Glavna Skripta Iz Sociologije-za Ucenje

  • View
    244

  • Download
    8

Embed Size (px)

Text of Glavna Skripta Iz Sociologije-za Ucenje

  • 7/27/2019 Glavna Skripta Iz Sociologije-za Ucenje

    1/23

    .

    TA JE SOCIOLOGIJA?Najkrae reeno sociologija je nauka o drutvu. Nastala je krakem XVII i poetkom XIX st., uvrijeme velikh drutvenih zbivanja i promjena u ljudskoj civilizaciji, kao rezultat industrijskog

    napretka, znaajnijegovjekovog ovladavanja prirodnim bogatstvima. Njen zadatak je da objasni irazumije samo drutvo i njegove odnose, zbivanja i procese u njemu, njihove ishode kao ipozicijuovjeka i drutva uope. To je kompleksna nauka, koja je povezana sa filozofijom,historijom, knjievnou, pravom, ekonomijom, lingvistikom, psihologijom, antropologijom,demografijom itd. Sociologija je dakle, samostalna nauka koja prouava realne odnose u drutvu,ulogu pojedinaca i grupa u njemu, kao i samo drutvo u najoptijem smislu, njegovu genezu,kulturu, tradiciju i refkelsiju naovjeka i ljudsku civilizaciju.PREDMET SOCIOLOGIJAPod pojmom drutvo u socilogiji se ne podrazumjeva nuno ista stvar. Neki pravci socioloke mislirazliito tumae sam pojam drutva. Iz toga slijede i razliita odreenja predmeta sociologija. Moese rei da je predmet sociologije ispitivanje zakona drutva i njihove meusobne povezanosti i

    zavisnosti, kao i zakona razvitka drutva uope. Ili jo krae: Predmet prouavanja sociologije jedrutvo u konkretnom smislu, odnosno njegovi procesi, pojave i manifestacie.

    SOCIOLOKI PRAVCI I NJIHOVI PREDSTAVNICINeki pravci socioloke misli razliito tumae sam pojam drutva. Iz toga slijede i razlike udefiniciji sociologije kao i razlike u odreivanju njenog predmeta prouavanja. Razliite teorije ili

    pravce u sociologiji su kroz historiju zastupali razni mislioci, navestemo neke od njih.JOHN STUART MILL sociologiju je shvatao kao nauku u najopenitijem inajapstraktnijem smislu. Sociologija je nauka o drutvu u njegovom najopijem smislu. Sadanjostse ne moe izvoditi iz prolosti i zato sociologija treba da prouava drutvo u stanju u kakvom

    postoji. Mill je najvie poznat po svom ''sistemu deduktivne i induktivne logike''. Put sociologije jeili induktivan od socijalnih pojava ka zakonima ili deduktivan od psihologije i etnologije ka

    pojavama.Poznat je i po stavu da je neki akt ispravan ako ljudimaini zadovoljstvo, a pogrean akoim nanosi bol.GEORG SIMMEL tvrdi da drutveni odnosi ne postoje u savrenom smislu i da je zatozadaa socilogije da odredi precizno svoje ciljeve i aspekte koje eli razumjeti i objasniti u drutvu.Za njega se obino kae da je zapoeo preporod socioloke teorije i istraivanja. Za njegasociologija nema za cilj razumjevanje zakonitosti psihikih procesa kod pojedinaca, ve samointerakcija kojima se pojedinici povezuju u grupe. Najvei Simmel-ov doprinos socilokoj misli je

    njegov metod i postupak u analizi drutvenih procesa i odreivanju predmeta prouavanjasociologije.

    EMILE DURKHEIM jedan je od osnivaa socilogije. Nastojao je svoju teoriju povezati sapraktinim istraivanjem. Djela su mu prepuna podataka o raznim oblicima drutvenog ivota. Upristupu prouavanju drutva i drutvenih grupa, insistira na naunoj objektivnosti. Drutvenupodjelu rada povezuje sa stvaranjem profesije i drutevnih grupa, kao i sa svijeu individue.Vjerovao je da su individue produkt kompleksnih drutvenih sila i da se ne mogu posmatrati izvankonteksta drutva u kojem ive. Koristio je i koncept kolektivne svijesti da bi opisao uslove unekom konkretnom drutvu.U djelu''Sa mou bistvo'', on prouava razloge zato pojedinci poinjavaju samoubistvo i

    povezuje stopu samoubistava u nekom drutvu sa intenzitetom problema u tom drutvu.

    1

  • 7/27/2019 Glavna Skripta Iz Sociologije-za Ucenje

    2/23

    SAINT SIMON bio je dobrovoljac u amerikoj i francuskoj revoluciji. Predvidio je glavneteorijske stavove koje je Comte kasnije razvio i sistematizirao u posebnoj nauci. Po miljenjumnogih historiara sociologije Saint-Simon je prvi razvio koncepciju o potrebi stvaranja posebnenauke koja bi se bavila problemima drutva. On je tu svoju nauku nazivao socijalnom fiziologijom.Saint-Simon smatra da se ta nova nauka o drutvu treba da izdigne iznad individua. Drutvo je

    posmatrao u njegovoj evoluciji i smatrao je da zadatak drutvenih nauka traba da bude otkrivanjezakona koji dovode do drutvenog razvoja. On se u svojim djelima zalae za organizovanje drutvakojege voditi i industrijalci za dobrobit cijelog drutva. Vjerovao je dae indusrijalizacija (terminkoji je on uveo) poboljati drutvo time toe zavladati pravednost i nestati ratova i siromatva.AUGUSTE COMTE jedan je od osnivaa sociologije, proirio je i sitematizirao osnovneideje do kojih je doao Saint-Simon i drugi mislioci na prelazu iz XVIII u XIX st., dajui im formu

    jedne nove nauke. Izgradio je jedan socioloki sistem koji je kasnije nazvan pozitvizam. Comte jesociologiju sistematizirao kao zasebnu nauku i svrstao u red znaajnih nauka. Razvijajui Saint-Simonove ideje on je sociologiju smatrao elementarnom i osnovnom naukom o drutvu, koja imazadau da istrauje drutvo, njegove najire i najosnovnije pojave. Kao i Saint-Simon i Comte jeimao viziju stabilnog drutva kojim vlada elita naunika koji koriste naune metode za rjeavanje

    nagomilanih problema i za poboljanje uslova ivotaovjeanstva.HERBERT SPENCERbio je engleski filozof. Comte-a smatra svojim prethodnikom unauci. On pravi analogiju izmeu drutva i organizma: drutvo je organizam, ali je i svakiorganizam je drutvo. Takoer pravi i razliku izmeu drave i drutva. Drava je svijesnaorganizacija u drutvu. Drutvo bez drave i vlasti ne moe funkcionisati, jer dravu neini gomila pjedinaca ve uspostavljeni sistem saradnje meu njima. Drava je potpuno

    potinjena pojedincu i smatra je organom zaduenim da obezbjedi vei stepen slobode za pojedincanego to bi to bilo mogue bez njenog mjeanja. Spencer je pokuao napraviti sveobuhvatnifilozofski sitem zasnovan na njegovoj teoriji evolucije koji bi ukljuivao sva polja znanja.MAX WEBERbio je njemaki ekonomist i historiar-sociolog, funkcionalista, poznat je posvom sistematskom pristupu svijetskoj historiji i razvoju Zapadne civilizacije. Jedan je i od tvoracasociologije i funkcionalizma, jednog od izuzetno razvijenih pravaca u sociologiji. IzazvanMarksovom teorijim, Weber kombinuje svoja znanja iz ekonomije sa sociologijom u pokuaju dakroz historiku studiju pokae kako uzroci historijskih deavanja u drutvu nisu ekonomske

    prirode. Nasuprot tome, on u svojim djelima istie uticaj etikih i religijskih ideja za razvojkapitalizma na Zapadu. Dalje, tvrdi kako su vladajue i religijske filizofske ideje Istoka sprijeilenastanak kapitalizma na Istoku, uprkos povoljnim ekonomskim faktorima.KARL MARX je bio njemaki politiki filozof i revolucionar, jedan je od najuticajnijihmislilaca svih vremena. Marx na poseban i orginalan nain posmatra drutvo i drutvene pojave,

    procese i odnose. Tvorac je jednog teorijsko-filozofskog i sociolokog sistema, naunogsocijalizma koji je bio praktina osnova jednog znaajnog drutvenog poretka u XX st.-socijalizma.

    Historija, po Marx-u zapoinje kadaovjek poinje proizvoditi i stvarati viak vrijednosti.Proizvodnja je drutveni odnos. Da bi ljudi proizvodili moraju saraivati i zajedno raditi. Iz tihdrutvenih odnosa proizilaze veze koje predstavljaju nain ivota. Pojavom privatnog vlasnitva irazvojem privrede dolazi do temeljnih promjena u drutvenoj sferi i do sukoba u meusobnomodnosu ljudi. Te protivrjenosti su osnovna pokretaka snaga drutva i drutvenih promjena.Marx kae:''Nikada neka drutvena formacija ne propada prije nego to budu razvijenesve proizvodne snage za koje je ona dovoljno prostrana i nikad novi, vii odnosi proizvodnje nenastupaju prije nego to se materijalni uslovi njihove egzistencije nisu ve rodili u krili samogstarog drutva.''TALCOTT PARSONS je bio ameriki sociologije su teorije o mehanizmu drutva iorganizacionim principima koji stoje iza drutvenih struktura, ostvarile uticaj na savremenu

    sociologiju. Parsons kao funkcionalista, smatra da je drutvo entitet koji tei samoregulisanju,samoodravanju sa odreenim osnovnim potrebama ukljuujui odravanje drutvenog mira. Po

    2

  • 7/27/2019 Glavna Skripta Iz Sociologije-za Ucenje

    3/23

    funkcionalnoj teoriji drutvo je analogno organizmu i svaki dio slui svojoj svrsi, tj.izvrava svojufunkciju. Dijelovi drutva sarauju da bi ispinili potrebe drutva jer dijele zajednike vrijednosti iciljeve.

    Da li je sociologija teorijska ili empirijska

    METODE I TEHNIKE ISTRAIVANJA U SOCIOLOGIJIU sociologiji postoje snani sukobi oko toga da li je ona teorijska ili empirijska nauka iliak da li jeona uope nauka. Dalje se sukobljavaju stavovi o tome koji je predmet prouavanja sociologije ikojim se metodama treba sluiti. Metoda je niz postupaka ili ideja pomou kojih se nastoje uoiti iobjasniti odreene pojave i procesi.

    Najznaajnije metode kojima se sociologija koristi su:HISTORIJSKA METODA prouava globalnu historijuovjeanstva ili najznaajnijihdrutvenih institucija. Iz analiza i podataka dobijenih tom metodom, mogu se spoznatizakonomjernosti, procesi, pravci, tipovi i forme nastanka drutva, kao i njihov razvoj i kretanje.Zadaa historijske metode je da prikupi i proui grau koje su razne drutvene zajednice ostavile

    iza sebe i da tako otkriva zakonitosti i kretanje drutva.KOMPARATIVNA ILI USPOREDNA METODA se slui komparacijama i usporedbamakako bi se istraile odreene drutvene pojave ili procesi koji su predmet izuavanja.Komparacijama se pokuavaju objasniti odreeni procesi u drutvu. Ovom metodom sekoristio Emile Durkheim koji razlikuje tri nivoa usporednih istraivanja:1. usporedno istraivanje u jednom drutvu2. usporeivanje pojava u raznim drutvima3. usporeivanje pojava zajednikih za sva drutvaDIJALEKTIKA METODA se kritiki odnosi prema postojeim odnosima i drutvima ivizijski predvia njihovu budunost. Da bi razumjeli neke pojave i procese u drutvu neophodno jeznati njihov razvoj i perspektivu, posmatrati ih u njihovom totalitetu i kretanju. Govorei odijalektici koju je koristio,Marx kae da j