GAZI HUSREV-BEGOVA - Gazi Husrev-begova ¢  zbirka hadisa koju je sastavio Ebu Sud¥¾a ¥ irevejh

  • View
    3

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of GAZI HUSREV-BEGOVA - Gazi Husrev-begova ¢  zbirka hadisa koju je sastavio Ebu...

  • GAZI HUSREV-BEGOVA BIBLIOTEKA Autor teksta: Mustafa Jahić

    Izdavač: GAZI HUSREV-BEGOVA BIBLIOTEKA Gazi Husrev-begova br. 46, 71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina Tel: +387 /33/ 238-152, 264-960 (1, 2) • Fax: +387 /33/ 205-525 www.ghb.ba

    Za izdavača: dr. Mustafa Jahić

    Design: Tarik Jesenković Fotografije: Faruk Spilja i Ahmed Mehmedović Lektor: Aida Krzić Korektor: Tarik Jakubović

    Štampa: AMOSGRAF, Sarajevo • Tiraž: 1.000 (na bos. jeziku) Sarajevo, septembar 2013. godine

    CIP - Katalogizacija u publikaciji Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, Sarajevo 027.4(497.6 Sarajevo) JAHIĆ, Mustafa Gazi Husrev-begova biblioteka / [autor teksta Mustafa Jahić ; fotografije Faruk Spilja, Ahmed Mehmedović]. - Sarajevo : Gazi Husrev-begova biblioteka, 2013. - 55 str. : ilustr. ; 21 cm ISBN 978-9958-580-05-5 COBISS.BH-ID 20645638

  • GAZI HUSREV-BEGOVA BIBLIOTEKA Autor teksta: Mustafa Jahić

    Izdavač: GAZI HUSREV-BEGOVA BIBLIOTEKA Gazi Husrev-begova br. 46, 71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina Tel: +387 /33/ 238-152, 264-960 (1, 2) • Fax: +387 /33/ 205-525 www.ghb.ba

    Za izdavača: dr. Mustafa Jahić

    Design: Tarik Jesenković Fotografije: Faruk Spilja i Ahmed Mehmedović Lektor: Aida Krzić Korektor: Tarik Jakubović

    Štampa: AMOSGRAF, Sarajevo • Tiraž: 1.000 (na bos. jeziku) Sarajevo, septembar 2013. godine

    CIP - Katalogizacija u publikaciji Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, Sarajevo 027.4(497.6 Sarajevo) JAHIĆ, Mustafa Gazi Husrev-begova biblioteka / [autor teksta Mustafa Jahić ; fotografije Faruk Spilja, Ahmed Mehmedović]. - Sarajevo : Gazi Husrev-begova biblioteka, 2013. - 55 str. : ilustr. ; 21 cm ISBN 978-9958-580-05-5 COBISS.BH-ID 20645638

  • Gazi Husrev-begova biblioteka

    Gazi Husrev-begova biblioteka u Sara-jevu najstarija je kulturna institucija u Bosni i Hercegovini, koja od svoga osnutka kontinuirano služi misiji radi koje je osnovana. Naime, Gazi Husrev-beg, bosanski namjesnik, u Vakufnami o gradnji Medrese napisanoj 1537. godine, predvidio je da se “od novca koji preteče za gradnju Medrese kupi do- brih knjiga, koje će se upotrebljavati u spome- nutoj medresi, da se njima koriste čitaoci i da iz njih prepisuju oni koji se bave naukom”. Tom prilikom Gazi Husrev-beg je lično uvakufio ne- koliko rukopisa za biblioteku Medrese. Neki od tih rukopisa sačuvani su do danas i nalaze se u Gazi Husrev-begovoj biblioteci. Tako se godina osnutka Gazi Husrev-begove medrese smatra i godinom utemeljenja istoimene biblioteke.

    Gazi Husrev-begova biblioteka je najstarija javna biblioteka u Bosni i Hercegovini, koja radi kontinuirano od svoga osnutka 1537. godine.

    K Sl. 1. Kuršimlija medresa - mjesto osnivanja Gazi Husrev-begove biblioteke

    Sl. 3. Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu

    K Sl. 4. Pogled na Kuršimliju medre- su, u pozadini Gazi Husrev-begova džamija

    Sl. 2. Stranica rukopisa s tekstom o uvakufljenju knjiga (R-268)

    úóí

    5

  • Sve do 1863. godine Biblioteka je bila u sklopu Medrese. Te je godine, na poticaj Topal Osman-paše, bosanskoga namjesnika, uprava Gazi Husrev-begova vakufa dogradila jednu veću prostoriju uz Gazi Husrev-begovu džami- ju, pored munare, u koju je Biblioteka preselje- na iz Medrese.

    U navedenom prostoru Biblioteka je ostala do 1935. godine, kada je, zbog povećanja knjiž- nog fonda i broja korisnika, premještena u pri- zemne prostorije zgrade sarajevskog muftijstva ispred Careve džamije. Kasnije se Biblioteka proširila i u zgradi bivšeg Ulema-medžlisa, ta- kođer pred Carevom džamijom, a cijela zgrada

    bivšeg muftijstva upotrijebljena je za smještaj knjižnog fonda.

    U prostorijama ispred Careve džamije Bi- blioteka je ostala do aprila 1992. godine, kada je iz sigurnosnih razloga usljed agresije na Bo- snu i Hercegovinu izmještena iz ovih prosto- rija. Štampane knjige premještene su u desnu tetimu Careve džamije dok su rukopisi tokom agresije (1992.-1996.) premještani više (osam) puta na različite lokacije u Sarajevu. Najvredni- jih 500 rukopisa smješteni su u trezor Privred- ne banke, gdje su ostali tokom cijeloga rata. Zahvaljujući ovim aktivnostima svi fondovi Biblioteke su u cijelosti spašeni.

    Sl. 5. Zgrada bivšeg Ulema-medžlisa i sarajevskog muftijstva, ispred Ca- reve džamije, u kojoj se nalazila Gazi Husrev-begova biblioteka u periodu 1935-1992. k

    6

  • Knjižni fond

    Kako je izgledao prvobitni knjižni fond Biblioteke teško je utvrditi, jer su razne vrste nedaća - kao što su poplave, po- žari, ratovi i druge nesreće koje su kroz četiri stoljeća pratile Sarajevo, pogađale i Biblioteku. Posebno velika nesreća pogodila je Biblioteku tokom provale Eugena Savojskog 1697. godine u Sarajevo, kada je spaljen i opljačkan i Gazi Husrev-begov vakuf. Tom prilikom izgorjele su ili odnesene sve knjige iz Biblioteke. Ovom prilikom nestali su i sidžili iz Sarajevskog šeri- jatskog suda i drugi historijski dokumenti.

    Fond Gazi Husrev-begove biblioteke tre- nutačno broji oko stotinu hiljada kodeksa ru- kopisa, štampanih knjiga, časopisa i dokume- nata na arapskom, turskom, perzijskom, bo- sanskom i još nekim evropskim jezicima. Od toga više od 10.500 bibliotečkih jedinica čine kodeksi rukopisa sa oko 20.000 većih i manjih djela iz islamskih nauka, orijentalnih jezika, lijepe književnosti, filozofije, logike, historije, medicine, veterine, matematike, astronomije i drugih nauka.

    Rukopisni fond Biblioteke povećavao se na razne načine. Značajan broj rukopisa prepisan je u Gazi Husrev-begovoj medresi i Hanikahu. O tome svjedoče natpisi na velikom broju sa- čuvanih rukopisa. To istovremeno svjedoči da su Medresa i Hanikah bili i prepisivački centri.

    Rukopisni fond Gazi Husrev-begove biblio- teke, naročito u kasnijoj fazi, povećavao se i na taj način što su mnogi pojedinci uvakufljavali ili poklanjali ovoj biblioteci svoje knjige ili cije-

    Sl. 6. Pribor za pisanje.

    úóí

    7

  • le biblioteke. Fond Biblioteke značajno je pove- ćavan i priključivanjem ovoj biblioteci ostataka knjiga iz drugih javnih biblioteka i medresa Bosne i Hercegovine.

    Tako su u ovu Biblioteku došli rukopisi knjiga iz biblioteka:

    • Hadži Mehmed-bega Karađoz-bega iz Mo- stara (osn. 1557.)

    Sl. 7. Rukopis djela Multaka-l-abhur, na arapskom jeziku, autora Ibrahima el-Halebije (um. 1549.), prepisao je Jahja, sin Abdullahov, sin Mahmu- dov, iz Visokog, u Gazi Husrev-bego- voj medresi u osamnaestom stoljeću. (R-1636) k

    8

  • • Memi Šah-bega iz Foče (osn. 1569.)

    • Derviš-paše Bajezidagića iz Mostara (osn. 1592.)

    • Elči Ibrahim-pašine medrese iz Travnika (osn. 1704.)

    • Mustafa-efendije Ejub(ov)ića - Šejh Juje (um. 1707.)

    • Hadži Halil-efendije iz Gračanice (živio sredinom XVIII stoljeća)

    • Osman Šehdi-efendije Bjelopoljca iz Sara- jeva (osn. 1760/61.)

    • Abdulah-efendije Kantamirije iz Sarajeva (osn. 1774/75.) i dr.

    Sl. 8. Rukopis djela Raf‘u-l-hafaʼ ‘an zati-š-šifaʼ, na arapskom jeziku, koje je napisao Ali ibn Sultan Muhammed el-Kari (um. 1605.), prepisao je hadži Muhammed, sin Velijuddina, mu- derris u Gazi Husrev-begovom hani- kahu u Sarajevu, 1193/1779. godine. (R-689)K

    9

  • U novije vrijeme za Biblioteku je otkupljeno nekoliko značajnih privatnih biblioteka, kao što su biblioteke Hadži Mehmed-efendije Han- džića (um. 1944.), dio biblioteke vrhovnog še- rijatskog suca Hilmi-efendije Hatibovića (um. 1944.), biblioteka Osmana Asafa Sokolovića (um. 1971.) i biblioteka dr. Muhammeda Hadži- jahića (um. 1986.).

    U posljednje vrijeme za Gazi Husrev-bego- vu biblioteku poklonjeno je i nekoliko posebno vrijednih privatnih biblioteka koje su poklonili

    njihovi vlasnici ili nakon njihove smrti nasljed- nici - kao što su biblioteke Sinanudin-efendije Sokolovića iz Sarajeva, porodice Čaršimamo- vić iz Zenice, sestara Đumišić iz Banje Luke i dr. U ovim i drugim poklonjenim i otkuplje- nim bibliotekama i zbirkama, pored rukopisa nalaze se i štampana djela na arapskom, tur- skom, perzijskom, bosanskom/srpskom/hrvat- skom i drugim evropskim jezicima.

    Sl. 9. Rukopis djela et-Tebsire ve-t- -tezkire, koje je napisao Zejnuddin Abdurrahim ibn el-Husejn el-Iraki, vakuf je biblioteke Osmana Šeh- di-efendije. (R-855) k

    10

  • Sl. 10. i 11. (gore i lijevo). Rukopis el-Buharijine zbirke hadisa vakuf je Kantamirijine biblioteke. (R-114)

    11

  • Rukopisi

    k Sl. 12. Rukopis djela Ihjau ulumi- d-din, na arapskom jeziku, koje je napisao Ebu Hamid Muhammed el-Gazali (um. 1111. godine) najsta- riji je rukopis u Gazi Husrev-begovoj biblioteci. Ovaj rukopis prepisan je za života njegovog autora, 1105. godine. (R-1308)

    úóí

    12

  • Veliki broj rukopisa nastali su - bilo da su napisani ili prepisani - u raznim krajevima islamskog svijeta, osobito u pojedinim većim i značajnim centrima - kao što su: Mekka, Medina, Kairo, Bagdad i, naro- čito, Istanbul. Ovi rukopisi, ponekad unikati ili rariteti, dospijevali su u Bosnu i Hercegovinu i njoj susjedne zemlje na razne načine: trgovi- nom, odlaskom na hadž ljudi iz ovih krajeva ili, posebno, preko bošnjačkih studenata koji su se u tim centrima obrazovali i studirali.

    Među ovim rukopisima nalaze se i dje- la bošnjačkih autora napisana ili prepisana u spomenut