Click here to load reader

Historijski Razvoj Cjevovodnog Saobracaja u BiH

  • View
    43

  • Download
    14

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Historijski razvoj cjevovodnog saobracaja u Bosni i Hercegovini

Text of Historijski Razvoj Cjevovodnog Saobracaja u BiH

1

UNIVERZITET U SARAJEVUFAKULTET ZA SAOBRAAJ I KOMUNIKACIJE

SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA:Osnove saobracajnih i komunikacijskih sistema Tema rada: Historijski razvoj cjevovodnog saobracaja u BiH

Predmetni nastavnik:Prof.dr. Abidin Deljanin

Asistent:Mirza Berkovi

Student:

Broj indeksa:

Usmjerenje:

Godina studija:

Rezultat rada:

Sarajevo, decembar 2014.Sadrzaj

Uvod21.Historijski razvoj cjevovodnog saobracaja u BiH32.Koristenje gasovoda u Bosni i Hercegovini92.1Gasni sistem grada Sarajeva123.Vodovod164. Zakljuak185. Literatura19

Uvod

Cjevovodje sistemcijevizaprijevozrobe najee utekuemiplinovitomstanju. Svaka hemijski stabilnatvaru plinovitom i tekuem stanju moe se transportirati putem cjevovoda. Postoji jako puno razliitih vrsta cjevovoda poput:naftovoda, plinovoda, cjevovoda za transport otpadnih voda,vodovodaili ak cvjevovoda za transportpiva.Najvaniji cjevovodi s ekonomske toke gledita su cjevovodi za prijevoz sirovenafteizemnog plina. To je i najbolji nain za prjevoz tih sirovina u usporedbi seljeznikim prijevozomima niu cijenu po jedinici i bri prijenos sirovinaNaftovodi se grade od nehrajuegelika. Cijevi su s unutarnjimpromjeromod 30 do 120cm. Gdje je god mogue, grade se na povrini zemlje. Sirova nafta obino se transportirabrzinomod oko 1 do 6m/s.Cjevovodni saobraaj u Bosni i Hercegovini se uglavnom svodi na transport prirodnog gasa gasovodnim sistemom kroz podruje drave.

1.Historijski razvoj cjevovodnog saobracaja u BiH

Bosna i Hercegovina zauzima polozaj izmedju jadranske obale Balkanskog poluotoka i njegove unutrasnjosti (Panonska nizija, Moravski bazen). Stoga su i glavni putni pravci BiH, upravo izrazeni kroz veze ove dvije oblasti jugoistnocne Evrope. Glavna poteskoca zemlje je njen veoma izrazen planinski reljef i teska neprohodnost, sto je doprinjelo znatno sporijem razvoju saobracaja u zemlji.Kroz historiju BiH je imala velikih poteskoca pri razvoju saobracaja. S jedne strane upravo zbog ovoga sto sam naveo prethodno, a sa druge strane, nasa zemlja je bila cesto popriste ratnih dejstava koja su u mnogome nazadovala i usporavala razvoj, ne samo saobracaja, vec i mnogih drugih djelatnosti.Zbog ovih, a i mnogo drugih razloga, cjevovod, kao najmladja grana saobracaja, ovdje je, tako reci, tek u svom zacetku. Ne tako duga historija ozbiljnijeg razvoja, od nekih pedesetak godina nije bila dovoljna da se ovaj vid saobracaja priblizi u vecoj mjeri savremenoj organizaciji saobracajnih sistema u indrustriji i tehnologiji.Pojam cjevovodni transport obuhvata transportovanje i cistih fluida i mjesavine cvrstog materijala i fluida kroz cjevovode. To kretanje kroz cijevi cini ga pogodnim, a troskovi transportovanja su manjii od upotrebe drugih transportnih sredstava. Zbog toga cjevovodni saobracaj ima najmanje troskove transportovanja u odnosu na ostale saobracajne grane, ali su troskovi izgradnje cjevovoda dosta veliki jer rastu duzinom cjevovoda sto opravdava njihovu upotrebu samo pri transportu velikih kolicina. Transport prirodnog gasa za potrebe potrosaca u BiH vrsi se sa transportnim sistemom ruske Federacije, koji je u mjestu Beregovo vezan za transportni sistem Madjarske do Kiskumdorozne na madjarsko-jugoslovenskoj granici. Dalje, kroz gasovodni sistem Srbije gas se transprtuje do Zvornika gdje je primopredajna mjerna stanica za potrebe Bosne i Hercegovine, a potom se gas transportuje gasovodom od Zvornika do Sarajeva. Zeljezara Zenica je 1983. Godine izgradila gasovod od Sarajeva do Zenice.

Put prirodnog gasa od velikih nalazita zemnog gasa u dalekom Sibiru na sjeveru Rusije do krajnjih korisnika ukupno je dugaak oko 5.000 kilometara, i ide preko Ukrajine, Maarske i Jugoslavije, a u Bosnu i Hercegovinu ulazi u mjestu epak kod Zvornika.[footnoteRef:2] Uvodjenjem prirodnog gasa u upotrebu dobivamo najbolje rezultate u pogledu ukupne zastite zivotne sredine. Time upotreba ovog energenta predstavlja dugorocno povoljno rjesenje. [2: http://www.bh-gas.ba/index.php/bh/zivimo-kvalitetniji-zivot-istorijat-prirodnog-gasa]

Slika 1 Put gasa od Sibira do BiH

Duzina magistralnog gasovoda kroz BiH iznosi 171 km. Ako se uzmu u obzir i svi odvojci, onda njegova duzina iznosi 191 km. Precnik gasovoda je 16 inca, a maksimalni radni pritisak 50 bara.

Najkarakteristicnija svojstva cjevovodnog transporta koja predodredjuju ekonomsku cjeloshodnost njeovog koristenja pri transportu nafte, naftnih proizvoda i gasa su: Neprekidnost toka koji obezbjedjuje redovitost dostave nafte, naftnih proizvoda i gasa primaocu, Visok stepen mehanizacije radova koja obezbjedjuje znatno vecu proizvodnju rada nego kod drugih vidova saobracaja, Visoki stepen hermeticnosti koja do minimuma smanjuje gubitke pri transprtu, Jednorodnost gradjenja sto boezbjedjuje znatno manje ucesce investicionih ulaganja nego u zeljeznickom i drumskom saobracaju Manja, nego kod svih drugih grupa saobracaja, potrosnja goriva, Znatno manja cijena kostanja prevoza nego u zeljeznickom i drumskom saobracaju.Nakon izbora optimalne trase gasovoda Zvornik-Sarajevo pri cemu se vodilo racuna o duzini trase, tezini terena sa stanovista gradnje, blizine komunikacija i o podrucjima kroz koja se prolazi kao i mogucnosti napajanja gasom usputnih mjesta, uradjen je hidraulicni proracun sa sljedecim parametrima: Maksimalni protok bez usputnije kompresije Q=125.000 Nm/h Pocetni pritisak u Zvorniku P1= 50 bara Duzina gasovoda L=1170 km Visinska razlika duz trase H= 300m Prosjecnim hemijskim sastavom prirodnog gasa U nedostatku domacih standarda i propisa za gasovode, izbor materijala i opreme napravljen je shodno americkim nacionalnim standardima ANSI, ASTM kao i API standardima.

Proracunom definisani gasovod od 16 cm debljine stjenke u ovisnosti od klase terena, odnosno gustoce naseljenosti podrucja kroz koja gasovod prolazi, igradjen je od celicnih politilonomizolovanih cijevi koja su katodno sticena. Isprorucilac ovih cijevi je francuska firma VALLOUREC, a zapornih i sigurnosnih ventila ROCKWELL- USA.

Dakle, transportni sistem prirodnog gasa u BiH ima sljedece glavne karakteristike: Duzina gasovoda 191 km Precnik gasovoda 406,4 mm Projektovani pritisak 19,5 bara Projektovani kapacitet 170 miliona m3/ godisnje Odvojak za Kresevo, Kiseljak, Fojnicu i Visoko : Duzina 17,5 km Precnik 2219,1 mm Projektovani pritisak 19,6 bara Projektovani kapacitet 170 miliona m3 godisnje Sadasnji zaokupljeni transportni kapacitet do Bosne i Hercegovine je 750 miliona m3/godisnje, a pritisak preuzimanja gasa u primopredajnoj stanici u Zvorniku je 26 bara.

Slika 2. Transportni sistem Bosne i HercegovineGasovod je projektovan i izgraen kao osnova i dio budueg gasnog sistema Bosne i Hercegovine. Takoe se vodilo rauna o tome da ovaj gasovod moe raditi i reverzibilno jer se razmiljalo o mogunosti snabdijevanja tenim prirodnim gasom (LNG) iz Alira koji bi se transportovao sa obale Jadranskog mora novoizgraenim gasovodom do Sarajeva, a dalje postojeim gasovodom u sjeverne dijelove BiH. Gasovod Sarajevo-Zvornik je izgradila renomirana holandska firma A. HAK, koja je ovaj posao dobila nakon meunarodne licitacije.[footnoteRef:3]Na izgradnji gasovoda bile su angaovane i firme: [3: http://www.sarajevogas.ba/prirodni_gas.html]

Geoinenjering - Sarajevo na geodetskom i geolokom snimanju trase; Feroelektro za uvoz opreme; IPSA za struni nadzor nad izvoenjem radova; ITEN Energoinvest za superkontrolu zavarenih izolovanih spojeva;Sarajevskoj firmi UNIONINVEST koja je koristila konsultantske usluge holandske gasne Unije iz Groningena, povjereno je projektovanje gradske gasne mreze koja iz transportnog gasovoda preuzima gas i distribuira ga do potrosaca.Ovog se puta odlucilo za usvajanje NEN ( holandske norme) koje su nam najvise odgovarale za nasu koncepciju distribucije gasa. U periodu nakon II svjetskog rata, razvijajuci se pod dejstvom dva suprotna procesa: snaznom industralizacijom i dinamickom urbanizacijom, Sarajevo nije moglo izbjeci poteskoce koje su neminovni pratioci spomenutih procesa Prva mjerenja aerozagaenosti u Sarajevu zapoeta su 1961.godine i pokazala su da je zagaenost u gradu izuzetno velika, naroito u zimskom periodu kada je koncentracija: ai, SO2 i sedimenta daleko iznad dozvoljenih granica.Najvei uzrok zagaenosti vazduha je bila upotreba neadekvatnog goriva pri ijem sagorijevanju se stvara visok procenat ai i SO2. Posljedica ovakve situacije je bila pojava hroninih oboljenja disajnih organa stanovnitva kao i poveana smrtnost.Shvativi svu teinu i mogunost jo teih posljedica od aerozagaenosti Skuptina grada je u okviru Programa izgradnje i prostornog razvoja Sarajeva pristupila rjeavanju ovog problema.U periodu od 1972. godine do 1974. godine razmatrano je vie varijanti zarjeavanje problema aerozagaenosti uz pomo domaih i stranih strunih institucija. Kao optimalno rjeenje, zasnovano na ekonomskim i ekolokim pokazateljima, izabrana je varijanta za koritenje prirodnog gasa umjesto uglja i tenih goriva u kotlovnicama i individualnim loitima.Kako Bosna i Hercegovina nema vlastitih nalazita prirodnog gasa, te je oslonjena na uvoz ovog energenta, u trenutku donoenja odluke, optimalno rjeenje je bilo da se potpuno snabdijevanje vri uvozom iz Rusije.Ova varijanta zasnovana je na mogunosti prikljuenja gasnog sistema grada Sarajeva na gasni sistema Srbije (SR Jugoslavije) to je podrazumijevalo ukljuenje u projekat izgradnje gasnog sistema grada i finansijska uea za gradnju magistralnog gasovoda Batajnica-Zvornik.Ova rjesenja je prihvatila i Medjunarodna banka za obnovu i razvoj iz Vasingtona donoseci odluku, prvu takve vrste od kada postoji, da ucestvuje znacajnim sredstvima u finansiranju izgradnje gasnog sistema grada Sarajeva, Snadbijevanje gasom, Gasnog sistema Srajevo predvidjeno je da se vrsi uvozom gasa iz