OSNOVE EKONOMIJE-skripta

  • View
    2.272

  • Download
    103

Embed Size (px)

Text of OSNOVE EKONOMIJE-skripta

OSNOVE EKONOMIJE1.OSNOVE EKONOMIJEtermin ekonomija potjee od grke rijei 'oikos'(kua, domainstvo) i 'nomos'(zakon, pravilo, norma, red i sl.). Iz tih rijei je nastala starogrka rije 'oikonomia', to znai skup zakona ili pravila o organizaciji i upravljanju domainstvom, odnosno kunim gospodarstvom.

Glavni elementi u poetnom razumjevanju pojma 'ekonomija':1) 2) 3) 4) proizvodnja i ponuda raspodjela razmjena potranja i potronja materijalnih dobara i usluga

Ekonomija kao vjetina vjetina pomou koje gospodarski subjekti (pojednici, kuanstva, poduzea ili drave) proizvode i troe materijalna dobra i usluge. Ekonomija kao znanost moemo definirati kao veliko podruje drutvenih znanosti u kojem znanstvenici prouavaju i objanjavaju 1) 4) u odreenom vremenu, prostoru i drutvu.

Ekonomske discipline: politika ekonomija, ekonomika, raunovodstvo, marketing, vanjska trgovina itd.

-

ekonomiju kao znanstveno podruje ne treba poistovjeivati s politikom ekonomijom niti s ekonomikom niti nekom treom i posebnom znanstvenom disciplinom

*Teorijska ekonomija je skup pristupa, metoda spoznaje i teorija koje proizvode osnovne pojmove i paradigmatska (tj.temeljna, uzorna) objanjenja ekonomskih zbivanja, procesa i odnosa, bez obzira na to rabe li se ili ne u obrazovanju ili poslovnom i politikom svijetu

-

ekonomiju moemo promatrati i kao svakodnovnu djelatnost, odnosno kao vjetinu pomou koje pojedini ljudi, kuanstva, poduzea ili neka dravna zajednica, proizvode i/ili pribavljaju i troe materijalna dobra i usluge.

-

-

-

danas je uobiajena podjela ekonomije na pozitivnu i normativnu. Sintagme 'pozitivna teorija' i 'pozitivna ekonomija' oznaavaju jedan skup, odnosno jednu vrstu metoda, tehnika analize i znanja pomou kojih ekonomisti istrauju i opisuju ekonomsku stvarnost kakva ona jest. Tu se zapravo istrauju kauzalni i funkcionalni odnosi izmeu ekonomskih varijabli, pojava i procesa, bez vrijednosnih sudova o njima, tj. bez procjena jesu li dobri ili loi, poeljni ili nepoeljni itd. Takav pristup ekonomskoj stvarnosti oznaava se i sintagmom 'ekonomska analiza'. Sintagme 'normativna teorija' i 'normativna ekonomija' oznaavaju skup metoda, tehnika analize i znanja o ekonomskoj stvarnosti, tj. procjenu da li su neke ekonomske pojave ili procesi dobri ili loi, poeljni ili nepoeljni itd. Ona sadri jos i viziju ekonomske stvarnosti kakva bi ona mogla i trebala biti u budunost i naputke o tome tko, to, kada i kako initi da se postojee stanje ekonomskog sustava ouva i stabilizira ili promjeni u pravcu ostvarivanja ovih ili onih vrednota i ciljeva. POZITIVNA i NORMATIVNA stajalita se esto isprepliu.

Najznaajnija i poetna pitanja iz podruja poduzetnitva i ekonomske organizacije: 1) tko, to, u kojim koliinama treba proizvoditi? Odgovor na pitanje ovisi o vie faktora: osobne preferencije, spoznaja drutvenih potreba, ukupna potranja za pojedinim robama i uslugama, procjene i poslovna oekivanja ekonomskih subjekata da u proizvodnji ove ili one vrste robe mogu zadovoljiti svoje osobne potrebe ili stei neku zaradu 2) kako proizvoditi? Poduzea se opredjeljuju z aonu tehnologiju koja im omoguuje minimalizaciju trokova proizvodnje uz zadovoljavajuu kvalitetu proizvoda. 3) za koga? U modernim robno-novanim sustavima najvei dio roba i usluga proizvodi se po trinim principima koji proizvoaima i trgovcima oomoguavaju zaradu. Robe se proizvode za ljude koji imaju novac da ih kupe i na tritu se pojavljuju kao plateno sposobni potroai. 4) gdje? Na kojoj lokaciji i u kojem prostoru treba organizirati neku proizvodnju i u kojoj privrednoj grani.. lokacija gdje se moe zadovoljit niz zahtjeva iz podruja tehnologije, ekologije, pravnog sustava, minimalizacije trokova itd. Odluke o lokaciji i prostoru mogu se donositi na temelju individualnih i spontanih odluka i/ili na temelju dravnih propisa i smjernica ekonomske politike. 5) kada? U kojem vremenu treba proizvoditi izabrane robe i usluge. 6) zato? Zato neki ekonomski subjekt neto proizvodi ili eli proizvoditi.. Zadovoljavanje potreba za materijalnim dobrima i uslugama je vaan motiv koji ljude potie na ekonomske aktivnosti. Motiv moe biti i elja za zaradom u obliku profita, dividendi, kamata itd. ili elja za stjecanjem, odravanjem i irenjem materijalnog bogatstva i moi koje iz bogatstva izviru. Adam Smith je u Teoriji moralnih osjeaja razlikovao i opisvao 6 motiva koji pokreu ukupnu ljudsku

aktivnost: egoizam ili samoljubljenje, altruizam ili simpatija, naklonost, elja za slobodom, osjeaj pripadnosti, radne navike i sklonost trgovanju i trampi. 7) kakav je pravni, ekonomski i politiki sustav? Odgovore na ova pitanja poduzetnici mogu dobiti tekposlije konkretnih analiza konkretnih pravnih, ekonomskih i politikih sustava u pojedinim zemljama. 8) koliki su trokovi proizvodnje, po kojoj cijeni robe treba prodavati i kolika se zarada od toga oekuje? Na ta pitanja poduzetnik mora znati odgovor.

U razmatranju i rjeavanju navedenih pitanja pojavljuju se mnogi tei teorijski i politiki problemi koji se rjeavaju na razini ekonomije, ekonomske politike i ekonomskog sustava u pojedinim zemljana. Ti problemi su npr.: izbor temeljne proizvodne jedinice i oblika ekonomske organizacije drutva nesklad izmeu oskudnosti resursa i materijalnih dobara, te ljudska potreba i elja za materijalnim dobrima, koje su obino neograniene i mnogo vee od raspoloive koliine dostupnih roba alokacija rijetkih resursa koji se mogu rabiti alternativno, tj. za ostvarivanje razliitih ekonomskih ciljeva ekonomiziranje i optimizacija proizvodnje unutar tehnolokih, pravnih, politikih i dr. ogranienja koje subjekt odluivanja mora potovati uravnoteivanje proizvodnje i potronje roba, odonosno problem uspostavljanja parcijalne ili ope ekonomske ravnotee izbor kriterija raspodjele i oblika razmjene materijalnih dobara izbor i kombinacija irih drutvenih vrednota i ekonomskih vrednota izbor ciljeva ekonomskog razvoja i instrumenata za njihovo ostvarivanje izbor oblika koordinacije ekonomskih aktivnosti i upravljanje ekonomskim sustavom odnos izmeu realnog i novanog sektora ekonomije, izmeu bogatih i siromanih, izmeu proizvoaa i upravljaa, izmeu razvijenih i nerazvijenih zemalja ili regija itd razmjena i ekonomski odnos izmeu pojedinig drava poveanje proizvodnje, zaposlenosti i ivotnog standarda utjacaj dravne regulacije na privatno poduzetnitvo i efikasnost trita

-

*navedeni problemi se pojavljuju na razini ekonomije kao znanosti i na razini ekonomije kao vjetine. Ekonomski problemi imaju ne samo jednu dimenziju. Oni imaju mnotvo tehnolokih, organizacijskih, politikih, politeekonomskih, ekolokih, moralnih i drugih socijalnih aspekata i dimenzija.

o kole ekonomske misli za predmet istraivanja uzimaju razliite ekonomske probleme ili razliite aspekte istih ekonomskih problema.

zbog razliitog pristupa razliitim ekonomskim problemima nastaju razliiti izbori predmeta istraivanja, razliiti pristupi, razliite znanstveno-nastavne discipline i razliite vrste ekonomskih znanja.

Iz politeekonomskog pristupa ekonomskoj stvarnosti (istrauje veze i odnose izmeu politike i ekonomije) nastaje politika ekonomija kao znanstvena disciplina i 'Politika ekonomija' kao znanstveno-nastavna disciplina. Iz kombinacije politikog, ekonomskog i politeekonomskog pristupa nastaje ekonomska politika, odnosno 'Ekonomska politika' kao znanstveno-nastavna disciplina. Slijedei politeekonomski pristup pokuava se razumijeti i objasniti meuovisnost ekonomije i politike u nekom vremenu i drutvu [utjecaj naina materijalne proizvodnje drutva na politiku i utjecaj politike na ekonomske procese]. Ekonomiste ovdje zanima mogunost uporabe ekonomskih znanja u politici, odnosno mo i nemo politike u reguliranju, stabiliziranju ili mijenjanju ekonomskih procesa i odnosa.EKONOMISTIKI ~ znanstvena disciplina Ekonomika koja pozitivistiki izuava ekonomske procese POLITEEKONOMSKI ~ kroz disciplinu Politike ekonomije prouava utjecaj odreenog ekonomski uvjetovanog ponaanja na drutvo kao cijelinu

Od 17.st do danas politeekonomski pristup razvija se u raznim kolama ekonomske misli, kao to su klasina liberalna kola (Smith, Ricardo,Mill), marksistika ekonomska kola (Marx,Engels,Mandel), radikalni ekonomisti (Bowles, Edwards) itd.

Iz ekonomistikog pristupa nastaje ekonomika kao znanstvena disciplina. Ekonomistiki pristup prepoznajemo: 1) po tome to ekonomske procese, pojave ili dogaaje promatra i objanjava s gledita rijetkosti i oskudnosti resursa i ekonomskih dobara 2) po tome to ga zanima ekonomiziranje, odnosno pitanje: kako u postojeim, izabranimili zadanim tehnolokim, politikim, institucionalnim i ostalim ogranienjima minimalizirati jednu ekonomsku varijablu i maksimalizirati drugu

3) po tome to ekonomisti koji ga slijede pokuavaju opisati ekonomsku stvarnost kakva ona jest i pri tome izbjei normativnu analizu i vrijednosne, tj. moralne i politike procjene, tj. sudove

Termin economics (ekonomika) uveo je u ekonomsku literaturu engleski profesor politike ekonomije i veliki predstavnik neoklasine kole Alfred Marshall.

Proces ekonomiziranja, odnosno jednu vrstu ekonomskog ponaanja prema mini-max principu, moemo promatrati na razliitim razinama i objasniti razliitim pojmovima. Ekonomistiki pristup i ekonomiziranje moemo objasniti: na psiholikoj razini nain miljenja i ekonomskog ponaanja u kojem ekonomski subjektipokuavaju minimalizirati svoj trud, muku ili napor i maksimalizirati ugodu, zadovoljstvo ili korisnost

-

na fizikoj i organizacijskoj razini nain djelovanja i nain organizacije ljudi kojipokuavaju minimalizirati utroke ili inpute i maksimalizirati rezultate ili outpute

na financijskoj razini nain ponaanja ljudi koji minimaliziraju trokove i maksimalizirajuprihode, profit ili neke druge financijske varijable

Ekonomiziranje moemo opisati: kao vjetinu ostvarivanja zadanog cilja uz minimum trokov