Click here to load reader

Obligacije 1

  • View
    41

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

GRADJANSKO PRAVO/OBLIGACIJE

Text of Obligacije 1

POJAM OBLIGACIONOG PRAVAObligaciono pravo ima svoje sinonime kao trabeno, dugovinsko, obavezno pravo. Obligaciono pravo obuhvata onu vrstu odnosa koji se nazivaju obligacionim odnosima ili prosto obligacijama. Obligaciono pravo je dio graanskkog (imovinsog) prava koje ureuje obligaciono-pravne odnose kao vrstu imovinso-pravnih odnosa. Obligacioni odnos je pravni odnos izmeu dvije odreene strane na osnovu og je jedna strana-povjerilac (creditor) ovlaena da zahtijeva od druge strane-duznika (debitora) odreeno davanje, injenje ili uzdrzavanje od neega to bi inae imala pravo da ini, a druga strana jeduznada to ispuni.Obligaciono pravo je preteno pravo roba i usluga. Za razliku od stvarnog prava koje se bavi steenim imovinskim pravima, statikom imovinskih odnosa obligaciono pravo se bavi prometom imovinskig vrijednosti. Dakle ono regulie imovinske odnose u kretanju odnosno bavi se dinamikom imovinskih odnosa. Putem obligacionih prava vri se promet stvarnih prava, omoguuje se njihov prelaz sa jednog pravnog subjekta na drugog.Izraz obligaciono pravo se upotrebljava u dvostrukom znaenju. U jednom smislu on oznaava pozivitno pravo tj. skup pravnih normi koje reguliu obligacione odnose, a u drugom granu graanskopravne nauke koja izuava obligacione odnose i norme to te odnose reguliu. Ni kao pozitivno pravo ni kao nauna disciplina obligaciono pravo nema za predmet svog regulisanja tj. izuavanja jedinstvenu oblast drutvenih odnosa kao npr. porodino pravo. Ono se interesuje za obligacione odnose u najirem smislu. Obligaciono pravo je najobimnija grana graanskog prava. Obligaciono pravo, njegovo razvoj i primjena, direktno zavise od stepena ekonomskog razvoja i svojinske strutire drutva. Tamo gdje postoje razvijeni robonovani odnosi i trina privreda postoji i obligaciono pravo. Obligacioni odnosi ine najee pravne odnose meu ljudima. Obligaciono pravo ima dva znaenja objektivno i subjektivno. U objektivnom smislu je skup, sistem pravnih normi kojima se ureuju obligacioni odnosi. U subjektivnom smislu oznaava konkretno ovlaenje odreenog lica koje mu pripada u skladu sa pravilima i propisima objektivnog prava. Mihajlo Konstantinovi definie obligaciono pravo kao granu prava koja sadrzi pravila o prelazu dobara iz imovine jednog lica u imovinu drugog lica i o vrenju usluga jednog lica drugom kojim se uveava ili odrzava imovina ovog, a sve se vri uz izvjesnu naknadu ili besplatno.Osnovni predmet regulisanja obligacionog prava jeste razmjena dobara i usluga tj. obligacioni odnosi koji nastaju na osnovu saglasnosti volja strana u obligacionom odnosu. Takoe ine i obligacioni odnosi koji nastaju mimo te volje kao to je sluaj sa obligacionim odnosima koji nastaju prouzrokovanjem tete, nezvanim vrenjem tuih poslova, neosnovanim bogaenjem jednosg lica na raun imovine drugog, jednostranom izjavom volje itd.

NASTANAK OBLIGACIONOG PRAVASmatra se da je obligaciono pravo nastalo sa pojavom robne proizvodnje i razmjene, to e rei da se ono nije moglo javiti u najstarijim, primitivnim drutvima koja su vodila naturalnu kunu privredu zatvorenog tipa. Kao neposredni pratioci robne privrede javili su se instituti obligacionog prava, prije svega prodaja, zajam,posluga, zaloga i naknada tete. Naravno, tadanji instituti su se u mnogome razlikovali od njihovog dananjeg ureenja. Npr. ugovor o prodaji se mogao zakljuiti samo na odreen nain tj.putem unaprijed nauene i precizno izgovorene formule, koja je bila bitan element ugovora pored predmeta i cijene. U srednjem vijeku njen razvoj biva zaustavljen vraanjem na naturalnu privredu. Potpuno se razvija u 19. vijeku u doba nastanka kapitalizma i kapitalistikih odnosa u privredi.

RAZVOJ OBLIGACIONOG PRAVASvi pravni odnosi uslovljeni su konkretnim ekonomskim odnosima drutva i svaka promjena u tim odnosima uzrokuje i promjene u obligacionom pravu. Dok su ekonomski odnosi bili manje razvijeni i sadrajno siromaniji i samo obligaciono pravo bilo je nerazvijeno kao i obratno. S druge strane sva pojava novih formi robnonovanih odnosa ili promjena ve postojeih izazivala je i pojavu novih vidova obligacija. Obligaciono pravo stalno se razvijalo i taj razvoj nije zavrssen ni do danas. To je upravo posljedica injenice to je ono odraz I saputni drugih drutvenih pojava koje su podlone stalnim promjenama.Preobraaj obligacionog prava naroito je vidljiv u njegovom posebnom dijelu.Razvijeniji i raznovrsniji odnosi uslovljavali su nastanak novih tipova ugovora, dok su stari tipovi iezavali nestankom odnosa koji su ih izazivali (ugovor o korienju stana, poslovnih prostora i sl.). Preobraaj je takoe vidljiv i u optem dijelu. Mnogi principi rimskog prava postali su vremenom skueni pa ih je valjalo mijenjati i dopunjavati (npr. ugovor u korist treeg lica koje rimsko pravo nije poznavalo). Ipak obligaciono pravo je relativno najstabilniji dio graanskog prava jer je manje od ostalih podloo promjenama. I danas se sluimo velikim brojem pojmova koji datiraju jo iz rimskog prava. Objanjenje za to treba traiti u injenici to potrebe za prometom roba i pruanjem usluga postoje svuda i u svim epohama, pa stoga i pravna pravila koja se tiu tih potreba imaju izvjesnu optos i zajednika su za sve kulturne narode.

IZVORI OBLIGACIONOG PRAVAIzvori obligacionog prava u formalnom smislu se poklapaju najveim dijelom sa izvorima graanskog prava. To su graanski zakonici jer najvei dio u njima ini upravo obligaciono pravo. Meutim materija obligacionog prava je vremenom postala opsena i raznovsrna i javila se potreba za posebnim regulisanjem. U Evropi za sada postoje tri takva zakonodavna djela: vajcarski federalni zakon o obligacionom pravu, Bugarski zakon o obavezama i ugovorima i na Zakon o obligacionim odnosima iz 1978. godine.

ZAKON O OBLIGACIONIM ODNOSIMAOn predstavlja najznaajniji izvor obligacionog prava kod nas. ZOO je donijet 30.marta 1978 godine a stupio je na snagu prvog oktobru iste godine. Pripreme za njegovo donoenje trajale su dugi niz godina. Jo 1951. godine izraen je prvi nacrt tog zakona a kasnije jo dvije njegove verzije. Potom se odustalo od namjere o djeliminom regulisanju i stalo na stanovite da sve obligacione odnose treba urediti jednim zakonom. Stoga je 1960. godine prof. Mihailu Konstantinoviu povjerena izrada prvog prednacrta zakona. Posle dueg vremena on je svoje djelo objavio 1969. godine pod nazivom Skica za zakonik o obligacijama i ugovorima. Ona je bila polazna osnova docnijeg teksta kojeg je pripremila potkomisija savezne skuptine za izradu zakona o obligacionim odnosima. Konanom prijedlogu zakona prethodila su tri nacrta 1973/74/76 godine. Nacrt iz 1976. Godine bio je usvojen od saveznog vijea tadanje Savezne skuptine i o njemu je voena javna diskusija. Krajem 1977. godine sainjen je konano prijedlog zakona o obligacionim odnosima koje je savezno vijee savezne skuptine SFRJ usvojilo 30. marta 1978. godine. Docnije su uslijedile tri njegove izmjene i dopuneZNAAJ ZAKONA - ZOO je prvi jugoslovenski zakon ove vrste, bio je saveznog karaktera i vaio za itavu nau zemlju. Do tada je u Kraljevini Jugoslaviji vazila u razliitim djelovima tri zakona koja tu materiju ureuju: Srpsi Graanski Zaonik, Austrijsi Opti Graanski Zakonik i Crnogorski Opti Imovinsi zakoni. Ima 1109 lanova i podijeljen je na opti i poseban dio. Sve do njegovog donoenja naa zemlja nije imala jedinstven zakonski propis o ovoj problematici. Ovaj zakon predstavlja pravni akt koji je trebalo da omogui to jedinstvo. Pravila zakona ne vae samo za itavu zemlju, ve i za sve uesnike u obligacionim odnosima, a pod tim se misli na fizika i pravna lica.

OSNOVNA NAELA ZAKO NA Prvo poglavlje ZOO ima naslov Osnovna naela. Naela predstavljaju duh i smisao zakona. Ona izrazavaju sadrzinu i ciljeve. U njima su sublimirana brojna pravila koja su u daljem testu Zakona konkretizovana i razraena do detalja. Naela prestavljaju osnovne principe i imperativne norme. Naela ZOO su:

1.NAELO JEDINSTVENOG REGULISANJA ZA SVE UESNIKEZOO propisano je da strane u obligacionom odnosu mogu biti fizika i pravna lica. Fizika i pravna lica mogu biti strane u obligacionim odnosima, ali u granicama svoje poslovne sposobnosti. Fizike osobe moraju pored pravnee imati i poslovnu sposobnost koju stiu sa punoljetstvom ili emancipacijom. A pravna lica moraju imati specijalnu poslovnu sposobnost.

2.NAELO AUTONOMIJE VOLJE (gr. Autos-sam i nomos-zakon)ZOO propisuje: Strane u obligacionim odnosima su slobodne u granicama prinudnih propisa, javnog poretka i dobrih obiaja da svoje odnose urede po svojoj volji. Naelo autonomije volje je opte naelo ali poseban znaaj ima u ugovornom pravu. Ono istovremeno ureuje slobodu ureenja obligacionih odnosa i granice te slobode. Ovo naelo obuhvata slobodu inicijative stranaka u zasnivanju obligacionih odnosa i slobodu ureenja odnosa u okviru zakonom utvrenih granica.Znai, svako lice je slobodno da odlui da li e ui u obligacioni odnos, sa kim e da zakljui obligacioni odnos, pod kojim uslovima, sadrinu i sl. Strana svojom voljom obliuje budue obligacione odnose a granica je autonomija druge volje.

3.NAELO RAVNOPRAVNOSTI STRANAZOO propisuje: Strane u obligacionim odnosima su ravnopravne. Tako kod ugovora o kupoprodaju, kupac i prodavac su ravnopravni,bez obzira na to ko se u konkretnom sluaju javlja u ulozi kupca ili prodavca tj. da li je u pitanju fiziko ili pravno lice (preduzee,dravni organ i slino) i nezavisno od materijalnog i drugog poloaja strana. Ovo naelo proizilazi iz prirode i karaktera obligacija. U robnom prometu se razmjenjuju robe koje su ekvivalentne po svojoj vrrijeddnosti te je logino da i subjekti koji robu stavljaju u promet budu ravnopravni.

4.NAELO SAVJESNOSTI I POTENJA BONA FIDES (dobra vjera) Za naelo savjesnosti i potenja se aze da je najea klauzula u graanskom pravu i osnovni princip ugovornog prava. ZOO formulie ovo naelo imperativno: U zasnivanju obligacionih odnosa i ostvarivanju prava i obaveza iz tih odnosa strane su dune da se pridravaju naela savjesnosti