of 20/20
Marek Krajewski Instytut Socjologii, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu Kompetencje animatorów I. Katalogowanie kompetencji jako proces środowiskowego samouczenia się Kompetencje kulturowe to te nabyte cechy jednostki, które są przez nią wykorzystywane jako narzędzia adaptacji do otaczającego ją świata (zarówno fizycznego, jak i społecznego). Kompetencje to nie tylko status jednostki (a więc przysługujące jej uprawnienia do wykonywania pewnych czynności), ale także i przede wszystkim wiedza, znajomość określonych reguł oraz umiejętność ich stosowania, a także zdolność do wykorzystania narzędzi niezbędnych do realizacji zadań, przed którymi stają działający. Próbując stworzyć katalog kompetencji animatorów kultury – a więc osób, dla których jednym z zadań jest wzmacnianie lub uaktywnianie kompetencji innych osób – natrafiamy na kilka znaczących problemów. Część z nich została zidentyfikowana w trakcie badań prowadzonych przez Małopolski Instytut Kultury, zatytułowanych Edukacja/animacja. Możliwości i ograniczenia animacji i edukacji kulturowej w Polsce, inne pojawiły się w trakcie dyskusji prowadzonych w trakcie warszawskiego Niekongresu Animatorów Kultury w 2014 roku oraz debat w ramach Forum Kraków. Ustalenia poczynione w trakcie analiz i dyskusji ukierunkowują naszą uwagę na kilka znaczących kwestii, problematyzujących katalogowanie kompetencji animatorów kultury. Pierwszą z nich jest wielowymiarowe zróżnicowanie pola animacji i edukacji kulturowej. Co charakterystyczne, nie dotyczy ono tylko preferowanego modelu animacji, ale też instytucji i miejsca w którym się ona urzeczywistnia; wykształcenia animatorów, ich postaw wobec rzeczywistości i tak dalej. Warto pamiętać o tym, aby tych odrębności nie zacierać, ale też by nie budować sztucznych podziałów wewnątrzśrodowiskowych – chodzi raczej o to, by

Kompetencje animatorów

  • View
    190

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Kompetencje animatorów

  • Marek Krajewski

    Instytut Socjologii, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

    Kompetencje animatorw

    I. Katalogowanie kompetencji jako proces rodowiskowego samouczenia

    si

    Kompetencje kulturowe to te nabyte cechy jednostki, ktre s przez ni

    wykorzystywane jako narzdzia adaptacji do otaczajcego j wiata (zarwno

    fizycznego, jak i spoecznego). Kompetencje to nie tylko status jednostki (a wic

    przysugujce jej uprawnienia do wykonywania pewnych czynnoci), ale take i

    przede wszystkim wiedza, znajomo okrelonych regu oraz umiejtno ich

    stosowania, a take zdolno do wykorzystania narzdzi niezbdnych do

    realizacji zada, przed ktrymi staj dziaajcy.

    Prbujc stworzy katalog kompetencji animatorw kultury a wic osb, dla

    ktrych jednym z zada jest wzmacnianie lub uaktywnianie kompetencji innych

    osb natrafiamy na kilka znaczcych problemw. Cz z nich zostaa

    zidentyfikowana w trakcie bada prowadzonych przez Maopolski Instytut

    Kultury, zatytuowanych Edukacja/animacja. Moliwoci i ograniczenia animacji

    i edukacji kulturowej w Polsce, inne pojawiy si w trakcie dyskusji

    prowadzonych w trakcie warszawskiego Niekongresu Animatorw Kultury w

    2014 roku oraz debat w ramach Forum Krakw. Ustalenia poczynione w trakcie

    analiz i dyskusji ukierunkowuj nasz uwag na kilka znaczcych kwestii,

    problematyzujcych katalogowanie kompetencji animatorw kultury.

    Pierwsz z nich jest wielowymiarowe zrnicowanie pola animacji i edukacji

    kulturowej. Co charakterystyczne, nie dotyczy ono tylko preferowanego modelu

    animacji, ale te instytucji i miejsca w ktrym si ona urzeczywistnia;

    wyksztacenia animatorw, ich postaw wobec rzeczywistoci i tak dalej. Warto

    pamita o tym, aby tych odrbnoci nie zaciera, ale te by nie budowa

    sztucznych podziaw wewntrzrodowiskowych chodzi raczej o to, by

  • 2

    poszczeglne szkoy/modele animacji byy jak domy z szeroko otwartymi

    drzwiami i oknami a wic, by strzegy swojej odrbnoci i tosamoci, ale

    jednoczenie byy zainteresowane tym, co si dzieje w innych domostwach,

    byy na nie otwarte. W odniesieniu do kompetencji animatorw kultury

    wprowadza to postulat budowania szerokich zbiorw tego rodzaju

    umiejtnoci, w obrbie ktrych mamy do czynienia z takimi cechami

    jednostek, jakie wi te ostanie na zasadzie podobiestwa rodzinnego.

    Oznacza to, i nie ma dwu identycznych animatorw, a osoby parajce si

    animacj kulturow znaczenie si od siebie rni. Jednoczenie istniej

    pomidzy nimi podobiestwa pozwalajce zaliczy je do jednej rodziny,

    postrzega jako osobn kategori spoeczn, odmienn od artystw,

    nauczycieli, pedagogw i tak dalej.

    Drug kwesti jest fakt, e to nie lokalne rodowisko, w ktrym dziaa animator,

    dostosowuje si do jego kompetencji, ale to on musi je dostosowa do potrzeb

    osb i miejsca, w ktrym pracuje. Jest to o tyle istotne, e kontekst, w jakim

    dziaaj animatorzy, zmienia si bardzo dynamicznie, co sprawia, i zbir

    kompetencji, ktrymi powinni oni dysponowa, ma charakter otwarty. Pewne

    do tej pory niezwykle przydatne umiejtnoci animatorw ulegaj

    dezaktualizacji, pojawia si konieczno zdobywania nowych lub modyfikacji

    tych istniejcych. Co wicej, kompetencje te nie stanowi zbioru

    niepowizanych z sob cech animatora, uaktywnianych przeze w zalenoci od

    aktualnych potrzeb czy sytuacji. Przeciwnie umiejtnoci te s z sob cile

    powizane, za ich zbir ma charakter relacyjny. Oznacza to, i modyfikowanie

    pewnych umiejtnoci czy nabywanie nowych powoduje przeobraenie te

    pozostaych. Ta relacyjna natura kompetencji, ktrymi dysponuje animator,

    sprawia, i zadaniem osb prbujcych tego rodzaju zdolnoci i potencje

    katalogowa nie powinno by tylko proste ich wymienienie, ale te

    zastanowienie si nad tym, jak s one z sob powizane. Do przemylenia jest

    rwnie to, czy w obrbie tego rodzaju katalogw istniej takie kompetencje,

    ktre mona nazwa kotwicami w tym sensie, e s one relatywnie

    niezmienne, okrelajc specyfik animacji kultury; i takie, ktre mona okreli

    mianem instrumentw w tym sensie, e s one przydatne tylko niekiedy, w

  • 3

    okrelonych sytuacjach, e szczeglnie s naraone na zmiany powodowane

    czynnikami zewntrznymi, zmieniajc si sytuacj spoeczno-kulturow czy te

    specyfik kontekstu, w ktrym si dziaa.

    Po trzecie, jak pokazuj przywoywane wyej badania, animator kultury to

    czowiek-orkiestra i omnibus, a wic osoba, ktra umie praktycznie wszystko i

    jest zdolna do poradzenia sobie w kadej, nawet najbardziej niespodziewanej

    sytuacji. Zarwno animatorzy, jak i wadze samorzdowe czy instytucje kultury

    widz tych pierwszych jako sprawnych organizatorw, ale ju niekoniecznie w

    identyczny sposb widz to, co ma by przez nich organizowane. Dla wadz

    samorzdowych animator to przede wszystkim organizator wsko rozumianego

    ycia kulturalnego, w tym przede wszystkim imprez kulturalnych. Z kolei z

    perspektywy animatorw ta sprawno to te umiejtno midzy innymi

    zjednywania sobie ludzi, zaraania innych pasj, przemycania wartociowych

    treci w tym, co bezwartociowe, organizowania tego, co niepopularne,

    zdolno pjcia pod prd. To specyficzne pknicie nie tylko sprawia, i katalog

    kompetencji animatora kultury jest ogromnie rozlegy, ale rwnie powoduje, i

    jedn z jego najwaniejszych umiejtnoci animatorw powinna by zdolno

    edukowania otoczenia do tego, czym jest/moe by animacja kultury. Mwic

    jeszcze inaczej, istnieje potrzeba wzmacniania kompetencji nie tylko

    animatorw, ale te decydentw, rodzicw, nauczycieli i samych potencjalnych

    uczestnikw procesw animacyjnych.

    Po czwarte, katalog kompetencji kulturowych animatora kultury, ktry

    prbujemy tu budowa, nie powinien by narzdziem przemocy (symbolicznej,

    strukturalnej, instytucjonalnej i tak dalej), uywanym na przykad jako rodek

    certyfikowania osb, ktre maj prawo do wykonywania tego rodzaju profesji.

    Tego rodzaju zastrzeenie prowadzi do dwu wnioskw okrelajcych podane

    sposoby budowania katalogu kompetencji animatora kultury. Pierwszy z nich

    wskazuje, i rekonstrukcja katalogu kompetencji powinna nie tyle by rodkiem

    projektowania ideaw pracy animacyjnej, ile raczej zdawa relacj z tego,

    jakimi kompetencjami dysponuj animatorzy pracujcy w Polsce. Rekonstrukcja

    tego rodzaju zbioru jest w naszym przekonaniu nie tylko pomocna jako

  • 4

    narzdzie popularyzujce animacj kultury, ale te moe by istotnym rodkiem

    prowadzcym do identyfikacji przez samych animatorw tego rodzaju

    kompetencji, ktrych by moe nie posiadaj, a ktre mogliby/powinni

    posiada. Mwic jeszcze inaczej postrzegamy budowany tu katalog

    kompetencji animatora kultury jako istotny instrument rodowiskowego

    samouczenia si, oparty na zasadzie uczenia si/nauczania. Zasada ta nie

    hierarchizuje animatorw, ale akcentuje fakt, i kady z nich jest w stanie

    wnie ze swojej praktyki to, co moe by przydatne dla innych. Drugi z

    wnioskw to wskazanie, i budowany tu katalog kompetencji, pod warunkiem

    e bdzie otwarty i pozbawiony roszczenia do bycia rodzajem regulaminu bycia

    animatorem, moe si sta cennym narzdziem, pomocnym w nauczaniu

    animacji kultury w kontekcie akademickim. Zbir ten nie tylko bowiem wyrasta

    wprost z praktyki, zakorzeniony jest w codziennych dziaaniach animatorw,

    ale te ujawnia tego rodzaju kompetencje, ktre s szczeglnie istotne dzisiaj.

    Tym samym moe by on pomocny w rekonstrukcji programw nauczania,

    podsuwa nowe wtki, ktre powinny sta si przedmiotem tego procesu, a

    take te, ktre ulegy tak daleko posunitej dezaktualizacji, e naleaoby je

    usun z akademickich sylabusw.

    II. Kompetencje animatorw ustalenia badawcze

    W trakcie pogbionych wywiadw z animatorami i edukatorami,

    zrealizowanych w ramach bada Edukacja/animacja. Moliwoci i ograniczenia

    animacji i edukacji kulturowej w Polsce, udao nam si wyodrbni trzy

    podstawowe typy rl, w jakich urzeczywistniaj oni swoje dziaania.

    Zakorzenieni osoby i instytucje dziaajce w danym rodowisku od lat. To

    ludzie wywodzcy si z okrelonego regionu lub tacy, ktrzy ju dawno

    rozpoczli prac w nim, niektrzy jeszcze w latach 70. lub 80., inni w ostatnich

    kilku latach. Ich dziaalno jest czsto zwizana ze sztuk, ale zaprzgnit w

    procesy uruchamiania pozytywnej zmiany spoecznej. Tego typu animatorzy

    pracuj zazwyczaj w maych miejscowociach w Polsce, za dominujcym celem

    ich aktywnoci jest dokonywanie specyficznie rozumianej zmiany spoecznej, w

    tym przede wszystkim dowartociowywanie tego, co lokalne.

  • 5

    Mionicy Kultury drugi z wyodrbnionych przez nas typw idealnych, cho w

    swoich konkretnych przejawach opiera si na podobnym zaangaowaniu i

    powiceniu, jak w przypadku Zakorzenionych, jest wobec niego znaczco

    odmienny. Co prawda rwnie tu celem jest dokonywanie zmian spoecznych,

    ale zupenie odmienne jest to, jak si o nich myli, jakich narzdzi si uywa, by

    je wywoa, a w kocu te to, jak definiuje si tych, do ktrych dziaania maj

    by skierowane. Dziaalno Mionikw Kultury ma u swoich podstaw bowiem

    przekonanie, i istnieje taka sfera ludzkich dziaa, z ktr warto zapoznawa

    kadego i ktra jest cudownym remedium na wiele indywidualnych i

    spoecznych bolczek. T sfer dziaa jest kreacja, a dokadniej ta jej forma,

    ktr przybiera posta sztuki.

    Metropolitarni Profesjonalici ostatni typ, charakterystyczny wycznie dla

    podmiotw dziaajcych w najwikszych miastach, w ktrych pracuj lub ktre

    tworz mode osoby. Nie oznacza to jednoczenie, i wszystkie projekty

    urzeczywistniane w duych miastach i przez modych s realizowane przez

    metropolitarnych profesjonalistw. Zwizek interesujcej nas tu kategorii z

    duym miastem i z osobami modymi jest dosy oczywisty to rodowisko ycia

    i to pokolenie maj z sob wiele wsplnego, na przykad: wykorzenienie i

    specyficzny kosmopolityzm (nie objawia si on koniecznie obojtnoci wobec

    wasnego narodu czy miasta, ale raczej w przekonaniu, i granice pastw,

    kulturowe, jzykowe, obyczajowej nie s jakkolwiek przeszkod dziaania);

    przyzwyczajenie do mylenia w kategoriach projektowych i traktowanie logiki

    projektu jako rzeczywistoci, a nie jako jednej z wielu moliwoci; docenianie

    uniwersalnej wiedzy eksperckiej, dajcej si zastosowa w bardzo rnych

    kontekstach; fetyszyzowanie tego, co nowe, wyraziste, modne, a wic te

    denie do tego, by trzyma rk na pulsie.

    Zestawienie kompetencji charakterystycznych dla kadego z tych typw zawiera

    ponisza tabela.

  • 6

    Zakorzenieni Mionicy Kultury Metropolitarni

    Profesjonalici

    Kompetencje

    spoeczne

    umiejtno

    zawizywania

    relacji ze

    zrnicowanymi

    jednostkami;

    otwarto na

    rnorodno;

    umiejtno

    wzbudzania

    zaufania;

    empatia;

    umiejtno

    rozwizywania

    konfliktw;

    wyobrania

    socjologiczna

    umiejtno

    obserwacji;

    umiejtno

    pracy z grup.

    umiejtno

    pracy z grup,

    ale te z

    uzdolnionymi

    osobami;

    umiejtno

    obserwacji;

    umiejtno

    wzbudzania

    zainteresowani

    a i dzielenia si

    pasjami;

    opanowanie

    rnych

    technik pracy

    warsztatowej;

    umiejtno

    przekazywania

    wiedzy i

    manualnych

    technik innym.

    umiejtno

    pracy w

    zoonych,

    midzynarodo

    wych sieciach

    kontaktw;

    elastyczno

    atwo

    dostosowywani

    a si do

    nowych

    warunkw i

    okolicznoci;

    mobilno a

    dokadniej tak

    zwana

    motylno, czyli

    posiadanie

    zasobw i

    umiejtnoci

    umoliwiajcyc

    h mobilno;

    wysokie

    zdolnoci

    autoprezentacy

    jne;

    atwo w

    konstruowaniu

  • 7

    zespow.

    Zakorzenieni Mionicy Kultury Metropolitarni

    Profesjonalici

    Wiedza historyczna

    dotyczca

    regionu, ale te

    relacji

    narodowociowy

    ch, konfliktw

    etnicznych;

    etnograficzna

    dotyczca

    obyczajw,

    spoecznych

    rytuaw i tabu,

    praktyk

    religijnych;

    spoeczna

    zwizana ze

    znajomoci

    procesw

    grupowych,

    specyfik

    funkcjonowania

    maych

    zbiorowoci, ale

    te samorzdw

    lokalnych,

    organizacji

    pozarzdowych.

    psychologiczna

    podstawowa

    wiedza

    psychologiczna

    pozwalajca

    pracowa z

    uczestnikami

    zaj;

    spoeczna

    podstawowa

    wiedza

    socjologiczna

    na temat

    dynamiki

    funkcjonowani

    a grupy i

    procesw

    grupowych;

    artystyczna

    rozlega wiedza

    na temat

    sztuki, technik

    jej tworzenia,

    narzdzi

    uywanych w

    tym procesie.

    szeroka wiedza

    na temat

    funkcjonowania

    systemw

    grantowych;

    szeroka wiedza

    na temat

    funkcjonowania

    przemysw

    kreatywnych;

    dobra orientacja

    w aktualnie

    obowizujcych

    trendach

    popkulturowych

    ;

    wiedza na temat

    funkcjonowania

    nowoczesnych

    form

    zarzdzania

    projektami itd.).

  • 8

    Zakorzenieni Mionicy Kultury Metropolitarni

    Profesjonalici

    Umiejtnoci

    praktyczne

    umiejtno

    inicjowania

    spotka i ich

    organizowania;

    umiejtno

    lobbowania na

    rzecz

    przedsiwzi,

    ktre si realizuje;

    umiejtno

    obsugi sprztu

    audiowizualnego,

    prowadzenia

    pojazdw

    mechanicznych.

    umiejtno

    posugiwania

    si

    rnorodnymi

    narzdziami

    tworzenia;

    umiejtno

    organizowania

    narzdzi i

    materiaw

    niezbdnych

    do

    prowadzenia

    zaj;

    umiejtnoci

    promocyjne

    niezbdne do

    popularyzowa

    nia swoich

    dziaa;

    umiejtno

    pozyskiwania

    rodkw na

    swoje

    dziaania.

    umiejtno

    posugiwania si

    jzykami

    obcymi;

    umiejtno

    posugiwania si

    nowoczesnymi

    narzdziami

    komunikacyjny

    mi, narzdziami

    promocyjnymi;

    umiejtno

    pozyskiwania

    rodkw z

    programw

    grantowych.

  • 9

    Zakorzenieni Mionicy Kultury Metropolitarni

    Profesjonalici

    Cechy

    osobowe

    konsekwencja w

    dziaaniu;

    odpowiedzialno;

    anty-

    apodyktyczno;

    charyzma;

    ciekawo wiata;

    kreatywno.

    charyzma;

    talenty

    zwizane z

    uprawian

    form sztuki;

    otwarto na

    nowe idee i

    formy

    uprawiania

    sztuki;

    ch

    doskonalenia

    swoich

    umiejtnoci

    twrczych i

    animacyjnych;

    daleko

    posunita

    skonno do

    dziaa o

    charakterze

    misyjnym

    nakierowanych

    na zaraanie

    mioci do

    sztuki.

    umiejtno

    atwego

    przeczania si

    pomidzy

    rnymi

    kontekstami

    dziaa;

    multifrenia;

    fetyszyzowanie

    tego, co nowe;

    zdolno do

    podejmowania

    nowych wyzwa,

    ale te

    porzucania ich,

    gdy przestan

    by interesujce.

  • 10

    Jak wynika z powyszej tabeli, trzy typy uprawiania animacji/edukacji

    kulturowej posiadaj stosunkowo niewiele punktw stycznych, za najwiksze

    rnice istniej pomidzy typem pierwszy i drugim (ktre z kolei w niektrych

    aspektach s zbiene) a trzecim. Istnieje te zasadnicza rnica pomidzy

    Zakorzenionymi a pozostaymi dwoma typami w przypadku tych pierwszych

    dziaalno animacyjna to nie tyle zawd, ile raczej sposb ycia; to nie profesja,

    ale raczej forma, w jakiej jest si z innymi. Jednoczenie warto zauway, i te

    trzy typy niekoniecznie naley traktowa jako odnoszce si do trzech wrogich

    sobie obozw czy plemion, ale jako trzy role, ktre mog si wzajemnie

    uzupenia tworzc zesp wsppracujcych z sob osb, z ktrych kada

    zajmuje si innymi zadaniami. Co wicej, i zgodnie z zasad otwartych

    domostw, kady z wymienionych tu typw animatorw moe by inspirujcy

    dla osb, ktre reprezentuj pozostae.

    W trakcie bada ankietowych zadalimy naszym respondentom pytanie o to,

    kim jest/powinien by animator kultury. Pytanie miao charakter otwarty

    (respondenci proponowali wasne odpowiedzi na nie). Ponisza tabela zawiera

    zestawienie najwaniejszych kategorii, ktre udao nam si wyodrbni w

    trakcie analizy odpowiedzi na to pytanie. Wydaje si, e zestawienie to moe

    by pomocne w katalogowaniu kompetencji animatorw zawiera ono bowiem

    ich zestawienie stworzone przez osoby bdce ich posiadaczami (lub

    przynajmniej deklarujce posiadanie tego typu umiejtnoci).

    RODZAJ

    DZIAA

    ANIMATORA

    Kategoria z

    gotowej listy

    odpowiedzi

    Odsetek

    wskaza w

    otwartych

    wypowiedziach

    Kategoria

    dodatkowa, ale

    pokrewna, ktra

    pojawia si w

    otwartych

    wypowiedziach

    Odsetek

    wskaza w

    otwartych

    wypowiedziach

    ZARZDZANIE:

    Organizacja,

    Sprawny

    organizator lub

    meneder

    30% Majcy wiedz (o

    kulturze, sztuce,

    animacji),

    12%

  • 11

    wiedza i pasja kultury

    kompetentny,

    profesjonalny

    Pasjonat,

    entuzjasta,

    dziaajcy wbrew

    barierom,

    wytrway i

    odporny na stres

    10%

    EDUKACJA

    ARTYSTYCZNA i

    KLASYCZNA

    EDUKACJA

    KULTUROWA:

    Uczestnictwo w

    kulturze,

    zainteresowanie

    sztuk,

    kulturalne

    spdzanie czasu

    Czowiek

    zachcajcy do

    uczestnictwa w

    kulturze

    20%

    Czowiek

    upowszechniajcy

    kultur

    artystyczn/sztuk,

    zainteresowanie

    sztuk i narzdzia

    jej rozumienia,

    organizujcy

    wydarzenia i

    zajcia kulturalne i

    twrcze spdzenie

    czasu

    13%

    Czowiek, ktry

    inspiruje,

    motywuje do

    dziaa kulturalno-

    artystycznych

    6%

    ANIMACJA,

    AKTYWIZACJA:

    inspirowanie,

    inicjowanie,

    innowacja,

    Czowiek

    pomagajcy

    odkry

    drzemicy w

    ludziach

    12% Czowiek, ktrzy

    animuje do

    samodzielnej

    aktywnoci, jest

    niedyrektywny,

    8%

  • 12

    bycie twrczym twrczy

    potencja

    zaraa pasj i

    chci, aby ludzie

    rozwijali swj

    potencja (sam si

    wycofujc)

    Kreatywny,

    twrczy, z

    wyobrani,

    robicy rzeczy

    ciekawe,

    niestandardowe,

    nierutynowe

    7%

    Osoba pokazujca

    nowe przestrzenie

    i moliwoci,

    rozsiewacz idei,

    amacz

    oczywistoci,

    wizjoner,

    innowator

    7%

    Czowiek

    zachcajcy do

    najrniejszych

    dziaa,

    Aktywizator,

    rozbudzajcy

    zainteresowania i

    chci, oywiajcy

    6%

    PRACA W

    SPOECZNOCI:

    Czowiek

    wspierajcy

    11% Czowiek otwarty,

    kontaktowy,

    11%

  • 13

    Relacje midzy

    ludmi,

    potrzeby

    spoecznoci,

    zmiana

    spoeczna

    proces

    nawizywania

    relacji midzy

    ludmi

    majcy atwo

    nawizywania

    relacji, suchajcy

    innych,

    empatyczny, dobry

    psycholog

    Czowiek

    rozumiejcy

    potrzeby danej

    spoecznoci,

    obserwujcy i

    badajcy j,

    bazujcy na jej

    potencjale aby go

    mnoy, ciekawy

    drugiego

    czowieka, uczcy

    si od ludmi, z

    ktrymi pracuje

    9%

    Czowiek

    przeciwdziajcy

    wykluczeniu,

    rozwizujcy

    problemy

    spoeczne,

    zajmujcy si tym,

    co zapomniane i

    zmarginalizowane

    3%

    Czowiek

    odpowiedzialny za

    spoeczno, w

    0,5%

  • 14

    ktrej pracuje

    PRACA

    ARTYSTYCZNA

    Artysta, a

    jednoczenie

    edukator

    10% Czowiek majcy

    umiejtnoci

    edukacyjne /

    dowiadczenie

    praktyczne

    5%

    LIDEROWANIE Charyzmatyczny

    lider

    spoecznoci

    6% Duch rodowiska,

    lider z charyzm,

    czowiek umiejcy

    zainteresowa,

    gromadzcy wok

    siebie ludzi

    5%

    Czowiek

    bdcy

    wszystkim po

    trochu

    5%

    Jak mona zauway, sami animatorzy i edukatorzy widz siebie przede

    wszystkim w dwu rolach: jako organizatora ycia kulturalnego oraz jako kogo,

    kto przygotowuje do uczestnictwa w kulturze. Nieco rzadziej definiuj si oni za

    pomoc klasycznych kategorii animacyjnych, a wic jako osoby, ktre animuj

    zbiorowo i pracuj z ni, prbujc j tym samym przeksztaca. Bardzo rzadko

    pojawia si figura animatora, zgodnie z ktr jest on liderem lokalnej

    zbiorowoci. Oznacza to, i animacja jest w naszym kraju utosamiana z

    dziaalnoci impresaryjn i z edukacj artystyczn, rzadziej za z procesem

    wczania kultury w procesy spoeczne, wykorzystywania jej jako narzdzia

    zmiany spoecznej. Oznacza to te, i animatorzy widz siebie przede wszystkim

    jako dysponentw kompetencji menederskich, organizacyjnych, a take czysto

    pedagogicznych i artystycznych, w drugiej za kolejnoci jako dysponentw

    kompetencji spoecznych.

  • 15

    Na zakoczenie warto powiedzie o tych rodzajach kompetencji, ktrych

    istnienie ujawniy prowadzone przez nas terenowe studia przypadkw.

    Animator to pozytywny wariat, bez reszty zaangaowany w dziaania, ktre

    podejmuje, i to bez wzgldu na koszty (osobiste, ekonomiczne), jakie aktywno

    ta za sob niesie. Oznacza to z kolei, i dziaalno animacyjna, cho w

    analizowanych przypadkach cechuje j czsto wysoki poziom znawstwa,

    kompetencji i wiedzy, nie jest do koca profesj, ale raczej misj, praktyk

    niezwykle silnie splecion z jednostkow biografi (cho ju niekoniecznie z

    profesjonalnym przygotowaniem). To z kolei oznacza, przynajmniej w modelu

    reprezentowanym przez wiele osb uczestniczcych w badaniach, i jest ona

    rodzajem choroby, na ktr mona zapa, a ktrej sprzyjaj unikatowe cechy

    osobowe, talenty, specyficzny niepokj popychajcy jednostki do poszukiwania

    swojego miejsca i realizowania twrczych, ale te animacyjnych, pasji. W

    sabszym ujciu oznacza to, i animacja kulturowa nie jest zajciem dla kadego,

    ale raczej (jak w wypadku innych aktywnoci majcych u swych podstaw sub

    publiczn) powoanie. W mocniejszym ujciu animacja kulturowa jawi si

    jako zajcie dla wybranych, dysponujcych caym szeregiem unikatowych

    potencjaw, a przy tym godzcych si na trudne warunki pracy, na

    podporzdkowanie jej swojego ycia osobistego, wikszoci swojego czasu i

    energii.

    Profesjonalni amatorzy. Okrelenie to nie oznacza, i animatorzy nie posiadaj

    formalnych uprawnie do prowadzenia warsztatw czy zaj edukacyjnych (w

    wikszoci przypadkw nimi dysponuj), ale raczej, i to nie te uprawniania

    inicjoway ich dziaania animacyjne. Przeciwnie ich zdobywanie byo

    konsekwencj wczeniej i nieformalnie urzeczywistnianych pasji. Podobnie jest

    z wiedz i umiejtnociami najpierw zdobywa si je w dziaaniu, dowiadcza

    si ich na wasnej skrze, a dopiero potem, i to nie zawsze, potwierdza si je

    certyfikatami uzyskiwanym podczas studiw czy dodatkowych szkole. Pro-am,

    jako figura opisujca animatora, odnosi si rwnie do tego, e osoby te (i co

    istotne nie do koca z wasnej woli) s posiadaczami bardzo licznych i

    rnorodnych kompetencji; s: ksigowymi i specjalistami od public relations;

  • 16

    psychologami i terapeutami, pracownikami socjalnymi, artystami, musz si

    zna i na prawie, i na stolarce, i szyciu. Tego rodzaju rozlege kompetencje s

    niezbdne, bo lokalne pole kulturowe zazwyczaj pozostawia animatorw

    samym sobie, nie jest szczeglnie zainteresowane tym, jak i w jakich warunkach

    co jest przez kogo zrobione, ale raczej czy co jest zrobione i jakie korzyci

    moe przynie lokalnej zbiorowoci, ktra, poprzez publiczn dotacj,

    finansuje (zazwyczaj w niewielkiej czci) przedsiwzicia animacyjne. Ta

    wielozadaniowo moe by potraktowana jako cecha pozytywna, bo zwiksza

    zdolnoci adaptacyjne animatorw, przygotowuje ich na kad moliwo, ale

    jest te niewtpliwie czynnikiem, ktry odciga od waciwej, animacyjnej

    pracy, pochania ogromn ilo czasu, czsto frustruje.

    Taktycy. Jedn z najwaniejszych kompetencji animatorw jest to, e potrafi

    oni dziaa w sposb taktyczny, a wic nie tyle d do przejmowania kontroli

    nad jakim fragmentem rzeczywistoci, ile raczej wykorzystuj rnego rodzaju

    okazje, okolicznoci, by mc dziaa. Taktyczno ta objawia si w kilku

    powtarzalnych modusach dziaania: a) w deniu do jak najwikszej

    rnorodnoci oferty w taki sposb, aby moga ona by skierowana do (prawie)

    wszystkich, co owocuje egzotycznym miksem festynw z disco-polo i

    awangardowych przedstawie offowych teatrw; b) w prbach omijania

    sporw ideologicznych, personalnych i partyjnych przecinajcych lokalne

    zbiorowoci, w taki sposb, by mc realizowa swoje cele niezalenie od tego,

    kto aktualnie sprawuje wadz; c) w wykorzystywaniu lokalnych celebr o

    charakterze rytualnym (a wic rocznic, festynw, odsoni i przeci) jako

    okazji do zrealizowania przedsiwzi ambitnych i niepopularnych za pienidze,

    ktre przeznacza si na te pierwsze cele; d) w aplikowaniu o rodki w tak wielu

    miejscach, jak to moliwe, i w uzalenianiu planw swojego dziaania od tego,

    na co zostan przyznane rodki; e) w, jak okrelia to dyrektorka jednej z

    analizowanych instytucji, pakietowaniu. Sowo to oznacza tworzenie dziaa-

    hybryd, w ktrych obecnych jest wiele rnych form sztuki, moliwoci

    uczestnictwa, rozrywek i dozna w taki sposb, aby przyciga jak najwiksz

    liczb uczestnikw. Tego rodzaju taktyki mona by mnoy, istotniejsze jest

    jednak wskazanie, i ich obecno jako podstawowego modelu dziaania

  • 17

    wiadczy o deficytach zdolnoci do sprawowania kontroli, z powodu ktrych

    cierpi osoby zajmujce si animacj w Polsce.

    III. W kierunku katalogu kompetencji animatora kultury

    Powysze ustalania badawcze, pokazujce ogromne zrnicowanie kompetencji

    praktykowanych (albo przynajmniej deklarowanych) przez animatorw kultury,

    mog prowadzi do wniosku, i stworzenie katalogu kompetencji animatorw

    kulturowych jest niemoliwe. W naszym przekonaniu nie jest to wniosek trafny,

    bo blisze przyjrzenie si zamieszczonym wyej ustaleniom, powizane z

    rekonstrukcj programw nauczania obecn w kolejnych tekstach

    zamieszczonych w niniejszym opracowaniu, pozwala na wyodrbnienie trzech

    podstawowych zbiorw kompetencji animatorw kulturowych.

    A. Pierwszym z nich s przymioty osobiste animatora. Nale do niego:

    kwalifikacje moralne (takie jak na przykad szeroko rozumiana

    uczciwo; skonno do przedkadania dobra wsplnego nad

    wasne; bezinteresowno; odpowiedzialno i tak dalej);

    specyficzne postawy wobec rzeczywistoci (ciekawo;

    zainteresowanie otaczajcym jednostk wiatem;

    przekonanie, i jest ona przeksztacalna, e mona j zmieni;

    antyfatalizm optymizm i czerpanie radoci z moliwoci

    dziaania i tak dalej);

    specyficzne postawy wobec innych, zwaszcza tych, z ktrymi si

    pracuje (otwarto i zainteresowanie innymi; wiadomo

    ludzkiej rnorodnoci; tolerancja dla odmiennoci;

    wraliwo na cierpienie innych i tak dalej);

    refleksyjno (a wic zdolno do: krytycznego przygldania si

    rzeczywistoci; kwestionowania ustalonych przekona i

    stereotypw na jej temat; gotowo do walki z

    uprzedzeniami; umiejtno wykorzystywania wiedzy

    naukowej i wasnych dowiadcze jako podstaw dziaania;

  • 18

    zdolno do wycigania wnioskw z wasnych sukcesw i

    poraek i tak dalej);

    cechy osobiste (konsekwencja w dziaaniu, dystans wobec

    samego siebie, zdolno do autorefleksji i autokrytycyzmu;

    odporno na niepowodzenia i zdolno do stawiania im

    czoa; odwaga i zdolno do dziaa bezkompromisowych

    zawsze wtedy, gdy s one potrzebne).

    B. Drugim zbiorem s kompetencje spoeczne. Nale do niego midzy

    innymi:

    wiedza o charakterze psychologicznym i spoecznym (a wic

    podstawowa wiedza na temat czowieka i procesw

    psychologicznych; wiedza na temat procesw i struktur

    grupowych; wiedza na temat procesw komunikacyjnych i

    podstawowych form, w jakich procesy te si dzi realizuj;

    wiedza na temat podstawowych narzdzi socjologicznej i

    psychologicznej diagnozy rodowiska, w ktrym si dziaa i

    tak dalej);

    szeroko rozumiana empatia (a wic umiejtnoci suchania,

    rozmawiania, interakcji z innymi; umiejtno rozpoznawania

    sytuacji, w jakiej si znajduj, i wraliwo na t sytuacj;

    umiejtno rozpoznawania emocji obecnych w grupie;

    umiejtno rozpoznawania systemw wartoci i postaw

    wobec rzeczywistoci obowizujcych w grupie i tak dalej);

    umiejtno aktywizowania (umiejtno podejmowania

    wsppracy z innymi; umiejtno stwarzania okazji i

    pretekstw do wsppracy; zdolno do pobudzania

    wyobrani, w tym wyobrani spoecznej; umiejtno

    motywowania innych do dziaania i do wspdziaania i tak

    dalej);

    umiejtno pracy z grup (w tym umiejtno: obserwowania i

    rozumienia procesw zachodzcych w grupie; uruchamiania

    podanych procesw grupowych; rozwizywania i

  • 19

    kanalizowania konfliktw oraz sytuacji spornych

    pojawiajcych w grupie; zdolno do uchwycenia

    podstawowych struktur organizujcych funkcjonowanie

    grupy i umiejtno do modyfikowania tych struktur;

    zdolnoci facylitacyjne; umiejtno przekazywania wiedzy,

    dzielenia si dowiadczeniami, nauczania posugiwania si

    rnorodnymi narzdziami I tak dalej).

    C. Trzecim zbiorem s wiedza i umiejtnoci techniczno-praktyczne. Do

    tego zbioru nale:

    oglna, ale wszechstronna, wiedza o otaczajcej rzeczywistoci

    (orientowanie si w historii i przeszoci; wiedza

    ekonomiczna i spoeczno-polityczna; wiedza na temat kultury

    i sztuki i tak dalej);

    oglna, ale wszechstronna, wiedza na temat rodowiska, w

    ktrym si dziaa (orientowanie si w historii i przeszoci

    rodowiska; wiadomo przecinajcych je zrnicowa,

    obowizujcych w nim systemw wartoci i podstawowych

    modusw dziaania; wiedza na temat podstawowych

    zasobw, jakimi to rodowisko dysponuje i tak dalej);

    specjalistyczna wiedza na temat animacji kulturowej (wiedza na

    temat specyfiki tej praktyki, jej historii i wieloci form, w

    jakich moe si ona realizowa; moliwoci i ogranicze dla

    tego rodzaju dziaalnoci w naszym kraju);

    wiedza o charakterze organizacyjnym (wiedza na temat

    instytucjonalnych i prawnych uwarunkowa kultury w Polsce;

    wiedza na temat potencjalnych rde finasowania dziaa

    animacyjnych i pozyskiwania z nich rodkw i tak dalej);

    umiejtnoci praktyczne zwizane z realizacj dziaa

    animacyjnych (umiejtnoci posugiwania si rnorodnymi

    mediami tworzenia poczynajc od tradycyjnych mediw

    tworzenia sztuki, a po wspczesne, zdigitalizowane i

    sieciowe narzdzia tego rodzaju; umiejtnoci organizacji

  • 20

    pracy grupy i gromadzenia rodkw niezbdnych do

    uruchomienia jej dziaa; umiejtno ukadania wsppracy

    z instytucjami kultury oraz owiatowymi, a take z wadzami

    samorzdowymi; umiejtno dokumentowania i

    popularyzowania wasnych dziaa; umiejtno

    posugiwania si narzdziami pozwalajcymi przeprowadzi

    diagnoz rodowiska, w ktrym si dziaa; umiejtno

    dokonywania ewaluacji i autoewaluacji; umiejtno

    wyszukiwania i filtrowania informacji potrzebnych w pracy

    animacyjnej i edukacyjnej).