Click here to load reader

01. OSNOVE EKONOMIJE

  • View
    64

  • Download
    3

Embed Size (px)

Text of 01. OSNOVE EKONOMIJE

  • OSNOVE EKONOMIJEDr. Svetislav Polovina

  • EKONOMIJA VS EKONOMIKAEkonomija i ekonomika nisu identini pojmovi. Ekonomija je iri a ekonomika ui pojam.

  • EKONOMIJATermin ekonomija potjee od grkih rijei oikos (kua, domainstvo) i nomos (zakon, pravilo o upravljanju). Iz tih rijei nastala je starogrka rije oikonomos to bi u slobodnom prijevodu znailo skup pravila i vjetina upravljanja domainstvom.Suprotno oikonomji postojala je hrematistika koja je oznaavala vjetinu trgovanja i bogaenja

  • POLITIKA EKONOMIJATermin je izveden iz rijei oikos, nomos i polis (grad) . Kako su u staroj Grkoj gradovi bili politike organizacije i tvorili samostalne drave to je politika ekonomija oznaavala skup pravila o ekonomskoj aktivnosti u nekoj dravi.U tom znaenju se politika ekonomija prvi puta pojavljuje 1615. u knjizi Rasprava o politikoj ekonomiji francuskog merkantiliste Antoina Montchretiena. Kao posebna disciplina poela se predavati na europskim sveuilitima u 18.stoljeuONA PORED ZAKONA MATERIJALNE PROIZVODNJE PROUAVA I DRUTVENE ODNOSE

  • DEFINICIJA EKONOMIJE KAO ZNANOSTIEkonomija je podruje drutvene znanosti koja prouava 1. proizvodnju i ponudu, 2. raspodjelu, 3. razmjenu, 4. razmjenu i potronju materijalnih dobara i usluga u 5. odreenom vremenu, 6. prostoru i 7. drutvu.NE BRKATI JU S POLITIKOM EKONOMIJOM I EKONOMIKOM

  • EKONOMIJA KAO VJETINAEkonomija je takoer vjetina pomou koje gospodarski subjekti - pojedinci, kuanstva, poduzea ili drava proizvode, pribavljaju i troe materijalna dobra i usluge.Promatra se ekonomija kao znanost tada je rije teorijskoj ekonomiji, a kada se promatra kao vjetina tada je rije o primjenjenoj ekonomiji.

  • POZITIVNA EKONOMIJAPozitivna ekonomija istrauje funkcionalne i kauzalne odnose izmeu ekonomskih varijabli bez vrijednosnih sudova o njima. Ona prouava ekonomske pojave onakvima kakve one jesu.Primjer: Nezaposlenost u Hrvatskoj je 2003. iznosila preko 17 % radne snage

  • NORMATIVNA EKONOMIJANormativna ekonomija sadri prosudbe o ekonomskoj stvarnosti ocjenjujui ih s odreenih etikih pozicija. Ona govori kakvim bi ekonomske pojave trebale biti.Primjer: Visoka nezaposlenost u Hrvatskoj je ekonomski i politiki neprihvatljiva pa politika zapoljavanja mora biti jedan od prioriteta ekonomske politike

  • EKONOMIKAEkonomika prouava kako ljudi alociraju i koriste rijetke resurse u svrhu proizvodnje dobara kojima zadovoljavaju svoje potrebeIz definicije ekonomike izvode se dva glavna zakljuka : 1. dobra su rijetka, 2. drutvo svoja dobra mora efikasno koristitiRijetkost i efikasnost su temelji ekonomike

  • PODJELA EKONOMIKEEkonomika se dijeli na mikroekonomiku i na makroekonomiku

  • MIKROEKONOMIKAMikroekonomika je grana ekonomike koja prouava ponaanje i funkcioniranje mikroekonomskih subjekata pojedinaca, kuanstava, poduzea i privrednih grana.Osniva mikroekonomike je Adam Smith (1723 1790) koji je 1776. objavio Bogatstvo naroda, svojevrsnu ekonomsku Bibliju u kojoj je objasnio funkcioniranje trine ekonomije.

  • MAKROEKONOMIKAMakroekonomika je grana ekonomike koja prouava ponaanje i funkcioniranje privrede kao cjeline. Osniva makroekonomike je John Maynard Keynes (1883 1946) koji je 1936. objavio djelo Opa teorija zaposlenosti, kamate i novca gdje su dani temelji makroekonomike.Za razliku od mikroekonomike koja se zasniva na djelovanju trita makroekonomika se zasniva na dravnoj regulativi privrede.

  • JEDINSTVO MIKRO I MAKROEKONOMIKEMikroekonomika i makroekonomika nisu meusobno razdvojene ekonomske discpline. One se meusobno nadopunjavaju jer se djelovanje mikroekonomskih subjekata dogaa u makroekonomskom okruenju.Mikroekonomika pretpostavlja makroekonomiku kao i obrnuto

  • RIJETKOSTRijetkost je stanje u kojem postoji nesrazmjer izmeu elja i potreba s jedne strane i mogunosti njihovog zadovoljenja s druge.Dobra koja su rijetka nazivaju se ekonomskim dobrima. Dobra kojih ima u izobilju nazivaju se neekonomskim ili slobodnim dobrima. Ekonomska dobra imaju cijenu za razliku od slobodnih dobara koja su besplatnaEkonomika prouava samo ekonomska dobra

  • RIJETKOST VS SIROMATVONe smiju se brkati rijetkost i siromatvo. I bogati mogu eljeti vie no to imaju.Isto tako i mala koliina neeg ne znai da je ono rijetko. Dobro mora biti i eljeno

  • IZBORRijetkost prisiljava ljude da ine izbor. Kada je dobro rijetko ljudi moraju initi izbor izmeu korisnog i manje korisnog.Oni se suoavaju s trade-offom: da li zadovoljiti vie jednu potrebu odnosno zadovoljiti manje drugu potrebu

  • OPORTUNITETNI TROKOVIIzabravi jednu od dvaju mogunosti rtvovali smo onu proputenu. Vrijednost rtvovanog dobra ili usluge naziva se oportunitetnim trokom.

  • PRIMJER OPORTUNITETNOG TROKA (1)Trokovi studija u USA 1993. su iznosili 12000 $ godinje ukljuujui izdatke na kolarinu, knjige i putovanje. U ovaj iznos nisu ukljueni oportunitetni trokovi jer je student radeu na poslovima SSS umjesto studiranja mogao zaraditi 16000 $. Proputena zarada od 16000 $ je oportunitetni troak studiranja.Stvarni trokovi studija jedne godine iznose ne 12 ve 28 tisua $ ako se ukljue i oportunitetni trokovi.

  • PRIMJER OPORTUNITETNOG TROKA (2)Problem: Vlasnik tvrtke treba zaposliti nekoliko menadera. Pretpostavimo da svaski menader ima vremena za samo jedan zadatak. Vrijednost zadatka A je 100000$, zadatka B 75000 $ i zadatka C 50000 $. Vlasnik tvrtke zapoljava dvojicu menadera na poslovima A i B. Koliki je oportunitetni troak zadatka B ?Odgovor: Radei posao B menader je rtvovao posao C ija je vrijednost 50000 $. Toliki su i oportunitetni trokovi posla B.

  • TEMELJNA PITANJA EKONOMSKE ORGANIZACIJE Tko, to i koliko proizvoditi ? Kako proizvoditi ? Za koga proizvoditi ? Gdje proizvoditi? Kada proizvoditi ? Iz kojih motiva proizvoditi? Kakav je pravni, ekonomski i politiki sustav ? Koliki su trokovi proizvodnje, prodajna cijena i profit ?

  • NEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (1)problem ekonomiziranja i optimalizacije proizvodnje unutar danih tehnolokih i institucionalnih okviraproblem uspostavljanja parcijalne i ope ravnoteeproblem izbora kriterija raspodjeleproblem izbora ciljeva ekonomskog razvoja i sredstava njihovog ostvarivanjaproblem upravljanja ekonomskim sustavom

  • NEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (2)problem izbora temeljne proizvodne jedinice i oblika ekonomske organizacije drutvaproblem objanjenja vrijednosti i cijena pojedinih dobara i uslugaproblem nesklada izmeu oskudnosti resursa i ljudskih potrebaproblem alokacije rijetkih resursa

  • NEKI TEORIJSKI I POLITIKI PROBLEMI (3)Problemi odnosa izmeu realnog i monetarnog sektora ekonomijeproblem ekonomskih odnosa izmeu pojedinih dravaproblem poveanja proizvodnje, zaposlenosti i ivotnog standardaproblem odnosa trita i dravne regulacijeproblem odnosa irih drutvenih vrednota prema ekonomskim vrednotama

  • EKONOMSKI SUSTAVITRININAREDBODAVNIMJEOVITI

  • TRINI SUSTAVSustav temeljen na privatnom vlasnitvu i privatnom poduzetnitvuSustav u kojem pojedinci slobodno donose odluke to e proizvoditi ili kupovatiSustav slobodne oscilacije cijena u kojem se dobiva i gubiSustav zasnovan na naelu laissez faire (lese fer)

  • NAREDBODAVNI SUSTAVDrava donosi sve vanije odluke o proizvodnji i potronjiSustav zasnovan na dravnom vlasnitvu, dravnom poduzetnitvu, centralizaciji odluivanja, subordinaciji i planiranju.

  • MJEOVITI SUSTAVSvaki od prethodnih privrednih sustava ima svoje nedostatke pa se kombiniranjem obaju sustava nastoji stvoriti optimalni sustav koji bi u sebi ukljuivao pozitivne elemente i jednog i drugogMjeoviti sustav je takav sustav u kojem djeluje trini mehanizam unutar institucionalnog okvira kojeg odreuje dravaMjeoviti sustav privreivanja je dominantan sustav privreivanja danas u svijetu jer isti modeli privreivanja bilo trini bilo naredbodavni ne postoje ni u jednoj zemlji.

  • FAKTORI PROIZVODNJEDa bi se moglo proizvoditi moraju prethodno postojati pretpostavke proizvodnje. One se nazivaju faktorima proizvodnje ili inputima. Inputi se koriste za proizvodnju outputa.Faktori proizvodnje su : a) radb) kapitalc) zemlja

  • GRANICA PROIZVODNIH MOGUNOSTI (1)Budui su proizvodni faktori ogranieni drutvo se suoava sa svojom granicom proizvodnih mogunosti (PPF).PPF predstavlja maksimalnu kombinaciju dobara koju privreda nekog drutva moe proizvesti s postojeim proizvodnim kapacitetimaKada je privreda na PPF tada ona efikasno alocira svoje resurse to znai da je poveanje proizvodnje jednog dobra mogue na utrb drugog dobra

  • GRANICA PROIZVODNIH MOGUNOSTI (2)Kada se privreda nalazi na PPF suoava se s dvojbom : kojeg proizvoda proizvesti vie a kojeg manjeNavedenu dvojbu pokazuje slijedea tablica

  • GRAF PPF

  • POGREKE EKONOMSKOG ZAKLJUIVANJAnesposobnost da se ostale varijable dre nepromijenjenim greka ceteris paribuspost hoc pogrekagreka poopavanja - greka pars pro totogreka subjektivnosti