Turistika valorizacija Blagaja (Seminarski rad)

  • View
    679

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Turistika valorizacija Blagaja (Seminarski rad)

Turistika valorizacija Blagaja

SadrajUVOD...........................................................................................................2 1. Geografski poloaj Blagaja..................................................................3 2. Historijski podaci...................................................................................4 3. Buna..........................................................................................................63.1. Vrelo Bune.............................................................................................7 3.2. Tekija na Buni......................................................................................10 3.3. Herceg Stjepan Grad.........................................................................13 4.Zatita i obnova historijskog spomenika..........................................15 LITERATURA..........................................................................................16

1

Turistika valorizacija Blagaja

UvodBlagaj je lociran na izvoru rijeke Bune u srcu Hercegovine. Blagaj je srednjovjekovni gradi u podnoju planine Vele i kao takav je vrijedan razgledanja, jer ima ta da ponudi turistima. Ovaj relaksirajui hercegovaki gradi se polako razvija i mnoge od njegovih starih zgrada su podignute u orijentalnom stilu. Jedna, sigurno od glavnih i najljepih atrakcija u Blagaju je tekija uz samo vrelo rijeke Bune. U prelijepom vrtu ove tekije, koji gleda na izvor Bune, moete popiti osvjeavajue pie, tursku kafu ili aj. Ovo podruje je takoer poznato po raznolikosti svoje flore i velikom broju endemskih vrsta.

2

Turistika valorizacija Blagaja

1. Geografski poloaj BlagajaBlagaj je gradi u Hercegovini, u junom dijelu BiH, udaljen 7 km juno od Mostara. Po posljednjem slubenom popisu stanovnitva iz 2002.godine, naseljeno mjesto Blagaj ima otprilike 3.040 stanovnika. To je samo 66% od stanovnitva prije rata (4.446) u cijeloj mjesnoj zajednici. Treba napomenuti da je u blizini Blagaja izvor Bune, najvei kraki izvor u Evropi, pored kojeg se nalazi uvena sufijska tekija. U administrativno politikom smislu Blagaj je mjesna zajednica Grada Mostara koji se nalazi u Hercegovako neretvanskom kantonu Federacije BiH.

Sl.1. Geografski poloaj Blagaja U komunikacijskom smislu Blagaj se odlikuje dobrom povezanou, kako sa Mostarom tako i sa okolnim mjestima to uvjtuje dobru posjeenost ovog prostora od strane turista. Hercegovina se nalazi izmeu dva podruja: na sjeveru planinskog, a na jugu primorskog i zauzima povrinu od 9948 km. Planinski bedem od 2000 metara nadmorske visine zadrava strujanje mediteranskih zranih masa i omoguuje povoljne klimatske uvjete za razvoj biljnih kultura na podruju Hercegovine. Ovo podruje je poznato po raznolikosti svoje flore i velikom broju endemskih vrsta. Na niim amplitudama je mnogo zimzelenih i bjelogorinih biljaka, dok se po brdima nalaze rijetke ume. Plodna obradiva zemlja je pogodna za tipinu mediteransku poljoprivredu.

3

Turistika valorizacija Blagaja

2. Historijski podaciNa padinama Blagajskog brda se nalaze ostaci iz prahistorijskog i rimskog perioda. Tako su na sjeveroistonom vrhu ostaci rimskog ili kasnoantikog perioda. Na sjeveroistonom vrhu nalaze se ostaci rimskog ili kasnoantikog utvrenja osmatranice Mala gradina, na jugoistonom vrhu se raspoznaju konture prahistorijske gradine, a na jugozapadnom vrhu su ostaci dananjeg srednjovjekovnog Stjepan Grada. U X st. Blagaj je imao veliku ulogu u razvoju Huma ili Zahumlja. Na njegov razvoj i znaaj u mnogome je utjecala blizina vane saobraajnice koja je dolinom Neretve povezivala Jadransko more sa bosanskim zaleem. U Blagaju je rezidirao humski knez Miroslav. Bosanski vladari u Blagaju jo od vremena kralja Tvrtka izdaju povelje, a u maju 1404.g. Blagaj postaje jedno od sjedita vojvode Sandalja Hrania, a zatim i hercega Stjepana Vukia Kosae, po kojem je grad u narodu dobio ime Stjepan grad. Kontinuitet razvoja grada Blagaja kod Mostara ne prekida se ni u osmanskom periodu. On ponovo zadobija administrativni i politiki znaaj. Nakon zauzimanja Blagaja 1466. g. osmanske vlasti uspostavljaju posadu u tvravi na elu sa dizdarom. Dolaskom erijatskog sudije u Podgrae poinje formiranje Blagajskog kadiluka, koji e egzistirati sve do 1851.g. kada ga ukida Omerpaa Latas. Blagajski kadiluk je u prvim stoljeima obuhvatao veliko teritorijalno prostranstvo koje se protezalo po pravcu zapad istok, izmeu Neretve sa jedne, i Drine i Tare sa druge strane. Oko 1401.g. Blagaj postaje sjeditem Blagajskog vilajeta sa istovjetnim granicama kadiluka. Kroz 4 stoljea svog postojanja znaajan je kao centar nahije, kadiluka i vilajeta. Narodna izreka eher Blagaj, a kasaba Mostar sauvala se kao svjedoanstvo o nekadanjem primatu grada na izvoru Bune. Opadanje vanosti Blagaja vezano je, kako za razvoj Mostara, tako i za formiranje Poiteljskog kadiluka 1728.g. kada je od Blagajskog, Mostarskog i Stolakog, oduzeto po nekoliko sela i pripojeno novoj administrativnoj jedinici. Za vrijeme osmanske uprave poinje cvijetati graditeljska djelatnost u Podgrau srednjovjekovne utvrde. Grade se stambeni i javni objekti, a u sredinjem dijelu, kako je uobiajno za naselja i gradove osmanskog perioda, smjetena je arija trgovako zanatski centar naselja, kompleks damije sa haremom i mektebom, te han. Stambene zone se tipoloki formiraju kao urbane mahale, sa objektima orijentisanim ka avliji, i ruralne, gdje se izgradnja otvara prema okolini. Za poetak urbanizacije naselja Blagaja znaajnu su ulogu imali mlinovi, nastali prvenstvo zbog potrebe mljevenja ita za vojsku, i tekija sa musafirhanom, iju ulogu treba sagledati u smislu djelovanja dervia meu stanovnitvom. Sufijstvo ima svoje korijene u ivotu poslanika Muhammeda a.s., koji se obiavao osamljivati u moljenju Boga. Kada je u XII st. sufijstvo poprimilo institucionalne oblike izraavanja i kada su nastali prvi tarikati (sufijska bratstva), ta pojava je svoj odraz imala i u nastanku novog arhitektonskog oblika. Sufijstvo se pojavljuje u dva oblika: eremitinom i cenobitinom. Taj drugi oblik uvjetovao je nastanak arhitektonskih formi u kojima je bratstvo prakticiralo obred i esto ivjelo. James Dickie (Yaqub Zaki) te objekte naziva posebnim

4

Turistika valorizacija Blagaja

oblikom damije, s obzirom na njihovu temeljnu funkciju obavljanje molitvi, i u svom tekstu ''Allah and Eternity'':Mosques, Medresas and Tombs navodi razliite nazive za te objekte i daje objanjena tih naziva (hanikah, tekija, zawij, dargha, ribat, itd.). U borbi Hercega Stjepana sa sinovima, Blagaj je zauzeo 1452.g. Vladislav Hercegovi. Turcima je pao u ruke 1465.g. i osam godina kasnije spominje se blagajski kadija. U ovom su gradu Turci drali posadu sve do 1835.g. Kako je Blagaj bio bez strategijske vanosti, posada nije stanovala u gradu, nego u naselju pod gradom. U varoici na izvoru Bune, ispod tvrave bilo je 450 kamenih kua, nekoliko duana, damija i banja. Poetkom XIX stoljea Blagaj je imao kadiju, janiarskog serdera i ajana sa 500 muslimanskih i 1000 kranskih stanovnika.

5

Turistika valorizacija Blagaja

3.BunaBuna izvire na nadmorskoj visini od 64 m tee 9 km i ulijeva se u Neretvu preko slapova na nadmorskoj visini od 25 m, kao lijeva pritoka. Njen pad iznosi 4,33 m/km. Prema podacima vodomjerne stanice na Buni za period 1946/1960.g. minimalni vodostaj iznosi 84 cm u septembru, a maksimalni u decembru 235 cm amplituda je 151 cm. Minimalni protjecaj je 3 m/sek. Iz vodostaja i proticaja vidi se da ova rijeka ima obilne koliine vode u svako doba godine.

TEMPERATURE VODE, 1960.g.Mjeseci maj juni juli august septembar oktobar Dnevne temperature(C) 10.5 11 11.5 11.5 12 12.5 13 11 12.5 10.5 11 Mjesene temperature(C) 12.2 13.4 14.4 14.6 13.4 11.8

Sl.2. Buna Temperatura vode u Buni nikad ne dostie 18C, te su prema ovim podacima iskljueni uslovi za kupanje. Minimalna temperatura na Buni bila je 2C, 1. i 2. februara 1954.g., a maksimalna 19C, 20. jula 1950.g. Ovdje se vide znatne razlike za vrlo kratak period. Ali ipak temperature vode na Buni su prilino ujednaene.

6

Turistika valorizacija Blagaja

TEMPERATURE VODE, 1946/1960.g.Mjesec maj juni juli august septembar oktobar Dnevne temperature(C) 10.5 11 11.5 11.5 12 12.5 13 11 12.5 10.5 11 Mjesene temperature(C) 12.2 13.4 14.4 14.6 13.4 11.8

Tabela 1. Temperature vode na Buni, period 1946 1960.g. Nedaleko od korita Bune, na lijevoj strani, nalazi se staklena bata za gajenje povra, koju natapa voda iz ove rijeke. Voda Bune koristi se i za navodnjavanje velikih povrina. Uz cijeli tok Bune, od izvora pa skoro do ua, postoji drumski put koji prua mogunost turistima da razgledaju prirodne ljepote i kulturno historijske spomenike u dolini ove rijeke. Inae, Buna se smatra jednom od najistijih rijeka u ovome dijelu Europe te je bogata ribom.

3.1. Vrelo BuneVrelo Bune je tipino krako voklijsko vrelo, koje izbija iz peine. Njegova nadmorska visina iznosi 64 m. Iznad vrela se die strmi odsjek sastavljen od krenjaka, visok oko 250 m. Na vrhu se nalazi Stjepan Grad, a u podnoju te litice izvire vrelo Bune. To je peina 2 3 m visine, 4 5 m irine, iz koje izbija mona rijeka bjeliastoplave boje, vjerovatno od kalcijumbikarbonata. Srednji godinji proticaj Bune iznosi 43 m/sek. Najnii proticaj 2 m/sek. je u toku ljeta. Iznad dananjeg vrela nalaze se 3 starija otvora koji pokazuju da se voda u koritu sputala krkim procesom. U zelenoj peini povie vrela Bune ustanovljeno je paleolitsko i neolitsko stanite. Pred peinom postoji malo jezero iz kojega preko krenjakih blokova i vrlo debele bigrom cementirane plazine, Buna pravi male slapove tekui prema Neretvi. U peinu prodire svjetlost prelamajui se pod raznim uglovima i pravei spektar boja u vodi.

7

Turistika valorizacija Blagaja

Sl.3. Vrelo Bune Odblijesak tih boja prelama se na kamenim zidovima.U pe