BROD, MATERIJALI BROD, KONSTRUKCIJA - va¤†kih brodova, konstrukcija je drvenih brodova prikazana u slijede¤â€em

  • View
    8

  • Download
    3

Embed Size (px)

Text of BROD, MATERIJALI BROD, KONSTRUKCIJA - va¤†kih brodova, konstrukcija je drvenih brodova...

  • 262 BROD, MATERIJALI BROD, KONSTRUKCIJA

    materijali sa znatno boljim mehanikim i tehnikim svojstvima nego to ih ima prirodno drvo.

    U tablici 4 dat je pregled najvanijih vrsta drveta koja se upotrebljavaju u brodogradnji. Kvalitet i osobine koje mora imati brodograevno drvo odreeni su propisima klasifikacionih drutava. U nas postoje i tehniki uslovi Jugoslavenske ratne mornarice sa detaljnim propisima o brodograevnom drvetu; oni obu- hvataju: jelovinu (trupci, jarboli, tesane i piljene grede, daske, letve i blanjane daske), borovinu (trupci, jarboli, piljene grede, daske i palubne trenice), arievinu (trupci, jarboli, piljene grede i daske), brijestovinu (trupci i daske), bukovinu (daske), lipovinu i javorovinu (daske).

    P lastine m ase. Nakon Drugog svjetskog rata naglo se je razvila industrija plastinih masa i poveao se broj novih sintetikih materijala najrazliitijih specifinih svojstava. Zbog niza dobrih osobina plastine mase se u posljednje vrijeme sve vie upotrebljavaju i u brodogradnji umjesto klasinih brodograevnih materijala: drveta i metala.

    Danas postoji veliki broj plastinih masa (v. Plastine mase), koje imaju razliita mehanika svojstva, ali svim je plastinim masama zajedniko da su dobri izolatori elektriciteta i topline, da su rezistentne prema kiselinama, luinama i ostalim agresivnim supstancijama, da su nemagnetine, ne korodiraju, ne trunu niti ih napadaju crvi, insekti i gljivice, prikladne su za oblikovanje kompliciranih komada, a masovna proizvodnja predmeta od plastinih masa je jeftina.

    Pojedini plastini materijali su tvrdi i dovoljno vrsti da mogu sluiti za konstruktivne dijelove broda. Meu takve materijale spadaju poliesterske i epoksidne smole, koje pojaane staklenim vlaknima slue za izradbu brodskog trupa. Danas se ve masovno proizvode amci i jahte sa trupom od tih smola pojaanih staklenim nitima, a postojei tehnoloki postupci omoguavaju da se na taj nain grade brodski trupovi do 40 m duine. Prednosti trupa od plastine mase jesu: to je itav trup izraen u jednom komadu pa je nepropusnost bolja nego kad je konstrukcija trupa sastavljena od nekoliko komada; to u morskoj vodi trup od plastine mase ne korodira, ne trune, manje ga obrastu koljke i alge, a obrastao trup se lake oisti, ne napada ga brodotoac; laki je nego drveni ili elini trup iste vrstoe, a s obzirom na toplinsku izolaciju je bolji od metalnog trupa; nije zapaljiv; trokovi odravanja su niski jer bojadisanje nije potrebno, a oteenja trupa popravljaju se relativno lako i jednostavnim sredstvima. Pojaani poliester od kojeg se izrauje brodski trup i razlini dijelovi brodske opreme, kao npr. vrata, okviri brodskih prozora, pokrovi, tankovi itd., ima vlanu vrstou 7 10 kp/mm2, vrstou savijanja 13 15 kp/mm2, tlanu vrstou 18---20 kp/mm2 i modul elastinosti 0,7 IO4 kp/mm2.

    Vana je primjena razlinih plastinih masa za izradu dijelova opreme broda. U brodskim elektrikim instalacijama od plastinih se masa izrauju razvodne kutije, utinice, sklopke, elektrike izolacije, obloge kablova itd. Cijevi od polivinil-klorida slue za ventilacijske vodove, vodove hladne vode, kao doglasne cijevi, rukohvati itd., a od ploa se izrauju pregradni zidovi, tankovi, spremnici i si. Polivinilnim folijama i ploama oblau se podovi i zidovi nastambi. Spuvaste i pjenaste plastine mase (Iporka, Onazot, Stiropor) upotrebljavaju se za zvunu i toplinsku izolaciju brodskih prostorija. Tvrde plastine mase slue za izradu zupanika i kao kouljice u leajima osovina. Od poliamidnih smola (Nylona i Perlona) se izrauju ueta za privez broda. Nadalje, u brodogradnji se razliite vrste plastinih masa upotrebljavaju za izradbu namjetaja kabina i salona, sanitarnih ureaja, fleksibilnih cijevi za gorivo, brtvi za benzinske tankove, nepromoivih pokrivaa i velikog broja drugih najraznovrsnijih predmeta.

    C em ent. U izuzetnim sluajevima trup broda se gradi i od armiranog betona. To se deava obino za vrijeme rata kad je teko doi do elika ili kad je elik potrebniji za druge svrhe. Od armiranog betona se osim brodova grade i veliki plutajui objekti koji u eksploataciji plove rijetko ili nikako, kao to su: plivajui dokovi, brodovi-radionice i brodovi-skladita.

    Prednosti su armirano-betonske konstrukcije brodskog trupa u odnosu na obinu: nia cijena, znatno nii trokovi odravanja i dui vijek trajanja. Nedostaci su brodskog trupa od armiranog

    betona to im je teina od 50 do 80% vea nego elinog trupa i to je armirano-betonska konstrukcija neelastina pa ne odgovara za brodove koji moraju ploviti po veim valovima.

    KONSTRUKCIJA BRO DA

    Pod nazivom konstrukcija broda razumijeva se strukturni sastav brodskog trupa, tj. oblik, dimenzije, raspored i nain spajanja graevnih dijelova broda.

    Usporedo s razvojem nauke i tehnologije mijenjala se je i usavravala konstrukcija broda. Usvajanje novih tehnolokih postupaka, uvoenje novih graevnih materijala, novi sistemi brodskog pogona, nova saznanja na podruju primijenjene hidro- dinamike i nauke o vrstoi, sve sloeniji i vei zahtjevi koje su brodovi morali zadovoljavati, imali su za posljedicu da se je u posljednjih sto godina brodske konstrukcija znatno usavrila. U ovom poglavlju obraena je konstrukcija morskih elinih trgovakih brodova, konstrukcija je drvenih brodova prikazana u slijedeem poglavlju, a specifina konstruktivna rjeenja pojedinih specijalnih tipova brodova opisana su u odgovarajuim lancimao tim brodovima (v. Brodovi, specijalni, Brodovi unutranje plovidbe, Ratni brod).

    Glavni konstruktivni dijelovi broda, njihov oblik i raspored na brodu vide se iz si. 1 i 2. U konstruktivnim nacrtima brodskog trupa pregled osnovnih graevnih dijelova broda daje se nacrtom glavnog rebra. Taj nacrt prikazuje popreni presjek trupa na sredini broda i na njemu su naznaene dimenzije osnovnih graevnih dijelova. Uobiajeno je da se u opisu unesu nazivi i dimenzije i onih osnovnih graevnih dijelova broda koji u nacrtu nisu prikazani (si. 3).

    Graevni dijelovi broda mogu se podijeliti u tri grupe: nosive konstruktivne strukturne dijelove, graevne dijelove koji osiguravaju nepropusnost i ostale dijelove koji slue za razline svrhe.

    Sa stanovita vrstoe moe se brod promatrati kao nosa na koji za vrijeme mirnog plutanja ili za vrijeme plovidbe djeluju statike i dinamike sile, i to popreno i uzduno. Zato trup broda ima poprene i uzdune konstruktivne dijelove koji se suprotstavljaju djelovanju tih sila. Konstrukcija u kojoj izrazito prevladavaju popreni graevni dijelovi naziva se poprenom a ona u kojoj prevladavaju uzduni graevni dijelovi naziva se uzdunom.

    Na drvenim brodovima mogu se jednostavnije i lake izvesti spojevi kratkih graevnih dijelova, a to su popreni; stoga se u njihovoj gradnji primjenjuje popreni sistem graenja. elini brodovi su se poeli graditi uglavnom na isti nain kao drveni, tj. poprenim sistemom, a uzduni sistem se je uveo tek kasnije.

    Osnovna karakteristika poprenog sistema gradnje elinih brodova su poprena rebra koja ine konstruktivnu podlogu za privrenje vanjske nepropusne oplate. Uzdunu vrstou broda uglavnom osiguravaju: kobilica, hrptenica ili pasmo, boni uzduni nosai, bone proveze, palubne proveze i podveze, oplata dna, neprekinuta oplata paluba, oplata pokrova dvodna i dijelom oplata boka u zonama udaljenim od neutralne osi.

    Djelovanju poprenih sila suprotstavljaju se popreni graevni dijelovi konstrukcije:rebrenice, bona rebra i sponje, koji obrazuju zatvorene okvire, a naroito poprene pregrade i njihove horizontalne ukrepe. Za poveanje poprene vrstoe ugrauju se i prostorne sponje.

    Osnovna je karakteristika uzdunog sistema da su rebra koja ukrauju dno, pokrov dvodna, vanjska oplata i sponje palube postavljena paralelno s uzdunom osi broda. Na poprenim pregradama moraju se uzduna rebra i uzdune sponje dobro privrstiti ili upeti. Ako bi uzduna rebra nepoduprto tekla od jedne poprene pregrade do druge, ona bi morala biti jaka, tj. visoka, i prema tome teka. Da se to izbjegne, primjenjuju se tzv. okvirna poprena rebra o koja se uzduna rebra podupiru. Okvirna rebra se sastoje od rebra, rebrenice i proturebra (po pravilu dvostruke prirubnice). Sponja moe biti takoer okvirna i s okvirnim rebrom moe obrazovati potpuno zatvoreni okvirni nosa.

    Da bi se iskoristile prednosti jednog i drugog sistema gradnje, moe se primijeniti kombinirani sistem; uzdunim sistemom je izvedeno dno, a poprenim bokovi broda. Postoji i drugi nain da se uzduni i popreni sistem kombiniraju, zvan mjeoviti sistem. Na pramcu i na krmi, gdje se forma broda naglo mijenja., teko

  • SI. 1 . Struktura brodskog trupa. 1 ukruenje palube u podruju sidrene cijevi, 2 pregrada lananika, 3 sidrena cijev s prstenom na oplati, 4 pramana statva, 5 pramana sudarna pregrada, 6 bone proveze pramanog pika, 8 rebrenice pramanog pika, 9 provlaka na vrstoj rebrenici dvodna, 10 limovi kobilice, 11 hrptenica, 12 poprene pregrade meupalublja, 13 limovi oploenja glavne palube, 14 limovi oploenja dvodna, 15 sredinji lim pokrova dvodna, 16 koljena okvirnih rebrenica dvodna, 17 dokobilini voj, 18 pranica teretnog grotla donje palube, 19 teretno grotlo donje palube, 20 pojaane sponje na krajevima grotla, 21 upora, 22 rebra u skladitu, 23 sponje glavne palube, 24 rebro okvirne rebrenice, 25 proturebro rebrenice, 26 interkostalni boni nosa dvodna, 27 vrsta rebrenica dvodna, 28 vodonepropusna rebrenica dvodna, 29 ukrepa na vodonepropusnoj rebrenici, 30 ljuljna kobilica, 31 koljena ukrepa pregrade, 32 ukrepe vodonepropusne poprene pregrade, 33 poprena vodonepropusna pregrada, 34 koljeno sponje zatitne palube, 35 sponje gornje palube, 36 zavrni voj vanjske oplate, 37 rebra u meupalublju, 38 av vanjske oplate, 39 izrezi u rebrima, 40 limovi boka vanjske oplate, 41 temeljna ploa, 42 uzvojni voj vanjske oplate, 43 stik, 44 uzduni nosa temelja glavnog stroja, 45 vrste rebrenice u strojarnici, 46 peta krmene statve, 47 izrez u pregradi za prolaz vijane osovine, 48 okvirno rebro u strojarnici,