Click here to load reader

SMJERNICE ZA ANALIZU LANCA VRIJEDNOSTI

  • View
    3

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of SMJERNICE ZA ANALIZU LANCA VRIJEDNOSTI

Ko vrši distribuciju proizvoda?
Ko je to na poetku lanca vrijednosti?
Ko je to slijedei ko obrauje/prerauje identifikovane sirovine u poluproizvode?
Postoji li više razliitih preraivaa sirovina?
Ko je to ko slijedei prerauje poluproizvode u gotove proizvode ili moda opet u poluproizvode više vrijednosti?
Da postoje dobavljai komponenti?
Ko su krajnji potrošai proizvoda?
Koja trišta?
Servisi/podrška kupcima?
[email protected]
Dizajn i kompjuterska priprema: Nenad Savkovi
Tira: 100
Banja Luka, 2018.
Ova publikacija je uraena uz pomo Evropske unije. Sadraj ove publikacije je isklju- iva odgovornost Agencije za razvoj preduzea Eda i ni u kom sluaju ne predstavlja stanovišta Evropske unije.
Sadraj
1. UVOD 7
2. LANAC VRIJEDNOSTI 8 2.1 Interni nivo - lanac vrijednosti na nivou preduzea 8 2.2 Eksterni nivo ili sektorski lanac vrijednosti 9 2.2.1 Sistemska konkurentnost 10
3. PORTEROV DIJAMANT KONKURENTNOSTI 18 3.1 Struktura i strategija vodeih preduzea 19 3.2 Uslovi potranje 19 3.3 Povezane industrije i one koje pruaju podršku 20 3.4 Faktori proizvodnje 20
4. IDENTIFIKACIJA NEDOSTATAKA I PREDLOENE MJERE 21
5. KORACI PRI ANALIZI LANCA VRIJEDNOSTI 23 5.1 Definisanje istraivakog pristupa (metodologije rada) 23 5.2 Pregled lanca vrijednosti (analiza podataka) 24 5.3 Terenski rad 25 5.4 Mapiranje lanca vrijednosti 26 5.5 Identifikacija nedostataka, problema, prepreka i prilika 27 5.6 Predlaganje preporuka za intervencije 27 5.7 Glavne preporuke i naredne akcije 27
6. ZAKLJUAK 28
7
1. UVOD
Smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti nastale su kao dio LocalInterAct projekta koji se provodi u partnerstvu sa opštinama Derventa, Prnjavor i Laktaši. Projekat je finansiran u okviru Programa za lokalnu sa- moupravu i ekonomski razvoj u BiH, EU Prolocal, koji je finansiran od stra- ne Evropske unije i Ministarstva za ekonomsku saradnju i razvoj Republike Njemake, a implementiran od strane GIZ. Projektne aktivnosti se provode na podruju opština Derventa, Prnjavor i Laktaši.
U okviru projekta je planirano jaanje upravljakih kapaciteta opština za eko- nomski oporavak i razvoj na osnovu uvoenja relevantnih instrumenata, sa ciljem da se poboljša konkurentnost izvozno orijentisanih sektora i preduzea, uz unapreenu lokacijsku konkurentnost podruja i uspostavljanje mehani- zama napredne opštinske i meuopštinske podrške izvoznicima zasnovane na Aktu o malom biznisu.
Upravo iz ovih razloga, u pomenutim opštinama, izvršena je analiza kon- kurentnosti jednog od znaajnijih sektora. Za opštinu Derventa i Prnjavor izabran je metalopreraivaki sektor, dok je za opštinu Laktaši izabran dr- vopreraivaki sektor. U okviru pomenutih projektnih aktivnosti kreirane su smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti. Svrha ovih smjernica je da lanovi opštinskih timova za lokalni ekonomski razvoj imaju na jednom mjestu pregledan, jasan i precizan tok realizacije svih aktivnosti koje pripadaju analizi lanca vrijednosti. Ove smjernice e omoguiti svojim korisnicima da u buduim analizama konkurentnosti sektora lakše i jednostavnije primjenjuju predstavljenu metodologiju, za koju su obueni u prethodnom periodu.
Predstavljena metodologija u okviru ovih smjernica za analizu lanca vrijedno- sti, ima za cilj generisanje adekvatnih rezultata u vidu stvarnih, neophodnih i trišno orijentisanih preporuka i intervencija, za prethodno identifikovane nedostatke i probleme koji se javljaju u postojeim lancima vrijednosti. Tako definisane preporuke i intervencije treba da poslue svojim korisnicima, u ovom sluaju opštinskim organima, za programiranje adekvatnih sistemskih mjera za otklanjanje tih nedostataka i problema. Identifikovane preporuke i mjere takoe mogu posluiti i u svrhu kreiranja ili poboljšanja strategije opština.
8 Smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti
2. LANAC VRIJEDNOSTI
Lanac vrijednosti je niz aktivnosti koje generišu neku novu dodanu vrijednost posredstvom proizvoda ili usluge unutar jednog preduzea, ili šire posma- trano unutar jednog podsektora ili sektora opštine, regije ili drave, odnosno nekog ciljnog geografskog podruja. Prema tome, lanac vrijednosti se moe posmatrati kroz dva nivoa, i to:
• interni nivo – nivo preduzea, i • eksterni nivo – nivo sektora ili podsektora posmatranog geografskog
podruja.
2.1 Interni nivo – lanac vrijednosti na nivou preduzea
Ukoliko se prilikom analize lanca vrijednosti vrši posmatranje internog nivoa lanca vrijednosti, tada se posmatraju sve funkcije koje utiu na poveanje dodane vrijednosti proizvoda unutar jednog preduzea. U opštem sluaju to su funkcije: razvoja tehnologije, projektovanja proizvoda, proizvodnje, marketinga, distribucije, prodaje, kao i prateih postprodajnih usluga. Lanac vrijednosti na nivou proizvodnog preduzea, odnosno na internom nivou, zajedno sa svojim funkcijama i aktivnostima u okviru tih funkcija, u opštem sluaju prikazan je na slici 1. Primjer za lanac vrijednosti na internom nivou bilo bi preduzee koje se bavi proizvodnjom mašina za obradu drveta. Takvo preduzee naješe posjeduje sve funkcije i aktivnosti date na slici 1.
9
Slika 1. Lanac vrijednosti na nivou proizvodnog preduzea – interni nivo
Analiza lanca vrijednosti unutar preduzea odnosi se prije svega na identifi- kaciju svih procesa koji se odvijaju u preduzeu, njihovih meusobnih odno- sa, intenziteta tih odnosa, kao i spoljašnjih i unutrašnjih uticajnih faktora, a sve u svrhu pronalaska nedostataka koji negativno utiu na konaan rezultat poslovanja preduzea (prihod, dobit, zadovoljstvo radnika, zadovoljstvo me- nadmenta i dr.). Na ovako identifikovane nedostatke, daljom analizom lanca vrijednosti, mogue je preduzeti neophodne mjere za njihovo uklanjanje i time uticati na poveanje konkurentnosti preduzea. Na primjer nedostaci u fazi projektovanja proizvoda esto se mogu odraziti ne samo na proizvodnju proizvoda, nego i na montau, transport i servis proizvoda.
2.2 Eksterni nivo ili sektorski lanac vrijednosti
S druge strane, lanac vrijednosti se moe posmatrati sa šireg aspekta ili sa eksternog nivoa, tj. nivoa sektora ili podsektora u okviru nekog ueg ili šireg geografskog podruja (opština, regija, drava). esto je sluaj da se lanac vri- jednosti protee u nekoliko drava ili regija, u zavisnosti od vrste posmatranog proizvoda, grupe proizvoda ili pod/sektora.
STRUKTURA LANCA VRIJEDNOSTI Struktura lanca vrijednosti u okviru jednog preduzea
Pored toga što se naša analiza lanaca vrijednosti odnosi na sektor ili podsektor, vano je razumjeti aktivnosti koje se odvijaju unutar proizvodnog preduzea; Preduzea su snovni akteri sektorskih lanaca vrijednosti:
Istraivanje i razvoj
2.2.1 Sistemska konkurentnost
Da bi se bolje razumio eksterni nivo ili sektorski lanac vrijednosti, potrebno je stvoriti širu sliku o cjelokupnom okruenju u kome takav lanac vrijednosti egzistira i funkcioniše. U tom smislu potrebno je uvesti pojam sistemske kon- kurentnosti, odnosno opšteg prikaza svih faktora koji direktno ili indirektno utiu na sektorski lanac vrijednosti. Struktura sistemske konkurentnosti, pri- kazana na slici 2, sastoji se od etiri nivoa. Prvi nivo predstavlja mikro nivo, odnosno nivo u kome se vrši pretvaranje (dodavanje) vrijednosti i razmjena proizvoda i usluga sa okolinom. Mikro nivo se sastoji od internacionalnih korporacija, preduzea (malih, srednjih, velikih), poslovnih mrea, klastera, radnika, kupaca i sl. To je zapravo prostor u kome se nalazi tok realizacije pro- izvoda od proizvoaa do kupaca, odnosno prostor realne privrede i trišta.
Slika 2. Struktura sistemske konkurentnosti
Drugi nivo predstavlja mezo nivo ili nivo podrške mikro nivou (naješe pre- duzeima). Mezo nivo obuhvata ciljne politike i programe za jaanje konku- rentnosti preduzea, odnosno programe ija je namjena unapreenje mikro
10
Okvirni uslovi
Kljune organizacije podrške posmatranog lanca vrijednosti
Poslovne firme Poslovne mree Klasteri
META NIVO
MEZO NIVO
MIKRO NIVO
MAKRO NIVO
Organizacije podrške koje lociraju
nivoa. Organizacije koje pripadaju mezo nivou se grubo mogu podijeliti na: edukacione organizacije (škole, fakulteti, trening centri, centri za prekva- lifikaciju), komore (privredne, trgovake), instituti, razvojne agencije, pro- jektni programi, programi za promociju izvoza i preduzetništva, politike za unapreenje industrije, tehnologije, obrazovanja, udruenja, individualne konsultante i sl.
Trei nivo – makro nivo predstavlja nivo koji obuhvata opšte okvirne uslove za funkcionisanje trišta, privrednih djelatnosti i industrije uopšte. Makro nivo obuhvata one politike koje se odnose na sve uesnike iz mikro nivoa, dakle opšte politike usmjerene na regulisanje industrijske i privredne aktivnosti. Neke od tih politika su npr. izvozna politika, monetarno fiskalna politika, so- cijalno-ekonomska politika i dr. Kao institucije makro nivoa mogu se smatrati ministarstva, vlade, skupštine i sl. etvrti nivo – meta nivo predstavlja socijalno kulturološki nivo koji se ka- rakteristian naješe za jednu regiju ili naciju uopšte. Meta nivo zapravo predstavljaju nepisana i nedokazana pravila ponašanja veinske populacije, obiaje, naini ophoenja prema poslu, novcu, jednom rijeju mentalitet na- roda koji naseljava odreeno geografsko podruje. Kao primjer za meta nivo se moe navesti upornost, dosljednost, tanost, predanost poslu i objektivnost jedne populacije.
Pomenute nivoe je vrlo teško striktno podijeliti. Mogue je ponekad da makro institucije preuzmu ulogu mezo institucija (npr. kada ministarstvo planira, programira i realizuje politiku pomoi MSP iz preraivakog sektora). S dru- ge strane, mikro institucije, tj. preduzea takoe ponekad mogu djelovati u mezo prostoru (npr. kada preduzee vrši komercijalnu obuku radnika za trište rada).
Sada, kada je jasan prostor u kome lanac vrijednosti egzistira i funkcioni- še, lakše je shvatiti pojam eksternog nivoa ili sektorskog lanca vrijednosti. Sektorski lanac vrijednosti predstavlja povezan skup aktivnosti kojima se dodaje nova vrijednost proizvodu, poevši od ulaznih sirovina, preko pri- marne prerade, sekundarne prerade, distribucije, pa sve do krajnjih potroša- a posmatranih proizvoda (ili grupe proizvoda). Upravo jedna od moguih struktura sektorskog lanca vrijednosti prikazana je na slici 3. Kljunu ulogu u bilo kom lancu vrijednosti (na internom ili eksternom nivou) igraju kupci ili potrošai. Zato se moe rei da se lanac vrijednosti “zatee” ili povlai od stra- ne kupaca. Kupci su ti koji postavljaju zahtjeve na kraju lanca vrijednosti, koje
12 Smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti
ostali uesnici (alke u lancu vrijednosti) moraju ispuniti. S druge strane, opšta struktura sektorskog lanca vrijednosti, prikazana na slici 3, moe se smatrati i horizontalnom komponentom sektorskog lanca vrijednosti. Horizontalna komponenta lanca vrijednosti proizlazi iz injenice da se prikaz transforma- cije koja se odvija na relaciji sirovine – poluproizvodi – proizvodi – kupci upravo odvija u horizontalnoj ravni prostora koji se odnosi na sistemsku konkurentnost.
Slika 3. Opšta struktura sektorskog lanca vrijednosti – horizontalna komponenta sektorskog lanca vrijednosti
Sektorski lanac vrijednosti je mogue definisati za kompletan sektor koji je predmet posmatranja, a mogue je vršiti posmatranje i ueg sektora ili pod- sektora. Na primjer, mogue je izvršiti posmatranje sektora poljoprivrede u Republici Srpskoj i za ovaj sektor izvršiti analizu lanca vrijednosti. Dok je takoe mogue izvršiti analizu lanca vrijednosti za podsektor stoarstva za Republiku Srpsku ili Sjeverno-zapadni dio Bosne i Hercegovine. Kao još jedan primjer za analizu sektorskog lanca vrijednosti moe se navesti analiza metalopreraivakog sektora Bosne i Hercegovine, dok se podsektor metal- nih dijelova za autoindustriju moe takoe posmatrati kroz analizu lanca vrijednosti.
Sektorski lanac vrijednosti obuhvata sve aktere u posmatranom lancu vri- jednosti i znaajno je širi (kompleksniji) od pojedinanog lanca vrijednosti
Ulazi (sirovine)
Ko vrši distribuciju proizvoda?
Koje su to osnovne vrijednosti? Ko je to na poetku lanca vrijednosti?
Ko je to slijedei ko obrauje/prerauje identifikovane sirovine u poluproizvode?
Postoji li više razliitih preraivaa sirovina?
Ko je to ko slijedei prerauje poluproizvode u gotove proizvode ili moda opet u poluproizvode više vrijednosti?
Da postoje dobavljai komponenti?
Ko su krajnji potrošai proizvoda?
Koja trišta?
Servisi/podrška kupcima?
Reciklaa?
13
koji se odnosi na jedno preduzee. Analiza pod/sektorskog lanca vrijednosti naješe se vrši za grupu proizvoda koja je od interesa za analizu ili za koju se procjenjuje da e biti od interesa u buduem vremenu (sa izraenim poten- cijalima). Na primjer analiza lanca vrijednosti za namještaj od punog drveta, mlijeka i mlijenih proizvoda ili metalnih elinih konstrukcija. Analiza pod/ sektorskog lanca vrijednosti moe takoe da obuhvati i pomone i uslune djelatnosti, npr. analiza lanca vrijednosti za zdravstveno-rekreativni turizam ili servis i odravanje informatike opreme i proizvoda.
Prilikom posmatranja sektorskog lanca vrijednosti moraju se imati u vidu sve uloge i aktivnosti koje se zaista dešavaju prilikom proizvodnje odreenih proizvoda (grupe proizvoda) u lancu vrijednosti. Pri tome uvijek se posmatra poetak ili mjesto nastanka lanca vrijednosti u smislu izvornih sirovina. U tom smislu potrebno je odgovoriti na sljedea pitanja (slika 3):
• od ega nastaje (poinje) lanac vrijednosti za posmatrane proizvode, • koje su to osnovne sirovine za proizvodnju posmatrane grupe
proizvoda, • ko je to na samom poetku lanca vrijednosti?
Dobijanje odgovora na ova pitanja omoguava nam da shvatimo odakle lanac vrijednosti poinje, kao i da identifikujemo odgovarajue aktere u poetnim aktivnostima stvaranja (realizacije) proizvoda. Sljedea aktivnost odnosi se na narednu fazu prerade poetno identifikovanih sirovina. U ovoj fazi potrebno je odgovoriti na sljedea pitanja (slika 3):
• ko je to sljedei ko obrauje/prerauje identifikovane sirovine u poluproizvode,
• postoji li više razliitih preraivaa istih sirovina, • kuda se sirovine, sada kao poluproizvodi, dalje kreu u lancu
vrijednosti?
Odgovori na ova pitanja daju nam uvid u tok kretanja materijala kroz lanac vrijednosti od dobavljaa sirovina do preraivaa sirovina, koji naješe vrši preradu sirovina u poluproizvode.
Naredna aktivnost prilikom posmatranja sektorskog lanca vrijednosti odnosi se na identifikaciju svih aktivnosti i faza koje se odnose na proces proizvodnje posmatrane grupe proizvoda. Pri tom je korisno odgovoriti na sljedea pitanja (slika 3):
• ko je to ko sljedei prerauje poluproizvode u gotove proizvode ili moda opet u poluproizvode više vrijednosti,
14 Smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti
• da li postoje dobavljai komponenti, • ko su dizajneri/projektanti krajnjih proizvoda, • ko vrši montau dijelova u gotove proizvode?
Odgovorima na ova pitanja saznaemo više o akterima u okviru posmatranog lanca vrijednosti, ali i o prirodi samih aktivnosti. Pri tom se misli na mjesto odvijanja tih aktivnosti (unutar preduzea, eksterno, unutar ili izvan posma- tranog geografskog podruja, i sl.).
Nakon kompletiranja proizvoda, naredna grupa aktivnosti koja predstavlja naš predmet interesovanja predstavlja distribucija proizvoda. Za ovu grupu aktivnosti potrebno je odgovoriti na sljedea pitanja (slika 3):
• ko vrši distribuciju proizvoda, • na koji nain, • postoje li trišni agenti, • kako se vrši transport proizvoda?
Odgovori na ova pitanja daju nam uvid u naine distribucije proizvoda i na koji nain proizvodi dolaze do krajnjih potrošaa, te da li se u tim procesima javljaju problemi.
Posljednja grupa aktivnosti, prilikom analize sektorskog lanca vrijednosti, odnosi se na krajnje potrošae ili kupce posmatranih proizvoda. U ovoj fazi potrebno je saznati odgovore na pitanja:
• ko su krajnji potrošai proizvoda, • koja su trišta na kojima posmatrani proizvod egzistira, • kakav je servis/ podrška kupcima, • kakav je ekološki status proizvoda, • kako je riješena reciklaa proizvoda?
Dobijanjem odgovora na ova pitanja omogueno nam je da bolje sagledamo potrošake navike kupaca, shvatimo trišne zahtjeve i da se što je više mogue pribliimo zahtjevima krajnjih kupaca.
Na ovaj nain mogue je sagledati samo mikro nivo sektorskog lanca vrijed- nosti. Ne smijemo zaboraviti da se sektorski lanac vrijednosti prostire i na druga dva dominantna nivoa - mezo i makro nivo. Kao i da je trei nivo, meta nivo (nivo socio-kulturološkog ponašanja ili mentaliteta), uvijek prisutan i da se proima preko ve pomenuta ostala tri nivoa. U tom smislu potrebno
15
je sagledati sektorski lanac vrijednosti sa nivoa ciljnih politika, podrške i pro- grama za jaanje konkurentnosti ili mezo nivoa, a zatim i sa nivoa opštih politika i okvirnih uslova ili makro nivoa. Upravo ovakvo posmatranje lanca vrijednosti kroz prizmu sistemske konkurentnosti, kao što je prikazano na slici 4, predstavlja vertikalnu komponentu sektorskog lanca vrijednosti.
Vano je napomenuti da se navedeni nivoi sistemske konkurentnosti (meta, makro, mezo i mikro nivo) ne smiju posmatrati odvojeno. Ovi nivoi se me- usobno prepliu, utiu jedan na drugi, vrše zajednike funkcije, jednostavno oni predstavljaju jednu funkcionalnu cjelinu.
Slika 4. Opšta struktura sektorskog lanca vrijednosti prema sistemskoj konkurentnosti – vertikalna komponenta lanca vrijednosti
Prema tome, sljedea dimenzija sa koje je potrebno posmatrati lanac vrijed- nosti je vertikalna komponenta lanca vrijednosti. Posmatrajui lanac sa ver- tikalnog aspekta, odnosno odozdo prema gore, jasno je da lanac vrijednosti poinje na mikro nivou. Mikro nivo obuhvata prostor preduzea i trišta, u kome se nalaze radnici, mala i srednja preduzea (MSP), klasteri, poslovne mree, potrošai, meunarodne korporacije, velika preduzea, lanci vrijed- nosti i slino. Vano je razumjeti da se na ovom nivou odvijaju sve aktivnosti od transformacije sirovina, preko poluproizvoda, do gotovih proizvoda. Ali
Mogunost za kreiranje vizije i strategije
Opšte regulatorne politike (zakoni, pravilnici)
Ministarstva
Monetarno fiskalne politike
Mentalitet
jaanje konkurentnosti
edukacione institucije
MIKRO NIVO
16 Smjernice za realizaciju analize lanca vrijednosti
takoe da ovom nivou pripadaju svi akteri koji neposredno uestvuju u nave- denom procesu transformacija – tj. dodavanja nove vrijednosti proizvodima, kao što je i prikazano na slici 4.
Sljedea vertikalna komponenta sistemske konkurentnosti odnosi se na mezo nivo, odnosno na ciljne politike za jaanje konkurentnosti posmatranog sek- tora (lanca vrijednosti). Mezo nivo se uslovno moe podijeliti na dva dijela, prvi kome pripadaju mezo politike, i drugi kome pripada mezo prostor ili institucije za provoenje ciljnih politika.
Mezo politike obuhvataju one politike, pravila ili programe koji su direktno usmjereni na jaanje konkurentnosti jednog ili više sektora (podsektora, lanca vrijednosti). Neke od politika koje pripadaju mezo politikama su: promocija preduzetništva, industrijske i obrazovne politike i pravila, promocija i podrška izvoza, projektni grantovi i programi, prekvalifikacije radnika i slino.
S druge strane, mezo prostor obuhvata institucije podrške koje svojim djelova- njem posredno ili neposredno utiu na realizaciju prethodno navedenih mezo politika. Moe se rei da su institucije podrške (slika 4): opštine, razvojne agencije, obrazovne institucije, asocijacije i udruenja, komore, instituti, in- frastruktura kvaliteta (laboratorije, instituti za standardizaciju i mjeriteljstvo, ovlaštena certifikaciona tijela i sl.).
Prilikom analize lanca vrijednosti, sa aspekta mezo nivoa, potrebno je doi do informacija na koji nain, u kom obimu, sa kojim ciljnim politikama i pro- gramima, te koliko esto institucije podrške realizuju svoju misiju – odnosno pruaju podršku akterima iz mikro nivoa (naješe MSP). Takoe, potrebno je doi do informacija koliko su akteri iz mikro nivoa zadovoljni sa pruenom podrškom od strane institucija podrške i kakvo je njihovo mišljenje, kako o institucijama podrške, tako i o pruenoj podršci.
Nakon prikupljanja i analize informacija koje se odnose na institucije i progra- me podrške (mezo nivo), fokus analize lanca vrijednosti potrebno je usmjeriti na makro nivo, kao sljedeu vertikalnu komponentu sistemske konkurentnosti. Makro nivo sastoji se od opštih okvirnih uslova koji obuhvataju: opšte regu- latorne politike (zakoni, pravilnici), monetarno-fiskalne politike, trgovinske politike i druge okvirne i opšte politike. Opšti okvirni uslovi su pravila koja se odnose na cjelokupan prostor lanca vrijednosti i ta pravila vae za sve aktere
17
lanca vrijednosti. Institucije koje donose takve politike su npr. Evropska komisi- ja (na evropskom nivou), ministarstva (na dravnom i entitetskom nivou), kao i druge organizacije na dravnom ili entitetskom nivou. Sa ovog aspekta, prili- kom analize lanca vrijednosti, potrebno je identifikovati kljune politike koje utiu na funkcionisanje lanca vrijednosti, opisati njihov uticaj i identifikovati nivo podrške koje ove institucije pruaju ostalim akterima u lancu vrijednosti.
Posljednji nivo sistemske konkurentnosti na koji treba obratiti panju prili- kom analize sektorskog lanca vrijednosti je meta nivo ili sociološki okvirni uslovi. Meta nivo predstavlja kulturno – sociološko ponašanje cjelokupne populacije koja se nalazi na posmatranom geografskom podruju, kao i spo- sobnost i mogunost pojedinaca ili grupe ljudi da izvrše kreiranje vizija i strategija. Takoe meta nivo predstavlja sposobnost uenja i injenja greški, kao i uenja iz tih greški. Jednom rijeju moemo rei da se meta nivo od- nosi na mentalitet ljudi. Moemo rei da meta nivo obuhvata navike ljudi, spremnost na saradnju, spremnost i odgovornost prema datim radnim zada- cima, ponašanje na radnom mjestu i uopšte, vjerske navike i potrebe, i sl. Sa stanovišta analize lanca vrijednosti mentalitet ljudi je ponekad od presudnog znaaja za unapreenje konkurentnosti lanca vrijednosti. Tako npr. ukoliko se konkurentnost lanca vrijednosti moe poveati preko meusobne saradnje preduzea u njemu, a sa druge strane ukoliko direktori preduzea nisu voljni za saradnju, oigledno je da takva mjera ne moe dovesti do eljenog cilja.
Sistemsku konkurentnost moemo posmatrati i odozgo prema dole. Ukoliko sistemsku konkurentnost nekog sektora (lanca vrijednosti) posmatramo na takav nain, prvo emo posmatrati najširi aspekt u kome se lanac vrijednosti nalazi – meta nivo. Zatim se panja treba usmjeriti na makro nivo ili nivo op- štih okvirnih uslova, te sa ovog nivoa potrebno je prei na mezo nivo ili nivo ciljnih politika za jaanje konkurentnosti. Nakon analize prethodnih nivoa, fokus se stavlja na mikro nivo. Sa aspekta analize sektorskih lanca vrijednosti ipak se preporuuje pristup analize odozdo prema gore.
Ovakav nain posmatranja lanca vrijednosti kroz gore pomenuta i definisana etiri nivoa sistemske konkurentnosti, omoguava da sagledamo realno stanje u kome se nalazi posmatrani sektorski lanac vrijednosti. Samo na ovaj…

Search related