of 20/20
1 OSNOVNE INFORMACIJE O ORGANSKOJ PROIZVODNJI U SRBIJI CENTAR ZA ORGANSKU PROIZVODNJU

OSNOVNE INFORMACIJE O ORGANSKOJ PROIZVODNJI U SRBIJI

  • View
    232

  • Download
    11

Embed Size (px)

Text of OSNOVNE INFORMACIJE O ORGANSKOJ PROIZVODNJI U SRBIJI

  • 1

    OSNOVNE INFORMACIJE O

    ORGANSKOJ PROIZVODNJI U SRBIJI

    CENTAR ZA ORGANSKU PROIZVODNJU

  • 3

    ORGANSKA PROIZVODNJA opte informacije ........................................................... 5

    ORGANSKA PROIZVODNJA U SRBIJI ............................................................................. 6UDEO POVRINA POD ORGANSKOM PROIZVODNJOM .................................................................... 6ORGANSKA BILJNA PROIZVODNJA PO REGIONIMA U 2015 .............................................................. 7ORGANSKA BILJNA PROIZVODNJA PO GODINAMA 2011 2015 ....................................................... 8STRUKTURA BILJNE PROIZVODNJE U 2015 ...................................................................................... 8ORGANSKA STOARSKA PROIZVODNJA PO GODINAMA .................................................................. 9STRUKTURA ORGANSKE STOARSKE PROIZVODNJE U 2015 ............................................................. 9ORGANSKA STOARSKA PROIZVODNJA PO REGIONIMA U ORGANSKOM STATUSU ........................... 10

    REGULATIVA ........................................................................................................................... 11

    KONTROLA I SERTIFIKACIJA ............................................................................................. 12

    MOGUNOSTI ....................................................................................................................... 14

    PODSTICAJI ............................................................................................................................ 15

    IZAZOVI U ORGANSKOJ PRIZVODNJI ........................................................................... 16

    ORGANSKI PROIZVOAI I PRERAIVAI ................................................................... 17UDRUENJA ................................................................................................................................. 18

  • 5

    Organska proizvodnja je takav proizvodni sistem koji odrava zdravlje zemljita, ekosistema i ljudi. On se pre zasniva na ekolokim procesima, biodiverzitetu i proizvodnim ciklusima koji su prilagoeni lokalnim uslovima, nego na upotrebi inputa sa neeljenim efektima. Organska poljoprivreda kombinuje tradiciju, inovacije i nauku u korist zajednike ivotne sredine i promovie fer odnose i dobar kvalitet ivota svih onih koji su ukljueni u nju.

    IFOAM ORGANICS INERNATIONAL (prevod Vladan Bogdanovi)

    Organska proizvodnja je sistem odrive poljoprivrede koji se zasniva na biolokoj ravnotei sistema ze-mljite-biljka-ivotinja-ovek. Ona se zasniva na visokom potovanju ekolokih principa putem racional-nog korienja prirodnih resursa, upotrebe obnovljivih izvora energije, ouvanja prirodne raznovrsnosti i zatite ivotne sredine.

    U organskoj proizvodnji zabranjena je upotreba genetiki modifikovanih organizama, sintetikih sred-stava za zatitu i ishranu bilja, vetakih boja, zaslaivaa, pojaivaa ukusa, konzervansa i jonizujueg zraenja. Ograniena je upotreba aditiva u preradi i antibiotika u stoarskoj proizvodnji.

    Osnovni principi na kojima se bazira razvoj organske proizvodnje su:

    Princip zdravlja Organska poljoprivreda treba da podrava zdravlje zemljita, biljaka, ivotinja, ljudi i cele planete kao jedne nedeljive celine. Zdravlje svih ivih organizama, od zemljinih mikroorganizama do ljudskih bia, jeste u meuzavisnosti zdrava biljka sa zdravog tla brine o zdravlju ivotinja i oveka.

    Princip ekologije organska poljoprivreda treba da se zasniva na ivim ekolokim sistemima i ciklu-sima, da radi u skladu sa njima, da ih stimulie i pomae u njihovoj odrivosti. Proizvodnja se bazira na ekolokim procesima i kruenju materije unutar agro-ekosistema, umesto na spoljnim inputima materije i energije. Svi oni koji se bave organskom poljoprivredom treba da imaju svest o zatiti ivotne sredine, ukljuujui stanita, klimu, biodiverzitet, vazduh i vodu.

    Princip pravednosti organska poljoprivreda treba da izgradi odnose koji obezbeuju pravednost i po-tuju zajedniko okruenje i ivotne mogunosti. Svi oni koji su ukljueni u organsku poljoprivredu treba da obezbede pravednost na svim nivoima: za potroae, preraivae, distributere, trgovce i proizvoae.

    Princip brige organskom poljoprivredom treba da se upravlja na obazriv i odgovoran nain kako bi se zatitilo zdravlje i dobrobit sadanjih i buduih generacija i okruenja.

    OPTE INFORMACIJE

  • 6

    Organska proizvodnja je jedan od najbre rastuih sektora. U poslednjih pet godina povrine pod organ-skom proizvodnjom porasle su za gotovo 300%. U 2015. godini procenat uea povrina pod organskom proizvodnjom u ukupno korienom poljoprivrednom zemljitu dostigao je 0,44%. Poreenja radi, prosek u EU je prema podacima iz 2013 bio oko 5,4%. Neke evropske zemlje poput Austrije dostigle su 20% uea organske u ukupnom korienju zemljita, dok neke zemlje planiraju da postanu u potpunosti organske u narednim decenijama.

    UDEO POVRINA POD ORGANSKOM PROIZVODNJOM

    6,3408,228

    9,447

    15,2980.18%

    0.23%

    0.28%

    0.44%

    0.00%

    0.05%

    0.10%

    0.15%

    0.20%

    0.25%

    0.30%

    0.35%

    0.40%

    0.45%

    0.50%

    0

    2,000

    4,000

    6,000

    8,000

    10,000

    12,000

    14,000

    16,000

    18,000

    2012 2013 2014 2015

    Povrine pod organskom proizvodnjom (u ha)

    Udeo povrina pod organskom proizvodnjom u ukupno korienom poljoprivrednom zemljitu (u %)

  • 7

    ORGANSKA BILJNA PROIZVODNJA PO REGIONIMA U 2015

    U ove podatke ukljueni su i proizvoai koji su trenutno u procesu konverzije. Iz razloga nepostojanja zvanine metodologije, nisu obuhvaeni podaci o povrinama korienim za sakupljanje divljeg jagodastog voa, gljiva i lekovitog bilja. Na mnogim povrinama, ovo bi mogao da bude znaajan doprinos ukupnoj organskoj proizvodnji. Takoe, u podacima o ukupno korienom zemljitu ne nalaze se livade i panjaci.

    Redni broj Region

    Obradiva povrina (u ha) uee (u %)

    1. Beograd 60 0,5

    2. umadija i Zapadna Srbija 1.427 10,6

    3. Juna Istona Srbija 1.748 13

    4. Vojvodina 10.163 75,8

    Ukupno obradivo zemljite (ha) 13.398 100

  • 8

    ORGANSKA BILJNA PROIZVODNJA PO GODINAMA 2011 2015

    STRUKTURA BILJNE PROIZVODNJE U 2015

    1,211.10

    2,522.40

    2,273.40

    2,818.30

    4,252

    171.9

    541

    672.9

    1,227.80

    2,674

    75.9

    113.7

    106.8

    153.6

    170.5

    230

    663.1

    594.9

    1,204.10

    1,440

    1,163.30

    1,415.70

    1,484.40

    2,202.10

    2,895

    59.5

    28.4

    132.6

    60.9

    7196

    79.8

    90.2

    214.5

    1,895

    3,007

    5,364

    5,355

    7,881

    13,398

    0.00

    2,000.00

    4,000.00

    6,000.00

    8,000.00

    10,000.00

    12,000.00

    14,000.00

    16,000.00

    2011 2012 2013 2014 2015

    itarice Industrijsko bilje Povre Krmno bilje Voe Lekovito i aromatino Ostalo UKUPNO

    31,70%

    20,00%

    1,30%

    10,70%

    21,60%

    0,50%

    14,10%

    itarice Industrijsko bilje Povre Krmno bilje Voe Lekovito i aromatino Ostalo

    1,211.10

    2,522.40

    2,273.40

    2,818.30

    4,252

    171.9

    541

    672.9

    1,227.80

    2,674

    75.9

    113.7

    106.8

    153.6

    170.5

    230

    663.1

    594.9

    1,204.10

    1,440

    1,163.30

    1,415.70

    1,484.40

    2,202.10

    2,895

    59.5

    28.4

    132.6

    60.9

    7196

    79.8

    90.2

    214.5

    1,895

    3,007

    5,364

    5,355

    7,881

    13,398

    0.00

    2,000.00

    4,000.00

    6,000.00

    8,000.00

    10,000.00

    12,000.00

    14,000.00

    16,000.00

    2011 2012 2013 2014 2015

    itarice Industrijsko bilje Povre Krmno bilje Voe Lekovito i aromatino Ostalo UKUPNO

    31,70%

    20,00%

    1,30%

    10,70%

    21,60%

    0,50%

    14,10%

    itarice Industrijsko bilje Povre Krmno bilje Voe Lekovito i aromatino Ostalo

  • 9

    ORGANSKA STOARSKA PROIZVODNJA PO GODINAMA

    STRUKTURA ORGANSKE STOARSKE PROIZVODNJE U 2015

    2,837

    4,031

    2,698

    4,848

    206 175 76232

    1,428

    2,176

    2,693 2,746

    211

    9461,154

    1,6862,034

    1,3901,140

    1,380

    7 21 17 2066210 173 218

    961

    1,940

    894

    2,504

    0

    1,000

    2,000

    3,000

    4,000

    5,000

    6,000

    2012 2013 2014 2015

    Ovce Svinje Goveda Koze ivina Magarci Konji Pelinja drutva

    1,616

    132

    153569

    3014128

    2,033

    Broj grla/komada period konverzije

    3,232

    1002,593

    1,117

    1,079

    1690 471

    Broj grla/komada organski statusBroj grla/komada period konverzije Broj grla/komada organski status Ukupno

    4,848

    232

    2,746

    1,686

    1,380

    20

    218

    2,504

    Ukupno

    4,848

    232

    2,746

    1,686

    1,380

    20

    218

    2,504

    Ukupno

    Ovce Svinje Goveda Koze ivina Magarci Konji Pelinja drutva

    2,837

    4,031

    2,698

    4,848

    206 175 76232

    1,428

    2,176

    2,693 2,746

    211

    9461,154

    1,6862,034

    1,3901,140

    1,380

    7 21 17 2066210 173 218

    961

    1,940

    894

    2,504

    0

    1,000

    2,000

    3,000

    4,000

    5,000

    6,000

    2012 2013 2014 2015

    Ovce Svinje Goveda Koze ivina Magarci Konji Pelinja drutva

  • 10

    ORGANSKA STOARSKA PROIZVODNJA PO REGIONIMA U ORGANSKOM STATUSU

    Vrsta ivotinje Ovce Svinje Goveda Koze ivina Magarci Konji Pelinja drutvaRegion

    Grad Beograd - - - - 98 - - 115umadija i Zapadna Srbija - - - 55 - - - 153

    Juna i Istona Srbija 939 10 298 38 50 16 90 203

    Vojvodina 2.293 90 2.295 1024 931 - - -

    Ukupno 3.232 100 2.593 1.117 1.079 16 90 471

  • 11

    a. Zakoni i propisi

    Sa stupanjem na snagu nove regulative o organskoj proizvodnji u EU, u Srbiji je usvojen Zakon o organskoj proizvodnji (Slubeni glasnik RS broj 30/10) i njegova primena je poela 1. januara 2011. godine.

    Sve to se tie metoda organske proizvodnje, tehnolokih postupaka u preradi, skladitenja, transporta, sprovoenja kontrole i sertifikacije, upravljanja evidencijom koju vode kontrolne organizacije, korienja nacionalnog znaka na organskim proizvodima je regulisano Pravilnikom o kontroli i sertifikaciji u organ-skoj proizvodnji i metodama organske proizvodnje (Slubeni glasnik RS broj 48/11).

    U samim poecima organske proizvodnje u Srbiji nije voena carinska evidencija o uvozu i izvozu organ-skih proizvoda, ali je na inicijativu Ministarstva poljoprivrede, Ministarstvo finansija izmenilo Pravilnik o obliku sadrini, nainu podnoenja i popunjavanja deklaracije i drugih obrazaca u carinskom postupku (Slubeni glasnik RS, broj 29/2010) ime je omogueno praenje izvoza organskih proizvoda.

    b. Ministarstvo poljoprivrede

    U okviru Ministarstva poljoprivrede, kao kompetentno telo i nadleni organ za rad kontrolnih organizacija i metode organske proizvodnje radi Grupa za organsku proizvodnju koja se nalazi u okviru Direkcije za naci-onalne referentne laboratorije. Poslovi grupe su:

    Priprema strunih osnova za izradu propisa iz oblasti organske proizvodnje Prikupljanje godinjih izvetaja od ovlaeih kontrolnih organizacija Zbirna evidencija o organskoj proizvodnji Voenje spiska ovlaenih kontrolnih organizacija Reenja o ispunjenosti uslova za obavljanje poslova kontrole i sertifikacije Odobravanje odstupanja od metoda organske biljne i stoarske proizvodnje i pravila prerade u or-

    ganskoj proizvodnji Odobravanje upotrebe reproduktivnog materijala iz konvencionalne proizvodnje posle perioda konverzije Skraenje ili produenje perioda konverzije

    U okviru Sektora za poljoprivrednu politiku ministarstva, Grupa za kvalitet, deklarisanje i oznaavanje hrane predlae mere agrarne politike, uestvuje u pripremi mera i programa korienja budetskih sred-stava za podsticanje razvoja organske poljoprivrede. Grupa uestvuje i u izradi stratekih dokumenata i pripremi strunih osnova za izradu propisa u organskoj proizvodnji, koordinira radom Strunog saveta za organsku proizvodnju i sarauje sa strunim domaim i meunarodnim asocijacijama.

    Inspekcijski nadzor nad sprovoenjem Zakona o organskoj proizvodnji i propisa donesenih na osnovu njega sprovode Inspektori za organsku proizvodnju.

  • 12

    Ministarstvo poljoprivrede i zatite ivotne sredine svake godine ovlauje kontrolne organizacije koje su ispunile uslove da obavljaju poslove kontrole i sertifikacije u organskoj proizvodnji. Za 2016. godinu, ovla-ene su:

    TMC CEE Beograd

    ORGANIC CONTROL SYSTEM Subotica *od 2013. jedina domaa kontrolna organizacija koja je od EK dobila dozvolu za sertifikaciju organskih proizvoda za direktan izvoz iz Srbije na trite EU bez dodatnih dokumentacija i dozvola

    ETKO PANONIJA Novi Sad

    CONTROL UNION DANUBE d.o.o. Beograd (holandska sertifikaciona kua)

    EKOCERT BALKAN Beograd (frakcuska sertifikaciona kua)

    ECOVIVENDI Beograd (italijanska sertifikaciona kua)

    CENTAR ZA ISPITIVANJE NAMIRNICA d.o.o. Beograd

    Kako se obavlja sertifikacija?

    Postupak poinje prijavom koju proizvoa podnosi ovlaenoj kontrolnoj organizaciji i zakljuivanjem ugovora o vrenju kontrole i sertifikacije u organskoj proizvodnji.

    Proizvoai mogu da zakljue ugovor direktno sa kontrolnom organizacijom i samostalno snose trokove kontrole i sertifikacije. Takoe, proizvoa moe da zakljui ugovor o saradnji sa drugim proizvoaima (kooperantima) koji obavljaju slinu proizvodnju na podruju u istoj geografskoj oblasti. U tom sluaju na-vode se svi kooperanti sa kojima je proizvoa sklopio ugovor, a on snosi trokove grupnoog sertifikata i u obavezi je da uspostavi sistem interne kontrole. Kontrolu vri lice koje je ovlaeno od strane proizvoaa (interni kontrolor), dok efikasnost ovog internog sistema kontrole sprovodi kontrolor ovlaene kontrolne organizacije.

    Grupna sertifikacija pokazala se veoma efikasnom i najvei izvoznici organskih proizvoda imaju uspostav-ljen ovakav sistem. Meu njegovim brojnim prednostima jesu i nii trokovi ali i ukljuivanje proizvoaa koji ive u ruralnim krajevima i rade na manjim parcelama.

    Sve kontrolne organizacije moraju biti ovlaene od strane Ministarstva poljoprivrede da bi mogli ostvariti pravo na podsticajna sredstva i validan sertifikat.

  • 13

    Kako prepoznati organski proizvod?

    Po Zakonu o organskoj proizvodnji, sertifikovan organski proizvod se obeleava oznakom Organski proi-zvod, kodom ovlaene organizacije i nacionalnim znakom. Na ovaj nain mogu da budu obeleeni proi-zvodi koji sadre najmanje 95% sastojaka poljoprivrednog porekla koji su proizvedeni metodom organske proizvodnje.

    Svi drugi znaci koji mogu da asociraju na organski proizvod (BIO, EKO i sl) nisu prepoznati kao organski proizvod i ne postoji garancija da je re o organskom proizvod.

  • 14

    Organski proizvodi su jedan od najveih izvoznih potencijala Srbije. U periodu od 2012. do sada, izvoz je porastao za oko 500% i nastavlja da raste. I na domaem tritu primetan je, dodue manje dramatian rast i u ovom trenutku je nemogue pokriti tranju domaom proizvodnjom.

    Najvie se, oekivano izvoze proizvodi niskog stepena prerade i re je uglavnom o zamrznutom i pasir-anom vou i sveem povru. Da bi se postigla vea konkurentnost na stranom tritu, potrebna su ulaganja u proizvode vee dodate vrednosti, odnosno vieg stepena prerade.

    Sektor organske proizvodnje je odlina mogunost za integraciju i razvoj usitnjenih poljoprivrednih gaz-dinstava koja u proseku zauzimaju po 5,4 ha. Kroz grupnu sertifikaciju ali i projekte koji bi stimulisali sert-ifikaciju vie domainstava po regionalnom principu, uz paljiv odabir kultura, mogue je razmiljati o or-ganskoj poljoprivredi kao buduoj kljunoj grani srpske poljoprivredne industrije.

    VREDNOST IZVOZA ORGANSKIH PROIZVODA U MILIONIMA EUR

    3,74

    10,7 11,2

    19,6

    0

    5

    10

    15

    20

    25

    2012 2013 2014 2015

  • 15

    Vlada Republike Srbije je donela Uredbu o raspoddeli podsticaja u poljoprivredi i ruralnom razvoju u 2016 godini (Sl glasnik RS, broj 8/16) kojom je za organsku proizvodnju namenjeno 92.000.000 dinara.

    U organskoj proizvodnji se dobija minimalno 40% vie nego to je predvieno za konvencionalnu proizvodnju (kroz premiju, podsticaje za proizvodnju, regres i ubrivo). Podsticaji u organskoj proizodnji predvieni su Zakonom o organskoj proizvodnji.

    Prema pravilniku o korienju podsticaja za organsku proizvodnju predvieni su sledei podsticaji:

    1. osnovni podsticaji u biljnoj proizvodnji u iznosu od 2.800 din/ha2. premija za mleko u iznosu od 9,8 din./l3. regres za sredstva za ishranu bilja i oplemenjivae zemljita u iznosu od 14 din./l/kg,a najvie 2.800 din/ha4. kvalitetne priplodne mlene krave u iznosu od 35.000din./grlo5. kvalitetne priplodne tovne krave u iznosu od 35.000 din./grlo6. kvalitetne priplodne ovce i koze u iznosu od 9.800 din./grlo7. kvalitetne priplodne krmae u iznosu od 9.800 din./grlo8. roditeljske kokoke tekog tipa u iznosu od 84 din./grlo9. roditeljske kokoke lakog tipa u iznosu od 140 din./grlo10. roditeljske urke u iznosu od 420din./grlo11. kvalitetne priplodne matice riba arana u iznosu od 700 din./komad12. kvalitetne priplodne matice ribe pastrmke u iznosu od 420 din./komad13. tov junadi u iznosu od 14.000 din./grlo14. tov jagnjadi u iznosu od 2.800 din./grlo15. tov svinja u iznosu od 1.400 din16. tov jaradi u iznosu od 2.800 di./grlo17. krave dojilje u iznosu od 28.000 din./grlo18. konice pela u iznosu od 840 din./konica

  • 16

    Sa proizvodnjom na neto vie od 15.000 hektara Srbija je jedva prepoznata na stranim tritima. Organski proizvodi se uglavnom prodaju kao sirovina na domaem tritu ili izvoze kao zamrznuti organski proizvo-di. Povrine pod organskom proizvodnjom belee spor rast, a poljoprivrednici i dalje oklevaju da ponu da se bave OP zbog specifinih tehnolokih zahteva sa kojima nisu u stanju da se nose, naroito u poetku uvoenja organske proizvodnje u sisteme koje se bavi meovitom proizvodnjom.

    Najvei broj organskih proizvoaa je otpoelo ovu proizvodnju iz ekonomskih razloga. Veina ih je ma-nje-vie zadovoljna rezultatima organske poljoprivrede, no ipak su osetili i doiveli neke prepreke i proble-me tokom praktikovanja OP kao to su:

    nedostatak registrovanih inputa za organsku proizvodnju (sredstava za zatitu biljaka, nedostatak veterinarskih lekova, - neprilagoenost zakonodavnog okvira potrebama organskih proizvoaa,

    nepredvidiva poljoprivredna politika, nedostatak strategije za razvoj organskog sektora, nedovoljna diverzifikacija aktivnosti na organskim gazdinstvima, nedostatak praktinog znanja o organskoj tehnologiji, manjak proizvoda vieg stepena prerade, nedostatak kvalifikovane radne snage, nedostatak marketinkih i poslovnih vetina (poljoprivredna gazdinstva uglavnom ne vode eviden-

    ciju o poslovanju, prihodi, rashodi...), potrebno udruivanje, manjak organskih sirovina na domaem tritu, potreba za ozbiljnijom saradnjom sa domaim maloprodajnim lancima, nedostatak informacija o merama podrke, trinim mogunostima meu poljoprivrednicima, migracija mladih u urbanizovana mesta, nedovoljna svest potroaa, potrebno je vie saradnje izmeu MPZS i Ministarstva prosvete u usklaivanju obrazovnih profila i

    situacije na terenu.

  • 17

    Organski proizvodi koji se prerauju u Srbiji su preteno smrznuto i sueno organsko voe i povre. Pre-raivaka delatnost proizvoaima slui kao poslednji korak za njihove proizvode usmerene ka tritu. Prerada u ajeve ili mlevenje brana u malim kapacitetima slui da se proizvodu da dodatna vrednost ali i produi upotrebna vrednost proizvoda.

    Najvei broj proizvoaa zastupa primarnu proizvodnju, i uglavnom izvozi sirovine u zemlje EU, SAD, Japan.

    Trenutno najznaajniji organski proizvoai su:

    Budimka, [email protected] Imlek, [email protected] All Natural Foods, [email protected] Awiss, [email protected] Berry frost, [email protected] Bio Mons, [email protected] BMD, [email protected] Conimex, [email protected] Eco Mele, [email protected] Ecoagri Serbia, [email protected] Elixir Food, [email protected] Fine Food Line, [email protected] Flory, [email protected] Forest Food, [email protected] Frikos, [email protected]

    Fungo jug, [email protected] Global seed, [email protected] Jovanjica, [email protected] Menex, [email protected] MIDI Organic, [email protected] Mondi Lamex, [email protected] Pamin, [email protected] Strela, [email protected] Suncokret, [email protected] Univerexport export-import, [email protected] Van Drunen Farms, [email protected] Voe produkt, [email protected] Zadrugar, [email protected] Zdravo Organic, [email protected] u voe, [email protected]

  • 18

    UDRUENJA

    Sa razvojem organske proizvodnje i broj aktivnih udruenja u sektoru se poveava.

    Nacionalno udruenje Serbia Organica, www.serbiaorganica.org, [email protected], www.terras.org.rs, [email protected] mrea Vojvodine, www.zelenamreza.org, [email protected] klaster organske poljoprivrede, vok.org.rs, [email protected] for organic production Selena, organiccentar.rs, [email protected] for organic production Uice, [email protected] za proizvodnju organske hrane Eco-Energy, [email protected]

    http://www.serbiaorganica.orghttp://www.terras.org.rsmailto:[email protected]://www.zelenamreza.orgmailto:[email protected]:[email protected]:[email protected]:[email protected]

  • 19

  • 20

    CENTAR ZA ORGANSKU PROIZVODNJU

    T: +381 11 330 44 [email protected]

    www.pks.rs