Click here to load reader

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK EKOLOŠKI FAKULTET

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK EKOLOŠKI FAKULTET. Osobine ekoloških sistema. Doc. dr Mufik Muslić Ass.Nedžada Tolja. Biosfera. Biotički sistemi. Ekosistem. Biocenoza. Populacija. Jedinka. Individua/jedinka. Individua/jedinka-jedno živo biće, - PowerPoint PPT Presentation

Text of INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK EKOLOŠKI FAKULTET

Slide 1

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIKEKOLOKI FAKULTETOsobine ekolokih sistemaDoc. dr Mufik MusliAss.Nedada ToljaBiotiki sistemi

JedinkaPopulacijaBiocenozaEkosistemBiosfera

Individua/jedinkaIndividua/jedinka-jedno ivo bie, jedan biotiki sistemPrilagoen kompleksu ekolokih faktoraNe postoje dvije istovjetne jedinke sa istim ekolokih zahtjevima u prirodi (izuzetak klonovi)Razlikujemo jednoelijske i vieelijske jedinke

Vieelijske jedinkeJednoelijska jedinka

KlonoviPopulacija

Populacija-skup jedinki iste vrste koje naseljavaju odreeno stanite, meusobno se razmnoavaju dajui plodno potomstvoPripadnici populacije su vrste slinog genotipa i fenotipa

Prostorna struktura populacije ukljuuje tri glavna elementa:-distribucija/rasprostranjenost-odreuje granice unutar kojih populacija egzistira-disperzija/rasprenost-definira raspored jedinki u prostoru u odnosu jedne prema drugoj-gustoa/koncentriranost-izraava broj jedinki (biomasu) po jedinici prostora(volumena) Atributi populacijeBrojno stanje, odnosno veliina i gustina populacijeProstorni rasporedNatalitet-stopa raanjaMortalitet-stopa smrtnostiStarosna strukturaPotencijal rasta, intenzitet porasta populacije Gustina populacije Gustina populacije-kvalitativni sastav populacije po jedinici prostora, izraava se brojem jedinki ili biomasom na jedinici naseljenje povrineNpr.U prirodnom rezervoatu NN, ija povrina iznosi 30 000 hektara, naseljeno je 50 000 vrana, onda e gustina date populacije biti u prosjeku 1,6 vrana po jednom hektaru.Razlikujemo dva termina bitna za gustinu: Opa gustina-predstavlja srednju vrijednost broja jedinki Ekoloka gustina-rauna se jedinica stvarno naseljenog prostora

Prostorni raspored populacije

1.Ravnomjeran (uniforman) raspored

2.Neravnomjerni raspored po principu sluajnosti

3.Neravnomjeran grupni raspored

Kretanja populacijeMigracije-periodina kretanja(dnevna, sezonska) individua ili populacija dvojakim pravcima npr. seoba ptica

Emigracija-jednosmjerna periodina kretanja pripadnika populacije izvan teritorije sopstvenog biotopa tj. naputanje biotopa bez povratka, najee uslovljeno prenaseljenou ili nedostatkom hrane npr. travojed i leming

Imigracije-naseljavanje pripadnika neke populacije u novi biotop

ImigracijeAktivne imigracije-nastaju usljed razliitih uzroka: nedostatak hrane, nepovoljni ekoloki faktori, neprijatelji...Pasivne imigracije-nastaju kada aktivno uestvuje neki posrednik u introdukciji(unoenju) vrstaNp.unos nekih vrsta pod uticajem ovjeka u podruja u kojima ih do tada nije bilo

Natalitet i mortalitetZnaajni faktori u brojnosti populacijeKapacitet produkcije novih jedinki specifian je za svaku vrstu i zavisi od uslova sredineNeki organizmi se razmnoavaju jednom godinje(vilin konjic), neki vie puta (glodari), a neki neprekidno (bakterije)Kada natalitet preovlada nad mortalitetom populacija raste, u obrnutom procesu populacija opadaU sluaju kada je natalitet=mortalitet populacija ima nulti rast

Natalitet i mortalitetVrste nataliteta

Fizioloki natalitet Maksimalno mogua produkcija potomaka, uslovljena nasljednim faktorima koja bi se mogla ostvariti u optimalnim uslovima ivotaEkoloki natalitetPredstavlja stvarnu produkciju potomaka u konkretnim uvjetima spoljanje sredine

Rast populacijeTok rasta populacije-Faza pozitivnog rasta-Faza stacionarnog rasta-Faza oscilacije i fluktuacije-Faza negativnog rasta-Faza isezavanja

Faktori koji reguliu rast populacijeKlimatski faktoriKoliina raspoloive hraneTeritorijalnostKompeticijaPredatoriParaziti i bolesti

Nosivi kapacitet okolia -maksimalna veliina populacije koju odreeni okoli moe ogranieno vrijeme podravati. Nosivi kapacitet okolia odreen je koliinom raspoloivih resursa (hrana, voda, kisik, svjetlo itd), koliinom raspoloivog prostora, predatorima, parazitima i bolestimaLogistiki rast S krivulja

Svjetska populacija po regijama, od 1800. do 2050.15

Ekolozi nastoje da kroz teorije populacione dinamike objasne prirodnu kontrolu koja regulie dinamiku brojnosti populacijeTako razlikujemo tri vrste teorija:-fizike teorije-biotike teorije-sintetike teorije Teorije populacione dinamike

Teorije populacione dinamikeFizike teorije-tvrde da su abiotiki faktori u kontroli dinamike i veliine populacijeBiotike teorije-iskazuju znaajniji respekt ka biotikim faktorima kao kljunim u kontroli dinamike i veliine populacijeSintetike teorije-integriraju elemente biotikih i abiotikih faktoraDefinicijaBiocenoza je vii stupanj ekoloke integracije, a obuhvata vei broj populacija razliitih vrsta organizama koji naseljavaju odreeni biotopTermin biocenoza uveden 1877 godine od strane njemakog zoologa Karla MbiusaRazlikujemo dva osnovna tipa biocenoza koji su meusobno nerazdvojivi:Fitocenoze-biljne biocenozeZoocenoze-ivotinjske biocenoze

Karakteristike biocenoze

Kvalitativni sastav biocenozeKvantitativni sastav biocenozeStrukturaFunkcionalnostDinamikaKvalitativni sastav biocenozePodrazumjeva popis vrsta Odreuje prisustvo razliitih biljnih i ivotinjskih populacija na datom biotopu i datim ekolokim uvjetimaDominantne populacije-populacije koje su u bicenozi brojne i najbolje prilagoene uvjetima stanita Npr. u bukovoj umi je dominantna bukvaPostoje stanita sa razliitim ekolokim faktorima koji uvjetuju kvalitativni sastav biocenozeU 19 st.prirodnjaci su opisivali lokalne flore popisom vrstaTaj postupak se naziva floristika analiza ili fitosociologijaKvantitativni sastav biocenozePodrazumjeva broj jedinki koje sadri zajednica i raspodjelu tih jedinki po vrstamaBrojnost/abudancija se moe izraavati brojem jedinki, koliinom biomase ili energetskom vrijednouPromjene ivotnih uvjeta utiu na kvantitativni sastav biocenozeStruktura biocenozeProstorni raspored-strukturni element biocenozeRazlikujemo horizontalni i vertikalni rasporedDisperzija-konkretni prostorni raspored populacija u odreenim trenucima u okviru datog biotopaSlojevitost/stratifikacija/spratovnost-slojevito raslanjivanje ivotne zajednice na njene graevne elemente razliite visine ili dubineUslovljena vertikalnim gradijentom fizikih faktora datog biotopaNaroito rairena u biljnim zajednicamaSukcesije-smjene jednih biocenoza drugimRazvitak jedne suhozemne zajednice tee u vidu historijske sukcesije

Vertikalna stratifikacijaSprat visokog drveaSprat nieg drveaSprat visokog bunjaSprat nieg bunjaSprat viih zeljastih biljakaSprat niih zeljastih biljakaPrizemni sprat umske stelje

Vertikalna stratifikacijaSvaki sprat biocenoze predstavlja stanite zoocenozaFilobionti-insekti koji se hrane liem ili siu biljne sokove npr.leptir gubarDendrobionti-insekti koji naseljavaju unutranjiost stabla npr.potkornjak

Lymantria dispar Ips typographus VODENA SREDINAU odnosu na vertikalno variranje abiotiki faktora u vodenoj sredini razlikujemo dva sloja:1.Eufotiki sloj-dubina do 200 m/plitko more zona proizvodnje/trofogena zona2.Afotiki sloj-dubina ispod 200 m neproduktivni sloj/trofolitika zona

Trofogena zonaTrofolitika zonaVertikalna strafitikacija vodenih biocenoza u odnosu na temperaturuEpilimnij/povrinski sloj-sezonska kolebanja temperatureHipolimnij/dublji sloj-stalno niske temperature odsustvo svjetla i smanjena koncentracija O

Vertikalna stratifikacijaHorizontalna stratifikacija vodenih biocenozaLitoralna /obalska zona-dubina oko 7 mSublitoralna/limnetika zona-dubina od 7 50 mProfundalna/dubinska zona-dubina preko 50 m

Profundalna zonaSublitoralna zonaLitoralna zonaOdnosi ishrane u biocenoziZelene biljke-temelj ishrane biocenozeSintetiu organske materije iz neorganskih uz pomo suneve svjetlostiPodjela organizama u prirodi:1.Producenti/primarni proizvoai-autotrofni organizmi sposobni za sintezu organskih materija2.Konzumenti/potroai-heterotrofni organizmi, potroai organske materije3.Reducenti/razarai-heterotrofni organizmi, razarai organske materije

Konzumenti/potroaiFitofagni konzumenti-biljojedi/herbivoreZoofagni konzumenti-mesojedi/karnivoreOrganizmi koji konzumiraju biljke i ivotinje nazivaju se svatojedi/omnivore

HKO29Karnovirne biljke-vrste koje se hrane sitnim ivotinjskim organizmima Naseljavaju tlo siromano hranjivim materijama Imaju normalno razvijene listove i vre fotosintezu ivotinjski organizmi im slue da nadoknade nedostatak nutijenata, a posebno azota NSaprofagi-organizmi koji za ishranu koriste organske materije uginulih biljnih i ivotinjskih organizama koja je djelimino mehaniki uproena i hemijski degradirana

Karnivorne biljkeKlasifikacija heterotrofnih organizama u odnosu na trofiku adaptadijuMonofagi-organizmi koji se hrane iskljuivo jednom vrstom produkta npr. gusjenica mljeikara, samo se hrani mljeikomStenofagi-organizmi koji su ogranieni na manji broj izvoraPolifagi-organizmi koji se hrane raznovrsnim produktima

Glavni metaboliki putevi autotrofa i heterotrofa

Lanac ishraneLanac ishrane-povezanost producenata, konzumenata i reducenata.

Trofike razine u lancu ishrane

Lanac ishranePrvi nivo lanca ishrane ine biljke Biljke su jedini organizmi na Zemlji koji sintetiu organsku hranuSvi drugi organizmi, ukljuujui ivotinje, dobijaju energiju od hrane Drugi nivo u lancu ishrane ine biljojediUzimaju biljke i izvlae eer i druge korisne materije koje one stvaraju te iste koriste za pogon tijela i za odranje u ivotuTrei nivo zauzimaju predatori, koji jedu tijela ivotinja biljojeda i na taj nain se odravaju u ivotu

Izvor energijeProducentiproizvoaiBiljojedi primarni komzumentiPredator svatojed

Search related