of 76/76
Irina Tomić Hotel Budva Uspjeh u turizmu nije kratkoročna priča Turistički poslenici Unaprijediti destinacijski menadžment Mr Nikola Vulić Digitalizuj.me Biznis mora biti na Facebooku i Twitteru ISSN 0350-5340 Godina LI Broj 11 Novembar 2015. Vojo Banović, predsjednik Skupštine PKCG Komoru odlikuje bogata tradicija i stvaralačka energija

Vojo Banović, predsjednik Skupštine PKCG Komoru odlikuje

  • View
    3

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Vojo Banović, predsjednik Skupštine PKCG Komoru odlikuje

Irina Tomi Hotel Budva Uspjeh u turizmu nije kratkorona pria
Turistiki poslenici Unaprijediti destinacijski menadment
Mr Nikola Vuli Digitalizuj.me Biznis mora biti na Facebooku i Twitteru
IS SN
0 35
0- 53
stvaralaka energija
IM PR
ES U
M
8 Vojo Banovi, predsjednik Skupštine Privredne komore Crne Gore Komoru odlikuje bogata tradicija i stvaralaka energija
Broj 11 Novembar 2015.
Izdava:
Privredna komora Crne Gore Novaka Miloševa 29/II Podgorica 81000, Crna Gora Tel: +382 20 230 545 e-mail: [email protected] http://www.privrednakomora.me
Redakcijski odbor:
lanovi: Pavle D. Radovanovi, Novica Bulatovi, Tanja Radusinovi, dr Mladen Perazi, mr Nina Draki, Aleksandar Maronovi
v.d. Glavna i odgovorna urednica: Milka Piurica
Novinar: Igor Perovi
Adresa Redakcije:
Privredna komora Crne Gore/Glasnik Novaka Miloševa 29/II Podgorica 81000, Crna Gora Tel: +382 20 230 439 e-mail: [email protected]
Dizajn:
Privredna komora Crne Gore
List izlazi od 1964. godine i upisan je u registar javnih glasila Crne Gore.
PDF verziju moete preuzeti na: http://www.privrednakomora.me/mul- timedija/glasnik
Vojo Banovic, President of the Assembly of the CEM Rich tradition and creative energy characterize the Chamber
Irina Tomic, director of Hotel Budva Success in tourism permeated with emotions
Mr Nikola Vulic, co-owner of the portal Digitalizuj.me Social Networks Aimed at Improving Business Operations
ADRIATinn Project Through innovations to greater competitiveness
Excellent SME project of CEM Success leads to the market recognition
11
36
50
59
63
4
Obiljeen Svjetski dan
Irina Tomi, direktorica Hotela Budva Uspješan turizam je protkan emocijom
Crna Gora - Bangladeš Biznismeni dvije zemlje zainteresovani za saradnju
Mr Nikola Vuli, Digitalizuj.me Društvene mree u funkciji unapreenja poslovanja
ADRIATinn projekat Inovacijama do vee konkurentnosti
Excellent SME Isticanjem uspjeha do prepoznatljivosti na trištu
32
42
28
48
56
62
5
2005. Smanjen uvoz
Za sedam mjeseci 2005. godine uvoz hrane smanjen je za 21 miliona eura. Manje smo uvozili meso i preraevine i to za 3,9 miliona eura, voe i pove za pet miliona, dok je uvoz ribe smanjen je za 35 odsto. Smanjen je i uvoz i stone hrane i to tri miliona eura.
Pozitivni trendovi zabiljeeni su i u oblasti drvopreraivake industrije jer je uvoz nii 3,6 miliona eura.
Zoran Vukevi, direktor Direkcije za razvoj malih i srednjih preduzea kae da su smanje- nju uvozne zavisnosti u sektorima hrane i drvne industrije doprinijeli projekti koje realizuje ova direkcija i koji doprinose poveanju konkurentske sposobnosti domaih preduzea, pi- sao je Glasnik.
2009. Dobri poslovni rezultati Plantaa »13. jul«
Kompanija Plantae«13. jul« u 2009. godini investirala je preko 6,5 miliona eura u ra- zvoj i, uprkos ekonomskoj krizi, ostvarila izuzetno dobre poslovne rezultate. Izvršna direktorica Plantaa Verica Maraš kazala je da je te godine ubrano 19 miliona kilogra-
ma vinskog i dva miliona kg stonog groa.
- Podigli smo nove zasade vinograda površine 144 hektara, a vrijednost te investicije iznosi- la je 3,5 miliona eura, rekla je Maraš.
Kompanija je investirala i u novu, savremenu opremu, kao i proširivanje kapaciteta vinskog podruma i to tri miliona eura.
Poslovna politika Plantaa u narednom periodu temeljie se na osvajanju novih trišta, teh- nologije i znanja, pisao je Glasnik 2009. godine.
6
Broj 11 Novembar 2015.
Konstituisana Skupština Privredne komore
Vojo Banovi predsjednik Pred Crnom Gorom su obaveze koje nameu integracioni procesi u EU i NATO što otvara nove prostore za djelovanje Privredne komore i cjelokupne poslovne zajednice, kazao je novi predsjednik Skupštine.
Skupština Privredne komore Crne Gore konstituisana je u novom sazivu 11. novembra 2015. godine. Usvojen je Poslov- nik o radu i verifikovani su mandati 47 lanova Skupštine.
Za predsjednika Skupštine Privredne komore jednoglasno je iza- bran Vojo Banovi, izvršni direktor kompanije Jadroagent Bar, dok e njegov zamjenik u narednom etvorogodišnjem mandatu biti Luka Jovanovi, direktor Termoelektrane Pljevlja.
Skupština je izabrala lanove Upravnog odbora Privredne komore.
Odlueno je o prestanku vaenja pravilnika koji se odnose na Spoljnotrgovinsku arbitrau i Stalni izbrani sud pri Privrednoj ko- mori. Skupština je donijela Arbitrana pravila pred Arbitranim sudom pri Privrednoj komori Crne Gore. Usvojena i Arbitrana pravila Komisije Ujedinjenih Nacija za meunarodno trgovinsko
pravo (UNCITRAL) pred Arbitranim sudom pri Privrednoj komori Crne.
lanovi Skupštine
Od 47 lanova Skupštine njih 34 izabrali su odbori udruenja na svojim nedavno odranim konstitutivnim sjednicama. Predsje- dnici odbora udruenja su, shodno Statutu Komore, po automatiz- mu, lanovi Skupštine.
- Izborima u Privrednoj komori, koji su sprovedeni u skladu sa Od- lukom Skupštine od 27. marta 2015. izabrano je 350 predstavnika privrede u 13 odbora udruenja. Kada se zna da je u grupacijama još 95 privrednika, a u koordinacionim odborima njih 108, znai da
7
Banovi predsjednik Skupštine
Novi predsjednik Skupštine Privredne komore Vojo Banovi, iz- vršni direktor kompanije Jadroagent Bar, dugogodišnji je ugledni privrednik koji je i do sada bio angaovan u organima i drugim oblicima rada Komore. Sve ga to preporuuje da motiviše privre- dnike u radu na unapreenju poslovnog ambijenta te tako dopri- nesu razvoju ekonomije Crne Gore.
- Privredna komora Crne Gore je uvijek bila mjesto gdje su pri- vrednici rješavali aktuelna poslovna pitanja, a posljednjih godina opravdano ima sve vei znaaj, jer kroz partnerstvo sa Vladom znaajno doprinosi stvaranju povoljnog biznis ambijenta. Kako su pred Crnom Gorom obaveze koje nameu integracioni procesi u EU i NATO to otvara i nove prostore za djelovanje Privredne komo- re i cjelokupne poslovne zajednice – rekao je Banovi.
Upravni odbor
Na predlog predsjednika Privredne komore Mijuškovia, u Upravni odbor ove institucije su izabrani: eljko Andri, Institut „Dr Simo Miloševi“, Dragan Bokan, Voli Trade, arko Buri, Normal-Com- pany, Tomislav elebi, „elebi“, Sanja alasan, Industrija piva i sokova „Trebjesa“, Milovan urikovi, Aerodromi Crne Gore, Hil- mija Franca, „Meso- Promet“, Vlastimir Golubovi, „Veletex“, ori- je Goranovi, IM „Goranovi“, Katarina Kaanegra, Hotelska grupa „Budvanska rivijera“, Sran Kovaevi, Elektroprivreda Crne Gore, Milan Martinovi, Pošta Crne Gore, Slobo Pajovi, Luka Bar, Slavo- ljub Popadi, Rudnik uglja Pljevlja, dr Radenko Puri, Akcionarsko društvo za osiguranje „Loven“, Milenko Radmilovi, Lovenin- vest, Darko Radunovi, Prva banka Crne Gore, Pavle Radulovi, Ju- gopetrol, Milija Zekovi, Crnogorski Telekom i Vojin ugi.
Predsjednik Komore je po funkciji predsjednik Upravnog odbora .
Arbitraa
Skupština Komore stavila je van snage pravilnike koji se odnose na Spoljnotrgovinsku arbitrau i Stalni izbrani sud i usvojila pravi- la po kojima e raditi jedinstveni Arbitrani sud pri ovoj instituciji.
Potpredsjednik PKCG Stanko Zlokovi je objasnio da je ove godine prvi put donesen Zakon o Arbitrai kao nainu rješavanja poslov- nih sporova.
- Ovi pravilnici omoguavaju da se na efikasan nain u Privrednoj komori rješavaju sporovi domaih i inostranih pravnih i fizikih subjekata. Da bi Arbitraa pred Komorom bila konkurentna, u od- nosu na okruenje, predvidjeli smo da arbitrani postupci ne traju due od šest mjeseci. Odluili smo da se Arbitrani postupci mogu voditi i UNCITRAL pravilima kako bi izašli u susret stranim kom- panijama.
Predsjednik Mijuškovi je kazao da se Komora iz godine u godi- nu trudi da priblii privrednicima prednosti Arbitrae te da je ona inicirala i uz pomo eksperata izradila Predlog zakona koji je ove godine usvojen.
je u organima Komore sve zajedno više od 550 predstavnika cijele privrede koji e u narednom etvorogodišnjem periodu zastupati njene interese – kazao je predsjednik Privredne komore Crne Gore Velimir Mijuškovi, koji je vodio konstitutivnu sjednicu Skupštine.
On je naglasio da snagu i autoritet Komore ine relevantni pred- stavnici cijele privrede prenosei iskustva iz prakse o poslovnom ambijentu koja ova institucija predoava donosiocima odluka. Ocijenio je da je Struna sluba Komore izuzetno jaka i predstavlja kvalitetnu logistiku privrednicima.
lanovi Skupštine su Luka Jovanovi, EPCG AD – Termoelektra- na Pljevlja, Dragan Laketi, Crnogorski elektroprenosni sistem, Igor Popovi, EPCG-FC Distribucija, Dragan Nikoli, Jugopetrol, dr Miraš urovi, Institut za crnu metalurgiju, Vladimir ivkovi, Daido metal, Dragan Mijovi, Uniprom KAP, Milovan Gojkovi, ŠIK „Polimlje“, Rajko Dragaš, Vektra Jaki, Jovan Joveti, Montkarton, dr Milutin uranovi, Šimši Montmilk, Zorka Šljuki, Mljekara Srna, Mitar Joki, Nikšiki Mlin, Nedeljko ovi, Bonesa, dr Deda elovi, Luka Bar, Vladan Lalatovi, Lalatovi Travel, Milivoje Pa- vievi, Montecargo, Jovan Kaluerovi, Zrnoit, Milan Boovi, Mermer, Safet Pupovi, elebi, Mile Guji, Normal Company, Stevan Karadagli, Kastex, Risto Drekalovi, Kips, Ivan Karadi, Merkator CG, Sreten Radonji, Samms, Dragan Ivanevi, Queen Management, Zoran Mrdak, JP Nacionalni parkovi Crne Gore, Gani Resulbegovi, Real estate & CO, Nikola Mili, Talija Company, dr Rajko Bujkovi, Jadranski sajam, Marko Škrelja, Giovanni Trade, Radoman Buri, Ralex, Radomir Vulaš, Osvit, Mladen Rabrenovi, Zapad banka, Manolina Bašovi, Atlas banka, Relja urovi, Erste banka, Amir Nurkovi, Komisija za hartije od vrijednosti, Aleksan- dar Radulovi, Montex – Elektronika, Tarik Zaimovi, Bild Studio, Aleksandar Prelevi, Jugodata, Radovan Radulovi, Montenomaks Control & Logistics, Vojo Banovi, Jadroagent, Darko Globarevi,
8
Komoru odlikuje bogata tradicija i stvaralaka energija
9
Integrativni procesi koji nose brojne izazove prilagoavanja privrede, iznalaenje naina da se doe do jeftinijih finansija, smanjenje spoljnotrgovinskog deficita, poboljšanje infrastrukture u najširem smislu te rijei neizostavan su dio aktivnosti Komore sada i u narednom periodu.
Vojo Banovi, izvršni direktor Jadroagenta iz Bara, izabran je za predsjednika Skupštine Privredne komore Crne Gore 11. novembra 2015. godine. Rije je o uglednom privredniku
koji je radio u turizmu kao pomonik direktora HTP Korali Bar i sekretar turistike organizacije te opštine, a koji je od 1998. godine na elnoj funkciji Jadroagenta- Meunarodne pomorske i saob- raajne agencije.
Aktivno je bio ukljuen u rad organa i drugih oblika organizovanja u Komori kao lan odbora udruenja pomorske privrede, saobraa- ja i špeditera, zatim Upravnog odbora Komore u prethodnom man- datu, te zamjenik predsjednika Skupštine Komore u mandatnom periodu 2007-2011. Kao predstavnik Komore bio je i lan Savjeta Radiotelevizije Crne Gore.
Glasnik: Nedavno ste izabrani za predsjednika Skupštine Privre- dne komore Crne Gore. Uz naše estitke za izbor na ovu znaajnu funkciju i pitanje - koje aktivnosti smatrate da treba da budu u fo- kusu rada Komore u narednom perodu?
V. Banovi: Zahvaljujem na vašim estitkama povodom izbora na ovu, za jednog privrednika veoma vanu poziciju. Izbor za preds- jednika Skupštine Privredne komore Crne Gore doivljavam kao posebnu ast koju su mi ukazali kolege privrednici, birajui me da budem prvi meu jednakima u najvišem organu izuzetno uspje- šne privredne asocijacije, koja okuplja i zastupa interese privrede ve skoro itav vijek.
Istovremeno sam svjestan da sam time preuzeo veliku odgovor- nost koju ova pozicija nosi, kako u smislu opravdavanja povjerenja uvaenih kolega koji su me predloili i birali, tako i injenice da u naredne etiri godine zajedno sa njima utvrivati pravce dje- lovanja i aktivnosti naše Komore, koji se procjenjuju kao nuni za poboljšavanje poslovnog ambijenta i unapreenje nacionalne eko- nomije, pred kojom su brojni izazovi.
U vezi sa postizanjem ciljeva koje sam naveo, smatram da mi u Komori treba da nastavimo sa zapoetim aktivnostima, usmjere- nim na prepoznavanje i sublimiranje svih prepreka sa kojima se privreda susrijee, te da uz preporuke i sugestije donosiocima od- luka na svim nivoima, nastojimo da se one otklanjaju. Ti poslovi naješe iziskuju vrijeme, budui da podrazumijevanju izmjene seta zakonskih rješenja, ali smatram da moramo pokazati istraj- nost i strpljenje na tom poslu. Nekada to bude potpuno u skladu sa oekivanjima privrede, nekada, uz prihvatljiva obrazloenja, ne, a naalost ima i situacija kada oekivani ishod neopravdano izo- stane zarad odreenih politikih ili drugih neprihvatljivih razloga i nerazumijevanja.
Promocija privrede inostranim partnerima koja se realizuje kao redovna aktivnost Privredne komore privlai interesovanje pri- vrednika. Smatram da je, takoe, to dio poslova koji predstavlja prioritet u radu Komore. Svaki novi susret prilika je za poslovnu saradnju i to je dragocjeno za sve koji su u biznisu. Ovi rezultati mogu biti vidljivi brzo, ili, pak, tek nakon dueg protoka vremena,
ali dokazano uspješan nain na koji to Komora sa drugim komo- rama iz inostranstva radi je model kakav se primjenjuje svugdje u Evropi, a i šire.
Brojne nove usluge, koje se uvode u široku lepezu djelatnosti Ko- more, uz dobru marketinšku promociju, od znaaja su za nas u privredi.
Zahvaljujui Privrednoj komori, dostupne su nam potpuno bespla- tne brojne edukativne aktivnosti i mi iz privrede to treba još više da koristimo da bismo unapreivali kadrove koji rade u našim kompanijama, a i znanje nas menadera. Kada govorim o obrazo- vanju, trudiu se da maksimalno pomognem nastojanjima anga- ovanih u Komori u namjeri da se bolje poveu obrazovni sektor i privreda. Tu je potrebna puna ukljuenost svih nas iz prakse, jer oekivana veza trišta rada i obrazovanja u suprotnom ne moe funkcionisati.
Integrativni procesi koji nose brojne izazove prilagoavanja pri- vrede, iznalaenje naina da se doe do povoljnijih finansija, sma- njenje spoljnotrgovinskog deficita, poboljšanje infrastrukture u najširem smislu te rijei i dr. neizostavan su dio aktivnosti Komore sada i u narednom periodu.
Glasnik: Dobro poznajete djelatnost Privredne komore jer aktivno uestvujete u radu najstarije i najbrojnije institucije crnogorskih privrednika. Što biste rekli o Komori, njenom višedecenijskom tra- janju i budunosti?
V. Banovi: Ve dugi niz godina aktivan sam u Komori, kako kroz rad granskih odbora udruenja, koordinacionih odbora, Upravnog odbora i Skupštine i poznati su mi uloeni napori zarad ostvarenja ciljeva koje kroz programske aktivnosti privreda sebi postavlja.
Kao što sam ve naveo, ponosan sam na injenicu da sam predsje- dnik Skupštine asocijacije koja je od 1928. godine, kada je osnova- na, išla uzlaznom putanjom, ne mijenjajui svoje dobro postavlje- ne osnove, a modernizujui se u mjeri koja je istovremeno nuna i adekvatna odreenom društvenom i ekonomskom trenutku.
Jaanje industrije je uslov rasta
Glasnik: Hoe li u našoj dravi zaivjeti vei broj industrij- skih projekata, koje forsiraju i privrede razvijenih drava, i koji bi, uz turizam i poljoprivredu, omoguili bri razvoj?
V. Banovi: Smatram da do toga mora doi, ukoliko elimo da ostvarimo planirani ekonomski rast. Otvaranje proizvo- dnih pogona u vidu malih i srednjih preduzea kroz poslov- ne zone koje nude stimulativne uslove za pokretanje bizni- sa, moralo bi se realizovati.
10
Broj 11 Novembar 2015.
ista i uspravna tradicija i stvaralaka energija treba i dalje da nas dri okupljene u namjeri da budemo privreda koja moe nositi sve promjene, izazove, stvarajui jaku nacionalnu ekonomiju kao ga- ranta ukupnog rasta i razvoja.
Iskazujem iskreno poštovanje utemeljivaima Komore i svim ka- snijim generacijama, jer su, i u veoma zahtjevnim vremenima, uspijevali odgovoriti izazovima koji su se pred njih stavljali.
Takoe, ovim putem prenosim i nepodijeljeno mišljenje kolega pri- vrednika da Privredna komora danas predstavlja savremenu i na- prednu strunu instituciju, koja je na osmišljen i mudar nain za svoju nadogradnju, kao i domae i meunarodno pozicioniranje, koristila vrijednosti stvorene kroz duge godine njenog postojanja. Budui da smo mi u Crnoj Gori skloni a priori potiranju prošlosti, navedena injenica zavreuje da bude istaknuta.
Glasnik: Ve ste rekli da je Privredna komora mjesto dogovora privrednika, zalae se da zahtjevi biznisa budu uvaeni od strane donosioca odluka, a ona je i odredište uspostavljanja meusobnih i poslovnih veza sa inostranim partnerima i dr. Po vašem mišljenju, u ovom vremenu, kojim segmentima rada Komora treba da poklo- ni najveu panju i zašto?
V. Banovi: Posredstvom Komore na dnevnoj osnovi privreda ostvaruje komunikaciju sa upravama na lokalnom i dravnom nivou. Naime, kada god se prepozna smetnja u poslovanju, koja ima tendenciju da postane problem širih razmjera, u mogunosti smo da odmah reagujemo. Zahvaljujui toj dobroj vezi, više puta smo uspjeli da preduprijedimo neke situacije koje su mogle imati velike negativne posljedice.
Takoe, u najveem broju skupova koji se organizuju u Komori, kako tematskih, tako i onih na nivou granskih privrednih udru- enja, uestvuju predstavnici dravne administracije, koji dobijaju direktne informacije o konkretnim pitanjima. Tako, se recimo, sa Upravom carina sastanci odravaju jednom mjeseno, a ishodi tih sastanaka pokazuju da je rije o više nego dobrom modelu.
Vano da rei i da je Privredna komora ukljuena u rad brojnih Vla- dinih tijela, savjeta i slino, zahvaljujui emu imamo priliku da pratimo procese koji se odvijaju.
Glasnik: Kako vidite relaciju Komora - drava kao i Komora - meunarodne privredne asocijacije?
V. Banovi: Dugo sam aktivan u Komori, kao što ste to ve i konsta- tovali, te mogu tvrditi da je relacija Komora-drava na izuzetno vi- sokom nivou. Dio smo dravno privrednih delegacija koje predvo- di ili prima Predsjednik Crne Gore, po potrebi participiramo u radu radnih tijela Skupštine, a saradnju sa Vladom sam ve elaborirao.
Takoe, svake godine Komora organizuje godišnji sastanak privre- dnika sa Predsjednikom Vlade. Rije je o višesatnim konstruktiv- nim i konkretnim razgovorima, koji su ve tradicionalni i visoko su respektovani od strane i premijera i privrednika. S obzirom da se odravaju krajem kalendarske godine ovi sastanci su prilika da se na bazi istraivanja koje radi Komora, te objedinjavanja velikog broja redovnih i tematskih, granskih i drugih skupova u Komori sagleda situacija u privredi i daju smjernice i preporuke Vladi za ekonomsku politiku.
Što se tie odnosa Komore i meunarodnih privrednih asocijacija, tome se svakako poklanja duna panja i nema sumnje da je on na izuzetno visokom nivou.
Glasnik: Komora je promoter naše privrede u inostranstvu. Ve ste se osvrnuli i na ovu temu, ipak, da li elite još nešto da prokomen- tarišete?
V. Banovi: Prepoznajui poslovne prilike u svakom novom susre- tu, veoma drim do ueša moje kompanije u poslovnim delegaci- jama koje Komora organizuje. Prednosti ovog seta aktivnosti sam ranije iznio. Ovdje elim još da dodam da je Komora ovim povodi- ma izuzetan promoter i dravnih projekata i ukupnog ambijenta, što vjerujem biva prepoznato i cijenjeno kao takvo.
Treba imati na umu da Privredna komora ovakve skupove radi u saradnji sa drugim inostranim komorama, što privrednika-ue- snika ini sigurnim da sa druge strane imate briljivo odabranog i provjerenog partnera za poslovni razgovor.
Glasnik: Po profesiji ste ekonomista, imate bogato iskustvo u bi- znisu, što znai da ste itekako kompetentni da ocijenite ekonomi- ju Crne Gore i njene oekivane trendove?
V. Banovi: Nema sumnje da je 2006. godina bila izuzetno vana prekretnica za Crnu Goru u svakom, a naravno i u ekonomskom smislu. Stope rasta su bile izuzetno visoke sve do izbijanja svjet- ske ekonomske krize, koja je na alost uzdrmala ekonomiju na globalnom nivou. Zahvaljujui tom znaajnom rastu, kod nas su se ovi udari osjetili kasnije, ali svakako osjetili. Nakon recesije, mi smo ponovo u zoni rasta, a cijenim potrebnim naglasiti da inte- resovanje investitora za ulaganje u Crnu Goru takoe raste. Nova ulaganja uz naglašeno vane infrastrukturne projekte koji se ve realizuju, predstavljaju zamajac i za oekivati je da brojna mala i srednja preduzea u tom lancu nau sebi adekvatno mjesto.
esto pominjani javni dug, koji je blizu granice kriterijuma iz Ma- strihta, predstavlja potencijalnu bojazan, ali sasvim je realno bilo zaduivanje drave za gradnju auto-puta i siguran sam da su u projekcijama od strane Vlade koje su raene po ovom pitanju mi- nimizirane mogunosti da stvari krenu u neeljenom smjeru.
Problem niske pokrivenosti uvoza izvozom koji je jedna od nagla- šenijih karakteristika naše ekonomije nije mali, ali njime se treba sistematski baviti. Ubijeen sam da treba veu panju posvetiti poveanju „skrivenog izvoza”, kako bi ovaj jaz ublaavali.
Naravno, nepostojanje institucije koja moe finansijski pratiti zahtjev razvoja privrede, predstavlja pitanje koje ve dui period mi u Komori stavljamo pred Vladu. Naše kompanije na raspola- ganju imaju sredstva znaajno skuplja nego njihova konkurencija u Evropi, pa i u region. To koi i razvoj i poveanje nivoa konku- rentnosti, a uz nagomilana meusobna dugovanja nerijetko guši kompaniju.
Glasnik: Poslovna 2015. je za nama? Šta nam donosi naredna go- dina?
V. Banovi: U narednoj godini se svakako moramo baviti svim onim što sam nabrojao kao nedostacima naše ekonomije i po- slovnog ambijenta u prethodnom pitanju. Uz to, dugo pominjane izmjene Zakona o radu, baš kao i izmjene sistema obrazovanja ostaju prioritetni izazovi.
Naravno uz zapoete i planirane projekte, date projekcije rasta su više nego realne.
11
Rich tradition and creative energy characterize the Chamber
Integration processes, which bring a number of challenges regarding the adapting of the economy, finding ways to get to the cheaper finance, reducing the trade deficit, improving infrastructure in the broadest sense of the word, are an integral part of the Chamber’s activities now and will be in the forthcoming period.
12
Broj 11 Novembar 2015.
Mr. Vojo Banovic, executive director of Jadroagent from Bar, was elected President of the Assembly of the Cham- ber of Economy of Montenegro (CEM) on November 11,
2015. He is a respectable entrepreneur who has worked in the tou- rism industry as assistant director of HTC Korali Bar and secretary of tourism organization of Bar. Since 1998, he has been a head of Jadroagent-international maritime and transport agency.
He has been actively involved in the activities of bodies and other forms of organization in the Chamber as a member of the As- sociation Board of the maritime economy, transport and freight forwarders, as well as the Managing Board of the Chamber in the previous term. Mr. Banovic was also a Vice-President of the As- sembly during 2007-2011. As a representative of the CEM, he was a member of the Council of Radio and Television of Montenegro.
Glasnik: You have recently been elected President of the CEM As- sembly. Congratulations on your election to this important positi- on. In Your opinion, which activities should the CEM focus on in the following period?
V. Banovic: I'm grateful for the congratulations on the occasion of the elections to this, for a businessman, very important position. I am much honored that my colleges-entrepreneurs have elected me the President of the CEM Assembly, choosing me to be the first among equals in the highest body of a very successful trade asso- ciation, which brings together and represents the interests of the economy for almost a century.
At the same time, I am aware that I am assuming great responsibi- lity which this position carries, both in terms of justifying the trust of distinguished colleagues who nominated and elected me, and the fact that next four years we will determine courses of actions and activities of our Chamber, which are necessary to improve the business environment and promote national economy which is facing many challenges.
Regarding the achievement of the goals I have listed, I think that we in the Chamber should continue with the initiated activities, aimed at identifying and summarizing of all obstacles which the economy encounters with. We should also try to remove these ob- stacles with recommendations and suggestions to decision ma- kers at all levels. These activities usually take time, since they in- volve changes to the set of legal solutions, but I think that we need to show persistency and patience in this business.
Sometimes it is completely in line with the expectations of the economy, but sometimes with acceptable explanations, it is not. Unfortunately, there are situations when the expected outcome is not achieved, without good reason, for the sake of certain political or other unacceptable reasons and lack of understanding.
Promotion of the economy to foreign partners, which is realized as a regular activity of the Chamber of Economy of Montenegro, attracts interest of entrepreneurs. I think it is also a part of the ac- tivities which is identified as priority in the work of the CEM. Each new meeting is an opportunity for business cooperation and it is valuable for those who are in business. These results can be seen quickly, or after some time. The way according to which the CEM cooperates with other chambers in this field has proven to be su- ccessful and is a model applied anywhere in Europe and beyond.
A number of new services, which are introduced in a wide array of the CEM activities, with a good marketing promotion, are impor-
tant for us in economy.
Thanks to the Chamber of Economy of Montenegro, a large num- ber of completely free educational activities are available to us and we, the representatives of the economy, need to use them more in order to improve our knowledge as well as knowledge of emplo- yees who work in our companies. When I talk about education, I will try to do my best to help the CEM efforts to create a better link between education sector and the economy. All of us need to be involved in this activity. Otherwise, the expected network between the labor market and education will not work.
Integration processes, which bring a number of challenges re- garding the adapting of the economy, finding ways to get to the cheaper finance, reducing the trade deficit, improving infrastruc- ture in the broadest sense of the word, are an integral part of the Chamber's activities now and will be in the forthcoming period.
Glasnik: You are quite familiar with the activities of the Chamber of Economy since you have been actively participating in the work of the oldest and largest institution of Montenegrin entrepreneurs. What would you say about the CEM, its decades-long existence and future?
V. Banovic: For many years I have been participating in the Cham- ber activities, through the work of sectoral association boards, co- ordination boards, the Managing Board and the Assembly, and I am aware of the efforts which are made in order to meet the objectives which the economy sets itself through the program activities.
As I have already said, I am proud of the fact that I am the Presi- dent of the Assembly of the Association, which has been moving upward since its establishment in 1928, without changing its well laid basics, but modernizing itself in a way which is at the same time necessary and appropriate to the particular social and eco- nomic moment.
Rich tradition and creative energy should continue to keep us uni- ted with the aim of becoming the economy which can handle all the changes, challenges, thus creating a strong national economy as a guarantor of the overall growth and development.
I express my sincere respect to the founders of the Association and all next generations, since they managed to respond to the challenges ahead of them in very demanding times.
Also, I would like to share an undivided opinion of fellow busines- smen that the Chamber of Economy of Montenegro represents a modern and advanced professional institution today, which used values created over the years of its existence in a designed and wise way for its upgrade. Since we in Montenegro tend a priori to suppress the past, the abovementioned fact deserves to be highli- ghted.
Glasnik: You've already said that the Chamber of Economy of Montenegro is a place where businessmen reach agreements, it advocates that business demands are respected by decision ma- kers, and it is also the place of the establishment of the business relations with foreign partners etc. In Your opinion, at this time, which segments does the Chamber need to focus on the most and why?
V. Banovic: Through the Chamber, the economy communicates with the authorities at the local and state level on a daily basis. Namely, whenever the obstacle in business which tends to be a
13
Broj 11Novembar 2015.
problem broader scale is identified, we are able to react immedi- ately. Thanks to this good relationship, we have succeeded many times in preventing a situation which could cause major negative consequences.
Also, the representatives of state administration, who receive direct information about specific issues, participate in the great number of events in the Chamber, both thematic and on the level of branch business associations. For example, meetings with Cu- stom Administration are held once a month and the outcomes of these meetings show that it is more than a good model.
It is important to say that the Chamber of Economy of Montenegro is involved in the activities of numerous Government bodies, co- uncils etc., thanks to which we have the opportunity to follow the ongoing processes.
Glasnik: What is your perception of the relation Chamber-State as well as Chamber-international economic association?
V. Banovic: I have been participating in the activities in the Cham- ber for a long time, as you have already noted. Therefore, I can claim that the relation chamber-state is at a very high level. We, entrepreneurs, are a part of the state economic delegation headed or hosted by the President of Montenegro. If necessary, we parti- cipate in the activities of the working bodies of the Parliament of Montenegro. I have already elaborated the cooperation with the Government.
Also, every year the Chamber organizes the annual meeting of businessmen with the President of the Government. These seve- ral-hours long, constructive and concrete conversations have al- ready become traditional and highly respected by both the prime minister and businessmen. Being taken place at the end of the calendar year, these meetings serve as an opportunity to examine situation in the economy and provide guidelines and recommen- dations to the Government for economic policy on the basis of re- search conducted by the Chamber and uniting a large number of regular and thematic, sectoral and other meetings.
With respect to relations between the Chamber and the internati- onal economic associations, a lot of attention has been paid to it and there is no doubt it is at a very high level.
Glasnik: The Chamber is a promoter of our economy abroad. You have already commented on this topic, though, is there anything else you would like to add?
V. Banovic: Recognizing the business opportunities in every new meeting, I care much about my company's participation in busi- ness delegations organized by the Chamber. I listed the advan- tages of this set of activities before. I want to add here that the Chamber on these occasions is an outstanding promoter of state projects and the overall environment as well, which I believe is be- ing recognized and appreciated as such. It should be borne in mind that the Chamber of Economy organizes this kind of gatherings in cooperation with other international chambers, which provide security to the businessman-participant that there is carefully se- lected and experienced partner for business conversation on the other side.
Glasnik: You are an economist by profession, have a rich experi- ence in business, which means that you are indeed competent to evaluate the economy of Montenegro and its expected trends?
V. Banovic: It is beyond doubt that the year 2006 was an extremely important turning point for Montenegro in each, and of course in economic terms as well. Growth rates were extremely high until the outbreak of the global economic crisis, which unfortunate- ly shattered economy on global level. Thanks to this significant growth, these strikes were felt later in our country, but it certainly felt. Following the recession, we are again in the area of growth, and I think it is necessary to emphasize that the investors are be- coming more interested in investing in Montenegro. New invest- ments with emphasis on important infrastructure projects, which have already been implemented, are the driving force and it is expected that many small and medium-sized enterprises in this chain find itself an adequately place.
Frequently mentioned public debt, which is near the limit of the Maastricht criteria, is a potential concern, but the government bor- rowing for the construction of the highway is quite realistic and I am sure that the projections of the Government made in this re- spect minimize opportunities for things to go in an undesirable di- rection. The problem of low coverage of imports by exports, which is one of the more distinct characteristic of our economy, is not small, but it has to be systematically addressed. I am convinced that greater attention should be given to increasing the »hidden export« in order to ease this gap.
Of course, the absence of financial institutions which can follow the request for economic development is an issue which we in the CEM have put before the Government for a long time. Our compa- nies at the disposal have significantly more loans than their com- petitors in Europe and in the region. This hinders the development and increase of the level of competitiveness, and with the accu- mulated mutual debts it often stifles a company.
Glasnik: Business 2015 is behind us? What will the forthcoming year bring to us?
V. Banovic: Next year we certainly have to deal with all deficien- cies of our economy and business environment I have listed in the previous question. In addition, long-mentioned amendments to the Labour Law, as well as changes to the system of education remain priority challenges.
Of course with the started and planned projects, the given growth projections are more than realistic.
Strengthening of industry is precondition for growth
Glasnik: Will a number of industrial projects, imposed by the economies of developed countries be launched in our coun- try and which would, along with tourism and agriculture, enable faster development?
V. Banovic: I think this must happen if we want to achieve the planned economic growth. Opening of production faci- lities in the form of small and medium enterprises through business zones, which offer stimulating conditions for start business, needs to be realized.
14
Ambasador Monik u Privrednoj komori
Ambasador Slovenije u Crnoj Gori Mitja Monik posjetio je Privrednu komoru Crne Gore i razgovarao sa njenim predsjedni- kom Velimirom Mijuškoviem.
Sastanak je bio prilika da se sagovornici osvrnu na ekonomske prilike u Crnoj Gori i Sloveniji, te bilateralne ekonomske odno- se dvije zemlje. Budui da statistika biljei pad u robnoj razmjeni izmeu Crne Gore i Slovenije, na sastanku je bilo rijei o mo- dalitetima koje treba primijeniti da bi ove brojke bile drugaije, jer je širok spektar ra- dnji koje se mogu preduzeti da bi se taj cilj postigao.
Na sastanku je bilo rijei i o nedavno po- tpisanom Memorandumu o razumijeva- nju Crne Gore, Slovenije i Turske, koji ima za cilj ispitavanje mogunosti zajednike saradnje u oblasti hidroenergije u Crnoj Gori, naroito mogunosti za sprovoenje projekta hidroelektrana na Morai, kao i na drugim slinim projektima u Crnoj Gori. Uvaavajui iskustvo slovenakih kompa- nija u ovoj oblasti, kao i potencijale kojima Crna Gora raspolae, za oekivati je veoma pozitivne rezultate.
Predsjednik smatra da trebamo na svim ni- voima biti aktivni da se na što adekvatniji nain mogunosti koje nude posloven zone u crnogorskim opštinama predstave uspje- šnim slovenakim kompanijama koje su zainteresovane za ulaganja.
Komorski investicioni forum Zapadnog Balkana, koji je sonovan Sporazumom Predsjednika Komora, a koji je potpisala i Komora Slovenije, sa cilj i realizacije pro- jekata kojima bi se pospješila regionalan saradnja, bio je jena od tema današnjeg susreta.
Komunikacija i saradnja Privredne komore Crne Gore i Ambasade Slovenije u Podgori- ci treba da se nastave u duhu ve usposta- vljene dosadašnje višegodišnje komuni- kacije i uspješno realizovanih zajednikih aktivnosti, uz stalnu tenju ka poboljšanju, a zarad dobrobiti ekonomija dvije zemlje,
saglasili su se sagovornici.
Odbor udruenja komunalne privrede
Odbor udruenja komunalne privrede Pri- vredne komore Crne Gore razmotrio je na sjednici odranoj 19. novembra 2015. Pro- gram rada za 2016. godinu.
Ocijenjeno je da je rije o kvalitetno urae- nom dokumentu koji e biti nadograen konkretnim predlozima lanova Odbora koji su iznijeti na sjednici.
Predsjednik Odbora Vladan Vueli naja- vio je da e ve u decembru biti raspravlja- no o prioritetnim temama iz sfere komu- nalne privrede. Rije je o Predlogu zakona o komunalnim djelatnostima koji eka na usvajanje u Skupštini Crne Gore, kao i o rje- šavanju problema komunalnog mulja što je pitanje od izuzetnog znaaja za primorske opštine. Bie razmotren odnos Regional- nog vodovoda i primorskih opština, ali i Za- kon o vodi za ljudsku upotrebu koji se prvi put donosi u Crnoj Gori. Na tu sjednicu bie pozvani predstavnici resornih ministarsta- va, Skupštine Crne Gore, opština i eksperti koji e lanovima Odbora dati odgovore na nedoumice u vezi sa pomenutom proble- matikom.
Potpredsjednik Komore Stanko Zlokovi kao jednu od tema za naredne sjednice kandidovao je kako da komunalna predu- zea dou do sredstava iz predpristupnih fondova EU, odnosno otklone ogranienja koja su posljedica njihove registracije.
Kreirati zajedniki turistiki proizvod
Radni sastanak predstavnika udruenja za turizam privrednih komora Srbije i Crne Gore, na temu unapreenja meusobne saradnje u oblasti turizma, odran je 24. novembra 2015. u Beogradu. Sastanak u Privrednoj komori Srbije organizovan je na inicijativu Ambasade Crne Gore.
Uesnici su bili Vule Tomaševi, savjetnik u Ambasadi Crne Gore u Beogradu, Dragan Purko Ivanevi, predsjednik Odbora udru- enja turizma i ugostiteljstva Privredne ko-
more Crne Gore, Luka Bulatovi, turistika agencija „Explorer”, Anka Vojvodi, direk- torica Predstavništva PKCG u Beogradu, Sanja Markovi, sekretar OU turizma i ugo- stiteljstva PKCG, kao i Sran Divdanovi, generalni sekretar Asocijacije turistikih agencija Srbije-ATAS i predsjednik Gru- pacije turistikih agencija u Udruenju za turizam PKS, Toni Huli, predstavnik tu- ristike agencije Euroturs iz Niša, Dragan Gligorijevi, predsjednik Meunarodnog centra za razvoj turizma i ugostiteljstva- -SACEN, Dragana Šabi, sekretar Udrue- nja za turizam PKS, te Vedrana Dragievi, samostalni struni saradnik u tom udrue- nju.
Razmatrani su razni aspekti saradnje, sa posebnim akcentom na oblasti zdravstve- nog turizma i formiranja zajednikog turistikog proizvoda koji e biti predsta- vljen kroz organizovani nastup ka treim zemljama. Posebno treba promovisati zaštiena prirodna te kulturna dobra kao prepoznatljive i jedinstvene atrakcije naše dvije drave, a potrebno je upoznavanje sa mjerama podsticaja razvoju receptivnog turizma u obje zemlje. Razgovarano je o pi- tanjima od interesa za unapreenje meu- sobne saradnje, koja se odnose na specifi- nosti platnog prometa prilikom realizacije turistikih putovanja, usklaenost viznog reima prema treim zemljama, posebno ka udaljenim destinacijama, upoznavanje sa meudravnim sporazumom o zdra- vstvenom osiguranju.
Uesnici su definisali smjernice i pravce dalje saradnje, te donijeli sljedee zaklju- ke:
- Do kraja januara 2016.g, koordinirati ak- tivnosti i formirati predlog zajednikog tu- ristikog proizvoda, koji bi bio namijenjen kako zemljama EU tako i treim trištima, a bazirao bi se na prirodnim bogatstvima poput nacionalnih parkova, zimskom-ak- tivnom turizmu, kulturno-istorijskom na- sljeu…
- Poetkom februara 2016.godine u hotelu „The Queen of Montenegro” odrati radni sastanak predstavnika udruenja za turi- zam privrednih komora Srbije i Crne Gore, na kojem e se finalizovati zajedniki turi- stiki proizvod.
15
Broj 11Novembar 2015.
- Organizovati Forum privrednih komo- ra Srbije i Crne Gore koji e se odrati 19.02.2016.godine, za vrijeme Meunaro- dnog sajma turizma u Beogradu, a na kojem e se prezentovati konkretni rezultati zaje- dnikih aktivnosti, promovisati zajedni- ki turistiki proizvod i najaviti saradnja u oblasti zdravstvenog turizma.
Dokumentarni poslovi i dokumentarni akreditivi
Privredna komora Crne Gore 25. novembra 2015. godine organizovala je seminar na temu: „Dokumentarni poslovi i dokumen- tarni akreditivi – Studije sluaja“. Predava je bila Cvijeta Anelkovi koja je 32 godine lan Komisije za bankarsku tehniku i pra- ksu Meunarodne trgovinske komore.
U radu seminara uestvovala su struna lica koja se bave dokumentarnim poslovi- ma, posebno dokumentarnim akreditivima u bankama, spoljnotrgovinskim firmama i drugim institucijama. Imali su priliku da u komunikaciji sa predavaem rješavaju pro- bleme sa kojima se susrijeu u praksi, što im je od pomoi u buduem radu.
Po rijeima Cvijete Anelkovi danas se u meunarodnom trgovinskom poslovanju dogaa jako mnogo prevarnih radnji, a je- dini nain zaštite je dobro upoznati instru- ment koji se nudi klijentu. Bankarska ko- misija u Parizu predoava da je najvanije zaštiti se kvalitetnim dokumentima i oda- brati dobar mehanizam.
- Klijentima treba ponuditi onaj instrument koji e im obezbijediti da e mu plaanje biti izvršeno, a ako je uvoznik da e dobiti ono što je poruio i u kvalitetu i kvantitetu. Samo su dokumenta ta kojima se moe za- štititi, znai neophodno je dobro ih pozna- vati i rukovati njima - kazala je ona.
Anelkovi je je navela primjer šta se moe desiti ukoliko se uvoznik nije dobro zaštitio dokumentima - nedavno se dogodilo da je beogradska firma poruila konce iz Kine, a dobila pijesak u vreama.
- Vašim bankarima sam predoila koje sve mehanizme mogu da kupe. Ako klijent eli da se zaštiti od rizika neplaanja mora da
bira skuplji mehanizam. Ukoliko mu pak, prioritet nije da se štiti od rizika neplaa- nja, moe da koristi jeftinije mehanizme: in caso, doznaku - to je jeftinije, ali je rizik vei. Banke u Crnoj Gori su veoma dobro imformisane o svemu što se dogaa u svi- jetu, ak i o najnovijim mehanizmima, za- hvaljujui naravno i aktivnoj ulozi Privre- dne komore - njenog Odbora za bankarstvo - naglasila je ona.
Rasprava o Nacrtu zakona o turizmu
Nacrt novog zakona o turizmu predstavljen je na okruglom stolu organizovanom u Pri- vrednoj komori Crne Gore 26. novembra 2015. godine.
To je bio prvi skup u okviru javne rasprave o ovom aktu, koja e trajati 40 dana, a ini- cijativa za njegovo odravanje potekla je sa nedavne sjednice Odbora turizma i ugosti- teljstva Privredne komore.
Okruglim stolom je moderirao predsjednik Odbora Dragan Purko Ivanevi, Nacrt za- kona je prezentovala generalna direktorica Direktorata za turistiki razvoj i standarde Olivera Brajovi, a govorili su, meu osta- lima, predstavnici Ministarstva turizma i ugostiteljstva dravni sekretar za turizam Predrag Jeluši i koautor Nacrta, savjetnik u ministarstvu, Boo Vuekovi, zatim pro- fesor na Fakultetu za biznis i turizam Rade Ratkovi, pomonik direktora Javnog pre- duzea za upravljanje morskim dobrom Rajko Malovi, te privrednici Goran olovi iz agencije Gorbis, Diki Kaanegra iz agen- cije ADRIA DMC d.o.o, Luka Bulatovi iz agencije Explorer, Milonja Blagojevi, vla- snik etno sela „Montenegro“, Nikola Mili iz hotelske grupacije Casa del Mare, i drugi.
U konstruktivnom dijalogu, voenom da bi se predloeni tekst unaprijedio u skladu sa potrebama privrede, reeno je da je cilj au- tora bilo kreiranje razvojnog i primjenljivog akta, usaglašenog sa standardima i mjeri- lima Evropske unije, koji prua snanu po- dršku razvoju visoko kvalitetnog turizma u Crnoj Gori.
Tekst zakona potencira odrivi razvoj u ovoj oblasti, usklaen sa zaštitom ivotne sredine i njenih resursa, a uz smanjenje uticaja na klimatske promjene, poštova- njem naela low-carbon ekonomije. Jedna od novina je uspostavljanje centralnog turistikog registra, jedinstvene elektron- ske evidencije podataka i njihovu razmje- nu. Blie se definišu pojmovi turistikih zona, oglašavanja i rad vodia, agencija...
Odredbe koje ureuju putne aranmane, istaknuto je na skupu, napisane su u sara- dnji sa evropskim ekspertima i potpuno su usaglašene sa EU direktivom koja reguliše ovu oblast. Zakon, izmeu ostalog, prvi put prepoznaje mješovite hotele i mješovite rizorte u Crnoj Gori, ureuje pitanje buke u ugostiteljskim objektima, te potencira standarde kao mjerila kvaliteta usluga koje pruaju. Ove i brojne druge izmjene u od- nosu na postojei Zakon o turizmu odredi- le su Ministarstvo ka pisanju novog akta, umjesto ka mijenjanju i dopuni postojeeg. Naredne godine crnogorsko zakonoda- vstvo oekuje usaglašavanje sa Direktivom o uslugama EU, što e vjerovatno inicirati donošenje posebnih zakona o turizmu i ugostiteljstvu.
Ocijenjeno je da je gradnja rezidentnih objekata u turistikim oblastima jedan od najveih problema koji treba zakonski rije- šiti. Turistiki poslenici su zato pozvani da se ukljue i u javnu raspravu o Nacrtu za- kona o ureenju prostora, koja je nedavno poela.
Tokom diskusije je potencirana i potreba dodatnog ureenja djelatnosti organizova- nja izleta, gdje je potrebno standardizovati ponudu potencirajui kvalitet, kao I reguli- sanje odvijanja izletnikih usluga u medju- narodnim putnikim lukama
Privrednici su ukazali i da bi uvoenje ka- tegorije difuznog integralnog hotela u za- kon doprinijelo standardizovanju ponude u privatnom smještaju. Podsticajne mjere su neophodne ali smatramo da je potrebno da se vodi rauna i o postojeim objektima koji svoje obaveze izmiruju u potpunosti. rekli su predstavnici turistike privrede.
Turistiki privrednici su svoje konkretne primjedbe i sudestije na pojedine odred- be Nacrta zakona dostavili predlagau na uvid.
Na kraju je ocijenjeno da je ovo bio samo prvi susret privrednika sa Nacrtom zakona o turizmu, te da je neophodno da oni budu aktivni u daljem toku javne rasprave, kako bi se došlo do kvalitetnog teksta koji e do- prinijeti razvoju ovog sektora u Crnoj Gori.
16
Broj 11 Novembar 2015.
U Evropskoj uniji i okruenju ne postoji praksa obiljeavanja proizvoda na ovaj nain.
Oznaavanje robe Brajevim pismom, koje propisuje Zakon o zaštiti po- trošaa, je tehniki neizvodljivo,
poskupljuje poslovanje i predstavljae zna- ajnu biznis barijeru, reeno na sjednici Odbora Udruenja trgovine u proširenom sastavu, koja je odrana 4. novembra 2015. godine.
Privrednici koji posluju u sektoru trgo- vine, proizvodnje robe široke potrošnje i prehrambene industrije, naglašavaju da u Evropskoj uniji, kao ni u drugim zemljama, ne postoje direktive, odnonso propisi ni praksa koji predviaju obavezu da podaci u obavještenju o robi moraju biti odštampani na odgovarajuem znakovnom jeziku koji koriste slabovide osobe, osim za lijekove i to iskljuivo za naziv lijeka Brajevim pi- smom.
U radu sjednice je uestvovao Jovo Ra- brenovi, direktor Direktorata za zaštitu potrošaa i nacionalno brendiranje, koji je informisao privrednike o aktivnostima Ministarstva ekonomije u dijelu izmjene Zakona o zaštiti potrošaa koji je propisao obavezu pomenutog oznaavanja.
Zakon o zaštiti potrošaa usvojen je janu- ara 2014. godine, a njegova primjena poe- la je šest mjeseci kasnije. Ovim Zakonom odnosnom lanom 7 bila je propisana oba- veza deklarisanja svih proizvoda na pismu za slabovide osobe. Zbog nemogunosti primjene ovakvih odredbi pristupilo se iz- mjeni Zakona o zaštiti potrošaa.
vog usvajanja, do poetka primjene kako bi se uskladilo poslovanje. Istakao je da je obaveza informisanja potrošaa o svojstvi- ma i karakteristika proizvoda ve defini- sana Zakonom o zaštiti potrošaa, što ini nepotrebnim i izlišnim da se deklaracije rade i na Brajevom pismu. Prema njegovim rijeima, potrebno je organizovati sastanak sa predstavnicima Saveza slijepih i slabo- vidih osoba da bi im se ukazalo na teškoe koje e se javiti u primjeni ovog pravilni- ka. Prisutne je informisao i o reakcijama dobaljaa iz regije i njihovih diplomatskih predstavnika, koji su istakli nemogunost deklarisanja roba, ime se dovodi u pitanje realizacija ve ugovorenih poslovnih aran- mana.
Aleksandra izmovi i Natalija Mili iz Pi- vare Trebjesa istakle su da u cijelom meu- narodnom sistemu kojem ova kompanija pripada ne postoji praksa ovakvog obiljea- vanja proizvoda.
- Ne vidimo nain na koji bismo mogli da ispoštujemo ovaj zakon, kako zbog ogro- mne proizvodnje naših jedinica piva tako i uvoza iz pivara koje su u našem sistemu. Mi jednostavno nemamo mašinu koja bi izraivale takve deklaracije, a sve i da po- stoje tehnike pretpostavke to bi iziskivalo upošljavanje još 120 ljudi – navela je Mili.
Milovan Bulatovi, Neregelia, istakao je da na pojedine proizvode, zbog njihove veli- ine, nije ni mogue staviti stikere sa de- klaracijom na Brajevom pismu, koje, prema njegovim rijeima nije fleksibilno u smislu
Trgovina
Deklarisanje robe Brajevim pismom tehniki neizvodljivo
Izmjenama spornog lana 7 predvieno je da se podzakonskim aktom precizno de- finiše koji proizvodi moraju biti oznaeni odnosno deklarisani na jeziku za slabovide osobe i u kojim objektima se tako oznaeni proizvodi moraju izlagati. Privrednoj ko- mori Crne Gore dostavljena je informacija o postupku izrade Pravilnika o listi proizvo- da i objekata u/na kojima se istiu obavje- štenja na Brajevom pismu. Zatraeno je da Komora definiše listu proizvoda i objekata koji e biti oznaavani na jeziku za slabo- vide osobe.
- Bilo je predloga da u potpunosti izbrišemo lan Zakona koji propisuje obavezu ova- kvog obiljeavanja proizvoda ali to nije u skladu sa pravima koja se odnose na slabo- vide osobe. Zato uz pomo privrede elimo putem pravilnika da napravimo rješenje koje je odrivo u praksi, odredimo koji e se proizvodi ovako obiljeavati, u kojim pakovanjima, u prodajnim objektima koje površine e biti istaknuti i slino – rekao je Rabrenovi.
Rukovodilac Sektora za opšte i pravne po- slove Privredne komore Aleksandar Mitro- vi ukazao je da je ovakav propis teško pri- mjenljiv u praksi iz tehnikih i poslovnih razloga. Istakao je da direktive EU i propisi zemalja regije, ne predviaju ovu obave- zu, što moe izazvati znaajne probleme u poslovanju, jer se 90% roba uvozi iz EU i regije. U krajnjem ukoliko bi se i usvojio ovakav dokument, privreda oekuje od- reivanje prelaznog perioda nakon njego-
17
Broj 11Novembar 2015.
veliine fonta i slino. On se zaloio da pri- vrednici po grupama proizvoda identifikuju one kod kojih je neophodno da budu ozna- eni na ovaj nain.
Milutin uranovi, predsjednik Odbora po- ljoprivrede i prehrambene industrije, upo- zorio je da ovaj propis ne smije da bude bi- znis barijera, te da mljekarski sektor nema mogunosti da ovako obiljeava proizvode.
- Bolje je rješenje da u okviru trgovina budu odreeni zaposleni koji e pomagati oso- bama sa hendikepom tokom kupovine, ali i to da ne bude imperativ ve diskreciono pravo privrednih subjekata, što bi za njih bila konkurentska prednost – rekao je u- ranovi.
Obiljeavati proizvode na ovaj nain u na- šim magacinima ili radnjama je nemogue, zbog ogromnog broja artikala, smatra Zo- ran Kojii iz Volija.
I za Mirjanu Nikevi iz Tehnomaxa je pri- mjena ovog pravilnika „nemogua misija“. Njena kompanija je kontaktirala Samsung, Philips, Sony koji, prema njenim rijeima, nijesu zainteresovani da mijenjaju dekla- racije zbog malog trišta kao što je crno- gorsko. Ona je upitala ko e da kontroliše primjenu novog pravilinika pošto, smatra, inspekcija nema kapacitete za to.
- Poetkom primjene ovog pravilnika na- stali bi veliki problemi, ne samo za privre- du. Znaajne troškove imali bismo ne samo mi ve i drava jer je potrebno edukovati
mašina i ureaja.
- Pripremni radovi na autoputu vjerovatno su uticali na porast uvoza, dok pad izvoza zabrinjava – rekla je Draki.
Prema rijeima predsjednika Odbora Ka- radaglia, zabrinjava diskrepanca izmeu rasta prometa u trgovini i pada zarada.
- Trgovina ini 11,7 odsto BDP-a i 21 odsto od ukupnog broja zaposlenih je u ovom sektoru. Rast prometa praen padom zara- da u trgovini vjerovatno znai da se mare smanjuju, odnosno da je za isti profit potre- ban mnogo vei obim prodaje – rekao je on.
Ocijenjeno je da je potrebno nastaviti aktiv- nosti usmjerene na suzbijanje nelagalnog poslovanja posebno u dijelu neprijavljiva- nja zaposlenih i neadekvatnog obrauna zarada, neregistrovanog obavljanja djela- tnosti, te u sluaju izbjegavanja prijavlji- vanja prihoda. Odbor trai i intenziviranje aktivnosti na izmjeni postojeih i donoše- nju novih zakonskih i podzakonskih akata u cilju unapreenja uslova za poslovanje.
Odbor je usvojio Program rada za 2016. godinu. U fokusu aktivnosti Udruenja tr- govine bie unapreenje poslovnog ambi- jenta (kroz pripremu informacija i praenje privrednih kretanja od znaaja za sektor, aktivnosti na praenju i unapreenju za- konske regulative iz ove oblasti i saradnju sa nadlenima), zatim uvoenje sistema kvaliteta, promocija, edukativne aktivnosti, poslovni forumi.
inspektore da naue Brajevo pismo – rekla je Nikevi.
Predsjednik Odbora trgovine Stevan Kara- dagli sumirao je stavove privrednika.
- Bez obzira na humanu dimenziju propisa, rije je o presedanu kakvog nema u Evropi i svijetu. Tehnika ogranienja, visoka cije- na oznaavanja, potreba za zapošljavanjem novih radnika, njihova edukacija, sve su to teškoe u primjeni ovog pravilnika. Suviše smo malo trište da bi neko drugi radio to za nas. Zašto bismo onda mi bili prva ze- mlja koja bi uvela ovakvo oznaavanje pro- izvoda –pitao je on.
Odbor je razmotrio informaciju o poslova- nju u sektoru trgovine u periodu januar- -septembar 2015, koju je predstavila sekre- tarka Nina Draki.
Prema raspoloivim podacima, zakljuno sa avgustom, promet u maloprodaji je izno- sio 815,7 miliona eura što je rast od 3,8 odsto u odnosu na uporedni period prethodne go- dine. Sektor trgovine je zapošljavao 36.539 ljudi, što je rast od 1,5 odsto. Od januara do septembra ostvarena je ukupna robna raz- mjena u iznosu 1.601,7 miliona eura što je rast 1,8 odsto. Izvezeno je robe za 218,8 mili- ona (pad 8,6 odsto), dok je vrijednost uvoza 1.383 miliona eura (rast 3,7 odsto). Trgovin- ski deficit je 1.164,2 miliona eura, a pokrive- nost uvoza izvozom iznosi 15,8 odsto. Crna Gora najviše izvozi aluminijum, mineralna ulja i goriva, drvo i proizvode od njega, dok je najvei uvoz mineralnih ulja i goriva,
18
Monopol šteti pretovaru tereta Uklanjanje monopola na podruju barske luke riješilo bi komunikacione i operativne probleme špeditera.
U cilju stvaranja povoljnijeg poslovnog ambijenta i poveanja konkurentnosti logistikog pravca preko barske luke, po- trebno je privrednim društvima omoguiti da biraju opera-
tera pretovara tereta, ocijenjeno je na sjednici Odbora udruenja špeditera, odranoj 24. novembra 2015.
Razmatran je i usvojen Program rada Odbora za 2016. godinu. Predstavnici Uprave carina prezentovali su novine u vezi Novog kompjuterizovanog tranzitnog sistema i ovlašenog privrednog subjekta. Preduzee Amplitudo D.O.O. predstavilo je softverska rje- šenja koja e unaprijediti elektronsku komunikaciju sa Upravom carina.
Ekskluzivna prava i konkurencija
Znaaj teme – konkurentnost barske luke nakon restrukturiranja i privatizacije, prepoznali su Ministarstvo saobraaja i pomorstva, Luka uprava, Agencija za zaštitu konkurencije, Uprava carina i Luka Bar A.D., i aktivno uestvovali u radu sjednice, dok su pred- stavnici Port of Adria, u pisanoj formi, saopštili da nijesu adresa za razgovor na ovu temu.
Ljiljana Filipovi, potpredsjednica Privredne komore, saopštila je da se o ovoj temi raspravljalo na dvije sjednice Odbora špeditera u prethodnoj godini. Na prvoj sjednici špediteri su prezentovali po- teškoe sa kojima se suoavaju prilikom obavljanja djelatnosti u akvatorijumu luke Bar, dok su na drugu sjednicu bili pozvani pred- stavnici Luke Bar A.D. i KTGT/Port of Adria A.D. da se u konstruk- tivnom dijalogu pokušaju pronai rješenja na dobrobit svih strana. Pozivu za ueše u radu sjednice i tada se odazvala samo Luka Bar A.D. Privredna komora, kao asocijacija koja objedinjuje i zastupa interese svih privrednih subjekata, organizacijom ovog sastanka, i narednih na ovu temu, nastavlja aktivnosti u cilju ostvarivanja jednog od osnovnih zadataka – unapreenje poslovnog ambijenta.
Aleksandar Adamovi, predstavnik PGS MONTENEGRO D.O.O, saopštio je da su špediteri i agenti imali velika oekivanje nakon privatizacije KTGT-a A.D, mislei da e po prvi put imati pravo iz- bora, te da je ukinut dravni monopol na pruanje usluga preto- vara. Danas, dvije godine kasnije, moe se konstatovati da je pri- vatizacijom KTGT/Port of Adria A.D. dravni monopol zamijenjen privatnim, što je ugrozilo poslovanje mnogih špedicija i agenata.
- Da li imamo uporište u zakonu da se izborimo da nemamo mo- nopol, jer bi to riješilo i komunikacione i operativne probleme - upitao je Adamovi.
Podsjetimo, Vladinim Programom restrukturiranja od 1. oktobra 2009. godine, iz sastava A.D. Luka Bar izdvojeno je, meu ostalima, preduzee Kontejnerski terminal i generalni tereti (KTGT). Namje- ra je bila da se poboljša i ubrza pretovar roba, povea ulaganje u
mehanizaciju i informacioni sistem, pojaa konkurencija, time i kvalitet, a cijene uine konkurentnijim i stabilnijim. Kompanija KTGT je ubrzo privatizovana, i dobila koncesiju na 10 godina, odno- sno ekskluzivna prava, izmeu ostalog, na utovar i istovar kontej- nera i generalnih tereta. Jedan od prvih poslovnih poteza KTGT-a bilo je ukidanje cjenovnih boniteta korisnicima usluga, što je za pojedina preduzea predstavljalo rast cijena od 50%, pa i više.
Hasan Kolar iz Jadroagenta i Branislav Zenovi iz Zenšpeda, sa- opštili su da se ukidanje boniteta, odnosno dogovorenih cijena, odnosilo i na ve uskladištene robe, a iznijeli su odreene pritube na nain tumaenja Tarife, te da je u pojedinim sluajevima KTGT/ Port of Adria A.D. davao deset puta skuplju ponudu od Luke Bar A.D. za pretovar iste vrste tereta, a posao je morao biti odraen pre- ko KTGT/Port of Adria A.D. Ponude za odreeni posao se ekaju i po deset dana, a esto znaju biti nepotpune i zahtijevaju se doatna pojašnjenja.
- Ko je nadlean za tumaenje Tarife - upitao je Zenovi, ukazujui na injenicu da Luka uprava odobrava Tarifu, ali da mu je prezen- tovan stav da samo KTGT/Port of Adria A.D. ima pravo tumaenja. Dodao je da je postavljanje ograde otealo i poskupilo poslovanje špediterima, a dešavalo se da se usmenim putem zabrani poslo- vanje na podruju KTGT/Port of Adria A.D. ukoliko firma kasni sa plaanjem novanih obaveza dva do tri dana.
Dragutin Nikovi, predstavnik Luke Bar A.D. saopštio je da je i ova kompanija registrovana za obavljanje djelatnosti “manipulacija te- retom”, što podrazumijeva pretovar tereta sa brodova i na brodove, te da tu djelatnost obavlja na osnovu Ugovora sa JP Morsko dobro i Aneksa iji je potpisnik Luka uprava. Njihove cijene usluga su sada nie i do 60% za pretovar u odnosu na KTGT/Port of Adria A.D. Luka Bar je izrazila spremnost da se bavi pretovarom i skladi- štenjem kontejnera i generalnih tereta po zahtjevima privrede, ali do realizacije ovih poslova nije došlo zbog bojazni da bi to znailo kršenje odredbi koncesionog ugovora izmeu A.D. KTGT/Port of Adria i Luke uprave.
Mladen Lui, direktor Luke Uprave, kazao je da Port of Adria po- štuje koncesioni ugovor, a da e nakon tri godine njihovog rada moi da se definitivno odrede o tome da li su u potpunosti realizo- vali socijalni program, planirane investicije i drugo. Kazao je da je sa privatizacijom KTGT evidentan porast prometa.
Miloš Androvi, ekspert ALA projekta, kazao je da je drava dodi- jelila ekskluzivna prava KTGT-u zbog postizanja bolje cijene prili- kom privatizacije.
- Tu nije prodavan privredni subjekt nego ekskluzivan biznis i tu je poetak problema. Meutim to eksluzivno pravo treba da proe kroz ocjenu da li moe da ogranii konkurenciju – rekao jeAndro- vi.
19
Broj 11Novembar 2015.
Miljan Šestovi, sekretar Odbora udruenje špeditera, saopštio je da špediteri, niti Komora, ne ele da dovode u pitanje razloge za odluku Vlade da dodijeli ekskluzivna prava preduzeu KTGT/Port of Adria A.D. na pretovar kontejnera i generalnih tereta, na period od 10 godina. U Ugovoru o koncesiji izmeu KTGT/Port of Adria A.D. i Luke uprave, precizno je reeno da se ekskluzivna prava dodjeljuju u skladu sa Zakonom o zaštiti konkurencije.
- Da li se ekskluzivna prava koriste u skladu sa ovim zakonom, odnosno da li ste dobili zahtjev za pojedinano izuzee, koje je propisano lanovima 9 i 12, a ukoliko niste da li bi to znailo da je Luka Bar A.D. imala pravo da obavlja pretovar kontejnera - upitao je Šestovi predstavnike Agencije za zaštitu konkurencije.
Predstavnici Agencije za zaštitu konkurencije kazali su da nijesu primili niti jedan zahtjev za pojedinano izuzee ali da to ne im- plicira automatski odgovor da je Luka Bar A.D. u tom sluaju mogla vršiti pretovar kontejnera.
- Pitanje je veoma kompleksno i nije samo u domenu Zakona o zaštiti konkurencije, ve i zakona o stranim ulaganjima i Ugovora o koncesiji, te nijesmo u mogunosti precizno odgovoriti - kazao je Miloš Androvi. S druge strane, on je dodao da ne moe da pretpo- stavi ko, kojim aktom i po kojem osnovu bi mogao zabraniti Luci Bar A.D. da obavlja pretovar kontejnera, obzirom da imaju vaei Ugovor o koncesiji za obavljanje ove djelatnosti.
lanovi Odbora su konstatovali da je u cilju stvaranja povoljnijeg poslovnog ambijenta i poveanja konkurentnosti logistikog prav- ca preko barske luke, potrebno privrednim društvima omoguiti da biraju operatera, odnosno da se i Luci Bar A.D. dozvoli da obavlja poslove za koje ima sve potrebne resurse. Konkurencija bi uticala na cijene i kvalitet usluga te poveanje protoka roba kroz barsku luku koja je u 2014. godini pretovarila 39.036 teu, što je 6,007 teu više nego 2013. godine ali i blizu tri puta manje od pretovara kon- tejnera u Luci Dra.
- Mi traimo ukidanje monopola da bi špediteri mogli da biraju par- tnera za luke usluge. Insistiraemo na rješavanju ovog problema i oekujemo od nadlenih da obezbijede povoljan biznis ambijent – decidan je bio predsjednik Odbora Radovan Radulovi, zakljuu- jui raspravu po ovoj taki dnevnog reda.
Efikasnija elektronska razmjena podataka sa Upravom carina
Predstavnice Uprave carina Tatjana Vujisi i Bojana Prelevi prezentovale su Novi kompjuterizovani tranzitni sistem (NCTS) i projekat Ovlašeni privredni subjekti, koji e, uz primjenu novih propisa omoguiti privrednicima bre sprovoenje carinskih po- stupaka, smanjenje troškova, kao i bolju saradnju sa carinskom slubom.
Pristupanje Konvenciji o zajednikom tranzitu je od velikog zna- aja u procesu evropskih integracija, jer e omoguiti bre kretanje robe, smanjenje operativnih troškova i nadzor kretanja pošiljki i spreavanja zloupotrebe. Takoe, vano je naglasiti da svaka ze- mlja kandidat mora da ratifikuje Konvenciju o zajednikom tran- zitnom postupku pred pristupanje EU. Sprovoenje ove konvenci- je obino poinje prije ovog datuma. Preduslov za ratifikaciju ove konvencije je priprema za implementaciju funkcionalnosti Novog kompjuterizovanog tranzitnog sistema (NCTS).
Više puta u prethodnoj godini špediteri su ukazivali na visoke ci- jene provajderskih usluga za elektronsku razmjenu podataka sa Upravom carina. Razlog za visoke cijene bio je taj što je postojalo samo jedno preduzee koje je prualo ove usluge.
Na inicijativu Odbora, a prepoznajui potrebe privrednika, Kompa- nija Amplitudo D.O.O. proteklih godinu dana razvijala je softver za komunikaciju sa Upravom carina. Nenad Novovi, direktor ovog preduzea, predstavio je njihove mogunosti za obavljanje provaj- derskih usluga za elektronsku komunikaciju sa Upravom carina. Ukazao je na niz unapreenja u odnosu na trenutno stanje. Pored dodatnih softverskih funkcionalnosti špediterima je najiteresan- tnija novina web apliciranja, odnosno mogunosti pristupa sa bilo koje lokacije koja ima internet pristup, što znai da se deklaracije ne moraju slati samo iz kancelarije, kao što je sluaj sada.
- Trenutno smo u završnoj fazi testiranja softvera sa Upravom ca- rina i oekujemo da emo tokom sljedee sedmice moi da ponu- dimo naše usluge na trištu - saopštio je Novovi.
20
Predstavljene biznis zone Podgorice
Biznis zone u Podgorici poee sa radom najvjerovatnije 1. januara 2016, dok se oekuje da prve investicije privuku do kraja te godine. Ovo je reeno na sjednici Odbora malih
i srednjih preduzea i preduzetnika Privredne komore Crne Gore, odranoj 18. novembra 2015. godine, tokom rasprave o razvoju po- slovne infrastrukture u skladu sa potrebama MSP i prezentacije biznis zona na podruju Glavnog grada.
Sjednicu je vodio predsjednik Odbora dr Rajko Bujkovi, a prisu- stvovali su i predstavnici ministarstava ekonomije i finansija, Di- rekcije za razvoj MSP i Glavnog grada.
Sekretar Odbora Veselin Dragievi je kazao da je Vlada Crne Gore, na sjednici od 10. septembra 2015, donijela Uredbu o biznis zonama. Na osnovu najbolje evropske i regionalne prakse pripre- mljen je model osnivanja i upravljanja biznis zonama, koji pred- stavlja jedinstven, savremen i napredan nain za sistemski razvoj, upravljanje i finansiranje biznis zona, a koji je prethodno testiran u praksi slinih ili naprednijih ekonomskih sistema. Primjenom odredbi definisanih Uredbom, izmeu ostalog, znaajno se utie i na poveanje zaposlenosti, unapreenje poslovne infrastruktu- re, podsticanje razvoja malih i srednjih preduzea i preduzetnika, privlaenje novih investicija, kao i na ravnomjeran razvoj svih je- dinica lokalne samouprave u Crnoj Gori.
Pomonik sekretara za razvoj preduzetništva mr Vladimir Pavie- vi kazao je da, u namjeri da stvori ambijent koji e intezivirati investicionu aktivnost u Podgorici, gradska uprava priprema nacrt odluke o utvrivanju biznis zona na ovom podruju i podsticajima za veu zaposlenost, koji bi uskoro trebalo da se nae na javnoj raspravi. On najavljuje da bi Skupština Glavnog grada o predlogu pomenute odluke trebalo da se izjasni do kraja godine.
Ovom odlukom utvruju se biznis zone na podruju Podgorice, vrste djelatnosti koje se tamo mogu obavljati, uslovi, poreske i ad- ministrativne olakšice i druga pitanja od znaaja za podsticaj in- vesticija i vee zaposlenosti u glavnom gradu.
- Naše biznis zone se nalaze na samo tri kilometra od centra grada i isto toliko od Aerodroma Podgorica; na 45 km od Luke Bar i samo nekoliko stotina metara od budueg autoputa, a kroz same zone prolazi eljeznicka pruga – rekao je Pavievi.
Gradska uprava priprema nacrt odluke o utvrivanju biznis zona na ovom podruju i podsticajima za veu zaposlenost, koji bi uskoro trebalo da se nae na javnoj raspravi.
Rije je o Agroindustrijskoj zoni površine 43,39 hektara, zatim Ser- visno-skladišnoj zoni od 151,26 hektara te Industrijskoj zoni A na 219,05 hektara.
Prema rijeima predstavnika Sekretarijata, u ovim zonama privre- dni subjekti mogu obavljati sljedee djelatnosti: poljoprivredu, šu- marstvo, ribarstvo, malu agroprivredu i trgovinu, preradu mlijeka i mlijenih proizvoda, mlinsko pekarsku industriju, proizvodnju keksa i konditorskih proizvoda, preradu voa i povra, proizvodnju alkohola i bezalakoholnih pia i drugo.
U ovim zonama, meu ostalima, nai e se objekti preraivake industrije, skladišta i hladnjae, saobraajna logistika, izlobeno- -prodajni saloni, robno-distributivni centri ali i hoteli visoke ka- tegorije.
- Glavni grad investitorima u ovim zonama nudi davanje zemljišta u zakup na period do 30 godina bez naknade, oslobaanje obave- ze plaanja naknade za komunalno opremanje graevinskog ze- mljišta pod uslovom da investitor o svom trošku izvrši komunalno opremanje lokacije, zatim od naknade za korišenje opštinskih puteva na teritoriji biznis zona, kao i od plaanja poreza na nepo- kretnosti na pet godina - istakao je Pavievi.
Pravo na olakšice koje ureuje ova odluka, imaju privredni subjekti koji u roku od tri mjeseca od dana poetka obavljanja djelatnosti u biznis zoni zasnuju radni odnos na neodreeno vrijeme sa od- govarajuim brojem lica, sa evidencije nezaposlenih u Glavnom gradu.
- Za mala i srednja preduzea najinteresantnija je Agroindustrij- ska zona. Postoje predlozi da jedna od njih bude proglašena zonom od nacionalnog interesa pa bi namjera tada bila da se tu dovede neka od renomiranih svjetskih kompanija – kazao je Pavievi.
Privrednici su izmeu ostalog ocijenili da davanje zemljišta u za- kup na 30 godina nedovoljno motiviše na ulaganje u biznis na tom podruju, ve bi radije da se ostavi mogunost njegove kupovine, slino praksi razvijenih zemalja. Interesovalo ih je ko e upravljati biznis zonama – Glavni grad ili posebno preduzee formirano u tu svrhu, na šta je reeno da e to biti u nadlenosti gradske uprave.
Predstavnik Podgorice je pozvao mala i srednja preduzea da ue-
21
Broj 11Novembar 2015.
stvuju u javnoj raspravi kako bi se na osnovu njihovih sugestija tekst odluke unaprijedio.
Naelnik Direkcije za investicije u Ministarstvu ekonomije Boris Rebi kazao je da je u Crnoj Gori osam biznis zona i da se vrijedno radi na njihovom razvoju. Završen je akcioni menaderski plan za pet opština na sjeveru zemlje, gdje e iz dravnog budeta biti opredijeljena sredstva za njihovo opremanje.
Ivan Radulovi iz Ministarstva finansija informisao je privrednike da je pokrenut portal Bezbarijera.me gdje zainteresovani mogu da prijave barijere sa kojima se srijeu prilikom zapoinjanja i voe- nja biznisa.
Odbor je razmotrio i informaciju o poslovnom ambijentu u sektoru malih i srednjih preduzea, koju je predstavio sekretar Dragievi.
Mala i srednja preduzea ine 99% ukupnog broja preduzea u Cr- noj Gori, uestvuju sa oko 67% u ukupnoj zaposlenosti i ine 60% BDP i, u znaajnoj mjeri, doprinose privrednom rastu i razvoju i konkurentnosti ekonomije, novom zapošljavanju, a vaan su fak- tor i u procesu evropskih integracija.
Znaaj malih i srednjih preduzea u Crnoj Gori dobro ilustruje i po- datak da ova preduzea stvaraju 72% ukupnog prometa i 64% uku- pne dodatne vrijednosti.
Sektor MSP, pokazuje tendenciju rasta, posmatrano po broju pre- duzea i broju zaposlenih. Broj MSP u Crnoj Gori, u 2014. godini, prema podacima Poreske uprave, iznosio je 23.895 i, u odnosu na 2013. godinu, povean je za 11,33%. Istovremeno, povean je i broj zaposlenih u MSP, koji je, u odnosu na 2013. godinu, vei za 10,47%, i iznosio je 148.685.
Crna Gora je umjereno pripremljena za preduzetnike i industrij- ske politike EU. Odreeni napredak je ostvaren u ovoj oblasti. Meutim, nedostatak administrativnih kapaciteta, zajedno sa usi- tnjenim strategijama, nastavlja da ometa efikasnost preduzea i instrumente industrijske politike. U narednoj godini, potrebno je da Crna Gora usvoji i pone sprovoenje politike industrijske kon- kurentnosti, jaa nefinansijsku i finansijsku podršku javnog sekto- ra za mala i srednja preduzea i administrativne kapacitete vlasti.
Meu preporukama za unapreenje ambijenta za poslovanje MSP su: finansijska podrška za programe podsticanja domae proizvo- dnje koja kompenzuje uvoznu zavisnost i za izvozne programe; rješavanje problema sive ekonomije - smanjenje fiskalnih opte- reenja po osnovu rada, poveanje fleksibilnosti radnog zako- nodavstva, smanjenje i pojednostavljenje administrativnih pro- cedura koje prate poslovanje, zaštita od nelojalne konkurencije i dampinga; formiranje i aktiviranje biznis zona - konkretne ponude za MSP u vezi poslovanja biznis zona i olakšica za mali i srednji bi- znis; problem narušenih duniko-povjerilakih odnosa rješavati korišenjem iskustava zemalja EU i regiona. Potrebno je donijeti izmjene Zakona o rokovima izmirenja novanih obaveza u smislu usaglašavanja sa Direktivom 2011/7/EU o borbi protiv kašnjenja u plaanjima u komercijalnim transakcijama; unaprijediti saradnju obrazovnog i privrednog sistema na polju znanja i vještina u obla- sti deficitarnih zanimanja radi angaovanja u što veem broju do- mae radne snage i smanjenja „uvoza” radne snage sa strane, te promovisati Fond za stipendiranje, donirajui sredstva za stipen- diranje mladih koji upisuju deficitarna zanimanja.
Odbor je donio i Program rada za 2016. godinu.
22
Kupovinom domae hrane ublaavamo deficit
Potrošnju domaih proizvoda promovišu sve zemlje u okruenju i Evropska unija.
Odbor Udruenja poljoprivrede i prehrambene industrije Pri- vredne komore Crne Gore razmotrio je, na drugoj sjednici u novom sazivu odranoj 2. novembra 2015, informacije o
privrednim kretanjima u ovoj oblasti za period januar-septembar ove godine, kao i o statusu pregovora u poglavljima 11,12 i 13 - pol- joprivreda, bezbjednost hrane i ribarstvo – u procesu pridruivanja EU. Usvojen je Program rada Odbora za 2016. godinu.
Predstavljajui Informaciju o privrednim kretanjima u agraru, se- kretarka Odbora Lidija Rmuš navela je da se na osnovu ostvare- nih rezultata u proizvodnji u 2015. oekuje tendencija rasta ue- ša agroindustrije u BDP-u, u odnosu na prethodnu godinu kada je iznosilo 9,71 odsto. Vrijednost otkupa poljoprivrednih proizvoda tokom devet mjeseci 2015. godine je 23,7 miliona eura, što je rast od 12,9 odsto u odnosu na uporedni period prošle godine. Otkupljeno je 18,7 litara mlijeka, a karakteristino je da raste udio ekstra klase ovog proizvoda, koji sada iznosi 26,5 odsto. Ratarske kulture koje su u sistemu podrške su na 3105,5 ha, što je više za 4,5%, zatim po- vrtarske zauzimaju 449,6 ha,što je dvaput više nego u 2014. Deset je novih hektara vinograda, a 50 vonjaka. Novih stabala maslina je 1.605, dok je 290 revitalizovano.
- Ove godine je zabiljeen rekordan rod breskvi i nektarina od 1.340 tona, što je rast 22 odsto. Ovo je jedna od najboljih godina i za gro-
e, te gotovo sve od ubranih 19,7 miliona kilograma moe da se iskoristi za proizvodnju vrhunskih vina – rekla je Rmuš.
Proizvodnja jaja je u porastu, a uvoz je smanjen za 12%. Stvaraju se uslovi da domaa proizvodnja zadovoljava potrebe crnogorskih potrošaa.
U toku su nove investicije u proizvodnju jaja, mlijeka, stone hrane što sve moe uticati na smanjenje deficita.
Kroz MIDAS je realizovano 612 ugovora, u vrijednosti 12 miliona eura, u toku je konkurs za finansiranje projekata iz ADMAS-a (Abu Dabi fond) u vrijednosti od 50 miliona dolara a poetkom oktobra potpisan je 291 ugovor u vrijednosti 10 miliona eura iz programa IPARD LIKE (pet miliona je grant podrška). Usvojeno je 12 zakona koji ureuju poslovanje u agraru, meu kojima je najznaajniji Za- kon o bezbjednosti hrane.
Za devet mjeseci je prehrambena industrija zabiljeila pad od 25 odsto. Što se robne razmjene tie izvoz je iznosio 39,7 mil miliona eura, što je pad 42%, dok je uvoz bio 355,6 miliona eura, što je tri odsto manje u odnosu na uporedni period. Ukupna robna razmje- na iznosila je 395,3 miliona eura (pad devet odsto), a pokrivenost uvoza izvozom 11,1 odsto.
Predsjednik Odbora Milutin uranovi, Šimši Montmilk, ocije-
23
Broj 11Novembar 2015.
nio je da je sektor agrara izdrljiv u uslovima krize, jer se zasniva uglavnom na porodinim gazdinstvima sa velikom produktivno- šu. Smatra da proizvodnju i promet domaih poljoprivrednih pro- izvoda treba zakonski zaštiti od uvoznih po uzoru na rješenja iz Zakona o strancima, prema kojima se ne moe zaposliti stranac ukoliko za taj posao postoji ponuda domae radne snage. Dakle, ne moemo uvoziti poljoprivredne proizvode ukoliko postoji nereali- zovana ponuda domaih proizvoaa. Potrošnju domaih proizvo- da, naglasio je on, promovišu sve zemlje u okruenju i Evropska unija. Sa ovim stavom su se saglasili lanovi Odbora.
- Treba da otvorimo malo domae trište za domae proizvode – kazao je Ivan Mijuškovi, Interproduct Cetinje. On se zaloio i za iznalaenje novih instrumenata kojima e se garantovati naplata potraivanja.
Nada Medenica iz Centra za ekotoksikološka ispitivanja izrazila je zabrinutost da e rekordan rod breskve znaajnim dijelom propa- sti zbog nedostatka preraivakih kapaciteta u Crnoj Gori. Razuv- jerila ju je predstavnica Plantaa Rajka Pejovi koja je navela da je veina roda ovog voa realizovana na trištu dok je samo manji dio preraen u rakiju.
Ocijenjeno je da se u agroindustriji produktivnost unapreuje, ali da bez veih investicija ona ne moe izdrati konkurenciju pri otvaranju trišta EU, niti se moe odgovoriti njenim zahtjevnim standardima. Razvoj prehrambene industrije pospješuje razvoj primarne poljoprivrede i ima pozitivne efekte na razvoj prateih privrednih grana (proizvodnju ambalae i opreme, transport, razne usluge, turizam, trgovinu, servise i sl.).
Problemi sa kojima se suoava ovaj sektor su narušeni duniko povjerilaki odnosi; neefikasnost pokrenutih postupaka za naplatu potraivanja; neadekvatna finansijska podrška banaka; nedovolj- na zastupljenost domaih proizvoda na domaem i inostranom trištu; nedovoljna povezanost sa turizmom; Zakon o porezu na kafu...
Odbor smatra da je neophodno: izmijeniti Zakon o rokovima iz- mirenja novanih obaveza, kao i zakonska rješenja za registraciju preduzea; olakšati pristup kreditnim sredstvima -sniavanje ka- matnih stopa, dui rokovi povraaja, dui grejs periodi naroito za projekte iz oblasti proizvodnje hrane; kroz poveanje asortimana, uštede u troškovima, obezbjeenje povoljnijih finansijskih sred- stava, bolji marketinški nastup poveati konkurentnost proizvoda; stalna obuka proizvoaa hrane u cilju ispunjavanja uslova koje Evropska Unija propisuje, kako bi privredni subjekti bili spremni da koriste sredstva EU; povezivanje poljoprivrede i turizma kroz veu zastupljenost domaih proizvoda u ugostiteljskim objektima; ukljuivanje predstavnika privrednih subjekata prilikom izrade zakonskih propisa koji direktno utiu na njihovo poslovanje; poja- ati kontrolu rada subjekata koji se nelegalno bave proizvodnjom hrane.
Na sjednici je konstatovano da je u relativno kratkom periodu Crna Gora uspjela da ispuni sva mjerila Evropske komisije za otvaranje poglavlja 11, 12 i 13 , tako da se u iduoj godini moe oekivati poe- tak pregovora u ovim oblastima.
Privrednici su traili da se svim proizvoaima iz ove oblasti koji ispunjavaju standarde EU dodijeli izvozni broj kako bi proizvode mogli da plasiraju na to trište.
Šumarstvo, drvna industrija, grafika i izdavaka djelatnost
Prerada, a ne izvoz sirovine
Administrativnim mjerama potrebno je demotivisati izvo- znike oblovine iz Crne Gore koju treba preraivati u finalne ili poluproizvode, ocijenjeno je na sjednici Odbora Udrue-
nja šumarstva, drvne industrije, grafike i izdavake djelatnosti Privredne komore Crne Gore, 27. novembra 2015. godine.
Privrednici su mišljenja da treba iznai mehanizam da se iz sis- tema koncesija iskljue svi koji se u kontitnuitetu bave izvozom sirovina, a da se potencira prerada drveta.
Odbor je razmotrio poslovanje u ovoj oblasti za devet mjeseci, Pre- dlog plana davanja koncesija za korišenje šuma u 2016. godini, Informaciju o realizaciji plana sanacije u šumama degradiranim šumskim poarima s predlogom daljih mjera. Usvojen je Program rada za 2016. godinu.
U radu sjednice uestovali su predstavnici resornog ministarstva, Fitosanitarne i uprava za šume te carine.
Gordana Fušti iz Fitosanitarne uprave upozorila je Odbor da je na podruju Lastve grbaljske primijeen izuzetno štetan organi- zam – azijska striibuba koja napada listopadno drvee. Na ovoj lokaciji je organizovana sanitarna sjea zaraenog drvea. Pozvala je predstavnike šumarstva i drvoprerade da obavijeste ovu institu-
24
Broj 11 Novembar 2015.
ciju ukoliko primijete ovog insekta i na drugim podrujima kako bi se šume zaštitile. Iako nema jasnih dokaza kako je striibuba došla u Crnu Goru, Fušti je istakla rizik koje pri meunarodnom pro- mjetu pakovanje robe u drvenu ambalau. Ona je naglasila da drvo koje posjeeno zbog infestacije ovi insektom kao i preventivno ne smije biti korišeno ni u kakve svrhe.
Privrednici Vukoman Mari, Javor International, Goran ivkovi, Lancer, predsjednik Odbora Milovan Gojkovi, iz ŠIK Polimlje, Lju- bo Lali, Obzovik i Vuksan Radonji, Trudbenik istakli su problem kašnjenja ili nevraanja akcize na ulja, mineralna ulja i goriva. Oni smatraju da su problemi poeli kada je Uprava carina preuzela ovaj posao, a uz poštovanje rokova i smanjenje formalizma, kao jedan od naina njihovog rješavanja predlau da se daju vee ingerencije lokalnim carinskim ispostavama.
- Privrednicima se u skladu sa Zakonom novac mora vratiti. Po uzoru dobrog modela saradnje špeditera i Uprave carina, koje je rezultiralo ostvarenjem njihovih ciljeva, ovo pitanje emo kandi- dovati na Danu otvorenih vrata sa tom institucijom – kazala po- tpredsjednica Privredne komore Ljiljana Filipovi.
Poslovanje za devet mjeseci
Na osnovu podataka Uprave za šume, ukupna proizvodnja drvne mase tokom devet mjeseci 2015. iznosila je 248.719m3, što je za 4,6% više u odnosu na isti period prošle godine. Od toga je eti- nara 184.661m3 a lišara 64.058m3, rekao je sekretar Odbora Goran Popovi.
Najvea proizvodnja ostvarena je u šumskom podruju Pljevlja, koja je za 68% vea u odnosu na devet mjeseci 2014. godine, zbog poveanja proizvodnje u kompaniji Vektra Jaki.
Na osnovu podataka spoljnotrgovinske razmjene za devet mjeseci 2015. godine, uvoz proizvoda drveta, hartije, štampe i namještaja je iznosio 90,38 milona eura, što je 6,9 % ukupnog uvoza. Najvei je bio uvoz namještaja, u iznosu od 45,86 miliona eura. Uvoz novin- ske hartije i kartona za pisanje i štampanje, sirovina za toaletnu hartiju i sl. iznosio je 6,8 miliona eura.
Izvoz drveta, hartije, štampe i namještaja iznosio je 24,57 miliona eura. Drveta je ukupno izvezeno 20,55 mil. eura, a uvezeno 16,94 miliona eura. Najviše je izvezeno rezane grae u vrijednosti od 12,86 miliona, što je u odnosu na devet mjeseci 2014. više za 23,65%.
Plan davanja koncesija za korišenje šuma u 2016. godini
Pripremljen je Plan davanja koncesija za korišenje oko 230.000 kubika šuma u podrunim jedinicama Pljevlja, Berane, Petnjica, abljak, Kolašin, Pluine, Podgorica, Danilovgrad, Mojkovac, Nikšid i Roaje, koje e biti dodijeljene na pet, sedam i 10 godina.
- Probaemo da se duina koncesije vee za realne investicije, bi- znis planove i proizvodnju i finalnoj i polufinalnoj preradi što je u cilju razvoja ove privredne grane – rekao je naelnik Direkcije za šumarstvo Ranko Kankaraš.
Mirsad Nurkovi, direktor Uprave za šume, smatra da je u cilju ra- zvoja ove djelatnosti neophodno da preduzea više ulau u edu- kaciju kadrova i razvoj kapaciteta jer su to glavne poluge jaanja
njihove konkurentnosti a ne koncesije koje dobijaju od drave.
Razmotren je i Plan sanacije šuma degradiranih poarima u 2012. godini kojima je bilo zahvaeno skoro 7 % ukupne površine šum- skih podruja u Crnoj Gori.
Realizacija Plana sanacije se odvija kroz dvije faze: sjeu opoa- renih stabala i njihovog uklanjanja sa poarišta, i pošumljavanje opoarenih površina, na kojima nije došlo do prirodnog podmlai- vanja (predvieno je pošumljavanje 539 ha).
S obzirom na to da je i dalje više od 50% opoarene drvne mase ostalo neiskorišeno, strune slube Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja, odnosno Uprave za šume su procijenile dalju opravdanost prodaje opoarene drvne mase umanjenog kvaliteta. Procjena je da oko 25% opoarenog drveta moe biti predmet auk- cijske prodaje, te da postoji zainteresovanost privatnog sektora za njegovo korišenje, pa Ministarstvo predlae obnavljanje javnog poziva.
U cilju stvaranja povoljnijeg poslovnog ambijenta i poboljšanja stanja u ovim djelatnostima, Odbor ukazuje da je potrebno:
- da se raspoloivi dozvoljeni godišnji sjeivi etat, ukupna bruto drvna masa koja je predviena za korišenje u 2016. godini ma- ksimalno iskoristi, ime se stvaraju uslovi za poveanje obima proizvodnje u repro lancu šumarstva i drvne industrije, a time i ostvarivanje prihoda koji su planirani Programom gazdovanja.
- uraditi na vrijeme šumsko privredne osnove u šumskim podru- jima gdje su istekle, uraditi analizu i ocjenu postojeeg stanja i stepena ureenosti šuma, kao i dinamiku izrade planova gazdo- vanja kojom bi se obezbijedio i bio poznat predvieni obim sjea za dui period, a korisnici šuma imali uvid sa ime raspolau u narednom periodu i realno uskladili svoje planove.
- u pozivima za postupak javne nabavke predvidjeti struno teh- niku i kadrovsku osposobljenost ponuaa, odnosno unijeti do- zvoljene specifinosti koje otvaraju mogunosti i daju prednost domaim proizvodnim preduzeima za ueše na tenderima;
Dosadašnjim kriterijumima za raspodjelu sirovine nije definisana njena “maksimalna zapremina” koja se moe dodijeliti na preradu proizvodnim preduzeima u odnosu na broj zaposlenih radnika i raspoloive tehniko-tehnološke kapacitete. Stoga je potrebno r