of 41/41
1 CRNA GORA Vlada Crne Gore Nacionalni savjet za obrazovanje Nivo obrazovanja Gimnazija Nastavni predmet HEMIJA Predmetni program HEMIJA Razred I, II, III Podgorica, 2014.

CRNA GORA - GOV.me

  • View
    2

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of CRNA GORA - GOV.me

Nivo obrazovanja
RAZRED ..................................................................................................................................... 4  OBLICI NASTAVE .............................................................................................................. 4  Teorija s ogledima....................................................................................................................... 4  Vjebe ......................................................................................................................................... 4  I ................................................................................................................................................... 4 
c) Strategija uvoenja izbornoga sadraja...................................................................... 4  3. Opšti ciljevi predmetnoga programa ............................................................................ 4  4. Sadraj i operativni ciljevi predmetnoga programa ............................................... 6 
I razred – obavezni sadraji ............................................................................................................ 9  Matematika: ..................................................................................................................................... 9  II razred – obavezni sadraji ......................................................................................................... 16  III razred – obavezni sadraji ........................................................................................................ 21 
5. Didaktike preporuke ......................................................................................................... 31  6. Korelacija meu predmetima ......................................................................................... 31  7. Standardi znanja (ispitni katalog) ................................................................................. 32  7.1. Standardi znanja ............................................................................................................... 32  7.2. Ispitni katalog ..................................................................................................................... 33  8. Naini provjere znanja i strune osposobljenosti ................................................ 34  9. Resursi za realizaciju ......................................................................................................... 34  9.1. Materijalni uslovi, standardi i normativi za nastavu hemije u gimnazijama................................................................................................................................. 34  10. Profil i struna sprema nastavnika/nastavnica i strunih saradnika/saradnica ................................................................................................................ 37  PLAN REALIZACIJE NASTAVE .......................................................................................... 38  I razred ........................................................................................................................................... 38  II razred .......................................................................................................................................... 39  III razred ......................................................................................................................................... 40 
REZIME..................................................................................................................................... 41 
3
1. Naziv nastavnoga predmeta - HEMIJA Naziv predmetnoga programa - HEMIJA 2. Odreenje predmetnoga programa a) Poloaj, priroda i namjena predmetnoga programa Hemija je osnovna prirodna nauka koja nastoji opisati i objasniti svijet koji nas okruuje. Hemija prouava supstance od kojih je sastavljen svemir i ispituje njihov sastav, svojstva i strukturu. Istrauje promjene supstanci – reakcije kojima su supstance podvrgnute u prirodi, laboratorijama ili u tehnici. Ispituje mehanizam tih reakcija. Kako se pri hemijskim reakcijama dešavaju i energetske promjene, podruje istraivanja hemije su i te promjene. To je nauka XXI vijeka koju karakteriše rast informacija i podataka koji je uslovljen eksperimentalnim istraivakim radom i brzim prijenosom novih dostignua u praksu. Hemija je povezana s drugim prirodnim naukama i na njenim saznanjima temelje se i mnoge industrijske grane. Kao školski predmet Hemija ima kljunu ulogu u razvoju procesa prirodnjake culture, i to posmatranje i opisivanje pojava, osmišljavanje opaanja i sposobnost komuniciranja. S razvijanjem hemijskih pojmova ostvarujemo etiri kljuna stuba obrazovanja: - uiti da bi znali - uiti da bi znali znanje upotrebljavati - uiti za cjelokupni lini razvoj - uiti za zajedniki ivot. Pri realizaciji nastavog programa Hemija brine se o razvoju cjelovite linosti, koju odreuju kritinost, kreativnost, poštenje, znatielja, sloboda misli i govora i sposobnost prevazilaenja dogmi. Druga vana funkcija Hemije je razvijanje saznajnih procesa kod uenika/uenica na osnovu odreivanja i razvrstavanja pojmova; razvijanje sposobnosti navoenja osobine i prepoznavanje meusobnih povezanosti te uopštavanje i povezivanje s teorijom. Da bi mogli ostvariti zadatke Hemije kao školskoga predmeta, nastava mora biti zasnovana na eksperimentalnoj i problemsko-istraivakoj osnovi. Pri razumijevanju Hemije znaajni su sadraj i metode kojima stiemo znanje. Znaajna karakteristika metoda nastave hemije jesu aktivnosti pomou kojih uenici/uenice: - saznaju odreene sadraje da bi mogli/mogle riješiti problem - analiziraju empirijske podatke, koje dobijaju na osnovu eksperimenta ili iz drugih
izvora informacija i pomou nastavnika/nastavnice razvijaju nove pojmove, otkrivaju veze meu njima i povezuju ih u pravila.
Kod izbora aktivnosti i pojmova koje prenosimo uenicima/uenicama vano je da se u poetnome stepenu uvoenja hemije ograniavamo na primjere vezane za uenikovu/ueniinu neposrednu okolinu. Te primjere postupno nadograujemo manje poznatim primjerima. Na taj nain povezujemo hemiju sa svakodnevnim ivotom i tako je pribliavamo širokoj populaciji uenika/uenica. Povezivanje hemijskih pojmova sa ivotom suštinski je zadatak nastavnika/nastavnice hemije, koji/koje moraju imati na raspolaganju što više informacija, koje crpe iz razliitih izvora, od klasinih u obliku knjiga, asopisa, do savremenih, u obliku informacija dostupnih na internetu.
4
Napomena: Meupredmetne oblasti/teme obavezne su u svim nastavnim predmetima i svi/sve su ih nastavnici/nastavnice obavezni ostvarivati. Meupredmetne oblasti/teme jesu sadraji koji omoguavaju da se u opšteobrazovni kurikulum ukljue odreeni ciljevi i sadraji obrazovanja koji nijesu dio formalnih disciplina ili pojedinih predmeta, ili koji su po strukturi interdiciplinarni. Ovi sadraji doprinose integrativnome pristupu opštega obrazovanja i u veoj mjeri povezuju sadraje pojedinih predmeta. b) Broj asova po godinama obrazovanja Obavezni sadraji hemije zastupljeni su u prvome, drugom i treem razredu sa po dva asa neeljno, što je sedamdeset asova godišnje, a od toga 15% pripada izbornim sadrajima. Na tim asovima zastupljena je teorijska nastava, vjebe i demonstracioni ogledi. Vjebe se realizuju tako da se odjeljenje dijeli na manje grupe.
RAZRED OBLICI NASTAVE
Teorija s ogledima Vjebe I 51 9 II 50 10 III 44 16
UKUPNO
145
35 c) Strategija uvoenja izbornoga sadraja Izborni sadraj mogu predloiti nastavnici/nastavnice hemije u školi. U tome sluaju uenicima/uenicama nude samo jedan ili najviše dva izborna sadraja, tj. djelove izbornih sadraja ako je izborni sadraj pojmovno obimniji. Škola se odluuje za one izborne sadraje koji se, uzimajui u obzir raspoloivu opremu, socijalnu i kulturnu okolinu, oekivanja uenika/uenica i njihovih roditelja, razvojne programe škole i finansijske mogunosti, mogu optimalno izvesti. Druga mogunost je da se za izborni sadraj, tj. njegove djelove, nastavnik/nastavnica odlui samostalno, uzimajui u obzir svoju strunu osposobljenost i opremljenost škole za izvoenje programa izbornih sadraja. U tome sluaju nastavnik/nastavnica moe ponuditi u razliitim razredima razliite izborne sadraje tj. djelove izbornih sadraja. Trea mogunost je da se za izborne sadraje, tj. djelove izbornih sadraja, uenici/uenice odlue sami/same i obrauju ih samostalno pod rukovodstvom nastavnika/nastavnica kao seminarski rad. Najbolje zadatke uenici/uenice predstavljaju svojim školskim drugovima. Izborni sadraj bie zastupljen sa 15% od godišnjega nastavnog fonda asova. 3. Opšti ciljevi predmetnoga programa Temeljna naela:
- program hemije za gimnazije odreen je tako da se izabrani sadraji nadograuju na sadraje iz osnovne škole uz njihovo ponavljanje
- program je sadrajno povezan tako da se pri obraivanju temeljnih hemijskih pojmova primjeri iz neorganske hemije povezuju s primjerima iz organske hemije
5
- program omoguava diferencijaciju nastave i dozvoljava autonomiju škole i nastavnika/nastavnice tako da pored obaveznih sadraja nudi i izborne, za koje se odlui škola i nastavnik/nastavnica hemije u dogovoru s uenicima/uenicama
- istie se uloga eksperimenta, informacijske tehnologije i komunikacije pri traenju, uvanju, analizi i sintezi hemijskih podataka i informacija
- upoznati uticaj hemije i hemijske industrije na kvalitet ivljenja - naglasiti ulogu hemije za zdravlje i ouvanje ivotne sredine.
Opšti ciljevi izuavanja hemije u gimnaziji su:
- sistematsko sakupljanje podataka i informacija - sposobnost povezivanja hemijskih informacija - upoznavanje vrijednosti naune misli - znaaj hemije za razvoj ovjeanstva - znaaj hemije za zdravlje i saznanje negativnih uticaja i opasnosti pri radu - upoznavanje naina traenja hemijskih informacija iz razliitih izvora za
istraivaki rad – eksperiment - socijalna integracija.
Operacionalizacija opštih ciljeva Sistematsko sakupljanje podataka i informacija Uenici/uenice treba da:
- dopunjuju i produbljuju osnovnoškolsko znanje hemije, razvijaju razumijevanje i spretnost u rješavanju praktinih problema na osnovu eksperimentalnih podataka i uz upotrebu izvora informacija
- upoznaju naine traenja hemijskih i srodnih informacija iz razliitih izvora - upoznaju upotrebu informacijske tehnologije pri sakupljanju i traenju
informacija - upotrebljavaju kvantitativan pristup pri opisivanju hemijskih procesa.
Sposobnost komuniciranja u hemiji Uenici/uenice treba da:
- upoznaju hemijsku terminologiju, simbole i formule i upuuju se na njihovu upotrebu pri opisivanju hemijskih pojava i procesa
- znaju upotrebljavati jedinice SI-sistema - upoznaju kako lako hemijske informacije predstaviti simbolima.
Upoznavanje vrijednosti naune misli Uenici/uenice treba da:
- upoznaju znaaj stvaralakoga mišljenja za razvoj hemije - upoznaju znaaj empirijskih dokaza za razumijevanje hemije i razvoj
hemijske teorije - na izabranim primjerima upoznaju ulogu istorijskoga i socijalnoga razvoja
okoline pri razvoju hemije.
Znaaj hemije za razvoj ovjeanstva Uenici/uenice treba da:
- povezuju znanje i razumijevanje hemije s pojavama iz okoline - upoznaju ulogu i znaaj hemije za poboljšanje kvaliteta ivljenja - upoznaju kako povezati znanje i razumijevanje hemije s ouvanjem
ivotne sredine - upoznaju pozitivan uticaj i slabosti tehnološkoga napretka na okolinu - na izabranim primjerima upoznaju mo i nemo nauke pri rješavanju
tehnoloških i socijalnih problema okoline.
Znaaj hemije za zdravlje i saznanje negativnih uticaja i opasnosti pri radu Uenici/uenice treba da:
- naue kako otkriti i utvrditi nesigurnost pri radu u školskoj laboratoriji i u svom širem okruenju, naroito u domainstvu
- naue kako znati upotrijebiti znanje za kontrolu i spreavanje nesigurnosti - razumiju povezanost sadraja hemije s brigom za zdravlje.
Upoznaju naine traenja hemijskih informacija iz razliitih izvora za istraivaki rad – eksperiment Uenici/uenice treba da:
- upoznaju kako je mogue na osnovu znanja i uz pomo nastavnika/nastavnica svoje zamisli preoblikovati tako da ih je mogue eksperimentalno provjeriti
- izvode eksperimente samostalno ili uz pomo nastavnika/nastavnice ili demonstriraju
- izaberu sigurnu opremu za eksperimentisanje - upoznaju naine zapisivanja, opaanja i mjerenja - upoznaju kvalitativno i kvantitativno zapisivanje hemijskih pojava.
Socijalna integracija Uenici/uenice treba da pokau:
- spremnost i sposobnost za saradnju, sposobnost stvaranja pogodne društvene klime, komunikativnost, tolerantnost, timski rad, spremnost na pomo, sposobnost postizanja kompromisa, traenje konsenzusa, snalaenje u hijerarhiji socijalnih odnosa, razumijevanje odnosa u skladu s uslovima rada, zalaganje i efikasnost, ekonominost, produktivnost, preuzimanje odgovornosti, marljivost pri radu, preciznost, odnos kvaliteta rada i ispunjavanja radnih obaveza i pozitivnu orijentaciju prema školi.
4. Sadraj i operativni ciljevi predmetnoga programa
Sadraj predmeta Hemija za gimnazije
I razred - Osnovi stehiometrije - Struktura materije - Graa atoma i periodni sistem
7
- Hemijske veze - Molekulske veze - Hemijske promjene - Redoks reakcije - Energetske promjene pri hemijskim reakcijama - Brzina hemijske reakcije - Hemijska ravnotea II razred - Kieline, baze i soli - Elementi u periodnome sistemu - Nemetali - Metali - Prelazni elementi III razred - Hemijske veze u organskim jedinjenjima - Ugljovodonici - Kiseonina organska jedinjenja - Azotna organska jedinjenja - Najznaajniji prirodni proizvodi - Graa proteina - Lipidi - Ugljeni hidrati - Polimeri
9
Operativni ciljevi
supstance i povezanost s masom, zapreminom i brojem estica
- zna odrediti empirijsku i molekulsku formulu jedinjenja
- zna izraunati koliinsku koncentraciju rastvora
- zna izraunati koliinu, masu, zapreminu i broj estica uesnika u hemijskoj reakciji na osnovu ispravno napisane hemijske jednaine
- zna napraviti rastvor odreene koncentracije.
Uenici/uenice: - ponavljaju pojmove:
- izraunavaju koliinsku koncentraciju rastvora, zapreminu rastvora, koliinu i masu rastvorene supstance korišenjem nauenih formula
- izraunavaju n, m, V, N uesnika u hemijskoj reakciji na osnovu ispravno napisane hemijske
Koliina supstance – mol, molarna masa, molarna zapremina i Avogadrov broj. Empirijska i molekulska formula jedinjenja. Koliinska koncentracija rastvora. Izraunavanje na osvovu hemijskih jednaina.
Matematika: rješavanje proporcije. Fizika: molekulska struktura supstance.
10
Operativni ciljevi
- definiše izotope i razumije pojam proene mase atoma
- upozna raspored elektrona po energetskim nivoima, podnivoima i orbitalama (struktura elektronskoga omotaa)
- zna da napiše elektronsku konfiguraciju atoma i na osnovu nje odredi poloaj elementa u PSE
- zna da napiše elektronsku konfiguraciju jona
- razumije promjenu osobina elemenata u grupi i periodi.
Uenici/uenice: - ponavljaju pojmove
- posmatraju modele orbitala, atoma i jona
- pišu elektronsku konfiguraciju atoma i jona i na osnovu nje odreuju poloaj elemenata u PSE
- na osnovu poloaja u PSE predviaju osobine elementa
- koriste internet za traenje novih podataka (novootkriveni hemijski elementi).
Struktura atoma – elementarne estice (protoni, elektroni i neutroni). Izotopi. Struktura elektronskoga omotaa – energetski nivoi, podnivoi i orbitale. Periodni sistem elemenata – grupe i periode. Energija jonizacije. Afinitet prema elektronu. Elektronegativnost.
Fizika: struktura materije; elementarno naelektrisanje; koliina naelektrisanja.
Tema: HEMIJSKE VEZE
Uenik/uenica treba da: - razumije nastanak kovalentne
veze i nastajanje molekula iz atoma
- razumije razliku izmeu nepolarne i polarne kovalentne veze (na osnovu razlike u elektronegativnosti vezanih atoma)
- razumije nastanak jona i jonske veze (elektrostatike privlane sile)
- upozna tipove kristalnih rešetki i osnovne osobine supstanci odreenoga tipa rešetke.
Uenici/uenice: - prikazuju Luisovim
- posmatraju modele kristala i izvode zakljuke o osobinama supstanci
- koriste internet za prikupljanje informacija (kristalna struktura supstanci).
Hemijske veze:
Tema: MOLEKULSKE VEZE
dejstva i povezuje ih s fizikim osobinama supstanci (agregatno stanje, temperatura topljenja, temperatura kljuanja i gustina)
- razumije nastanak vodonine veze meu molekulima.
Uenici/uenice: - posmatraju modele za
- shematski prikazuju nastajanje vodonine veze izmeu molekula fluorovodonika, vode, amonijaka i etanola
- izvode eksperimente (poreenje osobina vode i etanola).
Meumolekulske sile
Fizika: agregatna stanja supstanci; temperature kljuanja i gustina.
Tema: HEMIJSKE PROMJENE; REDOKS REAKCIJE
Operativni ciljevi
brojeve elemenata u neutralnome molekulu i u jonu
- shvati pojmove: oksidacija, redukcija, oksidaciono sredstvo i redukciono sredstvo
- zna napisati jednainu oksido-redukcione reakcije (metoda elektronskoga balansa)
- zna na osnovu redoks potencijala predvieti tok reakcije (naponski niz elemenata)
- razumije elektrolizu i njen znaaj.
Uenici/uenice: - odreuju oksidacione
- sastavljaju jednaine oksido- redukcionih reakcija i odreuju oksidaciono i redukciono sredstvo
- predviaju tok hemijske reakcije na osnovu poznatoga redoks potencijala sistema
- eksperimentalnim putem utvruju oksido-redukcione sposobnosti elemenata
- shematski prikazuju elektrolizu (reakcije na katodi i anodi)
- koriste internet za prikupljanje informacija o elektrolizi i njezinu znaaju.
Oksidacioni broj. Oksido-redukcione reakcije
primjena u industriji.
Tema: ENERGETSKE PROMJENE PRI HEMIJSKIM REAKCIJAMA
Operativni ciljevi
egzotermne hemijske reakcije
- razumije što je standardna entalpija hemijske reakcije i standardna entalpija nastajanja jedinjenja
- zna da izrauna standardnu entalpiju hemijske reakcije
- zna da nacrta grafik endotermne i egzotermne hemijske reakcije.
Uenici/uenice: - raunaju standardnu
- crtaju grafik endotermne i egzotermne hemijske reakcije (uoavaju razliku izmeu energije aktivacije i entalpije hemijske reakcije)
- koriste internet za pronalaenje primjera endotermnih i egzotermnih hemijskih reakcija
- izvode eksperimente reakcija kalcijum-oksida i
vode (egzotermna) reakcija amonijum-hlorida i
barijum-hidroksida (endotermna).
Fizika: termodinamike veliine stanja; pojam energije. Biologija: energetske promjene u ivim sistemima i spontanost procesa. Matematika: grafiko predstavljanje rezultata.
Tema: TOK I BRZINA HEMIJSKE REAKCIJE
Operativni ciljevi
brzinu hemijske reakcije - zna izraunati brzinu
hemijske reakcije na osnovu poznatih vrijednosti
Uenici/uenice: - eksperimentalno utvruju
uticaj koncentracije temperature i katalizatora na brzinu hemijske reakcije
- izraunavaju brzinu hemijske reakcije na osnovu poznate koncentracije reaktanata i
Brzina hemijske reakcije. Faktori koji utiu na brzinu hemijske reakcije. Zakon o dejstvu masa. Katalizatori i kataliza.
Biologija: katalizatori (enzimi). Fizika: Katalizatori Povezanost P i V sa c
15
koncentracije reaktanata i konstante brzine reakcije
- zna kako promjene pritiska i zapremine utiu na brzinu hemijske reakcije
- povezuje katalizatore u laboratoriji, industriji i ivim organizmima.
konstante brzine reakcije - zakljuuju kako promjene
pritiska i zapremine mijenjaju brzinu hemijske reakcije
- koriste internet za prikupljanje informacija o katalizi i katalizatorima (primjena u industriji)
- pišu referat „Biološki katalizatori“
povratnih i nepovratnih hemijskih reakcija
- razumije nastanak hemijske (dinamike) ravnotee
- zna izraunati konstantu hemijske ravnotee na osnovu poznatih ravnotenih koncentracija reaktanata i proizvoda
- razumije uticaj koncentracije, temperature i pritiska na pomjeranje poloaja hemijske ravnotee (Le Šatelijeov princip).
Uenici/uenice: - koriste internet za
- izraunavaju konstantu hemijske ravnotee na osnovu zadatih ravnotenih koncentracija reaktanata i proizvoda
- eksperimentalno utvruju uticaj koncentracije i temperature na pomjeranje polaaja ravnotee
- predviaju pomjeranje
Biologija: ravnotee u biološkim sistemima. Fizika: uticaj promjene faktora na pomjeranje ravnotee (P, V, T); dinamika ravnotea.
16
Didaktike preporuke I razred :
- Osnovne pojmove koje su uenici/uenice uili/uile u osnovnoj školi ponoviti uz maksimalno angaovanje uenika/uenica.
- Nove sadraje nastavnik/nastavnica prezentira uz što više primjera tako što e uenike/uenice navoditi na razmišljanje i zakljuivanje.
- Na što više primjera pokazati osnove hemijskoga raunanja. Nove primjere uenici/uenice rješavaju samo uz pomo nastavnika/nastavnice.
- Eksperimente izvode uenici/uenice uz pomo nastavnika/nastavnice, a demonstracione oglede izvodi nastavnik/nastavnica.
II razred – obavezni sadraji
Operativni ciljevi
disocijacije i stepen disocijacije (jaki i slabi elektroliti)
- definiše kieline i baze po Arenijusovoj teoriji (zna da predstavlja njihovu elektrolitiku disocijaciju – postepenu i zbirnu)
- prepoznaje kieline i baze po Brenšted-Lorijevoj teoriji (protolitikoj teoriji) i odreuje konjugovane parove
- pronalazi slinosti i razlike Arenijusove i Brenšted-Lorijeve teorije
- razumije pojam amfolita (voda) - zna da napiše hemijsku formulu
soli na osnovu njezina naziva (neutralna, kiela, bazna) i predstavi njenu elektrolitiku disocijaciju
- zna da hemijskom jednainom predstavi dobijanje odreene soli (neutralne, kiele, bazne)
- zna da izraunava i mjeri pH rastvora.
Uenici/uenice: - ponavljaju pojmove:
- hemijskim jednainama predstavljaju postepenu i zbirnu disocijaciju kielina i baza
- odreuju kieline i baze po protolitikoj teoriji i odreuju konjugovane parove kielina – baza
- odreuju amfolite meu zadatim molekulima i jonima
- sastavljaju formule soli i predstavljaju njihovu elektrolitiku disocijaciju
- sastavljaju hemijske jednaine reakcija dobijanja soli (neutralnih, kielih i baznih)
- izvode eksperimente: titracija jake kieline jakom bazom
- mjere pH rastvora - koriste internet (pH
tjelesnih tenosti, pH koe, pH prirodnih voda...).
Elektrolitika disocijacija
stepen disocijacije
Biologija: pH tjelesnih tenosti. Matematika: logaritmi, antilogaritmi.
Tema: ELEMENTI U PERIODNOM SISTEMU
Operativni ciljevi
Uenik/uenica treba da: - upozna kriterijume za klasifikaciju
elemenata na s, p, d, f - umije povezati osobine elementa s
njegovim poloajem u PSE - upozna promjenu osobina
elemenata u grupi i periodi.
Uenici/uenice: - pišu elektronske
- analiziraju promjene osobina elemenata u grupi i periodi
- eksperimentalno utvruju kielo-bazne osobine elemenata tree periode i pišu jednaine hemijskih reakcija
- gledaju naune filmove.
.
ivotu - upozna osnovne osobine nemetala i njihovo
dobijanje (H, C, N, P, S, O, F, Cl, Br, I) - upozna alotropske modifikacije nemetala - upozna najvanija jedinjenja nemetala (okside,
kieline i soli) - uporeuje reaktivnost halogenih elemenata - upozna pojam hlorisanje pijae vode - shvati razliku izmeu kiseonika i ozona - upozna zaštitnu ulogu ozona i nastanak
ozonske rupe - razumije nastanak kielih kiša - razumije efekat staklene bašte - upozna postupke proizvodnje industrijski
vanih jedinjenja (nitratna kielina, sulfatna kielina i amonijak).
Uenici/uenice: - koriste internet za prikupljanje
informacija o znaaju nemetala u svakodnevnome ivotu
- izvode eksperimente: alotropija sumpora, reaktivnost bijeloga i crvenoga fosfora
- posmatraju modele dijamanta i grafita
- izvode eksperimente – dobijanje kiseonika, hlora
- izvode eksperimente – dobijanje hlorovodonika, amonijaka i ugljenik(IV)- oksida i ispituju njihove osobine
Znaaj nemetala. Osobine nemetala. Vodonik: voda, gorivo budunosti. Kiseonik: alotropske, modifikacije, dobijanje, ozonske rupe. Ugljenik: alotropske, modifikacije, jedinjenja (oksidi, karbonatna kielina, karbonati). Azot: dobijanje jedinjenja (oksidi, nitratna kielina, nitrati, amonijak). Fosfor: alotropske modifikacije, jedinjenja (fosfatna kielina, fosfati). Sumpor: alotropske
Biologija: nemetali kao biogeni elementi; zagaivanje ivotne sredine. Geografija: sadraj elemenata u Zemljinoj kori i atmosferi.
19
- prave panoe (industrijska proizvodnja nitratne kieline, sulfatne kieline i amonijaka).
modifikacije, jedinjenja (oksidi, sulfatna kielina, sulfati). Halogeni elementi: reaktivnost, jedinjenja (hloridna kielina, hloridi).
Tema: METALI (I, II, III GRUPA)
Operativni ciljevi
- upozna rasprostranjenost metala u prirodi
- upozna biogene metale - upozna osnovne osobine
alkalnih i zemnoalkalnih metala i njihovo dobijanje
- zna da hemijskom jednainom predstavi dobijanje oksida i hidroksida alkalnih i zemnoalkalnih metala
- upozna industrijsku proizvodnju natrijum- hidroksida
- upozna osnovne osobine aluminijuma i njegovu primjenu
- upozna kompleksne soli aluminijuma.
- koriste internet za pronalaenje podataka o rasprostranjenosti i znaaju metala
- izvode eksperimente: bojenje plamena katjonima elemenata I i II grupe
- eksperimentalnim putem ispituju hemijske osobine alkalnih i zemnoalkalnih metala i aluminijuma (i njihovih jedinjenja – oksida i hidroksida)
- pišu formule kompleksnih soli aluminijuma na osnovu naziva i predstavljaju njihovu disocijaciju
- izvode eksperiment – amfoternost aluminijuma (reakcija
Metali: osobine (metalna veza), nalaenje u prirodi, znaaj. Alkalni metali: reaktivnost, dobijanje, jedinjenja (oksidi, hidroksidi, soli). Zemnoalkalni metali: reaktivnost, dobijanje, jedinjenja (oksidi, hidroksidi), gašenje ivoga krea, graenje cementa. Aluminijum: reaktivnost (amfoternost), jedinjenja (oksid i hidroksid, kompleksne soli), primjena.
Biologija: metali u ivim sistemima. Geografija: rasprostranjenost metala u Zemljinoj kori.
20
Tema: PRELAZNI ELEMENTI
- upozna osnovne osobine prelaznih metala
- upozna proizvodnju sirovoga gvoa i bakra
- upozna hemijske osobine gvoa i bakra i njihov biološki znaaj
- upozna legure gvoa i bakra.
Uenici/uenice: - koriste internet za
- eksperimentalno utvruju hemijske osobine gvoa i njegovih jedinjenja i dokazuju Fe +2 jone
- izvode eksperimente – rastvaranje bakra u nitratnoj kielini i dokazivanje Cu +2 jona
- pišu jednaine hemijskih reakcija i raunaju iz njih
- pišu referate „Legure gvoa – primjena“, „Legure bakra – primjena“
- Koriste internet (biogeni prelazni metali).
Prelazni metali: znaaj, nalaenje u prirodi, osobine, kompleksne soli. Gvoe: proizvodnja, primjena, jedinjenja, elik. Bakar: proizvodnja, jedinjenja, primjena.
Biologija: prelazni elementi u biogenim sistemima. Geografija: rasprostranjenost prelaznih metala u Zemljinoj kori.
Didaktike preporuke II razred:
21
- Kieline, baze i soli obraditi u što više primjera iz ivota, naroito onih koji se koriste u domainstvu. - Što više nastavnih sadraja prezentirati kao referate i diskusije uenika/uenica. - Organizovati poete fabrikama koje se bave dobijanjem ili preradom nekih elemenata ili jedinjenja (zavisno od
industrije koja je razvijena u nekome mjestu).
III razred – obavezni sadraji
Operativni ciljevi
- upozna prirodu ugljenikova atoma
- zna napisati elektronsku konfiguraciju C atoma i predvieti koje tipove veza stvara s drugim atomima
- zna teoriju hibridizacije orbitala (graenje sigma i pi veze)
- upozna elektrofilne i nukleofilne reagense
- upozna homolitiko i heterolitiko raskidanje kovalentne veze
- upozna osnovne tipove organskih reakcija.
Uenici/uenice:
- prepoznaju elektrofilne i nukleofilne reagense
- predstavljaju homolitiko i heterolitiko raskidanje kovalentne veze na primjerima
- koriste internet (pronalaze primjere tipova organskih
Osobine C atoma. Hibridizacija atomskih orbitala (sigma i pi veze). Elektrofilni i nukleofilni reagensi. Homolitiko i heterolitiko raskidanje kovalentne veze.
Fizika: energija veze; elektrostatike privlane sile.
22
reakcija).
- upozna opšte formule i homogene nizove ugljovodonika (alkana, alkena, alkina, diena i arena)
- upozna pravila IUPAC-ove nomenklature za davanje imena organskim jedinjenjima
- zna napisati molekulsku, strukturnu i racionalnu formula odreenoga ugljovodonika
- upozna i razumije izomeriju i njene tipove (izomere)
- upozna hemijske reakcije dobijanja ugljovodonika
- upozna i razumije fizike osobine ugljovodonika i njihovu promjenu s porastom broja C atoma i ravanjem niza
- upozna osnovne hemijske reakcije ugljovodonika
- razumije postanak nafte i prirodnoga gasa
- razumije potrebu za traenjem novih izvora
Uenici/uenice:
- na osnovu naziva ugljovodonika pišu njegovu strukturnu, racionalnu i molekulsku formulu
- na osnovu zadate racionalne formule odreuju naziv ugljovodonika
- odreuju empirijsku i molekulsku formulu ugljovodonika
- modelima predstavljaju trodimenzionalnu strukturu ugljovodonika
- hemijskim jednainama predstavljaju reakcije dobijanja ugljovodonika
- uporeuju osobine lanova homologoga niza na osnovu razlike u broju C atoma i razgranatosti molekula i eksperimentalno ih utvruju (tk i tt)
Ugljovodonici (alkani, alkeni, alkini, dieni i areni)
homologi niz empirijske,
izomerija (tipovi) i izomeri.
Nafta i zemni gas.
Biologija: uticaj primjene ugljovodonika na zdravlje i kvalitet ivotne sredine.
23
- izvode eksperimente – bromovanje cikloheksana u tami i svjetlosti, adicija broma na alken, bromovanje toluena
- pišu referat „Nafta i zemni gas“
- koriste internet (potreba za traenjem novih goriva)
Tema: KISEONINA ORGANSKA JEDINJENJA
- upozna opšte formule, funkcionalne grupe i homologe nizove alkohola, fenola, aldehida, ketona, karboksilnih kielina i estara
- zna napisati molekulsku, racionalnu i strukurnu formulu odreenoga jedinjenja
- zna napisati racionalne formule izomera odreenoga jedinjenja
- upozna naine dobijanja kiseoninih organskih jedinjenja
- razumije fizike osobine jedinjenja i njihovu povezanost s prisustvom polarnih grupa i porastom broja C atoma
- upozna osnovne hemijske reakcije jedinjenja (oksidacija, redukcija, kielost, esterifikacija)
- povezuje vrstu alkohola s proizvodima oksidacije
- uporeuje reaktivnost alkohola
Uenici/uenice:
- na osnovu naziva jedinjenja pišu strukturnu, racionalnu i molekulsku formulu
- na osnovu zadate racionalne formule odreuju naziv jedinjenja
- ispituju rastvorljivost jedinjenja u polarnim i nepolarnim rastvaraima
- ispituju temperature kljuanja i temperature topljenja jedinjenja
- izvode eksperimente: oksidacija primarnoga, sekundarnoga i tercijarnoga alkohola, Lukasov test, reakcija aldehida s Felingovim i Tolensovim reagensom, esterifikacija siretne kieline etanolom i hidroliza etil-etanoata
Alkoholi. Fenoli. Aldehidi I ketoni. Karboksilne kieline. Estri.
Biologija: ekologija; uticaj kiseoninih organskih jedinjenja na zdravlje i zagaenje okoline.
25
- pišu referate: „Organske kieline – nalaenje u prirodi i upotreba“, „Estri – nalaenje u prirodi i upotreba“, „Alkoholno vrenje – proizvodnja alkoholnih pia“.
Tema: AZOTNA ORGANSKA JEDINJENJA
- upozna fizike osobine amina
Uenici/uenice:
- izvode eksperiment – rastvaranje amina u vodi
- mjere pH rastvora amina
- dokazuju aromatinost anilina.
Biologija: azotna organska jedinjenja u ivim sistemima.
Tema: NAJZNAAJNIJI PRIRODNI PROIZVODI; PROTEINI
Operativni ciljevi
- upozna strukturu aminokielina kao gradivnih jedinica proteina i njihovu podjelu
- upozna zwitter jon i amfoternost aminokielina
- upozna izoelektrinu taku aminokielina
- hemijskim jednainama predstavljaju amfoternost aminokielina
Aminokieline – gradivna jedinica proteina
27
- upozna peptide i graenje peptidne veze
- upozna strukturu proteina i njihovu podjelu prema obliku molekula, sloenosti i biološkoj funkciji
- upozna dokazne reakcije za proteine.
- aminokieline pišu u obliku molekula i zwitter jona
- hemijskim jednainama predstavljaju graenje dipeptida i tripeptida i imenuju ih
- prave panoe (podjela protein)
- pišu referat „Enzimi –biokatalizatori“
- zna formule glicerola i viših masnih kielina (palmitinska, stearinska i oleinaska)
- razumije strukturu triacilglicerola i imenuje ih
- uvia razlike izmeu masti i ulja
- razlikuje kielu i alkalnu hidrolizu triacilglicerola
- razumije što su sapuni - razumije hidrogenizaciju
ulja.
Uenici/uenice:
- pišu formule triacilglicerola i imenuju ih
- uporeuju osobine masti i ulja
- hemijskim jednainama predstavljaju kielu i alkalnu hidrolizu masti i ulja
- rade eksperiment – dobijanje sapuna
- pišu referat „Dejstvo sapuna pri išenju“.
Masti i ulja
hidroliza (saponifikacija)
hidrogenizacija ulja.
Tema: UGLJENI HIDRATI
- upozna znaaj ugljenih hidrata
Uenici/uenice:
Ugljeni hidrati
disaharidi – saharoza
29
monosaharida - upozna fizike osobine
- povezuje proces pretvaranja svjetlosne energije u hemijsku – fotosinteza.
ugljenih hidrata u prirodi“
- odreuju broj enantiomera na osnovu broja hiralnih C atoma
- eksperimentalno utvruju redukcionu sposobnost glukoze
- provjeravaju rastvorljivost ugljenih hidrata
- dokazuju skrob pomou joda
polisaharidi – skrob i celuloza.
- upozna dobijanje polimera (polimerizacija)
Uenici/uenice:
Polimeri – podjela
prirodni vještaki.
Biologija: prirodni polimeri (proteini, polisaharidi).
Didaktike preporuke III razred:
- Ugljovodonike koji su obraivani u osnovnoj školi ponoviti uz maksimalno angaovanje uenika/uenica. - Posebno obraditi jedinjenja koja imaju primjenu u svakodnevnome ivotu, pri emu što više angaovati
uenike/uenice da te oblasti prezentiraju referatima i diskusijama. - Što više reakcija objasniti putem eksperimenta i, ako je mogue, organizovati poete fabrikama koje se bave
proizvodnjom tih jedinjenja.
Pri izuavanju hemijskih pojmova u gimnaziji polazimo od znanja koje su uenici/uenice stekli/stekle u osnovnoj školi. Na poetku svake oblasti uenici/uenice ponavljaju pojmove iz osnovne škole. Pritom navodimo uenike/uenice da samostalno trae znaenje pojmova iz izvora podataka i iz eksperimentalnih opaanja. Eksperiment u školi ima dvostruku ulogu. Eksperimentom saznajemo osobine materije, zapisujemo podatke, ureujemo ih, konstatujemo povezanost meu konstantama i promjenljivim veliinama, te postavljamo istraivake hipoteze. Na drugoj strani, eksperiment nam slui za provjeravanje istraivakih hipoteza i teorija. U školi pokazujemo obje uloge eksperimenta. Znaajno je da nastavnik/nastavnica s uenicima/uenicama planira eksperimente, tako da uenik/uenica bude u središtu procesa obrazovanja i za svoj uspjeh neposredno odgovoran/odgovorna. Saradnja uenika/uenica pri izvoenju eksperimenata znaajna je i kod demonstracionih eksperimenata, koje po pravilu izvodi nastavnik/nastavnica ili ih pokazuje samo kao videosnimke. Prilikom uvoenja opštih hemijskih pojmova ne razlikujemo pojedinano oblasti hemije, ve ih primjerima povezujemo u jednu cjelinu. Nastavno gradivo predstavljamo uenicima/uenicama problemski, ali problem treba biti vezan za uenikovu/ueniinu okolinu i razvojni period. Na poetku asa nastavnik/nastavnica za obraivanu sadrajnu cjelinu nabroji nekoliko pitanja, na koja e pokušati s uenicima/uenicama na školskome asu potraiti odgovarajue odgovore. Pri izvoenju eksperimenata ne smijemo zaboraviti da pojmove razvijamo na osnovu primjera, što znai da uvijek izvodimo odgovarajue eksperimente. Takvo planiranje podupire više saznajne procese: posmatranje i zapisivanje zapaanja, traenje povezanosti izmeu pojava, postavljanje zakljuaka, njihovo uopštavanje i povezivanje s teoretskim objašnjenjima. Sve informacije o pojavama nikako ne moemo dobiti samo eksperimentima, zato moramo upotrebljavati i druge izvore informacija. Zadatak je nastavnika/nastavnice da uenike/uenice usmjerava k informacijskim izvorima, navodi ih na traenje podataka i njihovo kritiko vrednovanje. Prilikom odabira primjera za pojmove postepeno prelazimo od jednostavnih, koji su moda samo poznati, ka zahtjevnim. Prilikom opisivanja pojava na poetku uvjebavamo uenike/uenice na upotrebu opisivanja procesa pomou rijei, samo postupno uvodimo hemijski jezik, tj. izraavanje upotrebom simbola i formula, te kvantitativnih veliina. Uvjebavamo ih da eksperimentalna zapaanja povezuju s podacima iz literature i na osnovu toga daju teoretska obrazloenja. Podjela nastavnoga sadraja na obavezne i izborne sadraje takoe je element diferencijacije nastave. Uenik/uenica ih moe izabrati u skladu sa svojim interesima i sklonostima. Aktivnosti prilikom izbornih sadraja su zahtjevnije, trae grupni istraivaki ili individualni rad uenika/uenica, planiranje ogleda i obilazaka razliitih ustanova, koje su povezane s predloenim sadrajem. Po pravilu zasnovane su interdisciplinarno.
6. Korelacija meu predmetima
32
Korelacije meu predmetima date su u tabelama. 7. Standardi znanja (ispitni katalog)
7.1. Standardi znanja
- izraunati relativnu molekulsku masu - povezivati mol, molsku masu, molsku zapreminu - izraunati maseni udio i koliinsku koncentraciju - samostalno rješavati najprostije raunske zadatke - napisati elektronske konfiguracije i na osnovu nje odrediti osobine elemenata u
periodnome sistemu - odrediti i objasniti tip hemijske veze na jednostavnim primjerima - odrediti oksidacioni broj u jedinjenjima - uz pomo nastavnika/nastavnice rješavati koeficijente u jednostavnim oksido-
redukcionim reakcijama - razlikovati egzotermne i endotermne reakcije - definisati brzinu hemijske reakcije i zakon o dejstvu masa - definisati povratne hemijske reakcije i Le Šatelijev princip - uz pomo nastavnika/nastavnice opisati eksperimentalna opaanja.
II RAZRED Uenik/uenica treba znati:
- razlikovati osnovne vrste neorganskih jedinjenja: kieline, baze i soli - definisati i izraunati pH rastvora kielina i baza - analizirati slinosti i razlike elemenata u periodama i grupama periodnoga sistema - znaaj nemetala i njihovih jedinjenja u svakodnevnome ivotu (kiseonik, azot) - znaaj metala i njihovih jedinjenja u svakodnevnome ivotu (kalcijum, magnezijum,
aluminijum) - znaaj i primjenu prelaznih metala u svakodnevnome ivotu (gvoe, hrom,
mangan, plemeniti metali).
III RAZRED Uenik/uenica treba znati:
- osobine ugljenikova atoma kao osnovnoga elementa koji ulazi u sastav svih organskih jedinjenja
- razlikovati vrste ugljovodonika: alkane, alkene, alkine, diene, aromatine ugljovodonike
- prepoznavati razliita kiseonina organska jedinjenja i njihov znaaj u svakodnevnome ivotu (alkoholi, kieline, estri)
- razlikovati biološki vana jedinjenja - znaaj azotnih organskih jedinjenja u ivim organizmima (aminokieline) - na osnovu osobina aminokielina objasniti osobine proteina
33
- osnovne karakteristike lipida i ugljenih hidrata i njihov znaaj u svakodnevnome ivotu
- što su polimeri i kakva je njihova primjena.
7.2. Ispitni katalog
- ureivati podatke u tabelama uz sugestije nastavnika/nastavnice - prepoznati karakteristine primjere u podacima - znati definicije pojmova obaveznih sadraja - znati simbole elemenata koji su ukljueni u obavezne sadraje - znati zapisivati formule jedinjenja koje su ukljuene u obavezne sadraje - znati uz pomo nastavnika/nastavnice rješavati proste raunske zadatke - znati uz pomo nastavnika/nastavnice zapisivati hemijske promjene u jednaine.
II NIVO Uenik/uenica treba:
sadraja - znati rješavati samostalno raunske zadatke i probleme - znati opisivati samostalno hemijske promjene jednainama i reakcijskim
shemama - znati uticaj hemije na kvalitet ivljenja.
III NIVO Uenik/uenica treba:
sadraja - znati rješavati zahtjevne stehiometrijske zadatke i probleme - znati primijeniti steeno znanje na novim primjerima - znati jednainama predstaviti zahtjevne hemijske promjene i zakljuiti o uticaju
reakcijskih uslova na tok hemijske promjene - poznavati vanost i upotrebu obaveznih sadraja za svakodnevni ivot i uticaj
hemije na kvalitet ivljenja.
Ocjenjivanje je:
Ocjenjuju se i:
9. Resursi za realizaciju
9.1. Materijalni uslovi, standardi i normativi za nastavu hemije u gimnazijama
SADRAJ: 1. prostorije za nastavu hemije Pripreme prostora za izvoenje nastave hemije. 2. zaštitna i protivpoarna oprema 3. knjige i pomoni nauni materijal * prostorije za nastavu hemije
- Hemijski kabinet, koji je odgovarajue opremljen za izvoenje vjebi i demonstracijskih eksperimenata, s multimedijskim kompjuterom i prikljukom za internet
- mjesto za skladištenje hemikalija, koje odgovara vaeim standardima za njihovo skladištenje
- kabinet za laboranta sa zbirkom pribora - biblioteka s prikljukom na internet i odgovarajuom zbirkom primarne literature
iz podruja hemije i srodnih nauka na odgovarajuem stepenu zahtjevnosti. *zaštitna i protivpoarna oprema *zaštitna oprema
- Posebni nezapaljivi ormari za uvanje hemikalija s mogunošu provjetravanja (za kieline i baze, za lakozapaljive materije, za hemikalije)
- digestor. *protivpoarna oprema
- Aparat za gašenje (prah, ugljen-dioksid) - odjea za gašenje i pokrivanje.
* oprema za prvu pomo - Ormari s kompletom za prvu pomo
35
- Zaštitne naoari sa zaštitom sa strane za nastavnika/nastavnicu, laboranta/laborantkinju i ake
- zaštitne rukavice za nastavnika/nastavnicu, laboranta/laborantkinju i ake - laboratorijski mantil za nastavnika/nastavnicu i laboranta/laborantkinju.
Pribor i nastavna sredstva
komada
1. Multimedijska oprema: PC, CD ROM, zvuna kartica, zvunici, prikljuak za internet,
datoskop (LCD projektor) 1
R. br.
stru menata
Opseg mjerenja do 1200g, oitavanje 0,01 g 1
2. Školska digitalna vaga za uenike/uenice 2 3. Digitalni pH-metar 1
4. Školski niskonaponski izvor 1 5. Aparatura za elektroforezu 1
6. Aparatura za hromatografiju na papiru 1
R.br
komada*
1. Laboratorijska aša, razliite veliine (100 ml 400 ml) 16 x odreena veliina 2. Erlenmeyerova tikvica, razliite veliine (250 ml, 500 ml) 16 x odreena veliina
3. Balon (500 ml) 16
4. Reagensna boica, razliite veliine (100 ml, 250 ml, 500 ml) 16 x odreena veliina
5. Špric-boca, razliite veliine 16 x odreena veliina
6. Reagens boca s kapaljkom (50 ml) 16
7. Špric-boca / za ispiranje 8
8. Kristalizator 8
POSUDA ZA MJERENJE (Veliine po preporuci)
1. Menzura, razliitih veliina (10 ml, 100 ml, 250 ml) 16 x odreena veliina
2. Normalni sud, razliite veliine (100 ml, 250 ml, 1000 ml) 6 x odreena veliina
3. Pipeta, za punjenje (10 ml) 6
4. Graduisana pipeta (10 ml) 12
36
LABORATORIJSKI PRIBOR
2. Lijevak 16
5. Vazdušni hladnjak 4
8. Gasna ispiralica (po Dreshselu) 4
9. Erlenmayerova tikvica s pumpom 4
10. Staklena kada 8
11. Spojnica, razliite 30
12. Sahatno staklo 30
R. br.
Broj Komada*
1. ani od porcelana 10 2. Loni za arenje, porcelan 10 3. Avan od porcelana 10 4. Tuak od porcelana 10 5. Buchnerov lijevak 2 6. Boca za ispiranje 30 7. Tanjir 30 8. Petrijeva solja 30
R. br.
3.5. LABORATORIJSKI PRIBOR OD DRUGIH MATERIJALA Broj
Komada* 1. Plinski plamenik (Bunsenov) sa sigurnosnim ventilom 10 2. Elektrini rešo 10 3. Gumena sisaljka 4 4. Vodena pumpa 2 5. Metalni stalak za mufove i drae 20 6. Dra za balone 8 7. Dra za hladnjak 2 8. Dra za birete 4 9. Dra za epruvete (metalni) 20 10. Prsten za filtriranje 16 11. Mufovi 20 12. Tronoac 16 13. Keramika mreica 16 14. Keramiki trougao za zarenje 16 15. Stalak za epruvete 20 16. Stalak za pipete 2 17. Pinceta 16 18. Metalna kliješta 16
37
19. Dra za epruvete (drveni) 20 20. Metalna kašiica za sagorijevanje tvrdih supstanci 8 21. Štipaljka (po Hoffmanu) 8 22. Pt ica za plamene reakcije 2 23. Lopatica (špatula) 10 24. Termometar, razliiti 16
R. br.
komada*
1. Gumeni epovi (razliiti) 100 2. Metalni epovi 16 3. Kapaljka 30 4. Kašiica 30 5. Stakleni štapii 30 6. Staklena cijev 7. Gumena crijevo 8. Filterpapir (obini i plava traka) 9. Indikatorski papir (pH 0–14)
R. br.
3.7. MODELI I OSTALA SREDSTVA Broj
komada* 1. Modeli: dijamant, grafit, fuleren, led, natrijum-hlorid 1 x pojedini model 2. Sastavljivi modeli (komplet) 8 3. Periodni sistem zidni 1 4. Videokasete (po izboru) 5. Folije (kompleti po izboru)
Legenda vrijednosti: 1–3 komada = demonstracioni eksperimenti 8 komada = rad u paru (za grupu od 16 uenika/uenica); 16 komada = rad u paru, individualni rad (za grupu 16 uenika/uenica) Vjebe se izvode kao blok asovi, na vjebama je mogue prisustvo najviše 16 uenika/uenica. Vjebe vodi nastavnik/nastavnica, a prilikom vjebanja obavezno sarauje laborant/laborantkinja. 10. Profil i struna sprema nastavnika/nastavnica i strunih saradnika/saradnica
Nastavnik/nastavnica hemije u gimnaziji moe biti univerzitetskoga hemijskog obrazovanja – (240 ECTS). Nacionalni savjet za obrazovanje na xxx. ednici, odranoj xxx, utvrdio je izmjene predmetnoga programa HEMIJA za I, II i III razred gimnazije.
38
OBAVEZNI SADRAJI TEORIJSKA NASTAVA LABORATORIJSKI RAD
1) Osnovi stehiometrije 10 asova 1 as (pripremanje rastvora razliitih koncentracija)
2) Struktura materije 2.1) Graa atoma i periodni sistem 2.2) Hemijske veze 2.3) Molekulske veze
10 asova 6 asova 4 asa
1 as (reaktivnost alkalnih metala u reakciji s vodom, bojenje plamena, promjenljivost svojstava elemenata tree periode) 1 as (rastvaranje vodonika i hlorovodonika i provodljivost struje, reakcija amonijaka s vodom i hlorovodonikom, sublimacija joda, elektroprovodljivost vrstoga i rastvornoga kalijum-nitrata 1 as (poreenje osobina vode i etanola)
39
3) Hemijske promjene 3.1) Redoks reakcije 3.2) Energetske promjene pri hemijskim reakcijama 3.3) Tok i brzina hemijske reakcije 3.4) Hemijska ravnotea
7 asova 4 asa 5 asova 5 asova
2 asa (rastvaranje metala u hloridnoj kielini, priprema Danijelova galvanskog elementa i mjerenje napona, elektroliza vode) 1 as (reakcija kalijum-oksida i vode – egzoterna reakcija, reakcija amonijum- hlorida i barijum-hidroksida – endotermna reakcija) 1 as (uticaj koncentracije i temperature na brzinu reakcije natrijum-tiosulfata i hloridne kieline, reakcija natrijum- oksalata i kalijum-permaganata – homogena kataliza, razlaganje vodonk- peroksida – heterogena kataliza 1 as (reakcija barijum-hlorida i natrijum- karbonata, reakcija gvoe (III) hlorida i kalijum tio-cianata, sinteza estra)
Ukupno 51 as 9 asova
II razred
OBAVEZNI SADRAJI TEORIJSKA NASTAVA LABORATORIJSKI RAD
1) Kieline, baze i soli 10 asova 2 asa (titracija jake kieline jakom bazom, mjerenje pH, hidroliza soli, primjeri jonskih reakcija)
40
2) Elementi u periodnome sistemu 2.1) Nemetali 2.2) Metali 2.3) Prelazni elementi
5 asova 15 asova 10 asova 10 asova
2 asa (kielinsko-bazne reakcije, redoks reakcije, jonske reakcije) 2 asa (dokazivanje hlorida u vodi, rastvaranje amonijaka, reaktivnost bijeloga i crvenoga fosfora) 2 asa (bojenje plamena katjonima elemenata prve i druge grupe, odreivanje tvrdoe vode, amfoternost aluminijum-oksida, materijali u graevinarstvu 2 asa (oksidacija supstance kalijum- permanganatom i kalijum-dihromatom, osobine kompleksnih jedinjenja)
Ukupno 50 asova 10 asova
III razred
3 asa __________
2) Ugljovodonici 9 asova 2 asa (bromovanje ciklo-heksana u tami i na svjetlosti, adicija broma na alken, bromovanje toluene, gorenje)
3) Kiseonina organska jedinjenja 10 asova 3 asa (oksidacija alkohola, Lukasov test, dehidratacija alkohola, reakcija aldehida s Tolensovim i Felingovim reagensom, jodoformska proba, esterifikacija siretne kieline etanolom, hidroliza derivate kielina)
41
4) Azotna organska jedinjenja 6 asova 3 asa (rastvaranje amina u vodi i mjerenje pH, ninhidrinski test, hromatografija aminokielina, elektroforeza aminokielina, dokazivanje peptidne veze)
5) Najznaajniji prirodni proizvodi 5.1) Proteini 5.2) Lipidi 5.3) Ugljeni hidrati
3 asa 3 asa 5 asova
2 asa (reverzibilno i ireverzibilno taloenje proteina, reakcije za dokazivanje proteina) 2 asa (hidroliza i saponifikacija masti, akrolenijska proba, osobine površinski aktivnih supstanci) 2 asa (oksidacija glukoze, redukcione osobine monosaharida, enzimska hidroliza skroba)
6) Polimeri 5 asova 2 asa (sinteza najlona, sinteza poliestara)
Ukupno 44 asa 16 asova