osnove ekonomije skripta efzg

  • View
    767

  • Download
    99

Embed Size (px)

Text of osnove ekonomije skripta efzg

OSNOVE EKONOMIJE

1. OSNOVE EKONOMIJEEKONOMIJA VS EKONOMIKA

Ekonomija i ekonomika nisu identini pojmovi. Ekonomija je iri a ekonomika ui pojam.EKONOMIJA

Termin ekonomija potjee od grkih rijei oikos (kua, domainstvo) i nomos (zakon, pravilo o upravljanju). Iz tih rijei nastala je starogrka rije oikonomos to bi u slobodnom prijevodu znailo skup pravila i vjetina upravljanja domainstvom.

Suprotno oikonomji postojala je hrematistika koja je oznaavala vjetinu trgovanja i bogaenjaPOLITIKA EKONOMIJA

Termin je izveden iz rijei oikos, nomos i polis (grad) . Kako su u staroj Grkoj gradovi bili politike organizacije i tvorili samostalne drave to je politika ekonomija oznaavala skup pravila o ekonomskoj aktivnosti u nekoj dravi.

U tom znaenju se politika ekonomija prvi puta pojavljuje 1615. u knjizi Rasprava o politikoj ekonomiji francuskog merkantiliste Antoina Montchretiena.

Kao posebna disciplina poela se predavati na europskim sveuilitima u 18.stoljeu

ONA PORED ZAKONA MATERIJALNE PROIZVODNJE PROUAVA I DRUTVENE ODNOSEDEFINICIJA EKONOMIJE KAO ZNANOSTI

Ekonomija je podruje drutvene znanosti koja prouava 1. proizvodnju i ponudu, 2. raspodjelu, 3. razmjenu, 4. razmjenu i potronju materijalnih dobara i usluga u 5. odreenom vremenu, 6. prostoru i 7. drutvu.

NE BRKATI JU S POLITIKOM EKONOMIJOM I EKONOMIKOMEKONOMIJA KAO VJETINA

Ekonomija je takoer vjetina pomou koje gospodarski subjekti - pojedinci, kuanstva, poduzea ili drava proizvode, pribavljaju i troe materijalna dobra i usluge.

Promatra se ekonomija kao znanost tada je rije teorijskoj ekonomiji, a kada se promatra kao vjetina tada je rije o primjenjenoj ekonomiji.POZITIVNA EKONOMIJA

Pozitivna ekonomija istrauje funkcionalne i kauzalne odnose izmeu ekonomskih varijabli bez vrijednosnih sudova o njima. Ona prouava ekonomske pojave onakvima kakve one jesu.

Primjer: Nezaposlenost u Hrvatskoj je 2003. iznosila preko 17 % radne snageNORMATIVNA EKONOMIJA

Normativna ekonomija sadri prosudbe o ekonomskoj stvarnosti ocjenjujui ih s odreenih etikih pozicija. Ona govori kakvim bi ekonomske pojave trebale biti.

Primjer: Visoka nezaposlenost u Hrvatskoj je ekonomski i politiki neprihvatljiva pa politika zapoljavanja mora biti jedan od prioriteta ekonomske politikeEKONOMIKA

Ekonomika prouava kako ljudi alociraju i koriste rijetke resurse u svrhu proizvodnje dobara kojima zadovoljavaju svoje potrebe

Iz definicije ekonomike izvode se dva glavna zakljuka : 1. dobra su rijetka, 2. drutvo svoja dobra mora efikasno koristiti

Rijetkost i efikasnost su temelji ekonomikePODJELA EKONOMIKE

Ekonomika se dijeli na mikroekonomiku i na makroekonomikuMIKROEKONOMIKA

Mikroekonomika je grana ekonomike koja prouava ponaanje i funkcioniranje mikroekonomskih subjekata pojedinaca, kuanstava, poduzea i privrednih grana.

Osniva mikroekonomike je Adam Smith (1723 1790) koji je 1776. objavio Bogatstvo naroda, svojevrsnu ekonomsku Bibliju u kojoj je objasnio funkcioniranje trine ekonomije.MAKROEKONOMIKA

Makroekonomika je grana ekonomike koja prouava ponaanje i funkcioniranje privrede kao cjeline.

Osniva makroekonomike je John Maynard Keynes (1883 1946) koji je 1936. objavio djelo Opa teorija zaposlenosti, kamate i novca gdje su dani temelji makroekonomike.

Za razliku od mikroekonomike koja se zasniva na djelovanju trita makroekonomika se zasniva na dravnoj regulativi privrede.JEDINSTVO MIKRO I MAKROEKONOMIKE

Mikroekonomika i makroekonomika nisu meusobno razdvojene ekonomske discpline. One se meusobno nadopunjavaju jer se djelovanje mikroekonomskih subjekata dogaa u makroekonomskom okruenju.

Mikroekonomika pretpostavlja makroekonomiku kao i obrnutoRIJETKOST

Rijetkost je stanje u kojem postoji nesrazmjer izmeu elja i potreba s jedne strane i mogunosti njihovog zadovoljenja s druge.

Dobra koja su rijetka nazivaju se ekonomskim dobrima. Dobra kojih ima u izobilju nazivaju se neekonomskim ili slobodnim dobrima.

Ekonomska dobra imaju cijenu za razliku od slobodnih dobara koja su besplatna

Ekonomika prouava samo ekonomska dobraRIJETKOST VS SIROMATVO

Ne smiju se brkati rijetkost i siromatvo. I bogati mogu eljeti vie no to imaju.

Isto tako i mala koliina neeg ne znai da je ono rijetko. Dobro mora biti i eljenoIZBOR

Rijetkost prisiljava ljude da ine izbor. Kada je dobro rijetko ljudi moraju initi izbor izmeu korisnog i manje korisnog.Oni se suoavaju s trade-offom: da li zadovoljiti vie jednu potrebu odnosno zadovoljiti manje drugu potrebuOPORTUNITETNI TROKOVI

Izabravi jednu od dvaju mogunosti rtvovali smo onu proputenu. Vrijednost rtvovanog dobra ili usluge naziva se oportunitetnim trokom.PRIMJER OPORTUNITETNOG TROKA (1)

Trokovi studija u USA 1993. su iznosili 12000 $ godinje ukljuujui izdatke na kolarinu, knjige i putovanje. U ovaj iznos nisu ukljueni oportunitetni trokovi jer je student radeu na poslovima SSS umjesto studiranja mogao zaraditi 16000 $. Proputena zarada od 16000 $ je oportunitetni troak studiranja.

Stvarni trokovi studija jedne godine iznose ne 12 ve 28 tisua $ ako se ukljue i oportunitetni trokovi.PRIMJER OPORTUNITETNOG TROKA (2)

Problem: Vlasnik tvrtke treba zaposliti nekoliko menadera. Pretpostavimo da svaki menader ima vremena za samo jedan zadatak. Vrijednost zadatka A je 100000$, zadatka B 75000 $ i zadatka C 50000 $. Vlasnik tvrtke zapoljava dvojicu menadera na poslovima A i B. Koliki je oportunitetni troak zadatka B ?

Odgovor: Radei posao B menader je rtvovao posao C ija je vrijednost 50000 $. Toliki su i oportunitetni trokovi posla B.TEMELJNA PITANJA EKONOMSKE ORGANIZACIJE

Tko, to i koliko proizvoditi ?

Kako proizvoditi ?

Za koga proizvoditi ?

Gdje proizvoditi?

Kada proizvoditi ?

Iz kojih motiva proizvoditi?

Kakav je pravni, ekonomski i politiki sustav ?

Koliki su trokovi proizvodnje, prodajna cijena i profit ?NEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (1)

problem ekonomiziranja i optimalizacije proizvodnje unutar danih tehnolokih i institucionalnih okvira

problem uspostavljanja parcijalne i ope ravnotee

problem izbora kriterija raspodjele

problem izbora ciljeva ekonomskog razvoja i sredstava njihovog ostvarivanja

problem upravljanja ekonomskim sustavomNEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (2)

problem izbora temeljne proizvodne jedinice i oblika ekonomske organizacije drutva

problem objanjenja vrijednosti i cijena pojedinih dobara i usluga

problem nesklada izmeu oskudnosti resursa i ljudskih potreba

problem alokacije rijetkih resursaNEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (3)

Problemi odnosa izmeu realnog i monetarnog sektora ekonomije

problem ekonomskih odnosa izmeu pojedinih drava

problem poveanja proizvodnje, zaposlenosti i ivotnog standarda

problem odnosa trita i dravne regulacije

problem odnosa irih drutvenih vrednota prema ekonomskim vrednotamaEKONOMSKI SUSTAVI

TRINI

NAREDBODAVNI

MJEOVITITRINI SUSTAV

Sustav temeljen na privatnom vlasnitvu i privatnom poduzetnitvu

Sustav u kojem pojedinci slobodno donose odluke to e proizvoditi ili kupovati

Sustav slobodne oscilacije cijena u kojem se dobiva i gubi

Sustav zasnovan na naelu laissez faire (lese fer)NAREDBODAVNI SUSTAV

Drava donosi sve vanije odluke o proizvodnji i potronji

Sustav zasnovan na dravnom vlasnitvu, dravnom poduzetnitvu, centralizaciji odluivanja, subordinaciji i planiranju.MJEOVITI SUSTAV

Svaki od prethodnih privrednih sustava ima svoje nedostatke pa se kombiniranjem obaju sustava nastoji stvoriti optimalni sustav koji bi u sebi ukljuivao pozitivne elemente i jednog i drugog

Mjeoviti sustav je takav sustav u kojem djeluje trini mehanizam unutar institucionalnog okvira kojeg odreuje drava

Mjeoviti sustav privreivanja je dominantan sustav privreivanja danas u svijetu jer isti modeli privreivanja bilo trini bilo naredbodavni ne postoje ni u jednoj zemlji.

FAKTORI PROIZVODNJE

Da bi se moglo proizvoditi moraju prethodno postojati pretpostavke proizvodnje. One se nazivaju faktorima proizvodnje ili inputima. Inputi se koriste za proizvodnju outputa.

Faktori proizvodnje su :

a) rad

b) kapital

c) zemljaGRANICA PROIZVODNIH MOGUNOSTI (1)

Budui su proizvodni faktori ogranieni drutvo se suoava sa svojom granicom proizvodnih mogunosti (PPF).

PPF predstavlja maksimalnu kombinaciju dobara koju privreda nekog drutva moe proizvesti s postojeim proizvodnim kapacitetima

Kada je privreda na PPF tada ona efikasno alocira svoje resurse to znai da je poveanje proizvodnje jednog dobra mogue na utrb drugog dobra

GRANICA PROIZVODNIH MOGUNOSTI (2)

Kada se privreda nalazi na PPF suoava se s dvojbom : kojeg proizvoda proizvesti vie a kojeg manje

Navedenu dvojbu pokazuje slijedea tablicaGRAF PPF

POGREKE EKONOMSKOG ZAKLJUIVANJA

nesposobnost da se ostale varijable dre nepromijenjenim greka ceteris paribus

post hoc pogreka

greka poopavanja - greka pars pro toto

greka subjektivnosti

2. TRITE I DRAVA U MODERNOJ EKONOMIJIOBLICI KOORDINACIJE

Temeljni problemi ekonomske organizacije drutva to, kako i za koga proizvoditi

rjeavaju se pomou razliitih oblika koordinacije.

Oblici koordinacije su :

a) trite,

b) dravna regulacija,

c) planiranje,

d) samoupravljanjeTRITE

Trite je takav oblik ekonomske organizacije drutva u kojem proizvoai samostalno odlu