Click here to load reader

Budowa I Funkcje Krwi Człowieka

  • View
    103

  • Download
    7

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Budowa I Funkcje Krwi Człowieka. Skład osocza. Rodzaje krwinek i ich funkcje. Krzepnięcie krwi. Choroby krwi. Badania krwi i ich rola w diagnostyce medycznej. Skład Osocza. - PowerPoint PPT Presentation

Text of Budowa I Funkcje Krwi Człowieka

  • Budowa I Funkcje Krwi CzowiekaSkad osoczaRodzaje krwinek i ich funkcjeKrzepnicie krwiChoroby krwiBadania krwi i ich rolaw diagnostyce medycznej

  • Skad OsoczaOSOCZE to pynna substancja pozakomrkowa, jest produktem wielu komrek organizmu. Stanowi 55% objtoci krwi ssakw. Skada si z: - woda 92% - biaka 7% - albuminy, globuliny, fibrynogen - inne zwizki organiczne glukoza, aminokwasy, lipidy - skadniki nieorganiczne o charakterze elektrolitw zawieraj jony sodowe, potasowe, chlorowe, wapniowe, magnezowe, wglowodanowe, fosforowe.

  • Funkcje Osocza Dziki zawartoci albumin i elektrolitw utrzymuje stae cinienie osmotyczne pynw ciaa oraz ich PH - transportuje substancje odywcze, tlen, dwutlenek wgla, szkodliwe produkty przemian zwizkw azotowych, hormony - dziki globulinom peni funkcj ochronn, tzn. Chroni organizm przed szkodliwymi zwizkami ANTYGENAMI wielkoczsteczkowe substancje o charakterze biaek, wglowodanw i kwasw nukleinowych: w kurzu, pykach kwiatowych, bakteriach, wirusach, grzybach, pasoytach. GLOBULINY s biakami, ktre wi si z antygenami, ktre staj si nieszkodliwe dla organizmu. Globuliny s inaczej PRZECIWCIAAMI, neutralizuj ciaa obce - rozpuszczony w osoczu fibrynogen moe przeksztaca si w FIBRYN, ktra zatyka uszkodzone naczynia krwionone, zapobiega krwotokom.

  • Rodzaje KrwinekErytrocytyLeukocytyTrombocyty

  • Erytrocyty ERYTROCYTY u zarodkw wytwarzane s w pcherzyku ciowym, potem w wtrobie, a od drugiej poowy ycia w szpiku kostnym. S to jednojdrowe komrki o owalnym ksztacie. Tylko u ssakw trac one jdro i przyjmuj form spaszczonych krkw, cieszych w rodku. W cytoplazmie erytrocytw HEMOGLOBINA (czerwona), ktra umoliwia transport tlenu i dwutlenku wgla. W organizmie czowieka ok. 4,3 mln. (Kobiety) i 4,8 mln. (Mczyni) erytrocytw w 1ml krwi. Czerwona barwa krwi pochodzi od erytrocytw, czyli tzw. Czerwonych krwinek, zawierajcych w sobie barwnik - hemoglobin. Substancja ta czy si z tlenem w pucach (hemoglobina utlenowana, barwa krwi jest wtedy jasnoczerwona) a oddaje go we wszystkich tkankach i narzdach (krew pozbawiona tlenu ma barw ciemnoczerwon). Po odczeniu tlenu, hemoglobina odtlenowana trafia do puc, gdzie ponownie wie si z tlenem.

  • Leukocyty LEUKOCYTY (tzw. Krwinki biae) stanowi niejednorodn grup komrek wytwarzane w CZERWONYM SZPIKU KOSTNYM, a niektre (limfocyty) w grasicy, ledzionie wzach chonnych. Najliczniejsze wrd nich s granulocyty obojtnochonne (55-75% wszystkich leukocytw), do zada ktrych naley pochanianie (tzw. Fagocytoza) drobnoustrojw, ktre wtargny do organizmu i unieszkodliwienie ich. Inn grup komrek stanowi limfocyty (25 - 40%), ktre take niszcz drobnoustroje m.in. Przez wytwarzanie przeciwcia czyli czsteczek biakowych (z grupy immunoglobulin), specyficznie wicych si z niszczonym drobnoustrojem, co skutecznie go unieszkodliwia. Monocyty obecne s w iloci 4 - 8 % wszystkich krwinek biaych i speniaj podobn funkcj jak granulocyty obojtnochonne: fagocytuj i unieszkodliwiaj organizmy chorobotwrcze.

  • Jeszcze mniej licznie reprezentowane s granulocyty kwasochonne (tzw. Eozynofile, 2-4 %), rwnie aktywnie niszczce drobnoustroje, oraz biorce udzia w hamowaniu reakcji uczuleniowych. Najrzadziej wrd krwinek biaych spotyka si granulocyty zasadochonne (bazofile - 1% krwinek biaych). Odgrywaj one podstawow rol w powstawaniu reakcji uczuleniowych (alergicznych), a uwalniana przez nie substancja - histamina - jest bezporednio odpowiedzialna za objawy uczulenia (m.In. Zaczerwienienie skry, pokrzywka, obrzk, napad dusznoci i kaszlu, w skrajnych przypadkach gwatowny spadek cinienia krwi i nawet zgon).

  • TrombocytyTROMBOCYTY jednojdrowe komrki o owalnym ksztacie. Wytwarzane s w czerwonym szpiku kostnym. W 1 ml krwi czowieka znajduje si 200 400 ty pytek krwi. Trombocyty rozpoczynaj proces krzepnicia krwi. Podczas pkania naczy krwiononych uwalniaj TROMBOKINAZ enzym, ktry rozpoczyna proces przeksztacania fibrynogenu w fibryn (wknik) krwi. Pytki krwi czyli trombocyty s odpowiedzialne za prawidowe krzepnicie krwi. Ich liczba wynosi powinna 150 - 400 tys. W 1 mm3. S to mae, mniejsze od erytrocytw komrki, pozbawione jder komrkowych, przylegajce w miejscu uszkodzenia do ciany naczynia krwiononego. Dziki nagromadzeniu pytek, dochodzi do "tymczasowego" naprawienia ciany naczynia przez tzw. Czop pytkowy, co skutkuje zatrzymaniem krwawienia z uszkodzonego naczynia.

  • Krzepnicie Krwi Krzepnicie krwi to naturalny, fizjologiczny proces zapobiegajcy utracie krwi w wyniku uszkodze naczy krwiononych. Obok pytek krwi wan rol w procesie hamowania krwawienia odgrywaj biakowe substancje rozpuszczone we krwi - tzw. Osoczowe czynniki krzepnicia. W wyniku aktywacji kolejnych biaek tego ukadu dochodzi do przepojenia nitkami tzw. Wknika (fibryn) wytworzonego wczeniej czopu pytkowego. Stanowi to kocowy etap w procesie krzepnicia. Niedobr choby jednego z czynnikw krzepnicia moe prowadzi do powanych zaburze krzepnicia. Krzepnicie krwi jest jednym z mechanizmw obronnych organizmu w wypadku przerwania cigoci skry.

  • Zaburzenia krzepnicia krwi mog polega na:Niedostatecznym krzepniciu krwi - skutkiem jest krwawienie i niekiedy wykrwawienie,Nadmiernym krzepniciu krwi - skutkiem jest powstawanie zakrzepw.

  • Choroby Krwi Choroby krwi i ukadu krwiotwrczego (choroby hematologiczne) stanowi wan grup chorb, s mniej znan, ale bardzo wan czci nauk medycznych. Stykamy si z nimi na co dzie, poczwszy od stosunkowo "agodnej" niedokrwistoci z niedoboru elaza do bardzo zoliwych i niebezpiecznych biaaczek.

  • HemofiliaPrzykadem zaburze w osoczowym ukadzie krzepnicia moe by hemofilia, wrodzona choroba, na ktr choruj nieomal wycznie mczyni (kobiety nie choruj lecz j przenosz). Istniej trzy typy hemofilii, najczstsza hemofilia A (niedobr czynnika VIII krzepnicia), dziesiciokrotnie rzadsza jest hemofilia B (niedobr czynnika IX). Nasilenie objaww choroby zaley od poziomu danego czynnika, przy iloci < 5% wartoci prawidowej, objawy w postaci samoistnych wyleww, zwaszcza do staww i mini s znacznie nasilone. Powtarzajce si wylewy upoledzaj ruchomo w stawach co z czasem prowadzi do ich unieruchomienia. W chwili obecnej leczenie polega na uzupenieniu brakujcego czynnika. Wykonuje si to okresowo, w przypadkach krwawienia lub jako przygotowanie do zabiegu chirurgicznego, mona podnie stenie czynnika krzepnicia poprzez transfuzj koncentratu danego czynnika, ktry jest uzyskiwany z osocza krwi oddawanej w stacjach krwiodawstwa.

  • Niedokrwisto (Anemia) Wanie niedokrwistoci s najczstsz z chorb hematologicznych. Nazywamy tak zmniejszenie stenia hemoglobiny (czerwonego barwnika krwi), hematokrytu (stosunku objtoci krwinek czerwonych do objtoci penej krwi) lub liczby erytrocytw poniej wartoci prawidowych. Biorc pod uwag najczciej uywany parametr, czyli stenie hemoglobiny, niedokrwisto (anemi) rozpoznaje si przy wartoci tego stenia poniej 13,5 g/dl (gram na decylitr) u mczyzn i poniej 12,0 g/dl u kobiet. Niedokrwistoci mona dzieli w zalenoci od etapu, w ktrym zaczyna brakowa krwinek. Anemia moe wic powsta w wyniku zmniejszenia wytwarzania (erytrocytw lub hemoglobiny), bd w wyniku zwikszenia rozpadu krwinek czerwonych, bd z powodu ich utraty. Do pierwszej grupy nale midzy innymi niedokrwistoci niedoborowe (niedobr elaza czy witaminy B12), do drugiej niedokrwistoci hemolityczne, a do trzeciej niedokrwistoci pokrwotoczne.

  • Inny popularny podzia wykorzystuje redni ciar hemoglobiny w krwince (MCH). Im jest on wikszy, tym krwinki s "bardziej czerwone". Rozrniamy wic niedokrwistoci niedobarwliwe, hipochromiczne (niskie MCH, np. Niedokrwistoci z niedoboru elaza), niedokrwistoci normochromiczne (prawidowe MCH, np. Niedokrwistoci hemolityczne) i niedokrwistoci nadbarwliwe, hiperchromiczne (wysokie MCH, np. Niedokrwistoci z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego.Anemie moemy te podzieli w zalenoci od wielkoci krwinek na normoblastyczne (krwinki prawidowe), megaloblastyczne i mikrocytarne (krwinki mae). W podziale tym wykorzystuje si inny spotykany na wynikach badania krwi parametr: MCV, czyli redni objto krwinki.

  • Najwaniejsz i najczciej wystpujc grup niedokrwistoci s anemie z niedoboru elaza. Stanowi prawie 80% wszystkich niedokrwistoci i dotycz gwnie kobiet. Przyczyn jest najczciej utrata krwi (i zwizanego z nim elaza) w wyniku przewlekych krwawie z drg rodnych (krwawienia miesiczkowe), z przewodu pokarmowego (spowodowane gwnie chorob wrzodow), z drg moczowych i innych narzdw. Rzadziej zdarza si, e nie dostarczamy organizmowi elaza w odpowiedniej iloci (np. W przypadku cisej diety wegetariaskiej) albo e zapotrzebowanie na ten makroelement wzrasta (w ciy, podczas karmienia). Niedobr elaza (zwizanego z utraconymi erytrocytami) jest przyczyn niedokrwistoci niedoborowej, ktra jest jednoczenie mikrocytarna (krwinki s mae) i niedobarwliwa.

  • Nowotwory Kolejn du grup chorb ukadu krwiotwrczego s nowotwory. Nale do nich midzy innymi choniaki zoliwe, ktre dzielimy na dwie due grupy: ziarnic zoliw (choniak Hodgkina) i choniaki nieziarnicze (nie-Hodgkin).Ziarnica zoliwa, czyli choroba Hodgkina, jest gwnie chorob modych ludzi (szczyt wystpowania - 20-30 r..), Przewanie mczyzn. Jej zasadnicz cech jest nowotworowy rozrost komrek, pocztkowo w wzach chonnych, a pniej (w zaawansowanych stadiach) w innych narzdach. Biorc pod uwag to zaawansowanie, przebieg choroby dzieli si na cztery okresy: od zajcia jednej grupy wzw chonnych (okres I) do rozsianego zajcia wtroby, ledziony, puc, szpiku kostnego i innych narzdw (okres IV).

  • Gwnym objawem jest powikszenie wzw chonnych, przewanie karkowych, rzadziej pachowych lub pachwinowych. Wzy s charakterystycznie niebolesne i zbite w pakiety. Moe by rwnie powikszona wtroba albo ledziona. Czsto pojawiaj si take objawy zwane oglnymi: gorczka, poty nocne, utrata masy ciaa. W badaniach laboratoryjnych obserwujemy zwikszenie OB, niedokrwisto, zmniejszenie iloci limfocytw. Aby rozpozna ziarnic, potrzebne jest potwierdzenie histologiczne. Pobiera si zatem prbk tkanki na drodze biopsji powikszonych lub podejrzanych z innych przyczyn wzw chonnych. Charakterystyczna jest obecno tak zwanych komrek Sternberga. W celu ustalenia zaawansowania choroby wykonuje si te badania radiologiczne, ultrasonografi, tomografi komputerow, bada si szpik kostny (po wczeniejszej biopsji) i wykonuje scyntygrafi koca.

  • Niestety gorszymi prognozami co do wyleczenia charakteryzuje si druga grupa choniakw - choniaki nieziarnicze. S to nowotwory zoliwe wywodzce si z limfocytw (T lub B), zlokalizowane w tkance chonnej. Najczciej choruj osoby w starszym wieku, mczyni czciej ni kobiety. W ich powstawaniu odgrywaj rol zakaenia wirusowe i czynniki genetyczne. Podzia choniakw nieziarniczych jest dosy skomplikowany. Istniej rne jego kryteria. I tak wyrniamy choniaki o mniejszej i o wikszej zoliwoci; Choniaki typu B i typu T. Istnieje take podzia wedug kryteriw morfologicznych, m.In.: Limfocytowe, plazmocytowe, centrocytowe. Choniaki stopniuje si rwnie w zalenoci od okresu zaawansowania. Tutaj podzia jest bardzo zbliony do tego, ktremu podlega ziarnica zoliwa - rwnie wyrniamy okresy od I do IV. Chorzy zauwaaj zwykle powikszenie wzw chonnych i z tym objawem zgaszaj si do lekarza. Czsto wystpuj objawy oglne (gorczka, poty nocne, utrata masy ciaa). We krwi moe wystpi niedokrwisto, zmniejszenie iloci biaych krwinek i pytek krwi. Do postawienia rozpoznania potrzebne jest badanie mikroskopowe "podejrzanego" wza.

  • Wane jest take okrelenie zaawansowania choroby dokonane za pomoc przedstawionych przy okazji ziarnicy metod obrazowych. Leczenie zaley od rodzaju choniak. W choniakach o mniejszej zoliwoci usuwamy chirurgicznie zajte wzy albo w okresie zmian uoglnionych czekamy, a zaistniej wskazania do chemioterapii. To raczej paradoksalne, ale w choniakach o mniejszej zoliwoci chemioterapia nie wyleczy choroby, moe jedynie zmniejszy uciliwo objaww. Przebieg choroby jest tutaj dugoletni, a czas przeycia wynosi od 2 do 10 lat. Choniaki o duej zoliwoci przebiegaj duo szybciej, rozpoznaje si je gwnie w okresie uoglnionym, rozsianym. Jeli jednak zastosuje si chemioterapi, to istnieje szansa (50%) na wyleczenie.

  • BiaaczkaBiaaczka jest chorob nowotworow rozpoznawan w kadym wieku. Nazwa tej choroby wie si z czsto (chocia nie zawsze) wystpujcym objawem - zwikszon liczb biaych krwinek. Dochodzi w jej przebiegu do powstawania w szpiku bardzo duej iloci identycznych komrek o nieprawidowym wygldzie i upoledzonej funkcji. Z drugiej strony, zmniejsza si ilo prawidowych krwinek, co jest odpowiedzialne za typowe objawy choroby: osabienie, blado, nawracajce cikie infekcje, skonno do krwawie i siniaczenia, obecno drobnych punkcikowatych, fioletowo-czerwonych wybroczyn na skrze. W zalenoci od rodzaju wystpujcych komrek nowotworowych, biaaczki dzieli si na ostre, w ktrych pierwsze objawy wyprzedzaj rozpoznanie zwykle na kilka tygodni, oraz biaaczki przewleke, w ktrych od momentu pojawienia si symptomw choroby do ustalenia rozpoznania mija wiele miesicy, a nawet lat.

  • Kady z tych dwch typw biaaczek dzieli si ponadto na szpikowe i limfatyczne. Leczenie biaaczek prowadzi si nieomal wycznie przy pomocy tzw. chemioterapii", czyli lekw niszczcych komrki nowotworowe. W przypadku biaaczek ostrych, leczenie musi by podjte bezzwocznie po ustaleniu rozpoznania; Nie leczone zawsze prowadz do zgonu. Podobnie, do pilnie wdraa si odpowiedni terapi w przewlekej biaaczce szpikowej. Natomiast w przypadku przewlekych biaaczek limfatycznych, z wdroeniem terapii wyczekuje si okrelonego stopnia zaawansowania.

  • Badania Krwi I Ich Rola W MedycynieW badaniu oglnym krwi (morfologia krwi) podawane s wartoci RBC - ilo krwinek czerwonych, WBC -ilo biaych krwinek, hematokryt - procentowa zawarto krwinek wstosunku do penej krwi. Ponadto podawana jest liczba pytek krwi.

  • Badanie krwi zawiera take wskaniki opisujce: MCH - redni zawarto hemoglobiny wkrwinkach, MCHC - rednie procentowe stenie hemoglobiny wkrwince, MCV -redni objto krwinki. Powysze wskaniki pomocne s wdiagnostyce niedokrwistoci.Badanie stenia cukru wkrwi mone posuy wdiagnostyce cukrzycy, kwasu moczowego wdiagnostyce dny moczanowej, mocznika ikreatyniny wocenie funkcji nerek, enzymw wtrobowych wocenie wtroby abilirubiny wdiagnostyce chorb wtroby idrg ciowych.Ryzyko rozwoju miadycy ijej powika mona oceni badajc wartoci czynnikw jej ryzyka.Rozpatrujc ryzyko wystpienia miadycy naley bra pod uwag nastpujce parametry:Triglicerydy.Cholesterol.HDL-cholesterol.LDL-cholesterol.Stosunek chol/HDL.

  • Poziom cakowitego cholesterolu jest zwizany zryzykiem zgonu zpowodu chorb ukadu krenia uosb pomidzy 30 a50 rokiem ycia. Ryzyko zgonu zpowodu chorb ukadu krenia wzrasta o9% na kady wzrost cholesterolu o10mg/dl przy poziomie wyjciowym 180 mg/dl. Prawie 80% populacji mczyzn ma podwyszony poziom cholesterolu wsurowicy krwi, tak wiec ustanowienie zakresu normy stanowi pewien problem diagnostyczny. Poziom cholesterolu prawie nie wpywa na wskanik umieralnoci wgrupie osb powyej 50 rokiem ycia, jest to zwizane zwystpowaniem innych chorb przewlekych na ktre naraone s starsze osoby. Wanym wskanikiem wprzebiegu wielu chorb jest stenie jonw sodu, potasu, wapnia, elaza oraz chloru.

  • Przygotowanie Do Pobrania KrwiDo pobrania krwi do bada pacjent powinien zgosi si:W godzinach porannych.Na czczo,Po przespanej nocy,Po odstawieniu lekw i preparatw witaminowych (za zgod lekarza),W dniu poprzedzajcym badanie ograniczy wysiek fizyczny i stosowa normaln diet.Dopuszcza si pobranie krwi bez zachowania powyszych zalece, ale tylko dla nielicznej grupy bada, lub na wyrane zlecenie lekarza.