Ugovor o Radu2

  • Upload
    bbusac

  • View
    250

  • Download
    1

Embed Size (px)

Citation preview

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    1/56

    Fakultet pravnih nauka

    Specijalistiki rad

    Radno pravo

    Ugovor o radu, pojam i osobine

    Kandidat: Mentor:

    SejfiOsmo Doc.dr. MandiMlaen

    Banja Luka, 2009.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    2/56

    2

    SADRAJ

    UVOD ..............................................................................................................................................41. OSNOVNE NAPOMENE O UGOVORU O RADU ...............................................................71.a. Svrha ugovor a o radu pravni osnov radnog odnosa ...............................................................71.b.Pravna priroda ugovora o radu.................................................................................................102. DEFINICIJA I ELEM ENTI UGOVORA O RADU..................................................................123. ZAKLJUENJE UGOVORA O RADU ................................................................................154. IZMJENE UGOVORA O RADU ..........................................................................................185. RAZLIKOVANJE UGOVORA O RADU OD SLINIH UGOVORA ...............................196. VRSTE UGOVORA O RADU ..............................................................................................216.a. Ugovor o radu na odreeno i neodreeno vrijeme ..................................................................216.b. Zakljuivanje ugovora o obavljanju pripravnikog staa .......................................................246.c. Ugovor o radu s p robnim radom .............................................................................................256.d. Ugovor o radu na nepuno radno vrijeme ................................................................................26 6.e. Ugovor o radu sa zaposlenikom koji se upuuje na rad u inostranstvo ..................................266.f. Ugovor o radu sa stranim dravljanima...................................................................................277. NEKI ASPEKTI UGOVORA O RADU SA SUDSKOM PRAKSOM .................................307.a. Ugovor o radu na odreeno i neodreeno vrijeme ..................................................................307.b. Prijenos ugovora o radu na novog poslodavca........................................................................32

    7.c. Pravo na p lau kao osnovno pravo zaposlenika po osnovu ugovora o radu ...........................338. PRESTANAK UGOVORA O RADU....................................................................................388.a. Otkaz ugovora o radu kao najei uzrok prestanka ugovora o radu......................................399.PRILOZI .....................................................................................................................................43

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    3/56

    3

    9.a. Obrazac ugovora o radu 43

    9.b. Ugovor o radu /primjer/49

    10. ZAKLJUAK 5111.BIBLIOGRAFIJA ...55

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    4/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    5/56

    5

    se javljao u postupku zasnivanja radnog odnosa kao zavrni i glavni osnov za uspostavljanje

    bilateralnog pravnog odnosa.

    Radi se o ravnopravnim strankama koje sklapaju ugovor sa unaprije dpoznatim pravima i

    obavezama jedne i druge strane.

    Takoer treba podsjetiti da u pravnoj teoriji egzistira i shvatanje da je odluka o izboru akt

    uslovnog karaktera, jer je proizvoenje pravnih efekata ovog akta vezano odgodnim

    (suspsenzivnim) uslovom, koji je prihvaen i od st rane organizacije i od kandidata, a sastoji se u

    obavezi kandidata da stupi na rad kad odluka o izboru postane konana, ako odlukom nije

    drugaije odre

    eno. Ukoliko ovaj uslov ne bude ispunjen, tj. izabrani kandidat ne stupi na rad,

    donesena odluka k ao akt uslov ne porizvodi p ravno dejstvo i samtra se kao da nije donesena.

    U Republici Srpskoj, do stupanja na snagu posljednjeg Zakona o radu, o zasnivanju radnog

    odnosa sa radnikom rjeenje je donosio direktor. Dakle, radni odnos se zasnivao rjeenjem, a ne

    odlukom. Meutim, bez obzira na ovu promjenu u nazivu akta kojim se z asniva radni odnos,

    moe se konstatovati da je sve ono to je navedeno u odluci o izboru, vrijedilo i za rjeenje o

    zasnivanju radnog odnosa.1

    Nakon ovog perioda marginalizacije ugovora o radu, u naem se zakonodavstvu konano

    donoenjem novih zakona o radu ugovor o radu istie i dobija mjesto koje zasluuje te postaje

    pravni osnov za zasnivanje radnog odnosa.

    Iako zakoni o radu kvantitativno nisu opirni, smatram da je njima sasvim kvalitetno regulisana

    materija radnih odnosa, ali i ugovora o radu. Za pojedinost i postoje akti nie pravne snage:

    kolektivni ugovori ( opi i granski), pravilnici kod poslodavca, ...

    U radu u iznijeti pojam i osobine ugovora o radu, ali i brojne aspekte koji su moda zanemareniu teoriji, a relevatni su za ovu oblast (razlikovanje od drugih, slinih ugovora, praktine

    primjere) te sudsku praksu.

    1Gradaevi Sijeri Jasminka, Dedi, Sead, Radno pravo, Sarajevo, 2005. godina, str 212

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    6/56

    6

    Ono to je zanimljivo je da danas poslodavci u privatnom sektoru i pored zakonske obaveze o

    zakljuenju ugovora ili davanja izjave o istom od strane poslodavca, izbjegavaju zaklju enje o

    radu. Time sebi tede novac, jer za radnike nisu duni plaati doprinose, ali i nisu odgovorni za

    uslove, odnosno neuslove u kojima radnici rade, slobodno vrijeme i sve ostale pogodnosti koje

    im donosi nepotpisivanje ugovora.

    Svakako da se radi o protuzakonitim akcijama, ali naalost, ne postoje dovoljno jake institucije

    drave koje bi stale u kraj ovakvoj samovolji.

    Takoer, uz rad u priloiti i relevatne zakonske odredbe o ovoj materiji.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    7/56

    7

    1.OSNOVNENAPOMENE OUGOVORUO RADU

    1.a.Nastanakisvrhaugovoraoradupravniosnovradnogodnosa

    Ugovor o radu ima dug istorijski razvoj od vremena robovlasnikog drutva pa sve do

    savremenog doba. Po svojoj sutini, ugovor o radu je neodvojiv od radnih odnosa. Veliko je

    pitanje da li se mioe govoriti o ugovoru o radu u robovlasniko vrijeme. U rimskom pravus u

    postojali ugovor i o radu koji su bili bitno razliiti po svom znaenju od ugovora o radu

    savremenog doba. Ugovore vezane za rad mogli su zakljuivati iskljuivo slobodni ljudi.

    Obzirom da nedostaje bitan element: sloboda zakljuivanja ugovora, u tom se vremenu nem oe

    govoriti o ugovoru o radu u dananjem kontekstu.

    U feudalnom drutvu postojali su cehovski odnosi koji su po svojoj sutini statusnog, ane

    obligacionog karaktera. Tek u buroarskom drutvu se moe govoriti o punoj primjeni ugovora

    or adu koji se u samom poetku javlja u obliku ugovora o najmu.

    Kao dokument koji regulie uzajamne odnose formalnopravno jednakih stranaka, neposredno jeuticao na promjene i razvoj radnih odnosa uopte2.

    O pravnoj prirodi ugovora o radu i njegovim shvatanj ima bie rijei kasnije.

    Zakonom i njegovim izmjenama i dopunama odnosi izmeu p oslodavca i zaposlenika ureuju se

    u skladu sa promjenama u drutvu. Proces privatizacije i provoenje koncepta trinog

    privreivanja uticali su na pojmovno odreenje samog radnog odnosa.

    Tako je zakonom izmijenjena pravna priroda radnog odnosa, poto se radni odnos t ransformisaoi ima sve karakteristike ugovornog odnosa. To je odnos izmeu dvije ugovorne strane od kojih je

    jedna poslodavac, a druga zaposlenik. Ugovorne strane zakljuuju ugovor o radu.

    Zakljuenjem ugovora o radu zasniva se radni odnos izmeu ugovornih strana i utvruju njihova

    2Mandi, Mlaen, Radno pravo, Banja Luka, 2007.godina, str 14

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    8/56

    8

    prava i obaveze koje moraju biti u skladu sa ovim zakonom, kolektivnim ugovorom i

    pravilnikom o radu.

    Radni odnos predstavlja pravni odnos utemeljen na ugovoru izmeu poslodavca i zaposlenika.

    Analizirajui koncep t radnog odnosa kroz due vrijeme, moe se konstatovati (kao to sam

    izloio u uvodnim napomenama) da se prilagoavao promjenama u drutveno- ekonomskom

    sistemu. Novim zakonima radni odnos je definisan kao odnos koji ima sve karakteristike

    ugovornog odnosa. To je odnos izmeu ugovornih strana od kojih je na jednoj strani poslodavac,

    kao vlasnik sredstava i kapitala, a na drugoj zaposlenik kao posjednik radne snage.

    U okviru ovako koncipiranog radnog odnosa ugovorne strane nastoje da to povoljnije ostvaresvoje ciljeve i interese to naroito dolazi do izraaja prilikom zakljuivanja ugovora o radu

    izmeu poslodavca i zaposlenika.

    Iako Zakonom nije definisan iz onog to sam ve izloio, proizilazi da radni odnos predstavlja

    ugovorni odnos izmeu poslodavca i zaposlenika utemeljen na zakljuenom ugovoru o radu

    kojim se utvruju prava i obaveze ugovornih strana, u skladu sa zakonom, kolektivnim

    ugovorom i pravilnikom o radu.

    Ugovor o radu, kako sam naglasio, ima znaaj pravnog osnova za zasnivanje radnog odnosa, ali

    se to ini u granicama ovlatenja odreenih p ropisima i kolektivnim ugovor ima.

    Prema tome, vidljivo je da ugovor o radu treba odvajati od r adnog odnosa, jer prava i obaveze iz

    radnog odnosa ne moraju uvijek da nastaju zakljuivanjem ugovora, vekasnijim stupanjem na

    rad.

    Osim toga, norme koje reguliu sadrinu radnog odnosa, razlikuju se od normi opeg

    ugovorno g prava, pa se zbog toga ove norme primjenjuju po principu supsidijariteta. Kao i

    druga pozitivna prava i nae pozitivno pravo sadri vie principa koji su posebne prirode i

    odnose se samo na radne odnose.

    Ugovor o radu kao pravni posao susreemo u svim oblastima prava kao osnov za nastajanje

    pravnih odnosa, jer se ugovor kao p ravna osnova razvio u najgipkiji ist rument uope, pa je i u

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    9/56

    9

    radnom zakonodavstvu ugovor o radu najei pravni posao materijalizacije saglasnosti volja

    subjekata radno g odnosa.

    M eutim, bez obzira na eventualne pretenzije da se ugovor m o radu obuhvati to vei broj

    pitanja iz radnog odnosa, ipak se r adni odnos ne moe sa njim izjednaavati. Radni odnos je

    uvijek jedan status koji u sebi obuhvata niz sloenih i veoma razliitih pravnih odnosa (prava,

    obaveza, odgovornosti) pa se zbog toga ugovor o radu javlja kao instrument za sticanje tog

    statusa.3

    3Gradaevi Sijeri, Jasminka, Ugovor o radu u naem random zakonodavstvu, Godinjak pravnog fakultet a u

    Sarajevu, 1998. godina, str. 157

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    10/56

    10

    1.b.Pravnaprirodaugovoraoradu

    Ugovor o radu kao dokument, izraava i elemente dobrovoljnosti i elemente konsenzualnosti,

    ali i elemente oneroznost i (teretan, naplativ), bilateralnosti i razmjene.

    U savremenim radnim zakonodavstvima ugovor o radu se udaljio od klasinog pojma ugovora

    zasnovanog na pricipu autonomije volja, gdje se volja pojedinaca proglaava za izvor prava.

    Naime, ugovor o radu je najraniji tip ugovora gdje se ne vlada po naelima ravnopravnosti i

    slobode ugovaranja. Ova naela de facto ne vae za ovaj ugovor, tj. sloboda ugovaranja u

    pogledu zatite minimalnih prava posloprimaca se ograniava radnim zakonodavstvom.

    Drugim rijeima, heteronomni i autonomni akti, sa kojima ugovor o radu mora biti u saglasnosti,

    reguliu sadrinu prava i obaveza iz radnog odnosa, a ugovorom o radu se ta prava mogu

    proiriti.

    Prema tome, ugovor o radu se ne moe podvesti u svemu pod norme obligacionog prava te

    predstavlja sui generis ugovor radnog zakonodavstva.

    M oderna teorijska ist raivanja usmjerena su na razmatranje

    1. Problema pravne prirode ugovora o radu sa raznih aspekata (ekonomskog, socijalnog,politikog, moralnog, p siholokog, socioloko g) i

    2. Istraivanje pravnih aspekata poev od njegovog pojma, razlikovanja od drugih ugovora,tehnike konstrukcije i slino.

    U tom smislu, u radno - pravnoj doktrini, u govor o radu se po svojoj pravnoj prirodi shvatao ili

    se jo shvata kao:

    Autonomna kategorija, odnosno ugovor o radu je ugovor razmjene, ali s tim da strankeimaju odgovornu autonomiju razliitog obima, to zavisi o ogranienosti ove autonomije

    kogentnim normama ili pravilima dispozitivne prirode,

    Ugovor o radu je infiltriran s nizom ascoijativnih elemenata,

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    11/56

    11

    Ugovor o radu odraava antimoniju izmeu ugovora i institucije, tj. radi se preteno ostatusnom odnosu, ugovor o radu u najveem broju sluajeva, je adhezioni ugovor, jer

    dovodi do parakontraktualnih situacija,

    Ugovor o radu je akt uslov, a ne pravni posao jer se njime odreuju uslovi primjeneodreenih asptraktnih (zakonskih) pravila, kolektivnih ugovora i td.4

    Neophodno je jo jednom naznaiti da se u svim savremenim zakonodavstvima ugovor o

    radu regulie kao poseban sui generis ugovor, ija su sadrina i zakljuivanje regulisani

    normama radnog zakonodavstva.

    Takoer, u teoriji je sp orno moe li ugovor o radu biti pravni izvor.

    Prema jednom miljenju radnim se ugovorom posloprimac obavezuje staviti na raspolaganje

    poslodavcu vlastitu radnu aktivnost , a ovaj se obvezuje plaati posloprimcu nagradu. Ovdje se

    ugovor sastoji od line radne inidbe i n aplatnosti.

    Prema drugom miljenju radni ugovor nastaje kad se jedna osoba obavee raditi za raun i pod

    nadzorom druge osobe za plau. Ovdje se sastoji od line inidbe rada, naplatnosti i

    podreenosti. Uporedbom graanskopravnih i radnopravnih definicija proizlazi da je razlikajedino u elementu podreenosti radnog ugovora. U pravilu, prihvatljivija je definicija radnog

    prava koja ukljuuje tri bitna elementa ( o njima u nastavku rada).

    Oni koji poriu radnom ugovoru svojstvo pravnog izvora smatraju da izvor mogu biti jedino

    opa i apstraktna pravila koja stvaraju normativne uinke za tree. Radni ugovor p o njima st vara

    pojedinana i konkretna prava i obaveze te je izvor prava i obveze a ne pravnih pravila.

    Oni koji smatraju da je r adni ugovor pravni izvor navode da je za pojam izvora bitno da ureuje

    radne uslove i druge sadraje koji nisu regulisani drugim izvorima i da ureuje tu oblast

    povoljnije za radnike od drugih izvora. Po tom je miljenju bitno za pravni izvor da stvara

    pravila koja vr ijede za ugovorn e stranke, a ne samo za tree, tj. radnim se ugovorom stvara

    pojedinano radno pravo

    4Govi, Iris, Marinkovi Draa, Duanka, Ugovor o radu, Zagreb, 2003. godina, str 78.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    12/56

    12

    2.DEFINICIJAIELEMENTIUGOVORAORADU

    Ako se neko obavee da radi za nekoga drugoga, uslijedie ugovor o radu. Ovaj ugovor je

    obostrano obavezujui, jer obje ugovorn e strane ( poslodavac i zaposleni) imaju kako prava tako

    i obaveze.

    Glavna obaveza poslodavca sastoji se u tome da isplati platu a zaposlenog da ispuni svoje radne

    obaveze.

    Ugovor o radu se obino definie kroz tri elementa: element rada, element zarade i element

    subordinacije.

    Ugovor o radu regulie prava i obaveze zaposlenog i poslodavca, koje nisu propisane

    obavezujuim zakonskim normama ili kolektivnim ugovorom (ove obavezujue odredbe ne

    mogu se mijenjati ugovorom).

    Ugovorom o radu smatra se dakle, ugovor na osnovu kojeg se zimeu radnika (uposlenika,

    posloprimca) i poslodavca , u skladu sa zakonom, zasniva radni odnos.

    Najvanije karakteristike radno g ugovora su:

    Lina ovisnost zaposlenog (naredbodavno pravo poslodavca) Lina radna obaveza Stalna ovisnost Radna obaveza na vrijeme a ne na postizanje odreenog rezultata Sredstva za rad obezbijeuje poslodavac Ekonomska ovisnost zaposlenog Zaposleni je ukljuen u unutranju organizaciju preduzea5

    5Internet, www.ak-sbg.at (17.1.2009)

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    13/56

    13

    Ugovor o radu se zakljuuje u pismenom obliku i sadri podatke o:

    o nazivu i sjeditu p oslodavcao imenu, prezimenu, strunoj spremi i prebivalitu, odnosno boravitu radnika

    o datumu stupanja radnika na rad

    o radnom mjestu na kome se radnik zapoljava i mjestu rada, duini radnogvremena

    o plati, i drugim novanim naknadama

    o trajanju ugovora i rokovima za otkazivanje ugovora

    o duini godinjeg odmora i dr. p itanjima

    Zakon o radu odstupa od uobiajenih zakonskih rjeenja (ugovor sklopljen protivno zakonom

    predvienoj formi pravno je nevaljan- l.70 ZOO6), propisuje pisanu, ali i usmenu formu, a kada

    ugovor o radu nije sklopljen u pisanom obliku,poslodavac je duan zaposleniku uruiti pisanu

    potrdu (izjavu) o sklopljenom ugovoru koja zamjenjuje sam ugovor pa mora sudravati sve ono

    to je propisano kao obavezni sadraj pisanog ugovora o radu.Odsutnost pisane forme ne utie na

    postojanje i valjanost tog ugovor a iako ZoR insist ira na pisanom tragu sklopljenog sporazuma -

    propust p oslodavca da s zaposlenikom sklopi pisani ugovor o radu ili mu izda pismenu potvrdu

    ipak znai da je ugovor o radu valjan i sklopljen na neodreeno vrijeme (l.21.a.ZoR F BiH).

    Prilikom zakljuivanja ugovora o radu, poslodavac ne moe traiti od radnika podatke

    koji nisu u neposrednoj vezi sa poslovima koje radn ik treba da obavlja.

    Ugovorom o radu moe se p redvidjeti probni rad radnika, koji moe iznositi najvie tri

    6Zakon o obligacionim odnosima Federacije BiH, Slubene novine Federacije BiH, br oj: 29/03

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    14/56

    14

    mjeseca, izuzetno se moe produiti za jo t ri mjeseca.

    Poslodavac moe sa radnikom zakljuiti ugovor o radu sa punim i nepunim radnim

    vremenom. Ugovor o radu treba r azlikovati od u govora o djelu. Kod u govora o radu b itan je sam

    rad, a kod ugovora o djelu rezultat rada (djelo), no o tome u nastavku rada.

    Kod ugovora o radu utvruje se naknada koja se radniku isplauje u utvrenim

    vremenskim intervalima, a kod ugovor a o djelu, izvrilac posla dobija nagradu za izvreno djelo

    odjednom.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    15/56

    15

    3.ZAKLJUENJEUGOVORAO RADU Sva tri zakona o radu u Bosni i Hercegovini posveuju posebne glave zakljuivanju ugovora o

    radu: Zakon o radu Federacije Bosne i Hercegovine7l. 14.-24.,Zakon o radu Republike Srpske8

    l. 14.-34. i Zakon o radu Brko Distrikta9l. 10. -17.

    Za razliku od druga dva zakona o radu, koja u okviru glava o ugovorima o radu reguliu op a

    pitanja, sadraj ugovora, probni rad, ugovor o radu na odreeno i neodreeno vrijeme, podatke

    koji se ne smiju traiti, Zakon o radu Republike Srpske10veu naslovu glave se bitno razlikuje,

    jer on glasi: Zak ljuivanje i primjena ugovora o radu, a ne samo zakljuivanje ugovora oradu.

    Zbog toga se u RS u glavi o ugovorima, pored navedenih odredbi, nalaze i odredbe o upuivanju

    radnika na rad u stranu zemlju, provjera osposobljenosti radnika za rukovanje sredstvima rada i

    sredstvima zatite na radu, dopunsko osposobljavanje, struno osposobljavanje i usavravanje,

    rad pripravnika, volonterski rad, prenos ugovora na novog poslodavca, obavljanje privremenih i

    povremenih poslova.

    Da bi ugovor o radu, zakljuen izmeu poslodavca i zaposlenika, bio u skladu sa zakonom,

    neophodno je ispotovati odreene zakonske pretpostavke koje se utvruju u odgovarajuem

    postupku. Taj postupak nije vie strogo formalan, kao to je to bio ranije i odvijao se u neko liko

    faza. Postupak zakljuenja ugovora o radu je znatno pojednostavljen, iako se prilikom njegovog

    zakljuenja mora voditi rauna o isp unjenju odreenih zakonskih uslova.

    Pojednostavljenje postupka i pruanje velike autonomnost i u stipulisanju ugovornih prava i

    obaveza ima za cilj prilagoavanje uslovima i potrebama trine ekonomije. To se manifestuje

    7Zakon o radu Federacije Bosne i Hercegovine, Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine, broj 43/99, 32/00i 29/03),

    8Zakon o radu Republike Srpske, Slubeni glasnik Republike Srpske broj 38/00, 40/00, 38/03 i 66/03)

    9Zakon o radu Brko Distrikta BiH, Slubeni glasnik Brko Distrikta BiH, broj 7/00, 8/03 i 33/04)

    10 U daljem tekstu ZoR RS i RS

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    16/56

    16

    kroz izostavljanje vie radnop ravnih inst ituta. Tako prema propisima koji su na snazi, za

    zakljuenje ugovora o radu kojim se zasniva radni odnos, nije predvieno obavezno raspisivanje

    oglasa ili konkursa, sem kada je to predvieno posebnim zakonom.

    Ve iz dosadanjeg izlaganja, moe se zakljuiti da zakljuivanje ugovora o radu predstavlja

    osnovnu pretpostavku za zasnivanje radnog odnosa. Tek kada poslodavac i zaposlenik zakljue

    ugovor, zaposlenik stupa na rad, a ugovorne strane stiu prava i obaveze koje proizilaze iz

    zasnovanog radnog odnosa, ureene zakonima, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i

    ugovorm o radu.

    Izostavljanjem niza formalnosti prilikom zakljuenja ugovora o radu, zakonodavac je pri

    ureivanju odnosa izmeu poslodavca i zaposlenika dao iroku autonomnost ugovornim

    stranama. Njihova volja mora b iti jasno i nedvosmisleno izraena u ugovoru, kako bi se izbjegle

    dileme i eventualni sp orovi.

    Ugovor o radu zakljuen izmeu poslodavca i zaposlenika, da bi bio u skladu sa zakonom mora

    ispunjavati odreene uslove.

    Ti uslovi se odnose na godine ivota zaposlenika i njegovu opu zdravstvenu sposobnost.

    Izmijenjenom odredbom iz lana 15 ZoR-a FBiH predvieno je da se ugovor o radu ne moe

    zakljuiti sa licem koje nije navrilo 15 godina ivota.

    Samo lice izmeu 15 i 18 godina ivota (maloljetnik) moe se zaposliti pod uslovom da od

    ovlatenog ljekara ili zdravstvene ustanove pribavi potvrdu kojom dokazuje da ima opu

    zdravstvenu sposobnost za obavljanje poslova radnog mjesta.

    Ovo su opi uslovi koji se moraju ispuniti da bi se zakljueni ugovor o radu smatrao pravno

    valjanim.

    U odnosu na ivotnu dob, zakonima je utvrena granica ivota lica da bi moglo zakljuiti

    ugovor o radu. Ovaj uslov je ispunjen ako je lice navrilo 15 godina.

    Lice koje nije navrilo ovu ivotnu dob ne moe zakljuiti ugovor o radu. Isp unjenje opih

    uslova u sutini ima zatitni karakter. Prije svega, eli se obezbjediti da poslove obavljaju

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    17/56

    17

    psihiki i fiziki sposobna lica i da se obavljanje odreenog posla nee negativno odraziti na

    njihov razvoj.11

    U vezi sa uslovom starosne dobi, vano je naglasiti da pojedine poslove ne mogu obavljati ni lica

    starija od 15 godina ako je to posebnim propisom ureeno. Na koji nain se dokazuje starosna

    dob lica ko je treba da zakl jui ugovor o radu, u zakonima nije propisano.

    11 Dekovi, Mehmed, Zakon o radu sa komentarom, Sarajevo, 2004. godina, str 50

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    18/56

    18

    4.IZMJENEUGOVORAO RADU

    Zakon o radu p oiva na naelu stabilnosti ugovora o radu, a imajui u vidu da je ugovor o radu

    dvostrano obavezujui, to znai da se moe mijenjati samo saglasnom voljom obiju ugovornih

    strana: poslodavca i zaposlenika, odnosno na sve bitne sastojke ugovora o radu.

    M oe se mijenjati u cjelini ili djelomino / sklapanjem novog ugovora s izmijenjenom sadrinom

    ilidopunom ugovora kojim e se izmijeniti sadraj pojedinih ugovorenih odredbi.

    Ukoliko je u ugovoru o radu umjesto odredbi vezanih za godinji odmor, otkazne rokove, radnovrijeme, ugovoreno upuivanje na odgovarajue zakone kolektivne ugovore ili pravilnike o radu

    koji ureuju ta pitanja izmjenom zakona, kolektivnih ugovora ili pravilnika o radu mijenjaju se i

    ugovorne odredbe.12

    U situaciji kada poslodavac zbog poslovnih ili osobnih razloga ima p otrebu da izmijeni ugovor o

    radu, a druga ugovorna strana, zaposleni se protivi izmjenama ugovora o radu, ne postoji

    mogunost jednostrane izmjene ugovora o radu. U tim situacijama poslodavac moe ostvariti

    izmjenu u govora o radu jedino kroz institut otkaza s ponudom izmijenjenog ugovora o radu.

    12 Op cit (Dedi, Gradaevi-Sijeri), str 347

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    19/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    20/56

    20

    3. Ugovor o punomostvu i ugovor o radu razlikuju se po tome to u punomostvu jednolice se ovlauje (punomonik) od strane drugog lica (vlastodavca) da izvri ili obavi

    jedan ili vie pravnih poslova za njegov raun i u njegovo ime i to bez ukljuivanja u rad

    kod vlastodavca i bez subordinacije.

    4. Ugovor o ortakluku kao obligacioni, konsenzualni i teretni ugovor razlikuje se odugovora o radu po cilju, jer je on jednostrano odreen, a sredstva rada pripadaju

    poslodavcu. Posebna je razlika u r iziku. Dakle, razlika je u situaciji, nagradi i

    uestvovanju u podjeli dobiti i gubicima.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    21/56

    21

    6.VRSTE UGOVORAORADUVrste ugovora o radu u zakonima o radu BiH su slijedee:

    - Na neodreeno / odreeno vrijeme

    - Ugovor o obavljanju pripravnikog staa - ugovor o radu s pripravnikom

    - Ugovor o radu s probnim radom

    - Ugovor o radu s nepunim radnim vremenom

    - Ugovor o radu sa zaposlenikom koji se upuuje na rad u inozemstvo

    - Otkaz s ponudom izmijenjenog ugvora o radu

    - Ugovor o radu sa stranim dravljaninom

    6.a.Ugovororadunaodreenoineodreenovrijeme

    U zakonima BiH predvieno je da se ugovor o radu zakljuuje na odreeno i neodreeno

    vrijeme. Zakljuenjem ugovora o radu na neodreeno vrijeme zaposleniku se osigurava rad kroz

    dui vremenski period, odnosno sve dok ne nastupi jedan od sluajeva prestanka ugovora o radu.

    Radni odnos zakljuenjem ugovora na neodreeno vrijeme nije vremenski ogranien u pogledu

    njegovog trajanja. Zakljuenjem ovog ugovora, zaposlenicima se vie ne obezbjeuje niti im se

    osigurava obavljanje odreenih poslova kod poslodavca na nain kako je to bilo ranije

    regulisano. Ovo iz razloga to radni odnos prestaje na f leksibilniji n ain14. U teoriji se smatra da

    e fleksibilna priroda ugovora o radu i mogunost njegovog lakeg raskida povoljno uticati na

    produktivnost , ostvarivanje boljih rezultata rada, poboljanje discipline na radu, bolje koritenje

    radnog vremena, te podizanje kvaliteta i kvantiteta na vei nivo. Takvim pristupom radu i

    zaposlenik i poslodavac e doi u poziciju da na zadovoljavajui nain ostvaruju svoje interese.15

    14 Op cit Mandi

    15 Op cit (Dekovi)

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    22/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    23/56

    23

    Upravo takvi postupci su onemogueno mogunou preratanja ugovora o radu na odreeno

    vrijeme u ugovor o radu na neodreeno vrijeme

    Uslov je dakle da poslodavac i zaposlenik zakljue jedan ili uzastopne ugovore o radu na

    odreeno vrijeme, u trajanju duem od dvije godine bez prekida. Pod prekidom se ne smatra

    vrijeme provedeno na

    godinjem odmoru, bolovanju, poroajnom odsustvu , odustva sa rada u skladu sa kolektivnim ugovorm ili zakonom o radu, period izmeu otkaza ugovora o radu i dana povratka na radno mjesto na osnovu odluke

    suda ili drugog organa u skladu sa zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom ili

    ugovorom o radu,

    odustva s posla uz saglasnost poslodavca, vremenski period od 15 dana izmeu ugovor a o radu sa istim poslodavcem, osim ako

    kolektivnim ugovorom nije drugaije odreeno.

    Upravo ova posljednja odredba je predmet zloupotrebe dananjih poslodavaca. Zloupotreba se

    manifestuje tako to poslodavci naine izmeu isteka jednog ugovora o radu i potpisivanja novog

    ugovora o radu na odreeno vrijeme, pauzui od 16 ili vie dana, ime se gubi kontinuitet radnog

    odnosa.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    24/56

    24

    6.b.Zakljuivanjeugovoraoobavljanjupripravnikogstaa

    Poboljanje kvalifikacione strukture u svim oblastima privrednog i drutvenog sistema, te

    sticanje iskustva i osposobljavanje za samostalan rad mladih i kolovanih kadrova na odreenim

    poslovima i radnim zadacima provodi se kroz zakljuivanje ugovora o obavljanju pripravnikog

    staa.

    Ovaj ugovor se zakljuuje na onoliko vremena koliko traje pripravniki sta propisan za

    zanimanje na koje se odnosi.

    Ugovor o obavljanju pripravnikog staa koji zakljuuju poslodavac i pripravnik po svojoj

    prirodi je formalan i mora se zakljuiti u pismenoj formi, u suprotnom se ne smatra pravno

    valjanjim.

    Kopiju ugovora poslodavac dostavlja nadlenoj slubi za zapoljavanje u odreenom roku.

    Pripravnikomse smatra lice sa zavrenom srednjom ili viom kolom, odnosno fakultetom,

    koje prvi put zasniva radni odnos u tom zanimanju, a koje je prema zakonu obavezno poloiti

    stru

    ni ispit ili mu je za rad u zanimanju za koje je stekao odgovaraju

    i stru

    nu kvalifikacijupotrebno prethodno radno iskustvo.

    Vesam istakao da se ugovor o obavljanju pripravnikog staa zasniva na odreeno vrijeme. To

    je vrijeme koliko t raje pripravniki sta propisan za zanimanje na koje se odnosi.

    U toku obavljanja pripravnikog staa, pripravnik ima pravo na novanu naknadu, ali ne i na

    plau. Tako prema federalnim rjeenjima pripravnika novana naknada iznosi najmanje 80%

    najnie plae. Ukoliko postoje uslovi, naknada moe biti i vea.

    U toku obavljanja pripravnikog staa poslodavac osigurava pripravnika za sluaj povrede na

    radu i profesionalne bolesti, dok zdravstveno osiguranje osigurava nadlena sluba za

    zapoljavanje.

    Pripravnik takoer ima pravo i na odmor u toku radnog dana i sedmini odmor. Na godinji

    odmor p ripravnik nema pravo jer se ne smatra zaposlenikom.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    25/56

    25

    6.c.Ugovororadusprobnimradom

    Radne sposobnosti zaposlenika, kako strune, tako i radne ( radne navike,...) mogu se

    provjeravati i putem probnog rada, tj radnog odnosa sa probnim radom.

    Smisao probnog rada jeste da poslodavac utvri da li je zaposlenik sposoban za obavljanje

    poslova odreenog radnog mjesta, odnosno da i zap oslenik procijeni da li mu rad na datom

    radno mjestu odgovara.

    U teoriji su prisutna tri stajalita o prirodi ugovora o p robnom radu

    1. ugovor o probnom radu je privremeni, odnosno prethodni ugovor, koji ima za cilj daocijeni strunu i radnu sposobnost zaposlenika pa tek u sluaju pozitivnog ishoda dolazi

    do zakljuenja ugovora o radu. Osnovna slabost ove koncepcije je vezana za injenicu da

    ugovorne strane u praksi nikada ne zakljuuju nov i ugovor ako je probni rad ocijenjen

    pozitivnim, nego se radni odnos nastavlja na temelju p rvobitnog ugovora.

    2. Druga koncepcija smatra da je ugovor o probnom radu osnov za radni odnosusp ostavljen pod suspenzivnim uslovom ( da ocjena na probnom radu bude pozitivna),

    tako da uspostavljanje radnog odnosa nastupa od momenta realizacije ovog uslova.

    3. Trea koncepcija, kao najtanija u pogledu p ravne prirode ugovora o p robnom radu, stojina stanovitu da se ugovorom o probnom radu radni odnos uspostavlja pod raskidnim

    uslovom. Dakle, radni odnos je zasnovan od momenta zakljuivanja ugovora o r adu, to

    nadalje znai da od tog momenta za zaposlenika i za poslodavca nastupaju prava i

    obaveze. Ako probni rad bude pozitivno ocijenjen, raskidni uslov nije ostvaren, a u

    sup rotnom jeste.

    Probni rad ne moe trajati due od 6 mjeseci . Pri tome zaposlenik ima sva prava iz radnog

    odnosa u skladu sa radnim mjestom koje obavlja u tom vremenskom periodu.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    26/56

    26

    6.d.Ugovororadunanepunoradnovrijeme

    Ugovor o radu se moe potpisati i sa radnim vremenom kraim od punog radnog vremena

    (najdue 40 sati sedmino). Ovo vrijeme se naziva nepuno radno vrijeme. Zaposlenik koji

    zakljui takav ugovor o radu, moe da zasnuje radni odnos sa vie poslodavaca i na taj nain

    ostvari puno radno vrijeme, radi ostvarivanja punog obima prava iz radnopravnog statusa.

    Poslodavcu je obzirom na ugovornu prirodu radnopravni odnosa, doputeno da jednim od izvora

    autonomnog karaktera utvri uslove i nain uvoenja nepunog radnog vremena, kao i obim prava

    zaposlenika koji rade krae od punog radnog vremena.

    6.e.Ugovororadusazaposlenikomkojiseupuujenaraduinostranstvo

    U okviru poslovnih odnosa sa inostranim partnerima poslodavci esto upuuju zaposlenike na

    rad u inostranstvo. Da bi se izbjegli eventualni nesporazumi izmeu poslodavca i zaposlenika,

    zakonodavac je ranijim odredbama predvidio da se u sluaju ako se zaposlenik upuuje na rad u

    inostranstvo, zakljuuje pismeni ugovor o radu prije njegovog odlaska u inost ranstvo. Pored

    toga, bilo je predvieno i koje podatke ugovor treba da sadri.

    Kasnijim izmjenama, ovakve odredbe nisu predviene.

    Prema novim rjeenjima, poslodavac i zaposlenik, prije odlaska zaposlenika na rad u

    inostranstvo, moraju postii pisanu saglasnost u vezi sa odre

    enim uslovima rada u

    inostranstvu. Tako se moraju dogovorit i o:

    1. Trajanju rada u inostranstvu,2. Valuti u kojoj e se isplaivati plaa i drugim primanjima u novcu i naturi na koja

    zaposlenik ima prava za vrijeme boravka u inostranstvu i

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    27/56

    27

    3. Uslovima vraanja u zemlju.16Ova se saglasnost mora postii u pisanoj formi. Ukoliko saglasnost ne sadri sve elemente koje

    sam nabrojao, p oslodavac i njegovo od govorno lice ine prekraj prema Zakonu o radu.

    6.f.Ugovororadusastranimdravljanima

    Strani dravljani i lica bez dravljanstva mogu zasnovati radni odnos u op em reimu radnih

    odnosa u naem zakonodavstvu, u naelu pod istim opim i posebnim uslovima koji vae za

    domae dravljane, ali moraju ispunjavati i dodatne uslove predviene posebnim zakonom.

    Reim radnih odnosa za strance i lica bez dravljanstva se razlikuje (prvenstveno po pitanju

    radne dozvole) u entitetima i Distriktu pa u ja izloiti uslove za zakljuenje ugovora o radu sa

    strancima na sve tri nivoa.

    U Federaciji BiH stranac moe zakljuiti ugovor o radu ili biti angairan iskljuivo na osnovu

    radne dozvole, ako ispunjava ope i posebne uslove za zasnivanje radnog odnosa ili radni

    angaman.

    Prethodno je neophodno da se ispuni dodatni uslov vezan za dobijanje pravovaljane dozvole za

    rad.

    Time se dozvola za rad javlja kao bitni element od ijeg ispunjenja zavisi pravni osnov radnog ili

    ugovornog odnosa stranog zaposlenika kod poslodavca. Preciznije, poslodavac ne moe

    zakljuiti ugovor o radu ili ugovor o obavljanju privremenih poslova sa strancem prij enego to

    stranac dobije radnu dozvolu.

    Vanu karakteristiku reima radnih odnosa sa strancima u FBiH predstavlja prihvatanje principa

    prvenstva domaih zaposlenika u odnosu na strane zaposlenike.Ovaj restriktivni pristup posebno

    naglaava normativna regulativa, koja stranom zaposleniku u svim fazama izdavanja radne

    16 Op cit (bilj 2, lan 22)

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    28/56

    28

    dozvole uskrauje aktivnu legitimaciju kako stranke u postupku, tako i sudionika u postupku.

    Iskljuivo legitimiran za podnoenje zahtjeva za iz davanje radne dozvole za stranca koji

    ima odobrenje za stalno nastanjenje ili privremeni boravak jeste poslodavac.

    Institut radne dozvole predstavlja samostalni formalno pravni uslov za sticanje bilo

    radnopravnog, bilo ugovornog statusa u situacijama kada se radi o angamanu st ranaca u FBiH.

    Uslovi za izdavanje radne dozvole , u skladu sa zakonskim rjeenjima su:

    a) Posjedovanje odobrenja za stalno nastanjivanje ili privremeni boravak i

    b)

    Da me

    u nezaposlenim pojedincima ne smije biti domaih zaposlenika koji ispunjavaju

    traene uslove za dato radno mjesto ili dati angaman.

    Naeno je ogranieno da se radna dozvola izdaje na odreeno vrijeme, a najdue na jednu

    godinu. Zakon poznaje i izuzetno izdavanje radne dozvole, no o tome nije potrebno detaljnije

    izlagati.

    Pozitivno pravni reim radnih odnosa u Republici Srpskoj regulisan je Zakonom o

    zapol javanju stranih dravljana i lica bez dravljanstva.17

    Zasnivanje radnog odnosa sa st ranim dravljanima vezano je za ispunjenje opih i posebnih

    zakonskih uslova. Opi uslovi su isti kao i za domae dravljane (15 godina starosti i

    zdravstvena sposobnost), a posebni uslovi uslovljeni su prije svega radom na odreenom radnom

    mjestu.

    Kao dodatni uslovi, za stranog dravljanina predvieni su:

    a) Odobren boravak na teritoriji RS,b) Radna dozvola.

    Radnu dozvolu za stranca zahtijeva poslodavac, koji je uz zahtjev duan priloiti i :

    a) Dokaz o odobrenom boravku na teritoriji RS, tj.BiH,17 Zakon o zapoljavanju stranih dravljana i lica bez dravljanstva, S lubeni glasnik RS, broj 94/04

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    29/56

    29

    b) Naznaku radnog mjesta sa kratkim op isom poslova i uslova koji se trae za obavljanje togposla i

    c) Prijavu o potrebnom broju radnika.U pogledu trajanja dozvole, u RS je vremenski period vezan za vrijeme odobrenja boravka, uz

    dva izuzetka.

    Fizika osoba koja nema dravljanstvo BiH moe u Brko Distriktu18 BiH zakljuiti ugovor o

    radu na osnovu radne dozvole koja se izdaje u skladu sa Zakonom o zapoljavanju stranaca19.

    Izdavanju radne dozvole prethodi pribavljanje potvrde koju podnosi poslodavac birou zazapoljavanje. Potvrda se izdaje ukoliko meu registrovanim nezaposlenim graanima Distrikta

    ne postoji odgovarajui broj kvalificiranih osoba koje ispunjavaju uslove radnog mjesta na koje

    poslodavac eli da zaposli stranca.

    Pozitivnopravni reim zapoljavanja stranaca u Brko Distriktu BiH predvia odbijanje

    izdavanja radne dozvole, posebno u sluajevima kada stranac da netane podatke, lane

    dokumente, ali i obavezi izdavanja radne dozvole strancima u poslovima menadmenta u bilo

    kojem stranom preduzeu osnovanom u BD na osnovu stranih investicija.

    U pogledu trajanja radne dozvole predvieno je da se izdaje na ogranieno vremensko razdoblje,

    najdue na jednu godinu, ali da se moe produiti.

    18 Internet, www.vladabdbih.gov.ba

    19 Zakon o zapoljavanju stranaca, Slubeni glasnik Brko Distrikta BiH, broj 17/02

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    30/56

    30

    7.NEKIASPEKTIUGOVORAO RADUSASUDSKOMPRAKSOM20U nastavku rada iznijeu izvode iz sudske prakse i specifinosti ugovora o radu, koji su nastali

    povodom ugovora o radu, a do kojih sam doao u strunoj literaturi.

    7.a.Ugovororadunaodreenoineodreenovrijeme

    Do stupanja na snagu novelirane odredbe l. 19. Zakona o radu FBiH, nije postojala mogunost

    prerastanja radnog odnosa na odr eeno vrijeme u radni odnos na neodreeno vrijeme.

    Iz obrazloenja:

    Naime, prema utvrenju niestupanjskih sudova, tuitelj je u skladu s tada vaeim Zakonom o

    osnovnim pravima iz radnog odnosa, zasnovao radni odnos kod tuenika na odreeno vrijeme,

    koji mu je po spornom rjeenju prestao. Rjeenje o tako zasnovanom radnom odnosu nije

    pobijao, pa kako nije postojala pravna mogunost da radni odnos zasnovan na odreenovrijeme, preraste u radni odnos na neodreeno vrijeme, sudovi su pravilno postupili kada su

    odbili tubeni zahtjev, koji se u sutini svodi na uspostavu radnog odnosa na neodreeno

    vrijeme.

    (Rjeenje Vrhovnog suda FBiH, br.: Rev-268 /02 od 01.06.2004)

    Ostvarenjem zakonom propisanih pretpostavki za primjenu l. 18 st. 2 Zakona o radu RS, radniodnos na odreeno vrijeme preobraen je u radni odnos na neodreeno vrijeme po samom

    zakonu.

    20 S luajevi iz sudske prakse preuzeti iz Radni odnosi i radno zakonodavstvo BiH, Visoko sudsko tuilako vijee,

    Sarajevo, 2007.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    31/56

    31

    Iz obrazloenja:

    Meu paminim strankama nema spora da je tuilac radio kod tuenog na odreeno vrijeme,

    prema prednje pomenutim rjeenjima tuenog. Sporno je - na koji nain se rauna rok od 24

    mjeseca rada u prekidima kod poslodavca iz l. 18 st. 2 Zakona o radu. Tuilac taj rok od 24

    mjeseca rauna, poev od posljednjeg rjeenja, to jest od dana 31.12.2000.godine o zasnivanju

    radnog odnosa unazad od dana donoenja prvog rjeenja o zasnivanju radnog odnosa od

    22.05.1998. godine, dok tueni rok od 24 mjeseca rada rauna od dana podnoenja tube,

    istiui da od tada (11.01.2002), pa unazad tri godine, to jest do 11.01.l999. godine tuitelj nema

    24 mjeseca rada s prekidima, ve23 mjeseca i 6 dana. Po ocjeni ovoga suda, prvostepeni sud je

    pravilno primijenio materijalno pravo (l. 18 st. 2 Zakona o radu) kada je sudei o ovom

    spornom pitanju naao da je raunajui od posljednjeg rjeenja o zasnivanju radnog odnosa

    tuioca na odreeno vrijeme (31.12.2000) unazad 3 godine tuilac radio kod tuenog 24 mjeseca

    i da su otuda ispunjeni - istom zakonskom odredbom propisani uslovi za utvrenje da je tuilac

    zasnovao radni odnos na neodreeno vrijeme. Ovo stoga, to Zakon o radu predvia takvu

    mogunost, a isti zakon se primjenjuje na sporni pravni odnos, iako su uslovi za primjenu

    Zak ona o radu, odnosno odredbe l. 18. st. 2. istog zakona, "sticani" prije stupanja na snagu

    ovog zakona, tako da je, ostvarenjem tih, zakonom propisanih pretpostavki za primjenu l. 18. st.2. Zakona o radu, radni odnos tuioca na odreeno vrijeme, preobraen u radni odnos na

    neodreeno vrijeme, po samom zakonu. Prema izloenom, bez osnova su albeni navodi kojim se

    tueni poziva na to da j e Pravilnik o radu usvojen 23.05.2001. godine, jer se kod ovakvog stanja

    stvari na predmetni sporni pravni odnos primjenjuje Zak on o radu. to se tie nedostatka

    ugovora o radu, u konkretnom sluaju tueni je radni odnos s tuiocem zasnivao u spornom

    periodu na osnovu rjeenja o zasnivanju radnog odnosa koja su pravno izjednaena s ugovorom

    o radu koji poznaje Zakon o radu. Poslodavac tuioca (tueni) je prema tada vaeem Zakonu o

    radnim odnosima s tuiocem zasnivao radni odnos na odreeno vrijeme po osnovu rjeenja koja

    su, s obzirom na prednje navedeno, za prav ilnu primjenu materijalnog prava (l. 18. st. 2.

    Zak ona o radu) pravno izjednaena s ugovorom o radu, jer se prema tada vaeem Zakonu o

    radnim odnosima radni odnos zasnivao s radnikom stupanjem na rad na osnovu rjeenja o

    zasnivanju radnog odnosa, jednako kao to se radni odnos s radnikom prema Zakonu o radu

    zasniva stupanjem na rad na osnovu ugovora o radu. Pravne posljedice utvrenja da je tuilac

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    32/56

    32

    zasnovao radni odnos na neodreeno vrijeme kod tuenog sastoje se u obavezi tuenog da

    tuioca vrati na rad i da ga rasporedi na odgovarajue radno mjesto, koje odgovara njegovoj

    strunoj spremi i radnoj sposobnosti.

    (Presuda Okrunog suda u Banjoj Luci, br.: :297/02 od 27.11.2004)

    7.b.Prijenosugovoraoradunanovogposlodavca

    Jedno od osnovnih naela po pitanju prijenosa ugovora o radu na novog poslodavca je ouvanjeprava zaposlenih u sluaju transfera u potpunosti ili djelomino radne sredine na novog

    poslodavca21

    Pojam transfera "prijenos ekonomskog entiteta koji zadrava svoj identitet" sa poslodavca

    prethodnika na poslodavca sljednika

    Iz sudske prakse:

    Nikakvim izmjenama svojih akata tuenik ne moe otkloniti materijalno-p ravne posljedice kojepropisuje Zakon o radu, a koje su utemeljene na preuz imanju konkretnog ugovora o r adu.

    Iz obrazloenja:

    "Prema ocjeni ovog Suda u konkretnom sluaju pravilno je prvostupanjsko materijalno- pravno

    stajalite utemeljeno na dostatno utvrenom injeninom stanju prema kojem je novi tuiteljiin

    poslodavac nastavio obavljati poslovnu djelatnost na lokaciji prijanjeg poslodavca, njegovim

    sredstvima za rad, te je izriito odreeno meusobnim ugovorom tih pravnih osoba da se prava

    iz ugovora o radu konkretnog radnika (tuiteljice) prenose (kao njegova obveza) na tuenika,

    kao novog poslodavca.

    Takav prijenos prava radnika, odnosno obveza poslodavca utemeljen je na odredbi l. 129.

    Zak ona o radu. Prema tome, nikakvim izmjenama svojih akata tuenik ne moe otkloniti

    21 Direktiva MOR-a 23/2001

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    33/56

    33

    materijalno-pravne posljedice koje propisuje ZR-a, a koje su utemeljene na preuzimanju

    konkretnog ugovora o radu. U tom smislu, nebitne su konkretne okolnosti koje su prethodile

    preuzimanju konkretnog ugovora o radu, a nebitne su i za realizaciju tuiteljiinih prava u

    konkretnim okolnostima, eventualne materijalno-pravne odredbe zakona koje tuenika ne

    ovlauju na suavanje radnikih prava u konkretnom sluaju (koja to iskljuuje)."

    (upanijski sud u Varadinu, G` -118/03, od 4. II.2003)

    7.c.Pravonaplaukao osnovnopravozaposlenikapoosnovuugovoraoradu

    Kao jedno od temeljnih i najsloenijih prava iz rada i radnog odnosa, pravo na plau i njene

    supstitucije su predmet posebne obrade u radnom pravu BiH. S obzirom na svoj znaaj, pravo na

    plau oslonjeno je na meunarodno radno pravo, domae zakonodavstvo, kolektivne ugovore,

    autonomno pravo i individualne ugovore o radu. Pravo na plau je temeljni motiv zbog kojeg

    zaposlenik s poslodavcem zakljuuje ugovor o radu, tj. zasniva radni odnos i preuzima na sebe

    brojne obaveze iz tog pravnog odnosa. Naime, plaa za najvei broj graana BiH je bitan

    element materijalne egzistencije njihovih porodica. esto se kao sinonim za plau koristi izraz

    zarada.

    Sutinski postoji razlika izmeu ovih kategorija, jer zbir svih osnova i mjerila koji nastaje

    zbrajanjem na "startnu p lau" ini zaradu.

    Osnovno p ravilo u ostvarivanju prava na p lau je njena odre

    enost unaprijed. Reim regulisanja

    plaa obuhvata sveukupnost pravila koja ureuju odnos izmeu mjere "nagraivanja radnika za

    rad" i mjere radnikovog obavljenog rada. Stupanjem na snagu novog radnog zakonodavstva u

    oblast i reguliranja i utvrivanja (odreivanja) plaa zaposlenika u BiH, postulirana je obaveza da

    se plaa odreuje (utvruje):

    a) kolektivnim ugovorom,

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    34/56

    34

    b)p ravilnikom o radu i

    c) ugovoro m o radu22.

    U praksi se ipak primjenjuje kombinirani metod reguliranja p lae, jer se, u sutini, plaa regulira:

    (1) zakonskim aktima,

    (2) kolektivnim ugovorima,

    (3) pravilnikom o radu kao jednim od najnunijih autonomnih opih akata i

    (4) ugovorima o radu, a moe i posebnim pravilnikom o plaama i drugim primanjima.

    To je vedue vrijeme praksa veih poslodavaca. Zakonom su u istu ravan stavljeni kolektivni

    ugovor i pravilnik o radu kada je u pitanju utvrivanje najnie plae, kao i uslova i naina njenog

    usklaivanja. Opim kolektivnim ugovorima u BiH (u FBiH zakljuen novi 27.08.2005) najnia

    neto plaapredstavlja osnovicu za obraun osnovne plae zaposlenika.

    Osnovna plaapredstavlja proizvod najnie neto plae i odgovarajueg koeficijenta sloenosti

    poslova koje zaposlenik obavlja. Osnovna plaa je najnii iznos koji se zaposleniku mora

    isp latit i za puno radno vrijeme, za posao odgovarajue sloenosti, normalne uslove rada i

    rezultate rada.

    Najnia cijena rada u FBiH se vezuje u za bruto satnicu koja ne moe biti manja od 2,96 KM,

    odnosno neto satnicu koja ne moe biti manja od 1,75 KM (l. 8. st. 1. Opeg kolektivnog

    ugovora za teritorij FBIH) ili u RS za odgovarajui procent (50%) u odnosu na prosjenu plau

    koju bi radnik ostvario.

    Oteani uslovi rada (buka, vlaga, praina, mrane prostorije, rad pri obojenoj svjetlosti, teki

    fiziki rad), kao i rad za koji je zakonom prop isana p rimjena sredstava zat ite na radu, kr iterij je

    koji utjee na pravo zaposlenika na uveanu osnovnu plau u skladu s kolektivnim granskim

    ugovorima. Uveanje osnovne plae vezuje se i za prekovremeni rad, no ni rad, rad na dane

    sedminog odmora, kao i za rad u dane praznika, koji su po z akonu neradni.

    22 l. 68. ZOR BiH, l. 83-89. ZOR RS, l. 57-63. ZOR BDBiH

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    35/56

    35

    Pravo na uveanje osnovne plae ostvaruje se i na osnovu minulog rada, u utvrenim

    procentima. Poslodavac kojeg obavezuje kolektivni ugovor ili pravilnik o radu ne moe

    zaposleniku ni obraunati, ni isplatiti manju plau od one koja je utvrena kolektivnim

    ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu.

    Plae se isplauju u periodima koje odredi kolektivni ugovor, pravilnik o radu ili ugovor o radu,

    s tim da vremenski periodi ne mogu biti dui od 30 dana. Prilikom svake isplate plae

    poslodavac je duan zaposleniku uruiti pismeni obraun plae. Pojedinane isplate plae nisu

    javne.

    Zaposleniku koji iako nije radio i nije ostvario plau, ali za to nije kriv, u slu

    ajevima utvr

    enim

    zakonom, drugim propisima, kolektivnim ugovorom i pravilnikom o radu pripada pravo na

    naknadu plae. U radnom zakonodavstvu BiH23zaposleniku pripada pravo na naknadu plae u

    sluaju:

    1.p rivremene nesp osobnosti za rad (bolest);

    2. za vrijeme koritenja plaenog dopusta;

    3. za vrijeme godinjeg odmora;

    4. ako odbije da radi jer nisu provedene mjere zatite na radu, usljed ega mu prijeti neposredna

    opasnost za ivot i zdravlje;

    5. ako ne radi jer je dolo do prekida rada bez njegove krivnje;

    6. poroajnog odsustva;

    7. za vrijeme dravnih praznika, kao i u drugim sluajevima utvrenim lex specijalis propisima.

    Zatita p rava na p lau zaposlenika vezuje se za

    (1) fazu reguliranja i

    (2) fazu ostvarivanja.

    23 l. 68-74. ZRO FBiH, l. 57-63. ZRO BDBiH, l. 83-89. ZRO RS

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    36/56

    36

    (1) Zatita plae u fazi reguliranja svodi se na obavezu regulacije plae normama kogentne

    naravi, koje se odnose, kako na ureivanje prava zaposlenika na plau, tako i na utvrivanje

    mjerila, odnosno osnova, naina obrauna i isplate, te zatitu plaa.

    (2) Zatita plae zaposlenika u fazi ostvarivanja prava se obezbjeuje pravilnim i blagovremenim

    obraunavanjem, kao i tanim i urednim isplatama, na nain, pod uslovima, u rokovima koji su

    utvreni zakonom, kolektivnim ugovorima, pravilnikom o radu i ugovorom o radu. Bitno je da se

    zaposleniku isp lata vri:

    (1) u odreeno vrijeme,

    (2) na odreenom mjestu i

    (3) na odreen nain.

    to se t ie zatite plae prema vjerovnicima zaposlenika, u BiH se primjenjuje rjeen je koje

    kombinira relativnu zabranu i relativnu slobodu obustave, odnosno mogunost obustave na p lau

    pod odreenim uslovima. Naime, najvie polovica plae ili naknade plae zaposlenika moe biti

    prisilno obustavljena radi isp unjavanja obaveze zakonskog izdravanja, a za sve ostale obaveze

    moe se prisilno obustaviti najvie jedna treina plae zaposlenika.

    Iz sudske prakse:

    Teka finansijska situacija ne oslobaa poslodavca od obaveze plaanja osnovne plae i drugih

    primanja prop isanih opim i granskim kolektivnim ugovorima.

    Iz obrazloenja:

    U reviziji tuena ponavlja navode o svome tekom finansijskom poloaju i prekobrojnosti

    uposlenika zbog prestanka rada pojedinih njenih organizacijskih jedinica, s tim da je bitan

    revizijski prigovor usmjeren na pravnu nevaljanost granskog kolektivnog ugovora i njegovu

    neobaveznost u odnosu na tuene, te da se kolektivni ugovori ne mogu neposredno primijeniti pri

    odluivanju o pravima uposlenika. Ovakvi prigovori nisu osnovani. Revizija gubi iz vida da su

    kolektivni ugovori neposredni izvori radnog prava u naem pravnom sustavu, kako to

    nedvojbeno proistie iz odredbe l. 111. Zakona o radu i da u odnosu na individualne ugovore o

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    37/56

    37

    radu djeluju kao zakon, odnosno kao pravna norma kojom se zatiuje minimum prava

    uposlenika ispod kojeg se ne moe ii prilikom zakljuivanja ugovora o radu, odnosno prilikom

    zasnivanja radnog odnosa, ali ne i kao maksimum, te je mogue ugovoriti sve to je za

    uposlenika povoljnije. Kolektivni ugovor, inae, ima svoj normativni dio kao bitni elemenat

    ugovora, a uz taj, kao bitni dio moe sadravati i obligacije stranaka koje su sklopile kolektivni

    ugovor. Uzimajui u obzir normativnost kolektivnog ugovora, smatra se da je svaki uposlenik,

    stupanjem na posao, pristupio i kolektivnom ugovoru, pa iz njega moe crpi ti sva prava, koja su

    mu po osnovi rada ili u vezi s radom njime kao minimum osigurana, a to dalje znai da

    poslodavac ta prava ne moe umanjiti niti uskratiti, jer ga na to prisiljava obiljeje

    normativnosti kolektivnog ugovora. Imajui sve ovo u vidu, sudovi nieg stupnja mogli su svoje

    odluke o minimumu prava tuioca kao uposlenika, zasnovati i na neposrednoj primjeni

    kolektivnog ugovora i dosuditi tuiocu obim prava ispod kojeg tuenik nije mogao svojim aktima

    ii, bez obzira u kakvoj se finansijskog situaciji nalazi, jer se ugovorom o radu ne ugovara

    isplata osobnog dohotka, koji je u vrijeme pravnog postojanja zaista ovisio o ukupnom dohotku i

    uspjehu u poslovanju, veisplata plae, koja nije ovisna o uspjehu u poslovanju, a egzistira kao

    obligacija poslodavca koju on pod prijetnjom prisile mora izvriti.

    (Presuda Vrho vnog suda FBiH, br.: Rev-794 /04 od 06.09.2005)

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    38/56

    38

    8.PRESTANAKUGOVORAORADU U teoriji radnog prava osnovi prestanka ugovora o radu, mogu se razvrstati u slijedee

    kategorije:

    1- prestanak radnog odnosa po volji zaposlenika (otkazom ugovora o radu ili sporazumnimraskidom tog ugovora),

    2- prestankom radnog odnosa protiv volje zaposlenika (otkaz na inicijativu poslodavca),3- prestanak radnog odnosa po sili zakona i4- sui generis sluajevi prestanka radnog odnosa

    Zakonski osnovi prestanka ugovora o radu (p o zakonima entiteta i Distrikta) su slijedei:

    1. smrt zaposlenika,2. sporazum poslodavca i zaposlenika,3. kad zaposlenik navri 65 godina ivota i 20 godina staa osiguranja, odnosno 40 godina

    staa osiguranja, osim ako su poslodavac i zaposlenik drugaije dogovorili,

    4. danom dostavljanja pravosnanog rjeenja o utvrivanju potpune nesposobnosti za rad,5. otkazom ugovora o radu od strane uposlenika ili poslodavca,6. istekom vremena na koje je sklop ljen ugovor o radu n a odreeno vrijeme,7. ako zaposlenik bude osuen na izdravanje zatvorske kazne u trajanju duem od tri

    mjeseca danom stupanja na izdravanje kazne,

    8. ako zaposleniku bude izreena mjera bezbjednosti, vaspitna ili zatitna mjera u trajanjudue od tri mjeseca danom poetka primjene te mjere i

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    39/56

    39

    9. odlukom nadlenog suda koja ima za p osljedicu prestanak radnog odnosa.24

    8.a.Otkazugovoraoradukaonajeiuzrokprestankaugovoraoradu

    Najei sluaj p restanka radnog odnosa bez volje radnika je otkaz na inicijativu poslodavca,

    kada na temelju zakonom utvrenih uslova do prestanka radnog odnosa dolazi jednostranom

    odlukom poslodavca. Otkaz ugovora o radu na inicijativu poslodavca je najpotpunije regulisani

    osnov za prestanak radnog odnosa u radnom zakonodavstvu BiH.

    Zakoni o radu otkaz na inicijativu poslodavca vezuju za odreene pretpostavke: mora postojati

    opravdan razlog koji poslodavac mora dokazati, otkaz mora biti u pisanom obliku, mora se

    provesti postupak propisan zakonima o radu 25. Poslodavcu, kao i zaposleniku, s obzirom na

    posljedice otkaza stoji na raspolaganju redovni i li vanredni otkaz.

    Redovni otkaz je jednostrana odluka poslodavca o raskidanju ugovora o radu vezana za

    poslovno ili lino uvjetovane valjane razloge, uz pravo zaposlenika na otkazni rok.

    Kao valjani, tj. opravdani razlozi za redovni otkaz na incijativu poslodavca, u skladu s

    meunarodnim standardima26, zakonom su predvieni:

    (1) poslovni razlozi (poslovno uslovljen otkaz);

    (2) lini/osobni razlozi na strani radnika (lino uslovljen otkaz).

    (3) Poslovno uslovljen redovni otkaz oslonjen je na prestanak potrebe za radom zaposlenika

    zbog ekonomskih, tehnikih ili organizacijskih razloga (teko

    a) u kojima se na

    e poslodavac.

    24 Op citatum (Dedi, Gradaevi Sijeri), str 348

    25 l.113-118. ZOR RS, l. 73-81. ZOR BDBiH, l. 87-100. ZOR FBiH

    26 Konvencija MOR-a br.158

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    40/56

    40

    (4) Lino uslovljen redovni otkaz vezuje se za sluajeve kada zaposlenici nisu u mogunosti da

    izvravaju svoje obaveze iz radno g odnosa. U pitanju su neke osobine, nedostaci ili nesposobnost

    za rad kod zaposlenika zbogega ne ostvaruje predviene (oekivane) rezultate rada.

    U RS kao valjan razlog redovnog otkaza na inicijativu poslodavca pojavljuje sei

    (5) skrivljeno p onaanje radnika 27ako radnik ne izvrava obaveze iz ugovor a o radu.

    Za pravilnost i zakonitost redovnog otkaza na inicijativu poslodavca, pored pismene forme i

    obrazloenja, nuno je da poslodavac ne moe zaposleniku obezbijediti drugi odgovarajui

    posao. Redovni otkaz prati institut otkaznog roka i pravo na otpremninu. U sluaju da

    poslodavac otkazuje ugovor o radu, otkazni rok ne moe biti krai od 14 dana, odnosno 30 dana

    (l. 121. s t. 2. ZOR RS). Autonomnim aktom, odnosno kolektivnim ugovorima ili ugovorom o

    radu moe se utvriti due trajanje otkaznog roka.

    Vanredni otkaz na inicijativu poslodavcavezuje se za jednostrano raskidanje ugovora o radu

    zbog skrivljenog ponaanja radnika, odnosno povrede radnih obaveza od strane zaposlenika.

    Ovisno od prirode povreda radnih obaveza moe uslijediti 1) odmah ili 2) naknadno poslije

    upozorenja zaposlenika.

    (1) U sluaju da je zaposlenik odgovoran za tei prestup, odnosno tee povrede radnih

    obaveza iz ugovora o radu, a koje su takve prirode da nije osnovano oekivati od

    poslodavca da zaposlenik nastavi radni odnos, poslodavac moe otkazati ugovor o radu

    bez obaveze potovanja otkaznog roka u roku od 15 dana od dana saznanja za injenicu

    zbog koje se daje otkaz. Pri tome, poslodavac je duan omoguiti zaposleniku da iznese

    svoju odbranu, osim ako ne postoje okolnosti zbog kojih to nije opravdano oekivati od

    poslodavca da to uini.

    M eutim, ako mu ne omogui odbranu, u sluaju spora pred nadlenim sudom

    poslodavac je duan da dokae p ostojanje razloga za otkaz.

    27 l. 113 ZOR RS

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    41/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    42/56

    42

    (uvoenje nove tehnike) predstavljaju doputene razloge za poslovno uvjetovan otkaz. Meutim,

    otkaz je doputen samo ako postoje konkretne okolnosti koje ukazuju na izvjesnost ili veliku

    vjerovatnost nastupanja buduih dogaaja. Istovremeno u njemakoj sudskoj praksi se insistira

    da sudsko utvrivanje razloga ne smije dovesti do takvog ogranienja slobode poduzetnitva,

    koje bi suce pretvorilo u osobe koje odluuju o p oslovnoj politici poslodavca u vez i sa

    zaposlenicima.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    43/56

    43

    9.PRILOZI

    9.a.Obrazacugovoraoradu

    Na osnovu lana 14-19. Zakona o radu (Slubeni glasnik Federacije Bosne iHercegovine broj 43/99, 32/00 i 29/03), direktor _____________________________, sasjeditem u _____________________________, (dalje: poslodavac) i ___________________sa stanom u _________________ na adresi: __________________________, sa brojem radneknjiice ____________ izdate od _____________________, dana _______________. godinezakljuuju

    UGOVOR O RADU

    lan 1.

    Poslodavac zasniva radni odnos sa ____________________________ (dalje: zaposleni),koji ima ____ stepen strune sp reme i po zanimanju je ______________________.

    lan 2.Zaposleni zasniva radni odnos za obavljanje poslova ________________________

    Zaposleni e obavljati poslove u ____________________ kao mjestu rada.

    lan 3.Zaposleni zasniva radni odnos na neodreeno vrijeme, poev od _____________.

    godine/odreeno vrijeme poev od ______________. godine do zakljuno sa ______________.godine, odnosno u trajanju od _____ godine/meseci31.

    lan 4.Zaposleni je duan da stupi na rad dana navedenog u lanu 3, a u sluaju nestupanja na

    rad iz neopravdanih razloga smatrae se da nije zasnovao radni odnos.Zaposleni stie prava i obaveze na radu i po osnovu rada danom stup anja na rad.

    lan 532.Probni rad traje __________ meseci od dana stupanja na rad.

    31 Nepotrebno izbaciti.

    32 U sluaju da se ugovorom ne predvia probni rad, ovaj lan ugovora izbrisati ili kosom crtom obeleiti prazan

    prostor u stavu 1.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    44/56

    44

    Po isteku probnog rada provjerie se strune i radne sposobnosti zaposlenog, od stranekomisije od tri lana, koju imenuje direktor. Komisija mora biti sastavljena od lanova najmanjeistog stepena strune sp reme koju ima zaposleni na p robnom radu.

    U sluaju da se ocijeni da zaposleni na probnom radu nije pokazao odgovarajue strune iradne sposobnosti, direktor e na osnovu miljenja komisije o r ezultatima p robnog rada, ot kazatiugovor o radu po kome radni odnos zaposlenom prestaje danom isteka roka iz stava 1. ovoglana.

    Za vrijeme probnog rada poslodavac i zaposleni mogu otkazati ugovor o radu, saotkaznim rokom od 15 radnih dana.

    lan 6.Zaposleni zasniva radni odnos na punim radnim vremenom u trajanju od 40 sati

    sedmino / sa nepunim radnim vremenom trajanju od _____ sati sedmino 33.

    lan 7.Plaa zaposlenog utvrena je u skladu sa zakonom i opim aktom poslodavca, s tim to

    na dan zakljuenja ugovora iznosi ___KM neto odnosno ___KM u bruto iznosu.

    Plaa se tokom radnog odnosa moe mijenjati u skladu sa op m aktom kojim se ureujupitanja zarade zaposlenih kod poslodavca.

    lan 8.Plaa se isplauje najmanje jedanput mjeseno, a najkasnije do isteka narednog mjeseca

    za prethodni mjesec.

    lan 9.Zaposleni ima pravo na uveanu plau:

    (a) za rad za vrijeme praznika koji je neradni dan,(b)za prekovremeni rad,(c) za noni rad, i(d)za rad u smjenama.

    Zaposleni ima pravo na uveanu plau u sluajevima iz prethodnog stava, u iznosimautvrenim opim aktom p oslodavca.

    lan 10.Zaposleni ima pravo na naknadu plae u visini zarade koju b i ostvario da radi, za vrijeme:

    (a) odsustvovanja sa rada na dan praznika koji je neradni dan,(b)koritenja godinjeg odmora,(c)plaenog odsustva,(d)vojne vjebe ili odazivanja na poziv dravnog organa.

    lan 11.

    33 Nepotrebno izbaciti.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    45/56

    45

    Zaposleni ima pravo na naknadu plae za vreme odsustvovanja sa rada zbog privremenenesposobnosti za rad na nain i u iznosima utvrenim odgovarajuim opim aktom.

    lan 12.Zaposleni ima pravo na naknadu t rokova:

    (a) za dolazak i odlazak sa rada, pod uslovima i u visini utvrenoj opim aktom poslodavca,(b)za vrijeme provedeno na slubenom putu u zemlji, pod uslovima i u visini utvrenoj

    opim aktom poslodavca,(c) za vrijeme provedeno na slubenom putu u inostranstvu, pod uslovima i u visini

    utvrenoj posebnim propisima odnosno opim aktom p oslodavca.

    lan 13.

    Poslodavac moe zaposlenom isplatiti:

    (a) otpremninu pri odlasku u penziju,(b)solidarnu p omo,(c)jubilarnu n agradu,(d)pomou sluaju smrti zaposlenog ili lana njegove ue porodice.

    Druga primanja iz stava 1. ovog lana, poslodavac moe isplatiti pod uslovima u i visiniutvrenoj opim aktom poslodavca.

    lan 14.

    Zaposleni ima pravo na odmor, i to:

    (a) odmor u toku dnevnog rada, u trajanju od 30 minuta, u skladu sa rasporedom radnogvremena kod poslodavca,

    (b)dnevni odmor izmeu dva uzastopna radna dana, u trajanju od najmanje 12 satineprekidno,

    (c) sedmini odmor, u trajanju od najmanje 24 sata neprekidno,(d)godinji odmor, pod uslovima iz Zakona o radu i u duini utvrenoj opim aktom

    poslodavca.

    lan 15.

    Zaposlenik ima pravo na plaeno odsustvo u ukupnom trajanju od sedam radnih dana utoku kalendarske godine, a u sluajevima i u trajanju prema Zakonu o radu i opem aktuposlodavca.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    46/56

    46

    lan 16.Poslodavac moe zaposlenom odobriti korienje neplaenog odsustva, u sluajevima u

    trajanju p rema opem aktu poslodavca.

    lan 17.Zaposlenom miruju prava i obaveze koje se stiu na radu i po osnovu rada, u skladu sa

    zakonom.

    lan 1834.Ugovorne strane konstatuju da zaposlenik, s obzirom na poslove koje kod poslodavca

    obavlja po ovom ugovoru o radu, ima uslove da na istim stekne nova, vana tehnoloka znanja,irok krug poslovnih partnera, odnosno da ima prilike da doe do saznanja vanih poslovnihinformacija i tajni.

    Zaposlenik i poslodavac, s obzirom na navode iz stava 1, sporazumno unose klauzuluzabrane konkurencije, prema kojoj zaposlenik za vreme trajanja radnog odnosa kod poslodavcane moe u svoje ime i za svoj raun, kao ni u ime i za raun drugog pravnog ili f izikog lica, bezprethodne pismene saglasnosti poslodavca vrit i sledee poslove:

    1. ___________________________________________________________,2. ___________________________________________________________,3. ___________________________________________________________.

    Klauzula zabrane konkurencije ima se primenjivati i na period posle prestanka radnogodnosa zaposlenog kod poslodavca, ne due od dve godine odnosno u trajanju od _____meseci/godine.

    Odredba prethodnog stava nee se primenjivati ako poslodavac zaposlenom otkaeugovor o radu b ez opravdanog razloga u smislu lana 161. Zakona o radu.

    Klauzula zabrane konkurencije odnosi se na teritoriju ________________________.U sluaju krenja klauzula zabrane konkurencije od strane zaposlenog, poslodavac ima

    pravo da od njega zahteva naknadu tete.

    lan 19.Zaposlenik je odgovoran za tetu koju je, na radu ili u vezi sa radom, namerno ili iz

    krajnje nepanje prouzrokovao p oslodavcu.

    lan 20.Zaposlenom prestaje radni odnos otkazom ugovora o radu od strane poslodavca, ako za to

    postoje opravdani razloz i koji se odnose na radnu sp osobnost zaposlenog, njegovo ponaanje i

    potrebe poslodavca, i to:(a) ako zaposlenik ne ostvaruje rezultate rada, odnosno nema posebna znanja i sposobnosti

    za obavljanje poslova na kojima radi,(b) ako svojom krivicom uini povrede radne obaveze iz op eg akta poslodavca,(c) ako zaposlenik ne potuje radnu disciplinu propisanu aktom poslodavca, odnosno ako je

    njegovo ponaanje takvo da ne moe da nastavi rad kod poslodavca,

    34 Ovaj lan ugovora unosi se samo ako postoje uslovi da zaposleni radom kod poslodavca stekne nova, posebno

    vana tehnoloka znanja, irok krug poslovnih partnera ili da doe do saznanja vanih poslovnih informacija i tajni.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    47/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    48/56

    48

    lan 28.Zaposlenik izjavljuje da je upoznat sa odredbama op ih akata poslodavca, na koje

    upuuju p ojedince odredbe ovog ugovora, i da je sa njima saglasan.

    lan 29.U sluaju spora nadlean je sud u _________________________.

    lan 31.Ugovor je sainjen u tri istovjetna primerka, od kojih jedan primerak pripada

    zaposlenom, a dva poslodavcu.Poslodavac e jedan od svoja dva pripadajua primjerka ugovora odloiti u personalni

    dosije zap oslenog, a drugi dostaviti slubi nadlenoj za obraun zarada.

    Za POSLODAVCA ZAPOS LENIKDirektor

    ________________ ___________

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    49/56

    49

    9.b.Ugovor o radu / primjer/

    Na osnovu lana 21. Zakona o radu Slubene novine Federacije BiH, br. 43/99. i32/00 direktor drutva FRIZER d.d. Sarajevo, z a k lj u u j e:

    UGOVOR O R ADU

    Izmeu

    Drutva za frizerske, kozmetike i pedikerske usluge FRIZER d.d. Sarajevo, ulicaemalua br. 3, zastupanog po direktoru Zlatan Jugo.

    i

    Torlakovi/M arko/ Gina, po zanimanju frizer iz Sarajeva, ulica Brezanska broj 36.

    lan 1.

    Ugovor o radu zakljuuje se na odreeno vr ijeme od 01.05.2009. godine do 31.05.2009. godine

    lan 2.

    Zaposlenik e obavljati poslove frizera u drutvu FRIZER d.d. Sarajevo, kao i druge poslovepo nalogu direktora drutva iz djelatnost i drutva.

    Zaposlenik je obavezan brinuti se o materijalno tehnikoj i higijenskoj ispravnosti salona iradnog mjesta na kojem obavlja poslove.

    lan 3.

    Zaposlenik e raditi u punom radnom vremenu, i to 40 radnih sati sedmi no, odnosno 8 radnihsati dnevno sa pravom koritenja 30 minuta pauze u toku radnog dana, koja ne ulazi u radno

    vrijeme.

    lan 4.

    Za obavljene poslove iz lana 2. ovog Ugovora, kada zaposlenik radi u punom radnom vremenu,odreuje se plaa u iznosu zakonom propisane minimalne plae u Federaciji BiH, uz moguu

    stimulaciju u zavisnosti od pojedinane realizacije uposlenika i poslovnog rezultata drutva ucijelini.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    50/56

    50

    lan 5.

    Up oslenik ima pravo na odmor i odsustvo u skaldu sa Zakonom.

    lan 6.

    Poslodavac se obavezuje da isplati plau iz lana 4. ovog Ugovora i to najkasnije do 30-tog umjesecu za predhodni mjesec, izuzev u sluajevima negativnog poslovanog rezultata drutva.

    lan 7.

    Ugovor o radu prestaje istekom vremena za koji se zakljuuje, u skladu sa lanom 86. Zakona oradu. Ugovor o radu se moe otkazati uz potivanje otkaznog roka od 15 dana.

    Poslodavac moe otkazati Ugovor o radu i bez potivanja otkaznog roka u sluajevima krenjaobaveza iz radnog odnosa ili ne ispunjavanja obaveza iz ovog Ugovora ili prekraja kodeksaposlovnog ponaanja drutva.

    lan 8.

    Drugi uslovi i odnosi koji nisu regulisani ovim Ugovorom, primjenjuje se Zakon o radu.

    lan 9.

    Ovaj Ugovor je zakljuen u tri primjerka od kojih dva za poslodavca i jedan za frizera.

    U Sarajevu, 30.04.2009. godine

    Broj: 194/09

    Zaposlenik Direktor

    TorlakoviGina Zlatan Jugo

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    51/56

    51

    10.ZAKLJUAK

    Ugovor o radu predstavlja najvaniji akt za uposlenika i poslodavca. Iako se on ne smatra

    izvorom prava, on je pravni osnov za nastanak radnog odnosa, odnosno, radni odnos je

    perfekcija ugovora o radu.

    Ugovorom o radu smatra se u govor na osnovu koga se izmeu radnika i poslodavca, u skladu sa

    zakonom, zasniva radni odnos.

    Ugovor o radu ne moe zakljuiti lice koje nije navrilo 15 godina ivota i koje nema optu

    zdravstvenu sposobnost za rad.

    Ugovor o radu se zakljuuje u pismenom obliku i sadri podatke o:

    nazivu i sjeditu poslodavca imenu, prezimenu, strunoj spremi i prebivalitu, odnosno boravitu radnika datumu stupanja radnika na r ad

    radnom mjestu na kome se radnik zapoljava i mjestu rada, duini radno g vremena plati, i drugim novanim naknadama trajanju ugovora i rokovima za otkazivanje ugovora duini godinjeg odmora i dr. pitanjima

    Prilikom zakljuivanja ugovora o radu, poslodavac ne moe traiti od radnika podatke koji nisu u

    neposrednoj vezi sa poslovima koje radnik treba da obavlja.

    Prvi ugovori o radu u svom najprostijem obliku nastali su jo u vrijeme robovlasnitva.Naravno,ovi ugovor i o radu nisu bili ugovori u dananjem smislu. Oni su jednostavno vie liili dananjim

    ugovorima o najmu, a mogli su ih u Rimu zakljuivati samo slobodni ljudi.

    Kasnije, u doba feudalizma, ugovor o radu se razvija i kvalitativno osobine koje i danas ima.

    Radi se o ugovoru izmeu dvije slobodne strane, koje pregovaraju i dogovaraju se o uslovima

    rada.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    52/56

    52

    Karakteristike ugovora o radu su slijedee:

    - individualan

    Ova karakteristika oznaava ureenje individualnog radnog odnosa izmeu pojedinca

    uposlenika i poslodavca, gdje su njegovi elementi odreeni prema specifinim mogunostima

    posloprimca i zaht jevima poslodavca.

    - temelj zasnivanja radnog odnosa

    Iako je u zakonima data mogunost zasnivanja radnog odnosa i bez ugovora o radu (izdavanjem

    potvrde o usmeno zakljuenom ugovoru o radu), i poslodavci i posloprimci zbog izvjesnosti

    preferiraju pisanu formu ugovor a o radu

    - izvor prava

    Sva prava koja su data posloprimcu su ujedno obaveze poslodavca i obrnuto: sva prava

    poslodavca su obaveze p osloprimca

    - dvostranoobvezni i pisani

    Dvije strane uestvuju u pregovorima i dogovorima o zakljuivanju ugovora o radu. Kada se

    usaglase o elementima sklapaju pismeni ugovor o radu koji svojim potpisom ovjeravaju.

    Ugovor o radu je temelj zasnivanja radnog odnosa, ali njegove odredbe nisu jedini sadraj.

    Ugovor o radu sklopljen je u trenutku kada se ugovorne strane (poslodavac-radnik) suglase o

    suglase o bitnim sastojcima ugovora (prihvatom ponude). Bitni sastojci ugovora su rad i cijena

    rada te uslovi pod kojima e se on vriti.

    Iako se danas ini nemoguim da se ugovor o radu zamijeni sa nekim drugim ugovorom, u

    prolosti su se javljali problemi u razlikovanju ovo g ugovora od ugovor a o djelu, ugovora o

    zakupu, ortkakluku, zakupu,...

    Ugovor o djelu je slian ugovoru o radu utoliko to jedna strana vri odreene radove

    (intelektualne ili fizike), dok druga strana plaa za t e radove). M eutim, razlikovanje se obino

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    53/56

    53

    vri prema trajanju. Dok je ugovor o djelu obi no sklopljen za odreenu situaciju ili samo jedno

    izvrenje djela, ugovor o radu ima trajni karakter.

    Danas se ugovor o radu smatra ugovorom sui generis i ne spada u ugovore obligacionog, nego u

    ugovore radnog prava.

    Prelaskom na trini nain p rivreivanja javila se i potreba da se reformira radno zakonodavstvo,

    a u skladu sa tim je ugovor o radu postao prvenstveni osnov za zasnivanje radnog odnosa.

    U ovom ugovoru postoji autonomija volja, ali je ona ograniena kod obje stranke opim

    normativnim aktima iz oblasti radnog zakonodavstva.

    Ugovori o radu se dijele u nekoliko skupina, a u zakonima su navedene podjele na ugovore o

    radu na odreeno i neodreeno vrijeme, ugovor o probnom radu, ugovor o radu sa pripravnikom,

    ugovor o radu sa stranim dravljanima, ugovor o upuivanju domaih dravljana na rad u

    inostranstvo, ...

    Tako se smatra da ugovor o radu koji ne sadri podatak o njegovom trajanju, smatra se ugovorm

    na neodreeno vrijeme. Isto tako, ako zaposlenik izriito ili preutno obnovi ugovor o radu na

    odreeno vrijeme sa istim poslodavce, odnosno izriito ili preutno sa istim poslodavcemzakljui uzastopne ugovore o radu na period dui od dvije godine bez prekida, takav ugovor

    smatrat e se ugovorom na neodreeno vrijeme, ako kolektivnim ugovorom nije drugaije

    odreeno.

    Ukoliko je u ugovoru o radu trajanje istog odreeno na manj eod dvije godine, ond a se on smatra

    ugovorom o radu na odreeno vrijeme.

    U okviru ugovora o radu mogue je da se zakljui ugovor o probnom radu.

    Smisao probnog rada jeste da poslodavac utvri da li je zaposlenik sposoban za obavljanje

    poslova odreenog radnog mjesta, odnosno da i zap oslenik procijeni da li mu rad na datom

    radno mjestu odgovara.

    Takoer,moe postojati ugovor o pripravnikom stau. Ovaj ugovor se zakljuuje na onoliko

    vremena koliko t raje pripravniki sta propisan za zanimanje na koje se odnosi.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    54/56

    54

    Ugovor o obavljanju pripravnikog staa koji zakljuuju poslodavac i pripravnik po svojoj

    prirodi je formalan i mora se zakljuiti u pismenoj formi, u suprotnom se ne smatra pravno

    valjanjim.

    Ugovor o radu moe biti i sklopljen na nepuno radno vrijeme, kada nije ispunjen zakonski fond

    od 40 sati sedmino, ugovor o radu sa strancima,....

    Iako je u zakonima napravljen pokuaj da se osiguraju i uine izvjesnim prava i obaveze i jedne i

    druge strane naalost, u praksi to nije situacija, to se vidi i iz presuda domaih sudova koje

    sam naveo.

    Najvanije p ravo uposlenika je pravo na plau. I upravo zbog tog prava se najee i vode

    sporovi u radnom pravu.

    Prava koja idu uz pravo na plau su pravo na topli obrok i na prevoz. Naalost, poslodavci jako

    esto manipuliu ovim obavezama pa jedne pripajaju drugima i slino.

    Topli obrok predstavlja novanu naknadu (najee) koja se daje na ime trokova ishrane u toku

    radnog vremena. Meutim, obzirom na slabu zatitu prava radnika, poslodavci u privatnom

    sektoru redovno raunaju topli obrok kao dio p lae.

    Najbitnije u ostvarivanju prava na plau je svakako izdavanje platne liste, odnosno obrauna

    plae za prethodni mjesec koji je poslodavac obavezan izdati uposleniku najkasnije do 10.-og u

    mjesecu, iako moda nije u situaciji da isplati plau.

    Ukoliko doe do spora, ovaj obraun ima snagu izvrnog naslova pa uposlenik nee imati

    dodatnih p roblema u dokazivanju potraivanja pri ionako sporim sudskim postupcima.

    elio sam ovim radom da izloim osnovne teorijske, ali i praktine aspekte ugovora o radu,njegove osobine, zakonsku regulativu, ali i oite propuste u regulativi koje dokazuju

    mnogobro jne sudske presude, trajkovi i neusp jele privatizacije.

    Nadam se da sam u tome i usp io.

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    55/56

  • 8/13/2019 Ugovor o Radu2

    56/56

    5. Zakon o zapoljavanju stranih dravljana i lica bez dravljanstva, Slubeni glasnik RS,broj 94/04

    6. Zakon o zapoljavanju st ranaca, Slubeni glasnik Brko Distrikta BiH, broj 17/027. Direktiva MOR-a 23/20018. Konvencija M OR-a br.158

    INTERNET:

    1. www.vladafbih.gov.ba2. www.ak-sbg.at3. www.vladabdbih.gov.ba