Click here to load reader

WYKŁAD PIĄTY: PODSTAWY EPIDEMIOLOGII (E)

  • View
    115

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

SUM - WLK ‘2013. WYKŁAD PIĄTY: PODSTAWY EPIDEMIOLOGII (E). Prof. dr hab. med. Jan E. Zejd a. TREŚĆ DZISIEJSZEGO WYKŁADU. Związek przyczynowo-skutkowy i praktyczne zasady jego oceny w epidemiologii obserwacyjnej Statystyczne miary ryzyka zachorowania. BADANIA EPIDEMIOLOGICZNE - PowerPoint PPT Presentation

Text of WYKŁAD PIĄTY: PODSTAWY EPIDEMIOLOGII (E)

  • WYKAD PITY:PODSTAWYEPIDEMIOLOGII (E)Prof. dr hab. med. Jan E. ZejdaSUM - WLK 2013

  • Zwizek przyczynowo-skutkowy i praktyczne zasady jego oceny w epidemiologii obserwacyjnejStatystyczne miary ryzyka zachorowaniaTRE DZISIEJSZEGO WYKADU

  • BADANIA EPIDEMIOLOGICZNE

    BADANIA OPISOWE BADANIA ANALITYCZNE

    OBSERWACYJNE EKSPERYMENTALNE B. ANALITYCZNE B. ANALITYCZNE B. ekologiczne B. Kliniczne B. przekrojowe

    B. kohortowe B. populacyjne B. kliniczno -kontrolne

  • Zwizek przyczynowo-skutkowy i praktyczne zasady jego oceny w epidemiologii obserwacyjnejStatystyczne miary ryzyka zachorowaniaTRE DZISIEJSZEGO WYKADU

  • OD WSPZMIENNOCI DO ZWIZKU PRZYCZYNOWO-SKUTKOWEGO

    Gdy w stosunku do okrelonego zjawiska zdrowotnego i okrelonych okolicznoci temu zjawisku towarzyszcych wspzmienno ma charakter powtarzalnej prawidowoci, wwczas uzasadniona jest podejrzenie zwizku przyczynowo-skutkowego

    Definicja zwizku przyczynowo-skutkowego

    "takie wspwystpowanie zdarze, w ktrych zmiana iloci lub jakoci jednego z nich powoduje odpowiedni zmian ilociow lub jakociow drugiego zdarzenia, przy czym za przyczyn uwaamy to zdarzenie lub takie warunki, ktre rozpoczynaj lub wywouj wystpienie okrelonego skutku".

  • MOLIWE INTERPRETACJE ZJAWISKA WSPZMIENNOCI

    zwizek moe mie charakter przypadkowy, wynikajcy z niereprezentatywnego charakteru badanej prby (taki zwizek nie wystpuje w rzeczywistoci w populacji, z ktrej pochodzi prba badana);

    zwizek moe mie charakter przypadkowy, wynikajcy z nieujawnionego wpywu innego, rzeczywistego czynnika ryzyka, od ktrego zaley nie tylko obecno zjawiska, ale take poziom czynnika mylnie przyjtego za czynnik ryzyka w przeprowadzonym badaniu;

    zwizek opisuje relacj pomidzy zjawiskiem a czynnikiem, ktry jest czynnikiem porednim, podczas gdy poprzedzajcy go rzeczywisty czynnik ryzyka pozostaje nieujawniony w przeprowadzonym badaniu epidemiologicznym;

    zwizek odzwierciedla wpyw interakcji czynnika ryzyka z innym czynnikiem, ktrego obecno i poziom warunkuje wystpienie odpowiedzi biologicznej, nieobecnej gdy dodatkowy czynnik przyjmuje wartoci inne ni wystpujce w trakcie zrealizowanego badania epidemiologicznego.

  • KRYTERIA HILLA(Sir Austin Bradford Hill)

    Kryteria oceny zwizkw przyczynowo-skutkowych, przydatne w interpretacji wynikw obserwacyjnych bada analitycznych

    Sia zwizku Powtarzalno zwizku w rnych badaniach Swoisto zwizku Nastpstwo czasowe Obecno zalenoci "naraenie - odpowied biologiczna" Biologiczne prawdopodobiestwo zwizku Zgodno z dotychczasowym stanem wiedzy Obecno dowodw eksperymentalnych Obecno analogii

  • Zwizek przyczynowo-skutkowy i praktyczne zasady jego oceny w epidemiologii obserwacyjnejStatystyczne miary ryzyka zachorowaniaTRE DZISIEJSZEGO WYKADU

  • RYZYKO ZACHOROWANIA

    istnieje zawsze i wynosi od 0 do 1 (od 0% do 100%)

    nie jest moliwe do ustalenia bez obserwacji grupy:

    Palacz zachoruje (1) lub nie (0) na raka puca

    W grupie 100 palaczy na raka puca zachoruje 20 osbRyzyko zachorowania wynosi 20/100 = 0,2 = 20%

    ergo

    Indywidualne ryzyko (=prawdopodobiestwo) zachorowania = 20%

  • OCENA RYZYKA STRATEGIA TABELI CZTEROPOLOWEJ

    Podzia wszystkich ludzi objtych obserwacj (badanych):C+N+ lub C+N- lub C-N+ lub C-N-Choroba obecnaChoroba nieobecna

    Naraenie obecneNaraenie nieobecne

  • STATYSTYCZNE MIARY RYZYKA

    miary zalenoci naraenie-choroba

    miary oddziaywa na populacj

    Badanie epidemiologiczne dostarcza danych, statystyka analizuje dane

  • MIARY ZALENOCI

  • MIARY ZALENOCI

  • RNICA RYZYKPicioletnia obserwacja (1996-2000) wykazaa:8 nowych przypadkw astmy u 200 dzieci bez atopii (grupa E-);18 nowych przypadkw astmy u 255 atopowych dzieci (grupa E+).

    Ryzyko w grupie E- = 8/200 = 0.04 = 4%Ryzyko w grupie E+ = 18/225 = 0.08 = 8%

    Rnica ryzyk = ryzykoE+ ryzykoE- = 8% - 4% = 4%

    Uwaga: 4% pochodzi take z (82% - 76%), (30%-26%), (i.t.d.)

  • RNICA WSPCZYNNIKWPicioletnia obserwacja (1996-2000) wykazaa:8 nowych przypadkw astmy u 200 dzieci nieatopowych (grupa E-);18 nowych przypadkw astmy u 255 dzieci atopowych (grupa E+).

    Wspczynniki wymagaj okrelenia czasu i standaryzacji mianownika

    Wsp. w E- w cigu roku = {8/200}/5 = 0.04/5 =0.008 = 8 / 1000Wsp. w E+ w cigu roku = {18/225}/5 = 0.08/5 =0.016 =16 / 1000

    Rnica wspczynnikw = wspE+ wspE- = 8 / 1000

    (8 dodatkowych przypadkw astmy u 1000 dzieci pojawia si w zwizku z atopi)

  • RNICA CZSTOCIrdo DanychEpidemiologiczne badanie przekrojowe

    Czsto przewlekego kaszlu:- U dzieci miejskich:18%- U dzieci wiejskich:15%

    Rnica czstoci = 18% - 15% = 4%

    4% odzwierciedla obecno gradientu miasto-wie

  • MIARY ZALENOCI

  • RYZYKO WZGLDNE (RELATIVE RISK RR)RW = zapadalno na dan chorob w grupie E+ podzielona przez zapadalno na t chorob w grupie E-(E- = zawsze mianownik)

    RW = 1: brak zalenociRW > 1: dodatnia zalenoRW < 1: ujemna zaleno

  • RYZYKO WZGLDNE CD.

    Kada grupa Naraeni: E+ = A+BNie-naraeni: E- = C+Dposiada wasne, bezwzgldne ryzyko):

    Ryzyko Wzgldne = A/(A+B) : C(C+D)

    [1 jako punkt odniesienia, E- !]

    CHOROBATakNieNARAENIETakABNieCD

  • RYZYKO WZGLDNE CD.Sia zalenoci:* - efekt naraenia

    RWINTERPRETACJA0,0 0,3Duy efekt ochronny*0,4 0,5redni efekt ochronny0,6 0,8May efekt ochronny 0,9 1,1Brak efektu1,2 1,6May efekt szkodliwy1,7 2,5redni efekt szkodliwy>2,6Duy efekt szkodliwy

  • UWAGA

    Ryzyko Wzgldne w czystej postaci odzwierciedla zrnicowanie zapadalnoci

    Dane dla obliczenia RW pochodz z badania kohortowego

    W nieortodoksyjnych rozwaaniach rdem danych bywa badanie przekrojowe

  • ILORAZ WSPCZYNNIKW, ILORAZ CZSTOCI

    Iloraz Wspczynnikw Wspczynnik w E+/Wspczynnik w E-

    Iloraz CzstociCzsto w E+ / Czsto w E-

  • ILORAZ SZANS(ODDS RATIO OR)

    Wzgldna miara zalenoci zarezerwowana dla epidemiologicznych bada typu kliniczno-kontrolnego

  • ILORAZ SZANS MIARA RYZYKA W B. KLINICZNO- REFERENCYJNCH

    W badaniach kliniczno-referencyjnych miar ryzyka jest iloraz szans

    ILORAZ SZANS = UDZIA NARAENIAchorzy / UDZIA NARAENIAzdrowi

    ILORAZ SZANS = (a / c) / (b / d) = ad / bc

    W przypadku ilorazu szans wniosek odnonie ryzyka nie wynika z porwna zapadalnoci (badanie kliniczno-referencyjne nie mierzy zapadalnoci)

    Choroba+- Naraenie+aba + b-cdc + da + cb + da + b + c + d

  • MIARY ODDZIAYWA NA POPULACJ

  • MIARY ODDZIAYWAFRAKCJA PRZYPISANA W POPULACJI AFP (jaka frakcja odsetek wszystkich przypadkw danej choroby w caej populacji zaley od naraenia na badany czynnik szkodliwy ?

    FRAKCJA PRZYPISANA U CHORYCH AFE (w jakim stopniu obecno choroby u chorego jest zwizana z naraeniem tego chorego na badany czynnik szkodliwy ?

  • AFP cd.(rdo: Doll & Peto, 1981)

  • Dowd na zaleno

    OBECNO I SIA CZYNNIKA RYZYKA

    Dowd na wpyw