Click here to load reader

vitez osnove ekonomije

  • View
    118

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Sve iz osnova ekonomije

Text of vitez osnove ekonomije

  • OSNOVE EKONOMIJE Doc. dr. sc. Edin Arnaut SVEUILITE/UNIVERZITET VITEZ VITEZ

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • POGLAVLJE- I POJMOVNE I METODOLOKE OSNOVE EKONOMIJE KAO NAUKE -PRISTUP PROUAVANJU EKONOMIJE- Doc. dr. sc. Edin Arnaut SVEUILITE/UNIVERZITET VITEZ VITEZ

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Pojam i predmet ekonomije kao naukeEtimoloko znaenje pojma ekonomija potie od antikog koncepta oekonomija (oiconomia). Nastalo je od grkih rijei; - oicos (kua, domainstvo) i - nomos (zakon, pravilo, red), a oznaavao je skup principa o rukovoenju, upravljanju, gazdovanju domainstvom, dravom ili privredom.Predmet ekonomije se odreuje kao svaka ljudska djelatnost u kojoj se susree problem ogranienih sredstava za realizaciju odabranih ciljeva. Zadatak ekonomije svodi se, u krajnjoj liniji, na postizanje maksimalne efektivnosti (maximalne outpute) ili na minimalizaciju trokova (minimalne inpute).*Doc. dr. Edin Arnaut

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Nastanak i geneza ekonomije kao naukeS raspadom feudalizma i razvitkom trgovakog rano-kapitalistikog drutva u Evropi i pokretom renesanse, niu prve ekonomske koleDanas je za temeljnu ekonomsku disciplinu na univerzitetima sveprisutan izraz ekonomika (Economics)Savremenim izrazom ekonomija, inae, oznaavamo ekonomsku nauku u cjelini (istraivanja, prouavanja, metode). Danas je ekonomska nauka (teorija) jedna od najpropulzivnijih drutvenih nauka, koja se razvila u cjeloviti sistem sastavljen od osnovnih podruja istraivanja: ekonomske teorije (koja se nekada nazivala politikom ekonomijom) i ekonomske stvarnosti (ekonomika Economics).*Doc. dr. Edin Arnaut

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Nastanak ekonomije kao nauke vee se za ime pripadnika kole Klasine politike ekonomije, Adama Smita (1723.-1790.) i njegovu knjigu Bogatstvo naroda, 1776. godine. Nastanak i razvoj ekonomije kao nauke usko je vezan s problemima i potrebama privredne prakse razvoja epohe kapitalizma. Ekonomija kao nauka tada je nastala pod imenom Politika ekonomija.Nastanak ekonomije kao nauke, zapravo, predstavlja izraz interesa nastajue kapitalistike klase za slobodu poslovanja (nasuprot feudalnim ogranienjima). Ekonomija se na ovaj nain postepeno oslobaa 'balasta' drugih disciplina, odnosno iz dodatka uz filozofske, teoloke i etike rasprave, te postepeno postaje samostalna nauka. S raspadom feudalizma i razvitkom trgovakog rano-kapitalistikog drutva u Evropi i pokretom renesanse, niu prve ekonomske kole, koje se usredsreuju na pojam drutvenog (nacionalnog) bogatstva i trita. Pojavi kole Klasine politike ekonomije su predhodile ekonomske kole merkantilizma (XV-XVII st.) i fiziokratizma (XVII st.), koje jo ne tvore sistem ekonomske nauke.

    Doc. dr. Edin Arnaut*

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Kao prvi posveeni ekonomski mislioci, merkantilisti upuuju na dravni intervencionizam u vanjskoj trgovini, budui da oni drutveno bogastvo izraavaju u novcu do kojeg se dolazi jedino kroz razmjenu, tj. spoljnu trgovinu.

    Propagirajui prirodni poredak, fiziokrati, nasuprot tome, izvor drutvenog bogatstva trae u poljoprivredi, a do njega se dolazi ekonomskom slobodom, tj. preputanjem prirodnog ivota njegovim sopstvenim zakonitostima. Iz uenja o prirodnom poretku proizilazi uvena (francuska) maksima laissez faire (lese-fer =neka stvari idu slobodno svojim tokom).

    Izmeu sredine XVII i sredine XVIII stoljea, kao izraz potreba liberalnog kapitalizma, ekonomija kao nauka se, u radovima predstavnika tree ekonomske kole (engleske) Klasine politike ekonomije (ili samo klasina ekonomija), zaokruuje u posebnu naunu disciplinu. Doc. dr. Edin Arnaut*

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Od tridesetih godina XX stoljea, pred izazovima Velike ekonomske krize (1929.-1933.), mijenja se glavni tok ekonomske nauke, ponajprije kroz djelo J. M. Kejnsa Opta teorija zaposlenosti, kamate i novca (J. M. Keynes, The General Theory of Employment, Interest and Money, 1936.). S ovim djelom opisan je novi pristup ekonomiji, proirujui predmet prouavanja na monetarnu i fiskalnu politiku kojima se nastoje rijeiti tada akutni problemi krajnje ekonomske nestabilnosti (velike nezaposlenosti i hiperinflacije), to teite ekonomskog prouavanja pomjera sa trita na poveanje uloge drave u ekonomskim aktivnostima.

    Klasina politika ekonomija ini dio preovlaujueg liberalnog pogleda na svijet. Adam Smit, najznaajniji predstavnik ove kole, u svom uvenom djelu Bogatstvo naroda (1776.) ekonomiju imenuje politikom ekonomijom i definira je kao nauku koja prouava prirodu i uzroke bogatstva nacije. Smitova analiza naina na koji slobodna trita organiziraju ekonomski ivot i doprinose ekonomskom razvoju (blagostanju drutva u cjelini, ali i pojedinaca) ostae oslonac svim liberalistikim pravcima. Njegova knjiga rudimentalno je oznaila nastanak ekonomije kao nauke. Doc. dr. Edin Arnaut*

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Od XVII do XIX st. naziv politika ekonomija podrazumijevao je ekonomsku teoriju, da bi od poetka XX stoljea pojam politike ekonomije bio zamjenjen s pojmom ekonomike (engl. Economics) koju uvodi Alfred Maral (A. Marshall), profesor Univerziteta u Cambridgeu.

    U svojoj knjizi, Principi ekonomike (Principles of Economics, 1890.), Maral ekonomiju upravlja na prouavanje ljudskog roda u obinom toku ivota; ona istrauje onaj dio djelatnosti pojedinaca i drutva koja je najue povezana sa sticanjem i upotrebom materijalnih stvari potrebnih za blagostanje.

    Od tada interes za ekonomijom kao naukom stalno raste, to je praeno sve veim brojem univerziteta sa studijama iz ekonomije, naroito u Engleskoj, Italiji i Njemako

    Od kraja ezdesetih i poetka sedamdesetih godina prolog stoljea, narasli privredni problemi otvaraju teorijski put negiranja teorijskih i privredno-politikih doprinosa kejnzijanizma, olienih u dravnom intervencionizmu i konceptu drave blagostanja..Doc. dr. Edin Arnaut*

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Ponovno otkrivanje i povratak tritu (doktrinarno: povratak temeljnim porukama Adama Smita o svemoi trita) odgovor je na preveliko optereenje drave. Najea kritika intervencionizma dolazi s novim teorijskim usmjerenjima kao to su monetarizam, ekonomija ponude i teorija racionalnih oekivanja, koje znatno odstupaju od kejnsijanske i neoklasine paradigme.Danas je za temeljnu ekonomsku disciplinu na univerzitetima sveprisutan izraz ekonomika (Economics) dok je politika ekonomija gotovo potisnuta. U njemakom govornom podruju se za ekonomiju kao naunu disciplinu koristi i izraz narodna privreda, koji je svojevremeno nastao kao reakcija na englesku klasinu politiku ekonomiju. Savremenim izrazom ekonomija, inae, oznaavamo ekonomsku nauku u cjelini (istraivanja, prouavanja, metode). Danas je ekonomska nauka (teorija) jedna od najpropulzivnijih drutvenih nauka, koja se razvila u cjeloviti sistem sastavljen od osnovnih podruja istraivanja: ekonomske teorije i ekonomske stvarnosti. U ovom kontekstu se izdvaja i ista ekonomija kao smjer ekonomske misli koji strogo odvaja nauku od vjetine i na toj osnovi razlikuje istu ekonomiju od primijenjene ekonomije. ista ekonomija objektivistiki istrauje, analizira i objanjava postojee injenice, a primijenjena se koristi rezultatima prve, pronalazi odgovarajua rjeenja u praksi, savjetuje ekonomske subjekte, propisuje im odreeno ponaanje i usmjerava njihovo djelovanje.

    Doc. dr. Edin Arnaut*

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Politika ekonomija i EkonomikaIzraz Politika ekonomija primarno je koriten u bivim socijalistikim zemljama, danas se jo upotrebljava samo u Francuskoj, mada primjeri pojedinanih fakulteta u svijetu ukazuju na vraanje ovom nazivu.Danas se izraz Politika ekonomija upotrebljava i za oznaavanje javnog izbora kao ekonomske metode za prouavanje funkcioniranja dravnih vlada. U pitanju je procjena trinog uspjeha (da li je efikasan i pravian) i mogunosti da se vlada umijea i pobolja situaciju.

    *Doc. dr. Edin Arnaut

    Danas najcitiranija definicija ekonomije je ona koja potie iz Samuelsonovog uvenog udbenika Ekonomika i glasi: Ekonomika - nauka koja izuava kako ovjek i drutvo biraju, sa ili bez upotrebe novca, nain upotrebe oskudnih resursa u proizvodnji razliitih proizvoda kroz odreeno vrijeme i nain njihove raspodjele za sadanju i buduu potronju, meu razliitim ljudima i grupama u drutvu. Ekonomika je nauno prouavanje kako drutva upotrebljavaju oskudne, tj. rijetke resurse da bi proizvela korisne robe i raspodijelila ih razliitim ljudima i grupama.

    Economics sutininski je pria o tome kako funkcioniu trita i trini sistemi.Ekonomika (ECONOMICS)

    Doc. dr. Edin Arnaut

  • Ekonomski modeli Ekonomski modeli predstavljaju pojednostavljenu sliku ekonomske stvarnosti, apstrakciju na kojoj se zasniva ekonomska teorija.Deskripcija- posmatranje ekonomskih dogaaja i njihov opis - u ekonomiji se pojavljuje kao rezultat naunog posmatranja u duem periodu i sistemskog prikupljanja relevantnih podataka o predmetu istraivanja.Ekonomska analiza - logiki produetak posmatranja i predstavlja postupak objanjavanja, utvrivanja uzrono-posljedinih veza (zakonitosti) izmeu ekonomskih kategorija, procesa, pojava i odnosa, radi njihova objanjenja i predvianja.Statistika i matematika analiza omoguava analitiku osnovu ekonomskih istraivanja.Eksperimenti - u posljednjim decenijama razvija se posebna ekonomska disciplina: eksperimentalna statistika, koja prouava ekonomsko ponaanje u kontrolisanim, vrlo bliskim uslovima ekperimentima u prirodnim naukama. Sastavne elemente ekonomskih modele ine: varijable, parametri i pretpostavke ponaanja.Varijable su elementi pojave koji treba odrediti modelom. Mogu mogu biti endogene (zavisne i odredive) koje model nastoji da objasni i egzogene (date i nezavisne) koje utiu na endogene. Kvantitativni izraz meuzavisnosti dviju ekonomskih varijabli uvijek