Click here to load reader

Osnove ekonomije SKRIPTA

  • View
    128

  • Download
    18

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Etimološko značenje riječi ekonomija potiče od grčkog antičkog koncepta oekonomija- oicos kuća i nomos; zakon pravilo red.Oekonomija je označavala skup principa o rukovođenju, upravljanju gazdovanju domaćinstvom državom ili privredom.

Text of Osnove ekonomije SKRIPTA

OSNOVE EKONOMIJE

Pojam i predmet ekonomije kao naukeEtimoloko znaenje rijei ekonomija potie od grkog antikog koncepta oekonomija- oicos kua i nomos; zakon pravilo red.Oekonomija je oznaavala skup principa o rukovoenju, upravljanju gazdovanju domainstvom dravom ili privredom.Predmet ekonomije se odreuje kao Svaka ljudska djelatnost u kojoj se susree problem ogranienih sredstava za realizaciju odabranih ciljeva.Zadatak ekonomije je na postizanje maksimalne efektivnosti (outputa) ili na minimizaciju trokova (inputa).Nastanak i geneza ekonomije kao naukeRaspadom feudalizma u Evropi i razvijanjem trgovakog, rano-kapitalitikog drutva, te pokretom renesanse niu prve ekonomske kole.Danas je se ekonomska disciplina na univerzitetima uglavnom naziva ekonomica (economics), a savremenim izrazom ekonomija oznaavamo ekonomsku nauku u cjelini, njena istraivanja, prouavanja i metode.Ekonomska nauka (teorija) je jedna od najpropulzivnijih drutvenih nauka, koja se razvila u sistem sastavljen od osnovnih podruja istraivanja: - ekonomske teorije (koja se nekad zvala politikom ekonomijom)- ekonomske stvarnosti (ekonomika- economics)Nastanak ekonomije kao nauke vee se za ime pripadnika kole Klasine politike ekonomije, Adama Smitha (1723-1790.) i njegovu knjigu Bogatstvo naroda (1776.). Razvoj ekonomije kao nauke usko je vezan sa problemima i potrebama privredne prakse razvoja epohe kapitalizma.Ekonomija kao nauka je nastala pod imenom Politika ekonomija, a nastanak nauke je proizaao iz interesa nastajue kapitalistike klase i njihove potrebe za slobodnim poslovanjem (nasuprot feudalnim ogranienjima). Ekonomija se tako postepeno oslobaa tereta drugih disciplina, tj dodataka filozofske, teoloke i etike rasprave, te postaje samostalna nauka.Raspadom feudalizma u Evropi i razvitkom trgovakog rano-kapitalistikog drutva, te pokretom renesanse niu prve ekonomske kole, koje se fokusiraju na pojam drutvenog (nacionalnog) bogatstva i trita.Klasinoj politikoj ekonomiju su prethodile ekonomske kole merkantilizma (15-17st) i fizokratizma (17st), koje jo uvijek nisu tvorile sistem ekonomske nauke. Merkantilisti su se zalagali za intervenciju drave u vanjskoj trgovini, te su bogatstvo izraavali u novcu, do kojeg se dolazi iskljuivo kroz razmjenu, tj. vanjsku trgovinu.Fiziokrati su se zalagali za prirodni poredak, te izvor drutvenog bogatstva trae u poljoprivredi, a do njega se dolazi ekonomskom slobodom, tj. preputanjem prirodnog ivota njegovim sopstevnim zakonima. Iz njihovih uenja o prirodnom poretku proizilazi francuska maksima laissez faire (lese fer), prepustite da stvari idu svojim tokom. Izmeu sredine 17. i 18,. stoljea zbog potreba liberalnog kapitalizma, ekonomija se kao nauka zaokruuje u posebnu disciplinu. U radovima predstavnika tree ekonomske kole u Engleskoj, dobiva naziv Klasina politika ekonomija. U 30. godinama 20. stoljea u Sjedinjenim Amerikim Dravama javlja se Velika ekonomska kriza (1929-1933.) koja mijenja glavni tok ekonomske nauke. J.M. Kejns pie svoje djelo Opta teorija zaposlenosti, kamate i novca (1936.)U ovom djelu opisan je novi pristup ekonomiji, pa je predmet njenog prouavanja proiren na monetarnu i fiskalnu politiku da bi se pokuali rijeiti problemi krajnje ekonomske nestabilnosti (velike nezaposlenosti i hipernflacije), pa se teite ekonomskog prouavanja pomjera sa trita na poveanje uloge drave u ekonomskim aktivnostima.Klasina politika ekonomija ini dio veinskog liberalnog pogleda na svijet, a Adam Smith je najznaajniji predstavnik ove kole. On je napisao uveno djelo Bogatstvo naroda (1776.), koji ekonomiju naziva politikom ekonomijom i definie je kao nauku koja prouava prirodu i uzroke bogatstva nacije. Smith analizira nain na koji slobodna trita organizuju ekonomski ivot i doprinose ekonomskom razvoju (blagostanju drutva u cjelini ali i pojedinca), te e to biti oslonac svim liberalistikim pravcima. Njegova knjiga je bitno oznaila nastanak ekonomije kao nauke. Pojam politika ekonomija je podrazumijevao ekonomsku teoriju i koristio se od 17. do 19. stoljea, da bi bio zamijenjen pojmom ekonomike (economics) koju uvodi Alfred Marshall, prof na univerzitetu u Cambridgeu.Marshall u svojoj knjizi Principi ekonomike (1890.) objanjava kao na prouavanje ljudskog roda u obinom toku ivota, te da ona istrauje onaj dio djelatnosti pojedinca i drutva koji je najue povezan sa sticanjem i potrebom materijalnih stvari potrebnih za blagostanje.Interes za ekonomijom nakon toga stalno raste, a u Engleskoj, Italiji i Njemakoj se otvara sve vie univerziteta koji se bave studijima ekonomije. Do kraja 60-ih i poetkom 80-ih nastali privredni problemi otvaraju put negiranja teorijskih i privredno-politikih doprinosa kejnzijanizma, koji su se zalagali za dravni intervencionizam i konceptu drave blagostanja. Dolazi do ponovog otkrivanja i povratka tritu, te do povratka temeljnim porukama Adama Smitha o svemoi trita, kao odgovor na preveliko optereenje drave.Najvea kritika intervencionizma se javlja kroz nova teorijska usmjerenja kao to su monetarizam, ekonomija ponude i teorija racionalnih oekivanja, koji zastupaju kensijanske i neoklasine teorije. Danas je na univerzitetima sveprisutan izraz ekonomika (economics) dok je politika ekonomija gotovo potisnuta.U njemakom govornom podruju za ekonomiju se kao naunu disciplinu koristi i izraz narodna privreda koji je nastao kao odgovor na englesku klasinu politiku ekonomiju.Savremeni izraz ekonomija oznaava ekonomsku nauku u cjelini. Danas je ekonomska nauka (teorija) jedna od najpropulzivnijih drutvenih nauka, koja se razvila u kompletan sistem sastavljen od osnovnih podruja istraivanja; ekonomske teorije i ekonomske stvarnosti.Iz ovog konteksta odvaja se i ista ekonomija iji smjer ekonomske misli strogo odvaja nauku od vjetine, te razlikuje istu ekonomiju od primjenjene ekonomije.ita ekonomija objektivistiki istrauje, analizira i objanjava postojee injenice.Primijenjena ekonomija se koristi rezultatima iste ekonomije i pronalazi odgovarajua rjeenja u praksi, te savjetuje ekonomske subjekte i pripisuje im odreeno ponaanje te usmjerava njihovo djelovanje.

POLITIKA EKONOMIJA I EKONOMIKA

Izraz politika ekonomija je najprije koriten u bivim socijalistikim zemljama, dok se danas upotrebljava samo u Francuskoj. Postoje primjeri odreenih fakulteta u svijetu koji ponovo koriste ovaj izraz, to ukazuje na njegovo vraanje.Danas se izraz Politika ekonomija upotrebljava za oznaavanje javnog izbora kao ekonomske metode za prouavanje funcionisanja dravnih vlada. U pitanju je procjena trinog uspjeha (da li je efikasan i pravian) i mogunosti da se vlada umijea i pobolja situaciju.

EkonomikaNajcitiranija definicija ekonomije je ona iz Samuelsonovog udbenika Ekonomija:Ekonomika je nauka koja izuava kako ovjek i drutvo biraju, sa ili bez potrebe novca, nain upotrebe oskudnih resursa u proizvodnji razliitih proizvoda kroz odreeno vrijeme i nain njihove raspodjele za tadanju i buduu potronju, meu razliitim ljudima i grupama u drutvu.Ekonomika je nauno prouavanje kako drutva upotrebljavaju oskudne (rijetke) resusre da bi proizvela korisne robe i raspodijelila ih razliitim ljudima i grupama.Ekonomics je nauka o tome kako funcioniu trita i tritni sistemi.

Ekonomski modeliEkonomski modeli predstavljaju pojednostavljenu sliku ekonomske stvarnosti, apstrakciju na kojoj se zasniva ekonomska teorijaDeskripcija je posmatranje ekonomskih dogaaja i njihov opis, a u ekonomiji se pojavljuje kao rezultat naunog posmatranja u duem periodu, i sistematskog prikupljanja relevantrnih podataka o predmetu istraivanja.Ekonomska analiza je logiki produetak posmatranja (deskripcije) i predstavlja postupak objanjavanja, utvrivanja uzrono-posljedinih veza (zakonistosti) izmeu ekonomskih kategorija, procesa, pojava i odnosa radi njihovog objanjenja i predvianja.Statistika i matematika analiza omoguava analitiku osnovu ekonomskih istraivanja.Eksperimeti u posljednjim decenijama se razvila posebna ekonomska disciplina; eksperimentalna statistika, koja prouava ekonomsko ponaanje u kontrolisanim uslovima, to je vrlo slino eksperimentima u prirodnim naukama. Sastavne elemente ekonomskih modela ine; varijable, parametri i pretpostavke ponaanja.Varijable su elementi pojave koje treba odrediti modelom a mogu biti endogene (zavidne i odreivane) koje model nastoji objasniti i egzogene (date i nezavisne) koje utiu na endogene.Kvantitativni izraz meuzavisnosti dviju ekonomskih varijabli uvijek je odreen nekim brojnim izrazom, parametrom.Pretpostavke ponaanja govore o motivima ekonomskog ponaanja.

MIKROEKONOMIJA I MAKROEKONOMIJAMikroekonomija analizira ponaanje pojedinanih ekonomskih subjekata, domainstava i preduzea u koritenju ogranienih prirodnih resursa, a dijeli se na:1. Teoriju ponaanja potroaa2. Toeriju trokova, teoriju i politiku cijena3. Ekonomiku i poslovnu politiku preduzea4. Razliite marketinke disciplineMakroekonomija analizira ponaanje i kretanje ekonomskih agregata jedne zemlje. Najvaniji rezultat ekonomskie aktivnosti se sumiraju u makroekonomskim agregatima jedne ekonomije:1. Bruto domai proizvod (GDP gross domestic product)2. Bruto nacionalni proizvod (GNP gross national product)3. Investicije4. Ukupna potronja5. Zaposlenost6. Inflacija7. Uvoz-izvozEkonomska teorija i ekonomska politikaEkonomska teorija podrazumijeva nauno prouavanje i utvrivanje zakonitosti i principa u funkcionisanju ekonomske aktivnosti, koji trebaju biti okviri za ekonomsku politiku (tj praksu) u odreenim uslovima.Ekonomska teorija je okvir za praksu, tj ekonomsku politiju jedne trave. Ona je rezultat posmatranja konkretnih dogaaja u ekonomskom sistemu, na osnovu kojih se (uz eliminaciju nebitnih) utvruju opte zakonitosti funkcionisanja ekonomskih sistema.Ekonomska politika se bavi konkretnim aktivnostima koje se preduzimaju u odreenim drutvenim okolnostima. Ekonomsku politiku ini sistem ekonomskih mjera i konkretnih akcija koje provodi drava da bi utjecala na privredna kretanja i ekonomski razvoj.

POZIT