POREMEĆAJ JEZIKA U SHIZOFRENIJI

  • View
    233

  • Download
    6

Embed Size (px)

Text of POREMEĆAJ JEZIKA U SHIZOFRENIJI

  • Filozofski fakultet Sveuilita u Zagrebu

    Odsjek za lingvistiku

    Katedra za primijenjenu lingvistiku

    POREMEAJ JEZIKA U SHIZOFRENIJI

    DIPLOMSKI RAD

    Mentorica: dr. sc. Ivana Simeon Studentica: Ana Kneevi

    Zagreb, srpanj 2014.

  • SADRAJ

    1. PREDGOVOR ....................................................................................................................... 4

    2. SAETAK .............................................................................................................................. 5

    3. UVOD .................................................................................................................................... 6

    4. FORMALNI POREMEAJ MILJENJA ............................................................................. 9

    4.1. Povijesni aspekt ............................................................................................................. 10

    4.1.1. Kraepelinov koncept skretanja s kolosijeka ........................................................ 10

    4.1.2. Bleulerov koncept poremeaja asocijacija .......................................................... 12

    4.2. Moderni konstrukt formalnog poremeaja miljenja..................................................... 14

    4.2.1. Skala Nancy Andreasen .......................................................................................... 14

    4.2.2. Alternativne skale za procjenu formalnog poremeaja miljenja ........................... 24

    4.3. Formalni poremeaj miljenja: dijagnostiki kriterij ..................................................... 25

    4.3.1. Klasifikacija ............................................................................................................ 29

    5. POREMEAJ JEZIKA U SHIZOFRENIJI: LINGVISTIKA PERSPEKTIVA ............... 32

    5.1. Poremeaj jezika ili miljenja? ...................................................................................... 32

    5.1.1. Teorija Lava Vigotskog .......................................................................................... 34

    5.1.2. Jezik i kognitivne funkcije ..................................................................................... 35

    5.1.3. Jezina inkompetencija u shizofreniji ..................................................................... 36

    5.2. Semantika razina: semantika memorija ..................................................................... 40

    5.2.1. Hiperaktivnost semantike memorije .................................................................. 41

    5.2.1.1. Teorija ubrzanog irenja aktivacije .................................................................. 41

    5.2.1.2. Semantiki priming .......................................................................................... 43

    5.2.2. Pohranjivanje i prizivanje leksikih jedinica .......................................................... 44

    5.2.2.1. Imenovanje u shizofreniji ................................................................................. 45

    5.2.2.2. Semantika i fonemska fluentnost .................................................................... 46

  • 5.2.2.3. Test asocijacije na rije .................................................................................... 48

    5.2.2.4. Test semantike kategorizacije ......................................................................... 48

    5.2.3. Poremeaj u pohrani ili pristupu leksikim jedinicama .......................................... 49

    5.2.4. Neuroloki temelj .................................................................................................... 51

    5.3. Pragmatiki aspekt ......................................................................................................... 53

    5.3.1. Kontekst i shizofreni diskurs .................................................................................. 54

    5.3.2. Kohezija i referenti u shizofrenom diskursu ........................................................... 56

    5.3.3. Upravljanje diskursom i izvrna disfunkcija ........................................................... 58

    5.3.4. Griceove maksime i teorija uma: Frithov teorijski okvir ........................................ 62

    5.3.5. Teorija uma i figurativni jezik u shizofreniji .......................................................... 66

    5.3.6. Neuroloki temelj i izvrne funkcije: naputak za daljna istraivanja ..................... 70

    6. UZROK JEZINIH DEFICITA .......................................................................................... 73

    6.1. Problematika postojeih teorija ..................................................................................... 73

    6.2. Leveltov model jezine proizvodnje: teorijski okvir ..................................................... 75

    6.3. Leveltov model i poremeaj jezika u shizofreniji ......................................................... 77

    6.4. Shizofrenija kao cijena koju Homo sapiens plaa za jezik ........................................ 80

    7. ZAKLJUAK ...................................................................................................................... 84

    8. POPIS LITERATURE ......................................................................................................... 88

    9. POPIS TABLICA ................................................................................................................. 95

    10. POPIS SLIKA .................................................................................................................... 96

  • 4

    1. PREDGOVOR

    Na pisanje ovoga diplomskog rada potaknuo me kolegij Jezini poremeaji, u okviru

    kojega smo s prof. Martinom Sekuli obraivali temu poremeaja jezika u shizofreniji, ali i

    moj velik interes za ovu bolest, s kojom sam se dosada ve susrela. Moja me mentorica dr. sc.

    Ivana Simeon dodatno ohrabrila i poduprla u odabiru problematike kojom u se baviti te sam

    joj na tome neizmjerno zahvalna. Zahvaljujem i prof. Martini Sekuli, koja mi je ustupila

    odreene materijale prilikom pisanja rada.

    irina tematike uvjetovala je ogranienost ovoga diplomskog rada na sintaktike,

    semantike i pragmatike aspekte jezinog ponaanja u shizofreniji. Iako su prozodija i

    morfoloka razina u manjoj mjeri naruene, smatram da bi ovi aspekti mogli pruiti jo

    iscrpniju sliku jezinoga poremeaja karakteristinog za bolest. Moram priznati da sam se

    katkad osjeala obeshrabreno zbog zahtjevne literature koja je pretpostavljala znanje iz

    razliitih disciplina poput neurologije, medicine i psihijatrije. Jo jednom zahvaljujem svojoj

    mentorici, koja je u tim trenutcima podijelila svoje savjete i razmiljanja sa mnom, potaknuvi

    me da se zrelo posvetim domeni koju istraujem. Ovaj rad smatram skromnim, ali korisnim

    doprinosom, samim time to ova tematika, prema mojim saznanjima, dosada nije obraivana

    u literaturi na hrvatskom jeziku.

    Hvala mojim dragim prijateljima koji su pozorno sluali moje diskurse o jeziku u

    shizofreniji u posljednjih sedam mjeseci. Od srca zahvaljujem svojoj obitelji, a posebno

    mami, koja je mi je omoguila da doem do ove stepenice u svome ivotu.

    Schizophrenia cannot be understood without understanding despair.

    R. D. Laing

    Ovaj diplomski rad posveujem svojoj baki.

  • 5

    2. SUMMARY

    The present thesis deals with schizophrenic language impairments from two perspectives:

    psychiatrist's and linguist's respective viewpoints. From the psychiatrist's perspective,

    abnormalities of language are classified as positive and negative formal thought disorder.

    Positive formal thought disorder refers to disorganized language output and negative formal

    thought disorder refers to poverty of speech and language. We describe schizophrenia as a

    neuropsychiatric disorder, clinical characterizations of schizophrenic speech (better known

    as formal thought disorder), and the way these abnormalities have been conceptualized in

    the psychiatric literature. From the linguist's perspective we first discuss Vigotsky's theory of

    Thought and Language, trying to explain the relationship between thought and language.

    By focusing on syntax, semantic and pragmatic aspects of language disorder in schizophrenia

    and by describing main theories that have been proposed as a explanation of language

    disfunction, we reveal how psycholinguistic approaches may contribute to the theories of

    language processing in healthy individuals. We also present Levelt's model of language

    production which offers a possible explanation of cognitive processes, such as planning,

    executive functions or memory that may underlie schizophrenic language impairments.

    Keywords: language disorder, schizophrenia, positive formal thought disorder, negative

    formal thought disorder, disorganized language output, poverty of speech and language,

    syntax, semantic aspects, pragmatic aspects, cognitive processes

  • 6

    3. UVOD

    Uspjena komunikacija izmeu dvoje sugovornika ne mora nuno biti uvjetovana

    jezinom pojavom. Govornik moe iskomunicirati svoju namjeru i brojnim neverbalnim

    manifestacijama, kao to su mimike, geste, ili drugim znakovnim simbolima. Ipak, jezik kao

    sustav znakova kojim se prenosi odreeno znaenje gotovo je nezaobilazna pojava u ljudskom

    djelovanju. Jezina produkcija i recepcija izrazito su bitni mentalni procesi tijekom kojih

    govornik