje opcija

Tokovi zarada (gubitaka) sastavljača put opcije

Tokovi zarada (gubitaka)

Premija CijenaVezaneImovine

Page 17: Vrednovanje opcija

Stvarna i vremenska vrijednost opcija

• intrinzična (stvarna) vrijednost - razlika između izvršne cijene (strike) i sadašnje cijene vezane imovine

• call opcije sa strike/ovima manjim od trenutne cijene dionice - ”in the money”

Page 18: Vrednovanje opcija

Stvarna i vremenska vrijednost opcija

• opcija nema intriatičku vrijednost ili je ona vrlo mala - “at the money”

• call opcije sa strike-ovima većim od trenutne cijene dionice - “out of money”

• obrnuto vrijedi za put opcije

Page 19: Vrednovanje opcija

Stvarna i vremenska vrijednost opcija

INTRISTIC VALUE + TIME VALUE = OPTION PRICE

(stvarna vrijednost) + (vremenska vrijednost) = (cijena opcije)

Page 20: Vrednovanje opcija

Intrinzična i vremenska vrijednost

Page 21: Vrednovanje opcija

Trgovanje opcijama

• trgovina opcijama se obavlja na berzama i OTC tržištima

• Chicago Board Options Exchange (CBOE)

Page 22: Vrednovanje opcija

Trgovanje opcijama

• trgovina na berzama – standardizirana

• veći je stepen sigurnosti i niži transakcioni troškovi zbog veće likvidnosti i većeg obima prometa

Page 23: Vrednovanje opcija

Trgovanje opcijama

• četiri pozicije u trgovini opcijama, od kojih zavisi i ishod (dobitak ili gubitak) prema kretanju tržišta:– Kupac call opcije (Long call)– Prodavac call opcije (Short call)– Prodavac prodajne opcije (Short put)– Kupac prodajne opcije (Long put)

Page 24: Vrednovanje opcija

Vrednovanje opcija

• faktori koji utiču na cijenu opcija su isti za Call i Put opcije:– izvršne cijene– dospijeća opcija– cijena vezane imovine– nerizične kamatne stope– volatilnosti cijena vezane imovine– novčane dividende

Page 25: Vrednovanje opcija

Utjecaj izvršne cijene na vrijednost call opcije

Tokovi zarada (gubitaka)

CijenaVezaneImovine

Page 26: Vrednovanje opcija

Utjecaj vremena do dospijeća na cijenu opcije

Produženjevremena dodospijeća

Tokovi zarada (gubitaka)

CijenaVezaneImovine

Izvršna cijena

Page 27: Vrednovanje opcija

Različita volativnost dionica i call opcija

CijenaVezaneImovine

Tokovi zarada (gubitaka)

Page 28: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

• dva načina vrednovanja call opcije:– intrizično vrednovanja–model vrednovanja

Page 29: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

• intrinzična vrijednost call opcije

EPF tt

Page 30: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

• minimalna cijena call opcije je uvijek veća vrijednost od razlike između tekuće tržišne cijene vezane imovine i njene izvršne cijene i nule

0;maxmin EPC tt

Page 31: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

• maksimalna cijena call opcije određena je cijenom vrijednosnog papira za koji je izdata

tt PC max

Page 32: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

• stvarna cijena call opcije uvijek je viša od donjih granica – minimalne cijene

• tekuća cijena call opcije formira između donje i gornje granice cijene

0;max EPCP ttt

Page 33: Vrednovanje opcija

Vrednovanje call opcija

Tokovi zarada (gubitaka)

Gornja Granicacijene

Premija

Donja granica

CijenaVezaneImovine

Page 34: Vrednovanje opcija

Vrednovanje put opcija

• dva načina vrednovanja put opcije:– intrizično vrednovanje–model vrednovanja

Page 35: Vrednovanje opcija

Vrednovanje put opcija

• minimalna cijena put opcije jednaka je razlici između (više) izvršne cijene i (niže) tekuće tržišne cijene vezane imovine kada se tekuća cijena vezane imovine nalazi ispod izvršne cijene

0;maxmin tt PEX

Page 36: Vrednovanje opcija

Vrednovanje put opcija

Tokovi zarada (gubitaka)

Gornja granica

CijenaVezaneImovine

Premija

Donja granica

Page 37: Vrednovanje opcija

Vrednovanje put opcija

• gornja granica vrijednosti put opcije – visina izvršne cijene vezane imovine

EX t max

Page 38: Vrednovanje opcija

Vrednovanje put opcija

• stvarna vrijednost put opcije uvijek je viša od donjih granica – minimalne cijene

• tekuća cijena put opcije formira se između donje i gornje granice cijene

0;max tt PEXE

Page 39: Vrednovanje opcija

Black – Scholes model

Page 40: Vrednovanje opcija

Black – Scholes model

2100 dNEedNPC kt

t

tkEPd

2//ln 2

01

Page 41: Vrednovanje opcija

Black – Scholes model

• polazna pretpostavka je da dionice ne nose dividende

• model treba prilagoditi vremenu i problemu razvodnjavanja kapitala preduzeća emitenta u slučaju izvršavanja varanata koje je ono emitiralo

Page 42: Vrednovanje opcija

Black – Scholes model• faktori rizika u vrednovanju opcija:

– Delta - mjeri promjenu cijene opcije u odnosu na promjenu vezane imovine

– Gamma - mjeri promjenu delte u odnosu na promjenu vezane imovine

– Vega - mjeri promjenu cijene opcije u odnosu na promjenu volatilnosti

– Theta - mjeri promjenu cijene opcije sa smnajivanjem vremena do dospijeća

– Rho - mjeri promjenu cijene opcije u odnosu na promjenu kratkoročnih kamatnih stopa

Page 43: Vrednovanje opcija

Binomno vrednovanje opcija

• binomni model se može posmatrati kao teoretski, pojednostavljen model kod vrednovanja evropskih opcija, ali kod vrednovanja američkih opcija ne samo kao teoretski, već i kao praktični model

Page 44: Vrednovanje opcija

Binomno vrednovanje opcija

• stvarna vjerovatnoća promjena cijena na gore, odnosno na dole potpuno nebitna, već se u modelu koristi risk neutral probability

• ima jedno ograničenje - podrazumjeva konstantnu volatilnost u toku određenog vremena

Page 45: Vrednovanje opcija

Opcione strategije

• osnovne i složene investicijske strategije s opcijama

• pod osnovnim strategijama podrazumijevamo sastavljanje pokrivenih i nepokrivenih opcija

Page 46: Vrednovanje opcija

Opcione strategije

• interesantni finansijski rezultati mogu se postići korištenjem više od jedne opcije i tada govorimo o složenim strategijama

• dva tipa takvih strategija: – raspon (spread) – kombinaciju.

Page 47: Vrednovanje opcija

Zaključak

• ulazak u svijet složenih opcionih strategija i finansijskog inžinjeringa i otvaranje teoretski bezbrojnih mogućnosti za investitore da upravljaju svojim rizikom - primarna funkcija ovog finansijskog instrumenta

Page 48: Vrednovanje opcija

Literatura

• Keith Cuthbertson i Dirk Nitzsche: «Financial engineering: derivatives and risk management», John Wiley & Sons, Ltd, Chichester, 2001.

• Silvije Orsag: »Vrijednosni papiri«, Revicon d.o.o., Sarajevo, 2003.

• Brian A. Eales: «Financial engineering», Macmillan Business, 2000.

• dr Dejan B. Šoškić: «Hartije od vrednosti: upravljanje portfoliom i investicioni fondovi», Ekonomski fakultet Beograd, Beograd, 2001.

• James C. Van Horne, John M. Wachowicz, Jr.:«Osnove financijskog menedžmenta«, deveto izdanje, MATE d.o.o., Zagreb, 2002.

• Chicago Board Options Exchange: www.cboe.com

• London International Financial Futures and Options Exchange (LIFFE): www.liffe.com

Page 49: Vrednovanje opcija

Hvala na pažnji

Pitanja?