Bml 3043 Fonetik Dan Fonologi Bahasa Melayu-fazillah Bt Din (d20121061504)

Embed Size (px)

Text of Bml 3043 Fonetik Dan Fonologi Bahasa Melayu-fazillah Bt Din (d20121061504)

  • 1

    PPGPJJ SEMESTER 2 SESI 2013/2014

    KERJA KURSUS

    BML 3043 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

    DISEDIAKAN OLEH

    NAMA NO MATRIK NO TELEFON

    FAZILLAH BT DIN D20121061504 0175055541

    KUMPULAN : UPSI03 (A132PJJ)

    PENSYARAH E-LEARNING : Prof. Emeritus Dr. Abdul Hamid Mahmood,

    TARIKH SERAH : 25 Mei 2014

    TUGASAN :

    1. Dengan bantuan gambarajah huraikan,vokal dan konsonan Bahasa Melayu

    2. Bincangkan hal mengenai pasangan minimal Bahasa Melayu

    3. Bincangkan hal mengenai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu serta contoh-

    contoh perkataan dalam 18 jenis keselarasan vokal dalam sistem ejaan

    baharu bahasa melayu tersebut

  • 2

    Isi kandungan

    1.0 Pengenalan....4

    Bahagian 1

    2.0 Vokal dan Konsonan Bahasa Melayu berdasarkan rajah.........................5

    2.1 Bunyi vokal5

    2.1.1 Vokal dalam Bahasa Melayu..........5 - 6

    2.1.1.1 Vokal Hadapan 7

    2.1.1.2 Vokal Tengah .....8

    2.1.1.3 Vokal belakang .8 9

    2.2 Cara penghasilan bunyi vokal ( Beserta Rajah )...................................................10

    2.2.1 Vokal Hadapan...................10

    - Vokal Depan Sempit11

    - Vokal Depan Separuh sempit..........................................................................................11

    - Vokal Depan Separuh Luas.12

    - Vokal Depan Luas..13

    2.2.2 Vokal Belakang13

    - Vokal Belakang Sempit.....................................................................................................13

    - Vokal Belakang Separuh Sempit.......................................................................................14

    - Vokal Belakang Separuh Luas..........................................................................................15

    2.2.3 Vokal Tengah..16

    2.3 Bunyi Konsonan.....................................................................................................17

    2.3.1 Bunyi Konsonan Asli Bahasa Melayu 17 - 18

    2.3.2 Cara penghasilan bunyi konsonan asli Bahasa Melayu.(Beserta Rajah)........18

    - Letupan dua bibir tidak bersuara [p].......................................................................19 - Letupan dua bibir bersuara [b[................................................................................20 - Letupan gusi tidak bersuara [t]...............................................................................21 - Letupan gusi bersuara [d].......................................................................................22 - Letupan lelangit tidak bersuara [k]..........................................................................23 - Letupan lelangit lembut bersuara [g]...............................................................23 - 24

    - Hentian glotis[]......................................................................................................24 - Letusan Lelangit Keras- Gusi Tidak Bersuara -[] .................................................25

  • 3

    -Letusan Lelangit Keras Gusi Bersuara []......................................................... 26

    - Geseran Gusi Tidak Bersuara [s].........................................................................27

    - Geseran Glotis Bersuara [h].................................................................................28 - Getaran Gusi Bersuara [ r ]...................................................................................28 -Sisian Gusi Bersuara [l].........................................................................................29

    -Sengau Dua Bibir Bersuara [m]..............................................................................30 -Sengau Gusi Bersuara [n]......................................................................................31 -Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara []..............................................................31 -Sengau Lelangit Lembut Bersuara []....................................................................32 -Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]...................................................................33 - Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j]............................................................34

    Bahagian 2 3.0 Pasangan Minimal Bahasa Melayu 35-36 Bahagian 3 4.0 Sistem Ejaan Baharu Malaysia Indonesia Tahun 1972.........................................36

    4.1 Sistem Keselarasan Huruf Vokal..............................................................................37

    4.2 Pola keselarasan vokal.............................................................................................38

    4.3 Kekecualian kepada keselarasan huruf vokal....................................................38 - 39

    5.0 Kesimpulan.............................................................................................................40

    6.0 Rujukan....................................................................................................................41

  • 4

    1.0 PENGENALAN

    Apabila kita berbicara, kita akan menggunakan bahasa sebagai alat menyatakan

    perasaannya seperti suka, kasih sayang,marah, benci dan lain-lain. Dalam hal ini

    penggunaan nada suara itu penting seperti intonasi, tekanan dan jeda.Pada aspek

    keindahan pula, seseorang itu menggunakan bahasa untuk menyampaikan nyanyian, puisi,

    pantun dansebagainya dalam bahasa yang puitis.Bagi menyampaikan ilmu, bahasa

    memerlukan alat yang berkuasa merakamnya.Sesungguhnya ilmu yang kita miliki dan

    peroleh itu adalah melalui perantaraan bahasa.

    Linguistik adalah suatu bidang penganalisisan terhadap sesuatu bahasa. Kajian

    tentang sesuatu bahasa berasaskan kewujudan sebenar sesuatu bahasa itu tanpa

    dipengaruhi oleh ramalan atau agakan. (Abd. Rahman Abd. Rashid & Yap Kim Fatt, 1997).

    Ahli linguistik berpendapat bahawa bahasa merupakan satu sistem yang menghubungkan

    maksud kepada bunyi, sama ada berdasarkan aksi penutur atau pendengar. Dengan

    andaian bahawa manusia menpunyai beberapa makna yang hendak disampaikan, dia

    mengucapkan bunyi-bunyi bahasa dengan tepat. Orang yang mendengar bunyi-bunyi

    tersebut akan cuba memberikan makna kepada ujaran yang dilafazkan oleh penutur.

    Dalam mengkaji bahasa, yang dikaji ialah bunyi-bunyi yang dituturkan oleh manusia. Bunyi-

    bunyi yang terhasil adalah disebabkan oleh keadaan udara yang keluar daripada paru -paru

    melalui alat-alat pertuturan. Tidak semua bunyi yang dikeluarkan oleh manusia itu

    dikatakan bunyi bahasa seperti batuk, siul, bersin dan sebagainya.

  • 5

    BAHAGIAN 1

    2.0 Dengan bantuan gambarajah huraikan vokal dan konsonan Bahasa Melayu

    2.1 Vokal

    Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan, udara dari paru-paru keluar berterusan

    melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan.Bunyi vokal

    mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan.Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat

    didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan.Vokal dalam bahasa

    Inggeris terdiri daripada lapan jenis, iaitu [i], [e], [], [a], [u], [o], [] dan [].

    2.1.1 Vokal dalam Bahasa Melayu

    Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama, iaitu

    vokal hadapan, vokal tengah dan vokal belakang.Vokal dalam bahasa Melayu terdiri

    daripada vokal [i], [e], [a], [u], [o] dan [].

    Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah, sama ada bahagian depan

    lidah, tengah lidah atau belakang lidah. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan,

    maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan; sekiranya bahagian tengah

    lidah yang berperanan, maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan

    seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu,

    maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang.

    Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti

    yang berikut:

    (i) Bahagian lidah yang berperanan, sama ada bahagian depan, tengah atau

    belakang lidah.

    (ii) Ketinggian lidah yang dinaikkan, sama ada tinggi, separuh tinggi, rendah dan

    separuh rendah.

    (iii) Keadaan bibir, sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan.

    (iv) Pembukaan rahang, sama ada luas atau sempit.

    Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis, iaitu vokal depan [i], [e],

    [a], vokal tengah [] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 2.1 yang berikut.

  • 6

    Rajah1 Kedudukan Vokal Bahasa Melayu

    Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah

    mengikut bahagian-bahagiannya. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan

    lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah

    merupakan bahagian tengah lidah.Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang

    menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan.Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal

    [u] misalnya, lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a],

    kedudukan lidah letaknya rendah sekali. Rajah 2.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi

    ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama.

    Rajah 2 Vokal [a] dan vokal [i] menunjukkan turun-naik bunyi

    (Sumber: P. Ladefoged, 2005:33)

  • 7

    Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 2.3, maka vokal

    bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut:

    2.1.1.1 Vokal Hadapan

    [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu], [ikan], [ite ], [biru], [sila], [kita], [ubi], [bli], [pti].

    Rajah:3 Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:47) [ e ] Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor], [ela], [elo ], [belo ], [sero], [herot], [sate].

    Rajah:4 Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:48)

  • 8

    [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu], [aku], [aba], [batu], [lari], [bola], [ba a], [kaja].

    Rajah:5 Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:48)

    2.1.1.2 Vokal Tengah

    [ ] Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [ma ], [mas], [kau], [lmas], [lma ], [bsar].

    Rajah 6 Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi []

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:48)

    2.1.1.3 Vokal Belakang

    [ u ] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular], [unta], [ukor], [kuda], [buro], [hu an], [adu], [ amu], [satu].

    Rajah:7 Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:49)

  • 9

    [ o ] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh], [obor], [olah], [boleh], [kota], [tola ], [solo], [foto], [soto]

    Rajah:8Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006:49)

    Terdapat dua lagi bunyi vokal, iaitu [] dan [ ] yang tidak digunakan dalam penulisan

    tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan, contohnya dalam

    perkataan [mak], [mal], [ r], [kit ]. Dalam bahasa Melayu, bunyi [] dan [e] dilambangkan

    dengan huruf e, manakala bunyi [ ] dan [o] dilambangkan dengan huruf o.

    Rajah:9Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi []

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006: 48)

    Rajah:10Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ ]

    (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara, 2006: 48)

  • 10

    Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis

    vokal.Bahagian hadapan lidah, misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan,

    iaitu vokal [i], [e] dan [a].Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah.Begitu

    juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyi-bunyi vokal belakang, iaitu [u], [o]

    dan [ ].Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada

    tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan.Bahagian lidah itu boleh

    diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u], kemudian jika

    diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi, iaitu vokal [e] dan [o].

    Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan

    vokal separuh rendah [] dan [ ].

    Rajah:11Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal

    Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan

    menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. Untuk lebih jelas

    lagi, berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah

    semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal.

    2.2 CARA PENGHASILAN BUNYI VOKAL

    Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i], [e], [], [a], u], [o],

    [ ] dan [] dihasilkan oleh alat artikulasi.

  • 11

    2.2.1 Vokal Hadapan

    Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i]

    Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i], proses bermula dengan bibir

    dihamparkan,depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi., lelangit lembut

    dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga

    hidung.

    Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara

    ke rongga mulut.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 2.12).Berikut diberikan

    contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan.

    di awal perkataan:

    [ikan], [ikut], [ipar], [ibu], [itu].

    di tengah perkataan:

    [biru], [bila], [kita], [sila], [silap].

    di akhir perkataan:

    [tali], [bli], [bri], [bsi] [guli].

    Rajah:12

    Penghasilan Vokal [i]

    Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e], bibir dihamparkan separuh

    sempit. Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi dan lelangit lembut dan anak

    tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga

    hidung.Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita

    suara ke rongga mulut.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 2.13). Contoh

    kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut:

  • 12

    di awal perkataan:

    [ekor], [ela] , [elo ], [ edah], [ela ].

    di tengah perkataan:

    [katel], [bera], [heret], [sepet], [leper].

    di akhir perkataan:

    [sate].

    Rajah: 13

    Penghasilan Vokal [e]

    Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas, bibir mestilah dihampar separuh luas

    dan depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi.Lelangit lembut dan anak tekak

    dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung

    manakala pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan

    pita suara ke rongga mulut.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [] (lihat rajah 2.14).

    Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan:

    di awal perkataan:

    [so ], [lo ], [doh], [ ].

    di tengah perkataan:

    [bso], [gt ], [gl ], [pl ].

    di akhir perkataan:

    [god], [bul], [ud], [tul].

  • 13

    Rajah:14

    Penghasilan Vokal []

    Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan.Bibir dalam keadaan hampar.Depan lidah diturunkan

    serendah mungkin.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung

    supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara dirapatkan

    supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.Bunyi

    yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan

    yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ara], [a ar], [alah], [amal], [asap].

    di tengah perkataan:

    [dadu], [paku], [bukan], [lampu], [bahu].

    di akhir perkataan:

    [pita], [rasa], [tiba], [kuda], [klapa].

    Rajah 15

    Penghasilan Vokal [a]

  • 14

    2.2.2 Vokal Belakang

    Sewaktu penghasilan vokal belakang, alat artikulasi penting yang berperanan ialah

    bahagian belakang lidah.Keadaan bibir adalah bundar.

    Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u]

    Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit, proses yang berikut harus

    dilakukan bibir dibundarkan.Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah

    lelangit lembut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya

    udara tidak dapat keluar melalui hidung dan pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar

    dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi

    vokal belakang bundar [u]. (lihat rajah 2.16). Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah

    seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [uli], [usap], [usu], [undur], [unto ].

    di tengah perkataan:

    [buka], [bubur], [subur], [gandum], [kabur].

    di akhir perkataan:

    [ba u], [labu], [pasu], [kelambu], [batu].

    Raja:16

    Penghasilan Vokal [u]

  • 15

    Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut.Bibir dibundarkan.Belakang

    lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut.Lelangit lembut dan anak tekak

    dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga

    hidung.Pita suara

    dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita

    suara.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 2.17).

    Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [oleh], [ota ], [obor], [oren].

    di tengah perkataan:

    [boleh], [soto], [koko], [tolo].

    di akhir perkataan:

    [solo], [soto], [foto]

    Rajah 17

    Penghasilan Vokal [o]

    Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas , bibir dibundarkan.Belakang lidah

    dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan

    menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara

    dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga

    mulut.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ ] (lihat rajah 2.18). Bunyi ini terdapat dalam

    dialek Kelantan seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ bat], [ ta ], [ r], [ peh].

  • 16

    di tengah perkataan:

    [p k ], [sud h], [p h], [b r h].

    di akhir perkataan:

    [kit ], [bil ], [blak ], [guan ].

    Rajah:18

    Penghasilan Vokal [ ]

    2.2.3 Vokal Tengah

    Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian

    tengah lidah.Keadaan bibir adalah hampar.

    Vokal Tengah []

    Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini, proses keadaan bibir hampar.Tengah

    lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan

    menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara

    dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita

    suara.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [] (lihat rajah 2.19). Bunyi ini hadir dalam

    perkataan seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan: [ma ], [mbun], [mpat], [nam]. di tengah perkataan: [pnat], [brat], [rgas], [kmas].

  • 17

    Rajah 19

    Penghasilan Vokal []

    Kesimpulannya, dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis,

    iaitu vokal [i,] [e], [], [a], [], [ ] , [o] dan [u]. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam

    jenis, iaitu vokal [i], [e], [a], [u], [o] dan [].Semua vokal adalah bersuara.Kecuali vokal []

    yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang, vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang.

    2.3 BUNYI KONSONAN

    Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal.Sekiranya bunyi vokal itu

    adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa

    sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi, maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa

    menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi.Konsonan boleh

    terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara.Konsonan bersuara ialah

    konsonan yang semasa penghasilannya, pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar

    dari paru-paru, contohnya [b], [d] dan [g].Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan

    yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p], [t] dan [k].

    Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan, iaitu:

    i. konsonan asli dan

    ii. konsonan pinjaman

  • 18

    2.3.1 Konsonan Asli Bahasa Melayu

    Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam

    bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan.

    Menurut Yunus Maris, terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri

    daripada:

    (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p, b]

    (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t, d]

    (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k, g]

    (iv) 1 konsonan hentian glotis ()

    (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [, ]

    (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara, iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan

    geseran glotis bersuara [h]

    (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r]

    (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l]

    (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m, n, , ]

    (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara, iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w]

    dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j]

    Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu

    seperti dua bibir, gusi, lelangit keras, lelangit lembut, pita suara, glotis, rongga hidung dan

    lain-lain. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan

    cara penyebutannya sekali.

  • 19

    Rajah20Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu

    2.3.2 Cara Penghasilan Bunyi Konsonan

    1. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses dimana dua

    bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paru-paru yang keluar ke rongga

    mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi

    menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung dan pita suara dibuka

    (direnggangkan).Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita

    suara.

  • 20

    Udara tersekat sepenuhnya pada bibir, kemudian dilepaskan serta-merta.Bunyi yang

    dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 2.23).

    Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [papan], [pasu], [pukul], [putri].

    di tengah perkataan:

    [lpas], [sepa], [dapur], [dapat].

    di akhir perkataan:

    [dakap], [atap], [sdap], [santap].

    Rajah 21

    Penghasilan Konsonan [p] sar hampas perah basah boros pijak hitam bola 2. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui cara dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya

    udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan

    dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui

    rongga hidung manakala pita suara dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar dengan

    menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir

    mulut, kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi

    konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 2.24).

  • 21

    Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut:

    (i) di awal perkataan:

    [buru], [buku], [buda], [batu].

    di tengah perkataan:

    [tubuh], [subuh], [tabur], [tiba].

    di akhir perkataan:

    [sbab], [karib], [kitab], [adab].

    Rajah 22

    Penghasilan Konsonan [b]

    3. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t]

    Cara konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan ialah dengan cara hujung lidah

    dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-

    paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding

    tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

    Pita suara dibuka (direnggangkan).Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar

    tanpa menggetarkan pita suara, kemudian tersekat pada bahagian gusi. Udara

    kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta.Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan

    gusi tidak bersuara [t](lihat rajah 2.25). Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah

    seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [taan], [tahu], [tolo], [tare].

    di tengah perkataan:

    [pta], [putus], [satu], [bantu].

    di akhir perkataan:

    [pnuntut], [patut], [sbut], [lmbut].

  • 22

    Rajah:23

    Penghasilan Konsonan [t]

    4. Letupan Gusi Bersuara [d]

    Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini, hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk

    membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga

    mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk

    menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung dan pita

    suara dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga

    mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi, kemudian udara tersebut dilepaskan dengan

    serta-merta.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat

    rajah 2.26). Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut:

    di awal perkataan:

    [dalam], [dahulu], [duka], [dapur].

    di tengah perkataan:

    [pda], [pada], [sida], [padah].

    di akhir perkataan:

    [abad], [tekad], [masud], [hasad].

    Rajah:24

    Penghasilan Konsonan [d]

    duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas

  • 23

    5. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k]

    Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan dengan cara

    belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan

    penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan

    anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar

    melalui rongga hidung.Pita suara dibuka (direnggangkan).Udara dari paru-paru keluar ke

    rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara.Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut,

    kemudian dilepaskan dengan serta-merta.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan

    letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 2.27). Bunyi konsonan ini hadir dalam

    perkataan yang berikut:

    di awal perkataan:

    [kawan], [kuda], [kalau], [kita].

    di tengah perkataan:

    [sukat], [bakat], [dkat], [pukat].

    di akhir perkataan:

    [buda], [pka], [teo], [ma].

    Rajah 26

    Pengahsilan Konsonan [k]

    6.Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]

    Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g], belakang lidah

    dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus

    udara yang keluar dari paruparu.Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding

    tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita

    suara dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga

    mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut.Udara tersebut kemudiannya dilepaskan

    dengan serta-merta.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut

  • 24

    bersuara [g] (lihat rajah 2.28). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang

    berikut:

    di awal perkataan:

    [guru], [ganti], [gantu], [gambar].

    di tengah perkataan:

    [aga], [agar], [ uga], [ragu].

    di akhir perkataaan:

    [beg], [dialog], [monolog].

    Rajah 27

    Penghasilan Konsonan [g]

    7. Hentian Glotis [] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis, pita suara dirapatkan serapat-rapatnya.Lelangit

    lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat

    sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Udara dari paru-paru keluar

    dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan.Bunyi yang dihasilkan

    ialah bunyi konsonan hentian glotis [] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah

    2.29). Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah:

    di awal perkataan:

    [ibu], [ada], [ikan], [ora].

    di tengah perkataan:

    [saat], [ umaat], [kadaan], [soal].

    di akhir perkataan:

    [tida], [ana], [ka], [gala].

  • 25

    Rajah 28

    Penghasilan Konsonan [ ]

    elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini, depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-

    gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut.Lelangit

    lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat

    sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara dibuka

    (direnggangkan).Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita

    suara.Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi, kemudian udara

    tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta).Walau

    bagaimanapun, untuk bunyi konsonan [] dalam bahasa Melayu, pelepasan udara adalah

    lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan

    (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. Bunyi konsonan [] yang

    hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ari], [uti], [uri], [ontoh].

    di tengah perkataan:

    [sui], [bani], [bni], [kuni].

    di akhir perkataan:

    [ma], [ko].

  • 26

    Rajah 25

    Penghasilan Konsonan []

    9. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan apabila depan lidah dirapatkan pada daerah

    lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga

    mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk

    menyekat udara daripada memasuki rongga hidung dan pita suara dirapatkan.Udara dari

    paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada

    daerah lelangit keras-gusi. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau

    sertamerta).Bagi bunyi kononan [] dalam bahasa Melayu, pelepasan udara adalah lebih

    cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti

    untuk perkataan judge.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [] (lihat rajah 2.31). Bunyi

    konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ aan], [ olo], [ agut], [ uga].

    di tengah perkataan:

    [ta am], [tr un], [bu a], [hu an].

    di akhir perkataan:

    [ime ], [kole ].

  • 27

    Rajah 26

    Penghasilan Konsonan [ ]

    jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci 10. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]

    Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s], daun lidah

    dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan.Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan

    pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung.Pita suara

    dibuka (direnggangkan).Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan

    pada daerah gusi.Pita suara tidak digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi

    tidak bersuara [s] (lihat rajah 2.32). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang

    berikut:

    di awal perkataan:

    [saya], [sapu], [suguh], [sdap].

    di tengah perkataan:

    [basuh], [kasar], [dasar], [pasar].

    di akhir perkataan:

    [habis], [bilis], [hiris], [bras].

    Rajah 27

    Penghasilan Konsonan [s]

  • 28

    11. Geseran Glotis Bersuara [h]

    Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h], pita suara dibuka

    (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis.Lelangit lembut dan anak

    tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya

    udara tidak dapat keluar melalui hidung.Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan

    glotis.Pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis

    bersuara [h] (lihat rajah 2.33). Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [habis], [hulur], [hantu], [higap].

    di tengah perkataan:

    [lihat], [tahap], [peha], [sehat].

    di akhir perkataan:

    [brseh], [lteh], [kaseh], [lbeh].

    Rajah28

    Penghasilan Konsonan [h]

    12. Getaran Gusi Bersuara [r]

    Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara hujung lidah dikenakan pada

    gusi.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya

    udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara dirapatkan.

    Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan

    pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah

    2.34). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [rasa], [rabun], [runtuh], [rusuh].

    di tengah perkataan

  • 29

    [bras], [kras], [laras], [karut].

    di akhir perkataan:

    [bsar], [kasar], [lebar], [edar].

    Rajah:29

    Penghasilan Konsonan [r]

    13. Sisian Gusi Bersuara [l]

    Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara hujung lidah dikenakan

    pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-

    paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding

    tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga

    hidung.Pita suara dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya

    dapat keluar melalui sisian atau tepian dan pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah

    bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 2.35). Kehadiran konsonan ini dalam

    perkataan adalah seperti yang berikut:

    di awal perkataan:

    [lama], [lambat], [lampu], [lupa].

    di tengah perkataan:

    [slamat], [klat], [kilat], [bulat].

    di akhir perkataan:

    [tigal], [bkal], [pegal], [pukul]

  • 30

    Rajah 30

    Penghasilan Konsonan [l]

    14. Sengau Dua Bibir Bersuara [m]

    Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan carabibir bawah

    dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-

    paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat

    memasuki rongga hidung dan pita suara dirapatkan.Udara dari paru-paru memasuki rongga

    mulut dan keluar melalui rongga hidung.Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan

    pita suara digetarkan (lihat rajah 2.36). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti

    yang berikut:

    di awal perkataan:

    [makan], [malam], [mula], [masin].

    di tengah perkataan:

    [timun], [namun], [timur], [lima].

    di akhir perkataan:

    [salam], [silam], [dalam], [tilam].

    Rajah31

    Penghasilan Konsonan [m]

  • 31

    15. Sengau Gusi Bersuara [n]

    Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara hujung lidah dirapatkan pada

    gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga

    mulut.Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara

    dapat keluar melalui rongga hidung dan pita suara dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar

    ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi, kemudian keluar melalui rongga hidung.

    Pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah

    2.37). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [nasi], [nuri], [naka], [naluri].

    di tengah perkataan:

    [knari], [binasa], [panas], [lontar].

    di akhir perkataan:

    [papan], [simpan], [lapan], [smbilan]

    Rajah 32

    Penghasilan Konsonan [n]

    16. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara []

    Untuk menghasilkan bunyi ini, proses yang berikut turut berlaku ialah depan lidah dirapatkan

    pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari

    paru-paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang

    rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung.Pita

    suara dirapatkan.

    Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi,

    kemudian keluar melalui rongga hidung.Pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan ialah

  • 32

    bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [] (lihat rajah 2.38). Kehadiran bunyi

    konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ai], [ata], [amo], [ao].

    di tengah perkataan:

    [baa], [mia], [taa], [sui].

    Rajah 33

    Penghasilan Konsonan [ ]

    17. Sengau Lelangit Lembut Bersuara []

    Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [] dihasilkan dengan cara

    belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang

    keluar dari paru-paru ke rongga mulut.Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka

    rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung.Pita suara

    dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit

    lembut, kemudian keluar melalui rongga hidung. Pita suara digetarkan.Bunyi yang dihasilkan

    ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [] (lihat rajah 2.39). Kehadiran konsonan ini

    dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [aa], [iau].

    di tengah perkataan:

    [bua], [sia], [baga], [taga].

    di akhir perkataan:

    [tagu], [bara], [tan u], [gunu].

  • 33

    Rajah 34

    Penghasilan Konsonan []

    18. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]

    Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara bibir

    dibundarkan.Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit

    lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]).Pita suara

    dirapatkan dan udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.

    Semasa menghasilkan bunyi vokal [u], lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi)

    untuk menghasilkan vokal tengah [] (lihat rajah 2.40). Kehadiran konsonan ini adalah

    seperti dalam contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [wau], [waris], [waja], [wa].

    di tengah perkataan:

    [kawan], [lawan], [kawat], [lewat].

    di akhir perkataan:

    [sepa takraw].

    Rajah 35

    Penghasilan Separuh Vokal [w]

  • 34

    19. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j]

    Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j],depan

    lidah pelu dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i], kemudian

    semasa menghasilkan bunyi itu, kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan

    vokal tengah [].Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding

    tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung manakala pita suara perlu

    dirapatkan.Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara.

    Semasa menghasilkan bunyi vokal [i], kedudukan lidah berubah dengan pantas ke

    kedudukan vokal tengah [].Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j]

    (lihat rajah 2.41). Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam

    contoh yang berikut:

    di awal perkataan:

    [ja], [jakin], [jatim], [juran].

    di tengah perkataan:

    [daja], [saja], [baja], [smbahja].

    Rajah36

    Penghasilan Separuh Vokal [j]

  • 35

    BAHAGIAN 2

    3.0 PASANGAN MINIMAL BAHASA MELAYU

    Menurut Kamus Linguistik (1997), pasangan minimal ialah dua butir linguistik yang

    hanya berbeza pada satu unit, seperti batu dan baku. Perbezaan berlaku pada fonem /t/ dan

    /k/.Dua fonem berkontras dalam dua perkataan yang membawa makna yang

    berbeza.Perbezaan yang wujud hanya melibatkan satu fonem.Namun, perbezaan ini

    membawa perbezaan makna. Dengan demikian, pasangan minimal ialah pasangan terkecil

    perkataan, iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara

    menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi

    (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. Oleh itu, pasangan

    minimal ialah pasangan perkataan yang dibezakan oleh satu fonem sahaja.Ringkasnya,

    pasangan minimal ialah pasangan kata yang mempunyai perbezaan fonem terbatas pada

    satu fonem sahaja (Paitoon, 2006).

    Contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut:

    paku/paku/ - baku /baku/

    padan /padan/- padam /padam/

    tari /tari/ - dari /dari/

    laku /laku/- lagu /lagu/

    baca /baca/- baja /baja/

    sama /sama/- sana /sana/

    bawang /bawa/- bayang /baya/

    situ /situ/ -satu /satu/

    garu/garu/ -guru /guru/

    bila /bila/ - bela /bela/

    serong /sro/- sorong /soro/

    buka/buka/ - buku /buku/

    karam /karam/ - garam /garam/

    kali /kali/ - gali /gali/

    guli /guli/ - kuli /kuli/

    Pasangan minimal seperti yang dijelaskan di atas, memberikan bukti akan kewujudan

    kontras fonemik dalam bahasa. Pasangan minimal bukan sahaja penting dalam analisis

    fonemik,malah penting juga dalam pengajaran bahasa.Dengan memberikan contoh

    pasangan minimal, pelajar dapat mengenal pasti perbezaan bunyi (fonem) dan perbezaan

    makna dalam pasangan perkataan tersebut. Pelajar juga dapat dilatih untuk membina

    perkataan berdasarkan pasangan minimal, seperti dalam contoh yang berikut:

  • 36

    a. buku duku, suku, kuku

    b. cam dam, pam, tam

    c. pas das, tas, cas, bas

    d. maki baki, daki, kaki

    e. peria ceria, deria

    f. wira nira, kira, sira

    Latih tubi pasangan minimal bertujuan melatih murid menyebut perkataan yang

    hampir sama sebutan bunyinya tetapi mempunyai makna yang berlainan. Pasangan kata ini

    mempunyai perbezaan kata yang kecil sahaja kerana melibatkan dua fonem yang berbeza.

    Biasanya perkataan ini mempunyai bilangan suku kata yang sama tetapi perbezaan fonem

    ini boleh mengubah maksud perkataan tersebut.

    Murid-murid yang dikenal pasti kurang mahir menyebut perbezaan fonem ini perlulah

    dilatih untuk menyebut perkataan ini berkali-kali agar sebutannya fasih dan betul. Ini juga

    dapat membantu murid-murid yang pendiam, malu atau tidak yakin untuk bertutur. Selain itu

    guru dapat mewujudkan suasana pembelajaran yang menyeronokkan dan bersifat dua hala.

    Contoh :

    satu - catu

    zip - jip

    curi - duri

    tarik - carik

    kari - jari

  • 37

    BAHAGIAN 3

    4.0 Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu

    Sudah 40 tahun usia sistem ini digunakan sebagai wadah penulisan dalam semua

    bidang. Sistem ejaan ini telah dipersetujui bersama oleh kerajaan Malaysia dengan

    Pemerintah Republik Indonesia berikutan daripada perisytiharan serentak di kedua-dua

    negara pada 16 Ogos 1972.Bahasa Melayu mempunyai system tulisannya yang

    tersendiri..Sistem tulisan bahasa Melayu juga menerima perubahan sepanjang

    perkembangannya, bermula daripada zaman Sriwijaya, Majapahit membawa ke zaman

    British dan selepas 1957. Huruf-huruf dalam Bahasa Melayu mempunyai bunyi dan

    namanya sendiri. Ianya disusun mengikut prinsipnya dan akan membnetuk bunyi-bunyi

    bahasa yang bermakna dinamakan ejaan.Wujudnya sistem ejaan di alam Melayu adalah

    bermula sejak zaman huruf Kawai, batu bersurat hingga membawa ke system ejaan yang

    kita gunakan sekarang. Sistem ejaan umi Bahasa Melayu yang pertama di Tanah Melayuu

    diperkenalkan oleh R.J. Wilkinson pada tahun 1902.Sistem ejaan rumi telah mengalami

    perubahan kepada system ejaan Zaaba yang telah diguna pakai di sekolah-sekolah dan

    dijadikan sebagai ejaan rasmi kerajaan dalam tempoh yang agak lama.Akhirnya, sistem

    ejaan Zaaba telah digantikan dengan system rumi baharu bahasa Malaysia pada 16 Ogos

    1972.

    4.1 Sistem Keselarasan Huruf Vokal Keselarasan vokal bermaksud kesesuaian dua vokal yang membentuk dua suku kata pada

    kata dasar, iaitu pasangan di antara huruf vokal pada suku kata praakhir dengan huruf vokal

    pada suku kata akhir tertutup. Dengan sistem keselarasan huruf vokal bererti sistem atau

    aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua sukukata pada kata

    dasar, iaitu pasangan antara huruf vokal dan mengikut syarat-syarat yang berikut iaitu ;

    (i) Keselarasan di antara dua huruf vokal pada kata dasar.

    (ii) Kata dasar hendaklah berakhir dengan suku kata tertutup

    (iii) .Bagi kata yang mengandungi suku kata lebih daripada dua, yang terlibat dengan sistem

    keselarasan huruf vokal hanyalah dua suku kata terakhir sahaja.

  • 38

    4.2 Pola keselarasan vokal.

    Menurut sumber dalam Modul BML 3043 yang ditulis oleh Prof. Dr. Abdul Hamid

    Mahmood , terdapat 18 pola keselarasan vokal mengikut sistem ejaan baru bahasa Melayu.

    Pola keselarasan vokal dapat dilihat dari jadual di bawah :

    Bil. Suku kata praakhir Suku kata Akhir Tertutup

    Contoh Penggunaan

    1. a a asal talak halaman

    2. a i alih tarik parit

    3. a u asuh datuk basuh

    4. e (pepet) a emas kelam selam

    5. e (pepet) i petik ketil lebih

    6. e (pepet) u belut telur perut

    7. e (taling) a elak dewan perang

    8. e (taling) e (taling) belek gelek leceh

    9. e (taling) o elok belok telor

    10. i a bilah kilang selinap

    11. i i intip pilih sisih

    12. i u pikul ribut tidur

    13. o a otak borang sekolah

    14. o e (taling) oleh boleh celoteh

    15. o o obor borong kelompok

    16. u a ulat bulat ketupat

    17. u i ulit kulit putih

    18. u u untuk buluh seluruh

    4.3 Kekecualian Keseluruhan Huruf Vokal Selain dari pola keselarasan vokal dalam sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu terdapat po;a

    ;ain seperti pola kekecualian yang digunakan untuk mengeja kata-kata asing/ pinjaman,

    khususnya bahasa-bahasa di Nusantara dan bahasa Inggeris. Prinsip kekecualian vokal

    sama dengan prinsip keselarasan huruf vokal. Menurut sumber dari Modul BML 3043 yang

    ditulis oleh Prof. Dr. Abdul Hamid Mahmood, Pola-pola kekecualian yang dimaksudkan

    adalah seperti berikut:

  • 39

    Bil Pola Vokal

    Contoh Bahasa Nusantara Contoh Bahasa Inggeris

    1. a-e taling aneh kaget pamer kabaret panel

    2. a-o calon lapor perabot atom faktor

    3. e pepet e taling gembleng 4. e pepet o bendok jempol gabenor interkom 5. i-e taling imlek simen tiket

    6. i-o ijon pilon diftong transistor

    7. u-e taling tulen ulet subjek dokumen

    8. u-o bunglon lelucon kupon konduktor

    9. a-e pepet pakem teater

    10. e taling hipotesis objektif

    11. e taling-u petroleum spektrum

    12. e pepet e pepet demdem pepet 13. i-e pepet iseng artikel filem

    14. o-i fosil hipokrit

    15. o-u bonus forum

    16. u-e pepet lumer skuter

    17. e taling e pepet meter 18. o-e pepet Oktober

  • 40

    5.0 Penutup/kesimpulan

    Bidang fonologi adalah bidang yang mengkaji salah satu daripada aspek yang

    terpenting dalam bahasa iaitu bunyi.Bidang yang disebut sebagai bidang fonetik meliputi

    seluruh persamaan komunikasi verbal mahupun non-verbal.Tugasan ini telah

    mempertingkatkan lagi pemahaman dalam Bahasa Malayu yang berkaitan dengan alat-alat

    artikulasi serta menambah pemahaman tentang fonetik dan fonologi bahasa Melayu

    menerusi organ pertuturan manusia. Perbincangan tentang perkembangan Bahasa Melayu

    tidak akan lengkap sekiranya peranan Dewan Bahasa dan Pustaka tidak disentuh. Badan

    ini merupakan satu badan yang ditubuhkan oleh kerajaan khusus untuk memajukan Bahasa

    Melayu. Sehingga hari ini, peranan Dewan Bahasa dan Pustaka dalam memajukan bahasa

    amat penting dalam memperkembangkan Bahasa Melayu yang telah menjadi bahasa yang

    digunakan dalam semua urusan samada rasmi atau tidak rasmi dan juga sebagai bahasa

    ilmu dalam pendidikan.

    Berdasarkan kajian yang dilakukan tentang alat-alat artikulasi,kita dapat mentafsirkan

    bahawa bahasa mempunyai suatu sifat yang dikatakan sebagai bahasa sebagai simbol

    bunyi.Dengan hanya menggunakan bahagian-bahagian tubuh manusia,kita dapat

    berbahasa dengan menggunakan pelbagai bunyi yang dapat dihasilkanTerdapat banyak

    bahagian tubuh manusia yang mendukung peranan sebagai alat artikulasi seperti

    bibir,gigi,gusi,lidah,tulang rahang dan anak tekak.Berdasarkam alat-alat artikulasi inilah

    manusia dapat bertutur dengan sempurna dan membezakan sebutan huruf-huruf vokal dan

    konsonan.

    Konklusi keseluruhannya,pendedahan tentang alat-alat pertuturan atau artikulasi adalah

    penting untuk meningkatkan kefahaman pelajar bahawa alat-alat artikulasi atau organ-

    organ yang berperanan dalam mengeluarkan bunyi-bunyi bahasa mempunyai pefungsi yang

    sangat penting dalam kehidupan kita sehari-hari terutamanya untuk berkomunikasi antara

    individu.Tambahan pula,penguasaan ilmu fonetik dan fonologi ini dapat memudahkan

    pelajar untuk mempelajari cara-cara menghasilkan bunyi dengan sebutan yang betul. Alat-

    alat artikulasi yang telah dijelaskan di atas sememangnya memainkan peranan yang amat

    penting dalam penghasilan bunyi bahasa. Bunyi-bunyi bahasa yang dikeluarkan bergantung

    kepada alat artikulasi dan daerah artikulasi yang digunakan.

  • 41

    6.0 Rujukan

    Abdul Hamid Mahmoood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik Fonetik dan

    Fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur : Aslita Sdn. Bhd.

    Abdul Hamid Mahmood. Suhaina Abdullah (2012) ,Modul BML 3043 , Fonetik &

    Fonologi Bahasa Melayu, Fakulti Bahasa dan Komunikasi, UPSI.

    Ali, M. (2010). Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Open University

    Malaysia.

    Aziz, S. H. (2008). Bahasa Melayu 1. Shah Alam: Oxford Fajar Sdn. Bhd.

    Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. (2012). Kuala Lumpur: Open Universiti

    Malaysia.

    Jalaludin, N. (2007). Asas Fonetik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

    http://jumro.blogspot.com/2013/03/cabang-cabang-ilmu-linguistik.html