113
Univerzitet "Sv. Kliment Ohridski" - Bitola Tehni~ki fakultet-Bitola Vesna MIKAROVSKA Kire POPOVSKI MOTORNI VOZILA praktikum i re{eni zada~i G Gsin α Gcos α Fk1 Fk2 Z1 Z2 Rf1 Rf2 lp lz L Ra hT V h p Fvk B A Bitola, 2005 g.

Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

  • Upload
    nicky

  • View
    700

  • Download
    23

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

Citation preview

Page 1: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

Univerzitet "Sv. Kliment Ohridski" - Bitola

Tehni~ki fakultet-Bitola

Vesna MIKAROVSKA

Kire POPOVSKI

MOTORNI VOZILA praktikum i re{eni zada~i

G

Gsinα

Gcosα

Fk1

Fk2

Z1

Z2Rf1

Rf2

lp

lz

L

Ra

hT

V

hp

Fvk

B

A

Bitola, 2005 g.

Page 2: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

2

So odluka na Nastavno-nau~niot sovet na Tehni~ki fakultet - Bitola br. 02-510/14 od 12.10.2004 g. rakopisot e odobren da se pe~ati kako u~ebno pomagalo. Recenzent: Doc. d-r. Ivo Dukoski

MOTORNI VOZILA praktikum i re{eni zada~i

CIP - Katalogizacija vo publikacija Mati~na i univerzitetska biblioteka "Sv. Kliment Ohridski", Bitola 629.113(076.58)(076) MIKAROVSKA, Vesna. Motorni vozila : praktikum i re{eni zada~i / Vesna Mikarovska, Kire Popovski. - Bitola : Univerzitet "Sv. Kliment Ohridski", Tehni~ki fakultet, 2004. - 103 str. : graf. prikazi ; 30 sm Bibliografija: str. 103 ISBN 9989-786-40-2 1. Popovski, Kire a) Motorni vozila - Praktikumi - Zbirka zada~i COBISS.MK-ID 17487425 Zabraneto e kopirawe i umno`uvawe vo soglasnost so zakonot za avtorska pravo

Page 3: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

3

SODR@INA PREDGOVOR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

V

UPOTREBENI OZNAKI . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

VII

1. PRESMETKA NA MOTOROT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1

2. PRESMETKA NA MOTORNITE VOZILA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5

3. DINAMI^KI KARAKTERISTIKI NA MOTORNITE VOZILA . .

21

4. STABILNOST NA MOTORNITE VOZILA . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

5. GORIVNA EKONOMI^NOST MOTORNITE VOZILA . . . . . . . . .

33

6. RE[ENI ZADA^I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

TABELI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

95

LITERATURA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

103

Page 4: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

4

Page 5: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

5

PREDGOVOR Na Tehni~kiot fakultet vo Bitola na Soobra}ajniot otsek vo III i V semestar se slu{a predmetot Motorni vozila. Zatoa ovaj materijal e sostaven za da im go olesni sovladuvaweto na gradivoto, predvideno so nastavniot program, na studentite koi go slu{aat ovoj predmet. Me|utoa, ovoj materijal mo`e da se koristi za sovladuvawe na gradivoto i na drugite predmeti kaj koi se prou~uvaat motorite i vozilata. Na krajot na materijalot se dadeni tabeli vo koi se prika`ani vrednostite na odredeni golemini karakteristi~ni za ovaa nau~na oblast. Site dobronamerni primedbi i sugestii avtorite }e gi prifatat i }e gi zemat predvid pri pi{uvaweto na slednoto izdanie. Se zablagodaruvame na Doc. d-r. Ivo Dukoski za sovetite koi ni dade posle pregleduvaweto na rabotnata verzija na materijalot. Bitola, 2004

Avtorite

Page 6: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

6

Page 7: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

7

UPOTREBENI OZNAKI A - ~elna povr{ina na voziloto, amax - maksimalno usporuvawe pri ko~ewe, B - {irina na profilot na pnevmatikot, B100 potro{uva~ka na gorivo na izminati 100 km, BH - ~asovna potro{uva~ka na gorivo, BT - rastojanie me|u trkalata na edna oska, cm - sredna brzina na klipot, Cx - koeficient na otpor na vozduh, D - dijametar na cilinderot, dinami~ki faktor, e - rastojanie od vertikalnata geometriska oska na trkaloto do

napadnata to~ka na vertikalnata reakcija na podlogata, Fo - vle~na sila na pogonskoto trkalo, Foi - vle~na sila na pogonskoto trkalo pri razli~ni prenosni

odnosi na menuva~ot, f - koeficient na otporot na trkalawe, G - vkupna te`ina na voziloto, Gs - sopstvena te`ina na voziloto, GT - te`ina na tovarot, g - zemjino zabrzuvawe, ge - efektivna specifi~na potro{uva~ka na gorivo, gi - indikatorska specifi~na potro{uva~ka na gorivo, H - vkupna visina na voziloto, Hd - dolna toplinska vrednost na gorivoto, hT - visina na te`i{teto na voziloto od podlogata, i - broj na cilindri kaj motorot, ii - prenosen odnos za razli~ni prenosni odnosi na menuva~ot, im - vkupen prenosen odnos na transmisija, io - prenosen odnos na glavniot prenos, L - rastojanie od prednata do zadnata oska na voziloto, lp - rastojanie od prednata oska do te`i{teto, lz - rastojanie od zadnata oska do te`i{teto, Me - vrte`en moment na motorot, Mf - moment na otporot na trkalawe, Mo - vrte`en moment na pogonskoto trkalo, m - masa, m1 - koeficient na preraspredelba na te`inata na prednata

oska, m2 - koeficient na preraspredelba na te`inata na zadnata

oska, n - broj na vrte`i na motorot, Pa - snaga za sovladuvawe na otpor na zabrzuvawe, Pe - efektivna snaga, Pf - snaga za sovladuvawe na otpor na trkalawe, Pi - indikatorska snaga, Po - snaga na pogonskite trkala, Poi - snaga na pogonskite trkala za razli~ni prenosni odnosi na

menuva~ot,

Page 8: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

8

Pv - snaga za sovladuvawe na otpor na vozduh, Pα - snaga za sovladuvawe na otpor na ugornina, pe - sreden efektiven pritisok, pi - sreden indikatorski pritisok, Ra - otpor na zabrzuvawe, Rf - otpor na trkalawe, Rv - otpor na vozduh, Rα - otpor na ugornina, rs - stati~ki radius na trkaloto, rd - dinami~ki radius na trkaloto, S - od na klipot, Sk - pat na ko~ewe, Tk - vreme na ko~ewe, u - ugornina, V - volumen, brzina, VH - vkupen raboten volumen na motorot, Vh - raboten volumen na eden cilinder od motorot, Vi vrzina na voziloto pri razli~ni prenosni odnosi na

menuva~ot, XT - vle~na sila na pogonskoto trkalo, z - broj na stepeni kaj menuva~ot, z1 - dinami~ki reakcii na prednite trkala, z1st - stati~ki reakcii na prednite trkala, z2 - dinami~ki reakcii na zadnite trkala, z2st - stati~ki reakcii na zadnite trkala, α - agol na ugornina, δ - koeficient na neramnomernost na dvi`eweto na voziloto, ε - stepen na komprsija, η - mehani~ki koeficient na korisno dejstvo na transmisijata, ηe - efektiven koeficient na korisno dejstvo, ηi - indikatorski koeficient na korisno dejstvo, ηm - mehani~ki koeficient na korisno dejstvo, ϕ - koeficient na athezija λ - koeficient na vi{ok na vozduh, ρ - gustina na vozduhot, ρg - gustina na gorivoto, τ - taktnost na motorot, ω - agolna brzina, ψ - koeficient na otpor na patot.

Page 9: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

9

1. PRESMETKA NA MOTOROT 1.1. POTREBNI PODATOCI Za da se po~ne so presmetka na motorot na motornoto vozilo potrebno e da se poznava efektivna snaga na motorot, koja za ovoj primer e zemena: Pe=55 kW. Druga karakteristika koja treba da se poznava e namenata na motorot, odnosno za ovoj primer e zemeno motorot da bide namenet za pogon na lesno patni~ko vozilo. Spored ovie podatoci se usvojuvaat potrebnite karakteristika za motorot i motornoto vozilo. 1.2. USVOENI GOLEMINI Sistem: Otto. Broj na vrte`i: n=5200 min-1. Indikatorski pritisok: pi=0,88 MPa. Stepen na kompresija: ε=9. Dolna toplinska vrednost na gorivoto: Hd=43,8 MJ/kg. Sodr`ina na jaglerod vo gorivoto: C=0,85 kg/kg. Sodr`ina na vodorod vo gorivoto: H=0,149 kg/kg. Sodr`ina na kislorod vo gorivoto: O=0,001 kg/kg. Mehani~ki KKD: ηm=0,85. Volumetri~en KKD: ηv=0,72. Koeficient na vi{ok na vozduh: λ=0,95.

Page 10: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

10

Broj na cilindri: i=4. Sredna brzina na klipot: cm=13 m/s. Taktnost na motrot: τ=4. Gustina na vozduhot: ρ=1,2 kg/m3. 1.3. PRESMETANI GOLEMINI Sreden efektiven pritisok,

MPa 748,088,085,0pp ime =⋅=⋅η= .

Snaga po eden cilinder,

kW 75,134

55i

PP e

1e === .

Raboten volumen na cilinderot,

3

e

1eh dm 424,0

5200748,047,1330

npP30

V =⋅

⋅⋅=

⋅τ⋅⋅

= .

Dijametar na cilinderot,

dm85,0134748,0

5544,0cip

P4,0D

me

e =⋅⋅π⋅

⋅⋅=

⋅⋅π⋅⋅τ⋅

= ,

se zaokru`uva na prviot pogolem D=86 mm. Od na klipot,

dm 73,086,0424,04

DV4

s22

h =⋅π

⋅=

⋅π

⋅= .

Proverka na odnosot - s/D,

85,086,073,0

Ds

== .

Proverka na srednata brzina na klipot,

s/m 65,12300

520073,0300

nscm =⋅

=⋅

= .

Vkupen raboten volumen na motorot,

Page 11: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

11

3hH dm 696,1424,04ViV =⋅=⋅= .

Teoretska koli~ina na vozduh potrebna vo smesata,

.kg/kg15001,0149,0885,038

23,01

OH8C38

23,01lo

=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −⋅+⋅⋅=

=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −⋅+⋅⋅=

Specifi~na indikatorska potro{uva~ka na gorivo,

kWh/g 2481595,088,0

72,02,13600lp

3600goi

vi =

⋅⋅⋅

⋅=⋅λ⋅

η⋅ρ⋅= .

Indikatorski KKD,

33,08,43248

3600Hg

3600

dii =

⋅=

⋅=η .

Efektiven KKD, 28,085,033,0mie =⋅=η⋅η=η .

Specifi~na efektivna potro{uva~ka na gorivo,

kWh/g 29285,0

248gg

m

ie ==

η= .

Vkupna ~asovna potro{uva~ka na gorivo,

hkg 161000

552921000

PgB ee

H =⋅

=⋅

= .

Brzinskite karakteristiki na motorot se snagata i vrte`niot moment. Snagata se presmetuva so ravenkata,

maxee PKP ⋅= ,

kade e,

3

p

2

pp nnc

nnb

nnaK ⎟

⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅−⎟

⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅+⎟

⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅= ,

Page 12: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

12

vrdenosta na koeficientot K e razli~na za razli~ni tipovi na motori, a koeficientite se izbiraat od tabela.

Vrte`niot moment e,

Nmn

P9600M e

e ⋅= .

Presmetanite vrednosti za brzinskite karakteristiki se pretstaveni vo Tab. 1, a nivnototo grafi~ko zavisnost e prika`ana na Sl. 1.

Tab. 1. Brzinski karakteristiki na motorot

ne min-1

ne/np K Pe kW

Me Nm

1040 0,2 0,232 12,760 118 1560 0,3 0,363 19,965 123 2080 0,4 0,496 27,280 126 2600 0,5 0,625 34,375 127 3120 0,6 0,744 40,920 126 3640 0,7 0,847 46,585 123 4160 0,8 0,928 51,040 118 4680 0,9 0,981 53,955 111 5200 1,0 1,000 55,000 102

0

10

20

30

40

50

60

0 1000 2000 3000 4000 5000 60000

20

40

60

80

100

120

140PekW

nmin-1

Pe Me

Nm

Me

Sl. 1. Brzinski karakteristiki na motorot

Page 13: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

13

2. PRESMETKA NA MOTORNITE VOZILA 2.1. ZADADENI GOLEMINI Sopstvena te`ina: Gs=8000 N. Korisna nosivost: GT=4000 N. Rastojanie me|u oskite na voziloto: L=2,5 m. Rastojanie na prednata oska od te`i{teto: lp=1,4 m. Rastojanie me|u trkalata od oskata (traga): BT=1,35 m. Vkupna viso~ina na voziloto: H=1,5 m. Viso~ina na te`i{teto na voziloto od patot: hT=0,7 m. Koeficient na athezija (prilepuvawe): ϕ=0,8. Maksimalna ugornina {to treba da ja sovlada voziloto: 30 %. Pogon na trkalata: zaden. Menuva~ so 4 stepenina prenos. 2.2. USVOENI GOLEMINI Koeficient na otporot na trkalawe: f=0,02. Koeficient na otpor na vozduhot: Cx=0,4. Mehani~ki KKD na pogonskata transmisija: η=0,9. 2.3. PRESMETANI GOLEMINI

Page 14: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

14

Rastojanie na zadnite oski od te`i{teto, m1,14,15,2lLl pz =−=−= . Vkupna te`ina na MV, N1200040008000GGG Ts =+=+= .

Stati~ka reakcija na prednata oska,

N 5280120005,21,1G

Ll

Z zst1 =⋅=⋅= .

Stati~ka reakcija na zadnata oska,

N 6720120005,24,1G

Ll

Z pst2 =⋅=⋅= .

Maksimalnite dinami~ki reakcii na oskite se presmetuvaat za horizontalen pat, odnosno: α=0 oC. Za zadna oska e,

( )

LRFhcoslG

Z foTp2

−⋅+α⋅⋅= .

Za predna oska e,

( )

LRFhcoslG

Z foTz1

−⋅+α⋅⋅= ,

Kade e, α⋅⋅= cosfGRf ,

a slednite zameni zavisat od pogonot na motorot. Za preden pogon e, ϕ⋅= 11o ZF ,

za zaden pogon e, ϕ⋅= 22o ZF ,

a za pogona na site trkala ,

Page 15: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

15

α⋅ϕ⋅= cosGF 4o .

Spored toa, za obrabotuvaniot primer koj ima zaden pogon, za zadna oska }e bide,

( )

( ) ,N85737,08,05,2

02,07,04,10cos12000

hLfhlcosG

Z

o

T

Tp2

=⋅−

⋅−⋅⋅=

=⋅ϕ−

⋅−⋅α⋅=

a za predna oska,

N342785730cos12000ZcosGZ 21 =−⋅=−α⋅= . Maksimalnoto stati~ko optovaruvawe na prednoto trkalo e,

N 26402

52802

ZZ st1

1T === .

Pri presmetkata maksimalnoto stati~ko optovaruvawe na zadnoto trkalo prvo se uvojuva kolku trkala }e ima na zadnata oska. Za obrabotuvaniot primer se zema zadnata oska da ima 2 trkala, pa spored toa,

N 33602

67202

ZZ st2

2T === .

Pri izborot na pnevmatici se zema predvid pogolemoto optovaruvawe, vo obrabotuvaniot primer ZT2=3360 > ZT1 i zatoa od katalog za pnevmatici se usvojuva pnevmatik so oznaka 6,70-15S so nosivost od 5350 N i pritisok vo nea 0,2 MPa. [irina na pnevmatikot 117 mm, nadvore{en dijametar 714 mm, stati~ki radius 332 mm i dinami~ki radius 338 mm . Maksimalen agol na ugorninata {to ja sovladuva motornoto vozilo e,

omaxmax 7,16

10030arctg

100U

arctg =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛=α .

Koeficient na najgolemiot otpor na patot e,

omaxmax 307,07,16sin7,16cos02,0sincosf =+⋅=α+α⋅=ψ .

Za da se presmeta maksimalnata brzina na motornoto vozilo potrebno e prvo da se presmetaat nekoi drugi parametri.

Page 16: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

16

^elna povr{ina na motornoto vozilo,

2T m8,15,135,19,0HB9,0A =⋅⋅=⋅⋅= ,

koeficient na otporot na vozduhot,

3x mkg24,04,0

22,1C

2K =⋅=⋅

ρ= ,

koeficientite,

5498,124,002,012000

AKfGa =

⋅⋅

=⋅⋅

= ,

1131698,124,0559,01000

AKP1000

b maxe −=⋅

⋅⋅−=

⋅⋅η⋅

−= ,

se zamenuvaat vo ravenkata,

0113169V549VbVaVY 33 =−⋅+=+⋅+= .

Spored ovaa ravenka se presmetuva maksimalnata brzina na motornoto vozilo so usvojuvawe vrednosti za brzinata V se dodeka ne se dobie pozitivna vrednost za Y, kako {to e pretstaveno vo Tab. 2, a grafi~koto opredeluvawe na maksimalnata brzina e prika`ano na Sl. 2.

Tab. 2. Opredeluvawe na maksimalnata brzina

V m/s

Y

0 -1131695 -110300

10 -10668215 -10156320 -9419525 -8382630 -6970835 -5108940 -2722145 2648

Spored toa maksimalnata brzina na motornoto vozilo e, Vmax=44,6 m/s, odnosno Vmax=161 km/h.

Page 17: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

17

-120000

-100000

-80000

-60000

-40000

-20000

0

20000

0 10 20 30 40 50

Y

m/s

Sl. 2. Grafi~ko opredeluvawe na maksimalnata brzina

Istiot rezultat se dobiva so koristewe na Kardanovata formula,

.s/m6,443

5492

1131692

113169

3549

2113169

2113169

3a

2b

2b

3a

2b

2bV

332

332

332

332

max

=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −−

−−+

+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −+

−−=

=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛−−+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛+−=

Otporot na trkalawe e, N24002,012000fGRf =⋅=⋅= .

Otporot na vozduhot e,

Page 18: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

18

NV034,0V13

8,124,0V13

AKR 222v ⋅=⋅

⋅=⋅

⋅= .

Vrednostite na zavisnosta na otporot na vozduhot od brzinata na motornoto vozilo se pretstaveni vo Tab. 3, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 3.

Tab. 3. Otpor na vozduhot

V km/h

Rv N

Rv+Rf N

V km/h

Rv N

Rv+Rf N

10 3 243 90 273 513 20 13 253 100 336 576 30 30 273 110 407 644 40 54 293 120 485 725 50 84 324 130 569 809 60 121 361 140 659 899 70 165 405 150 757 997 80 215 455 160 861 1101 90 273 513 170 972 1212

0

200

400

600

800

1000

1200

0 50 100 150 200

Rv

N

Vkm/h

Sl. 3. Otpor na vozduhot Za da se presmetaat prenosnite odnosi na menuva~ot na motornoto vozilo potrebno e prethodno da se presmeta prenosen odnos na glavniot prenos,

Page 19: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

19

127,46,44605200338,02

v60nr2

imax

do =

⋅⋅⋅π⋅

=⋅

⋅⋅π⋅= ,

Prenosniot odnos na prviot stepen na menuva~ot e,

637,29,0127,4127338,012000307,0

iMrG

iomaxe

dmax1m =

⋅⋅⋅⋅

=η⋅⋅

⋅⋅ψ≥ .

Koeficient na preraspredelba na te`inite pri dvi`ewe:

ist

ii Z

Zm = ,

Kade e: i=1 za preden pogon, a i=2 za zaden pogon. Spored toa, za obrabotuvaniot primer, koj ima zaden pogon e,

3,167208573

ZZ

mst2

22 === .

Proverka na prenosen odnos na prviot stepen na menuva~ot,

917,49,0127,4127338,03,18,06720

iMrmZ

iomaxe

d2st21m =

⋅⋅⋅⋅⋅

=η⋅⋅⋅⋅ϕ⋅

≤ .

Prenosen odnos na prviot stepen na menuva~ot treba da bide

pome|u 2,637 ≤ im1 ≤ 4,917. Za da se presmetaat na me|ustepenite vo menuva~ot prvo se presmetuva koli~nikot, 1z

1miq −= ,

odnosno,

1n

1mmn

qi

i−

= ,

kade e: z - broj na stepeni vo menuva~ot, n=2, 3, ... z. Spored toa za ostanatite stepeni na menuva~ot e, 637,2i 1m = ,

Page 20: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

20

909,1637,2ii 3 23 21m2m === ,

32,1637,2ii 3 13 11m3m === ,

1637,2ii 3 o3 o1m4m === .

Najgolemata vle~na sila (hiperbola) e,

NV

178200V

9,0553600V

P3600F e

maxo =⋅⋅

=η⋅⋅

= .

Vrednostite na zavisnosta na najgolemata vle~na sila (hiperbolata) od brzinata se pretstaveni vo Tab. 3, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 4.

Tab. 4. Najgolema vle~na sila (hiperbola)

V km/h

Fomax N

V km/h

Fomax N

10 17820 90 198020 8910 100 178230 5940 110 162040 4455 120 148550 3564 130 137160 2970 140 127370 2546 150 118880 2228 160 111490 1980 170 1048

Potrebna snaga za sovladuvawe na otporot na trkalawe e,

kWV067,0V3600

02,0120003600

VfGPf ⋅=⋅⋅

=⋅⋅

= .

Vrednostite na zavisnosta na potrebna snaga za sovladuvawe

na otporot na trkalawe od brzinata se pretstaveni vo Tab. 5, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 5. Potrebna snaga za sovladuvawe na otporot na vozduhot,

kWV10346,9V46800

8,124,0V46800

AKP 3633v ⋅⋅=⋅

⋅=⋅

⋅= − .

Vrednostite na zavisnosta na potrebna snaga za sovladuvawe na otporot na vozduhot od brzinata se pretstaveni vo Tab. 5, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 5.

Page 21: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

21

Tab. 5. Presmetani vrednosti za Pf i Pv, V

km/h Pf

kW Pv kW

Pf+ Pv kW

10 0,667 0,009 0,67620 1,333 0,075 1,40830 2,000 0,252 2,25240 2,667 0,598 3,26550 3,333 1,168 4,50160 4,000 2,019 6,01970 4,667 3,206 7,87380 5,333 4,785 10,11890 6,000 6,813 12,813

100 6,667 9,346 16,013110 7,333 12,440 19,773120 8,000 16,150 24,150130 8,667 20,534 29,201140 9,333 25,646 34,979150 10,000 31,543 41,543160 10,667 38,282 48,949170 11,333 45,918 57,251

Vle~niot bilans na motornoto vozilo go so~inuvaat vle~nite sili i snagi na pogonskite trkala. Vle~ni sili na pogonskite trkala pri razli~ni prenosni odnosi na menuva~ot se,

NM979,28M338,0

9,0123,4637,2Mrii

F eeed

o1m1o ⋅=⋅

⋅⋅=⋅

η⋅⋅= ,

NM975,20M338,0

9,0123,4909,1Mrii

F eeed

o2m2o ⋅=⋅

⋅⋅=⋅

η⋅⋅= ,

NM182,15M338,0

9,0123,4382,1Mrii

F eeed

o3m3o ⋅=⋅

⋅⋅=⋅

η⋅⋅= ,

NM989,10M338,0

9,0123,41rii

F eed

o4m4o ⋅=⋅

⋅⋅=

η⋅⋅= .

Presmetanite vrednosti se pretstaveni vo Tab. 6 do 9, a grafi~ki se prika`ani na Sl. 4. Brzina na dvi`ewe na motornoto vozilo pri razli~ni prenosni odnosi vo menuva~ot,

Page 22: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

22

=⋅⋅

⋅= nii

r377,0V

o1m

d1

,h/kmn0117,0n123,4637,2

338,0377,0 ⋅=⋅⋅

⋅=

,h/kmn0162,0n123,4909,1

338,0377,0

nii

r377,0V

o2m

d2

⋅=⋅⋅

⋅=

=⋅⋅

⋅=

,h/kmn0223,0n123,4382,1

338,0377,0

nii

r377,0V

o3m

d3

⋅=⋅⋅

⋅=

=⋅⋅

⋅=

.h/kmn0309,0n123,41

338,0377,0

nii

r377,0V

o4m

d4

⋅=⋅⋅

⋅=

=⋅⋅

⋅=

Presmetanite vrednosti se pretstaveni vo Tab. 6 do 9. Raspolo`livi snagi na pogonskite trkala za razli~ni prenosni odnosi vo menuva~ot,

kW3600

VFP 11o

1o⋅

= ,

kW3600

VFP 22o

2o⋅

= ,

kW3600

VFP 33o

3o⋅

= ,

kW3600

VFP 44o

4o⋅

= .

Presmetanite vrednosti se pretstaveni vo Tab. 6 do 9, a grafi~ki se prika`ani na Sl. 5.

Page 23: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

23

Tab. 6. Presmetani vrednosti na: V, Fo i Po za prviot stepen na prenos

n

min-1 Me Nm

V1 km/h

Fo1 N

Po1 kW

1040 118 12,2 3413 11,51560 123 18,3 3560 18,12080 126 24,4 3649 24,72600 127 30,4 3678 31,13120 126 36,5 3649 37,03640 123 42,6 3560 42,24160 118 48,7 3413 46,24680 111 54,8 3207 48,85200 102 60,9 2942 49,8

Tab. 7. Presmetani vrednosti na: V, Fo i Po za vtoriot stepen na prenos

n min-1

Me Nm

V2 km/h

Fo2 N

Po2 kW

1040 118 16,9 2463 11,51560 123 25,3 2569 18,12080 126 33,7 2633 24,72600 127 42,2 2654 31,13120 126 50,6 2633 37,03640 123 59,1 2569 42,24160 118 67,5 2463 46,24680 111 75,9 2315 48,85200 102 84,4 2123 49,8

Tab. 8. Presmetani vrednosti na: V, Fo i Po

za trtiot stepen na prenos

n min-1

Me Nm

V3 km/h

Fo3 N

Po3 kW

1040 118 23,4 1778 11,51560 123 35,1 1854 18,12080 126 46,8 1900 24,72600 127 58,5 1916 31,13120 126 70,1 1900 37,03640 123 81,8 1854 42,24160 118 93,5 1778 46,24680 111 105,2 1670 48,8

Page 24: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

24

5200 102 116,9 1532 49,8

Tab. 9. Presmetani vrednosti na: V, Fo i Po za ~etvrtiot stepen na prenos

n min-1

Me Nm

V4 km/h

Fo4 N

Po4 kW

1040 118 32,4 1283 11,51560 123 48,6 1338 18,12080 126 64,8 1371 24,72600 127 81,0 1382 31,13120 126 97,2 1371 37,03640 123 113,4 1338 42,24160 118 129,6 1283 46,24680 111 145,8 1205 48,85200 102 162,0 1106 49,8

0500

100015002000250030003500400045005000

0 50 100 150 200

FN

Vkm/h

F01

F02

F03

F04

Rf+Rv

F0max

Sl. 4. Vle~ni sili na pogonskite trkala pri razli~ni prenosni

Page 25: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

25

odnosi na menuva~ot

010203040506070

0 50 100 150 200

P0

kW

Vkm/h

Pf+Pv

Po1 Po2 Po3 Po4

Sl. 5. Raspolo`livi snagi na pogonskite trkala za razli~ni

prenosni odnosi vo menuva~ot

Teoretskite parametri na ko~eweto se maksimalnoto usporuvawe i minimalniot pat i vreme na ko~ewe. Maksimalno usporuvawe pri ko~ewe e,

( ) ( ) 2maxk s/m802,08,0

181,9fga =+⋅=+ϕ⋅

δ′= .

Minimalniot pat pri ko~ewe e,

( ) ( )

m02,081,926,3

Vfg26,3

VVs

2

2

2

22

21

mink+ϕ⋅⋅⋅

=+ϕ⋅⋅⋅

−= .

Presmetanite vrednosti na najkusiot pat pri ko~eweto se pretstaveni vo Tab. 10, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 6.

Tab. 10. Presmetani vrednosti na Skmin

V

km/h Skmin

ϕ=0,8 Skmin

ϕ=0,7 Skmin

ϕ=0,6 Skmin

ϕ=0,5 20 1,920 2,187 2,540 3,02840 7,682 8,749 10,160 12,11460 17,284 19,685 22,860 27,25680 30,728 34,996 40,640 48,455

100 48,012 54,681 63,500 75,712120 69,138 78,740 91,440 109,025140 94,104 107,174 124,460 148,395

Page 26: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

26

160 122,911 139,982 162,560 193,822

0

50

100

150

200

250

0 50 100 150 200 Vkm/h

Skmin

m

ϕ=0,5

ϕ=0,8

Sl. 6. Minimalen pat na ko~ewe

Minimalno vreme na ko~ewe,

( )

( ) ( ) s02,081,96,3

Vfg6,3

VVT 21

mink +ϕ⋅⋅=

+ϕ⋅⋅−⋅δ′

= .

Presmetanite vrednosti na minimalnoto vreme na ko~ewe se pretstaveni vo Tab. 11, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 7.

Tab. 11. Presmetani vrednosti na Tkmin

V

km/h Tkmin

ϕ=0,8 Tkmin

ϕ=0,7 Tkmin

ϕ=0,6 Tkmin

ϕ=0,5 10 0,348 0,397 0,461 0,54930 1,045 1,190 1,382 1,64850 1,742 1,984 2,304 2,74760 2,091 2,381 2,765 3,29780 2,787 3,175 3,687 4,396

100 3,484 3,968 4,608 5,495120 4,181 4,762 5,530 6,593140 4,878 5,556 6,452 7,692160 5,575 6,349 7,373 8,791

Page 27: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

27

0

2

4

6

8

10

0 50 100 150 200

Tkmin

s

Vkm/h

ϕ=0,5

ϕ=0,8

Sl. 7. Minimalno vreme na ko~ewe

Page 28: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

28

Page 29: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

29

3. DINAMI^KI KARAKTERISTIKI NA MOTORNITE VOZILA Za da se pretstavat dinami~kite karakteristiki na motornoto vozilo potrebno e prethodno da se presmetaat nekoi parametri.

Koeficientite na u~estvo na vrtlivite masi za razli~ni prenosni odnosi vo menuva~ot se,

.08,1105,003,1i05,003,1

,13,1382,105,003,1i05,003,1

,21,1909,105,003,1i05,003,1

,38,1637,205,003,1i05,003,1

2244

2233

2222

2211

=⋅+=⋅+=δ

=⋅+=⋅+=δ

=⋅+=⋅+=δ

=⋅+=⋅+=δ

Otporot na vozduh e,

NV033,0V13

5,43,0V13

AKR 222v ⋅=⋅

⋅=⋅

⋅= .

Dinami~kiot faktor e,

Page 30: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

30

12000

RFG

RFD vovo −

=−

= ,

a zabrzuvaweto,

( ) ( ) 2

iis/m81,902,0DgfDa

δ⋅−=

δ⋅−= .

Presmetanite vrednosti za D, a, 1/a za razli~ni koeficienti na u~estvo na vrtlivite masi za razli~ni prenosni odnosi vo menuva~ot se pretstaveni vo Tab. 12 do 15. Vrednostite na D se prika`ani na Sl. 8, vrednostite za zabrzuvaweto na Sl. 9 i vrednostite za 1/a na Sl. 10.

Tab. 12. Presmetani vrednosti za: D, a, 1/a za δ1

n min-1

V1 km/h

Fo1 N

Rv1 N

D1 a1 m/s2

1/a1 s2/m

1040 12,2 3413 5 0,2840 1,8714 0,5344 1560 18,3 3560 11 0,2958 1,9546 0,5116 2080 24,4 3649 20 0,3024 2,0016 0,4996 2600 30,4 3678 31 0,3039 2,0124 0,4969 3120 36,5 3649 45 0,3003 1,9869 0,5033 3640 42,6 3560 61 0,2916 1,9252 0,5194 4160 48,7 3413 80 0,2778 1,8272 0,5473 4680 54,8 3207 101 0,2589 1,6930 0,5907 5200 60,9 2942 125 0,2348 1,5226 0,6568

Tab. 13. Presmetani vrednosti za: D, a, 1/a za δ2

n min-1

V2 km/h

Fo2 N

Rv2 N

D2 a2 m/s2

1/a2 s2/m

1040 16,9 2463 10 0,2045 1,4902 0,6711 1560 25,3 2569 22 0,2123 1,5536 0,6437 2080 33,7 2633 38 0,2162 1,5852 0,6308 2600 42,2 2654 60 0,2162 1,5850 0,6309 3120 50,6 2633 86 0,2122 1,5529 0,6439 3640 59,1 2569 117 0,2043 1,4891 0,6715 4160 67,5 2463 153 0,1925 1,3934 0,7176 4680 75,9 2315 194 0,1767 1,2660 0,7899 5200 84,4 2123 239 0,1570 1,1067 0,9036

Page 31: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

31

Tab. 14. Presmetani vrednosti za: D, a, 1/a za δ3

n min-1

V3 km/h

Fo3 N

Rv3 N

D3 a3 m/s2

1/a3 s2/m

1040 23,4 1778 18 0,1466 1,1029 0,9067 1560 35,1 1854 41 0,1511 1,1419 0,8758 2080 46,8 1900 74 0,1522 1,1519 0,8682 2600 58,5 1915 115 0,1500 1,1329 0,8827 3120 70,1 1900 166 0,1445 1,0851 0,9216 3640 81,8 1854 225 0,1357 1,0083 0,9918 4160 93,5 1778 294 0,1236 0,9026 1,1079 4680 105,2 1670 373 0,1081 0,7680 1,3021 5200 116,9 1532 460 0,0894 0,6044 1,6545

Tab. 15. Presmetani vrednosti za: D, a, 1/a za δ4

n min-1

V4 km/h

Fo4 N

Rv4 N

D4 a4 m/s2

1/a4 s2/m

1040 32,4 1283 35 0,1040 0,7626 1,3113 1560 48,6 1338 79 0,1049 0,7710 1,2970 2080 64,8 1371 141 0,1025 0,7493 1,3345 2600 81,0 1382 221 0,0968 0,6976 1,4336 3120 97,2 1371 318 0,0878 0,6157 1,6243 3640 113,4 1338 433 0,0754 0,5036 1,9855 4160 129,6 1283 565 0,0598 0,3615 2,7660 4680 145,8 1205 715 0,0408 0,1893 5,2824 5200 162,0 1106 883 0,0186 -0,0130 -76,7605

0,0000

0,0500

0,1000

0,1500

0,2000

0,2500

0,3000

0,3500

0 50 100 150 200

D

Vkm/h

D1

D2

D3

D4

Sl. 8. Dinami~ki faktor

Page 32: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

32

-0,5000

0,0000

0,5000

1,0000

1,5000

2,0000

2,5000

0 50 100 150 200

am/s2

Vkm/h

a1

a2

a3

a4

Sl. 9. Intenzitet na zabrzuvaweto

0

1

2

3

4

5

6

0 50 100 150 200

1/as2/m

Vkm/h

1/a1

1/a2

1/a3

1/a4

Page 33: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

33

Sl. 10. Recipro~na vrednost na zabrzuvaweto

Vremeto na zabrzuvawe e, sUUAt a/1Viz ⋅⋅Σ= . Presmetanite vrednosti pretstaveni se vo Tab. 16, a grafi~ki e prika`ano na dijagramot na Sl. 11.

Tab. 16. Tabela za odreduvawe na vremeto na zabrzuvaweto

V km/h

A mm2

tz s

10 4,922 1,36720 9,923 2,75630 14,950 4,15340 20,316 5,64350 26,502 7,36260 33,602 9,33470 41,626 11,56380 51,186 14,21890 63,448 17,624

100 76,348 21,208110 94,905 26,363120 122,284 33,968130 162,268 45,074140 174,075 48,354

0

10

20

30

40

50

0 50 100 150

tzs

Vkm/h

Sl. 11. Vreme na zabrzuvaweto

Patot na zabrzuvawe e,

Page 34: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

34

mUUAS

ztViz ⋅⋅Σ= .

Presmetanite vrednosti se pretstaveni vo Tab. 17, a grafi~ki e prika`ano na dijagramot na Sl. 12.

Tab. 17. Tabela za odreduvawe na patot na zabrzuvaweto

V km/h

A mm2

Sz m

20 13,409 3,72530 45,731 12,70340 93,632 26,00950 168,133 46,70460 269,414 74,83770 411,084 114,19080 597,377 165,93890 879,880 244,411

100 1206,071 335,020110 1718,248 477,291120 2547,140 707,539130 3871,007 1075,280140 5368,415 1491,226

0200400600800

1000120014001600

0 50 100 150

Sz

m

Vkm/h

Sl. 12. Pat na zabrzuvaweto

Page 35: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

35

4. STABILNOST NA MOTORNITE VOZILA

Potrebno e da se presmetaat site vidovi na stabilnost na

motornoto vozilo. Za nadol`na stabilnost pri miruvawe se presmetuva agol na

prevrtuvawe na nagornina,

o

T

zugp 5,57

2,11,1arc

hl

arc =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛=α ,

agol na prevrtuvawe na nadolnina,

o

T

pudp 4,63

7,04,1arctg

hl

arctg =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛=α ,

agol na lizgawe pri nagornina i nadolnina,

( ) ( ) oudLugL 7,388,0arctgarctg ==ϕ=α=α .

Za nadol`na stabilnost pri dvi`ewe se presmetuva agol na

prevrtuvawe na nagornina,

Page 36: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

36

o

T

zugp 5,57

7,01,1arctg

hl

arctg =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛=α′ ,

agol na prevrtuvawe na nadolnina,

o

T

pudp 4,63

7,04,1arctg

hl

arctg =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛=α′ .

Agli na lizgawe pri nagornina i nadolnina se presmetuvaat

vo zavisnost od pogonot na motornoto vozilo. Spored toa, za zaden pogon e,

⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⋅ϕ−

⋅ϕ=α′

T

p2L hL

larctg ,

za preden pogon e,

( )

⎥⎦

⎤⎢⎣

⎡⋅ϕ−−⋅ϕ

=α′T

z1L hL

lLarctg ,

a za pogon na site trkala,

)f(arctg'4L −ϕ=α .

Presmetanite vrednost na agolot na lizgawe se pretstaveni vo Tab. 18.

Tab. 18. Agol na lizgawe

ϕ αL4'

0,8 30 0,7 26 0,6 22 0,5 18

Za popre~na stabilnost pri pravolinisko dvi`ewe se presmetuvaat strani~en agol na lizgawe,

( ) ( ) oL 7,388,0arctgarctg ==ϕ=β ,

i strani~en agol na prevrtuvawe,

Page 37: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

37

o

T

Tp 96,43

7,0235,1arctg

h2B

arctg =⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛⋅

=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅

=β .

Popre~nata stabilnost pri krivolinisko dvi`ewe vo

horizontalna ramnina bez strani~en naklon, odnosno β=0o, e pretstavena so brzinata na strani~no prevrtuvawe i lizgawe.

Brzinata na strani~no prevrtuvawe e,

s/mR076,37,02

35,181,9Rh2

BgRV

T

T'p ⋅=

⋅⋅⋅

=⋅

⋅⋅= .

Presmetanite vrednosti na brzinata na strani~no prevrtuvawe pretstaveni se vo Tab. 19, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 13.

Tab. 19. Brzina na strani~no prevrtuvawe β=0

R m

Vp'

m/s 25 15,450 21,775 26,6

100 30,8125 34,4150 37,7

05

10152025303540

0 50 100 150 200Rm

Vp'm/s

Sl. 13. Brzina na strani~no prevrtuvawe za β=0

Page 38: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

38

Brzinata na strani~no lizgawe e,

s/mRgV 'z ϕ⋅⋅= .

Presmetanite vrednosti na brzinata na strani~no lizgawe pretstaveni se vo Tab. 20, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 14.

Tab. 20. Brzina na strani~no lizgawe za β=0

R m

ϕ=0,8 ϕ=0,7 ϕ=0,6 ϕ=0,5

25 14,0 13,1 12,1 11,150 19,8 18,5 17,2 15,775 24,3 22,7 21,0 19,2

100 28,0 26,2 24,3 22,1125 31,3 29,3 27,1 24,8150 34,3 32,1 29,7 27,1

10

15

20

25

30

35

40

0 50 100 150 200Rm

Vz'm/s

ϕ=0,8

ϕ=0,5

Sl. 14. Brzina na strani~no lizgawe za β=0

Popre~nata stabilnost pri krivolinisko dvi`ewe vo

horizontalna ramnina so strani~en naklon, odnosno β>0o, e pretstavena so brzinata na strani~no prevrtuvawe i lizgawe. Brzinata na strani~no prevrtuvawe e,

Page 39: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

39

s/mtg

2B

h

Rgtgh2

B

VT

T

TT

pβ⋅−

⋅⋅⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛β⋅+

= .

Presmetanite vrednosti na brzinata na strani~no prevrtuvawe pretstaveni se vo Tab. 21, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 15.

Tab. 21. Brzina na strani~no prevrtuvawe za β>0

R m

β=2,5 β=5 β=7,5 β=10

25 16,1 16,8 17,5 18,450 22,7 23,7 24,8 26,075 27,8 29,1 30,4 31,8

100 32,1 33,6 35,1 36,7125 35,9 37,5 39,2 41,1150 39,3 41,1 43,0 45,0

10

15

20

25

30

35

40

45

50

0 50 100 150 200Rm

Vp

m/s

β=2,5

β=2,5

Sl. 15. Brzina na strani~no prevrtuvawe za β>0

Brzinata na strani~no lizgawe e,

( )

s/mtg1

RgtgVz β⋅ϕ−⋅⋅ϕ+β

= .

Page 40: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

40

Presmetanite vrednosti na brzinata na strani~no prevrtuvawe pretstaveni se vo Tab. 22, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 16.

Tab. 22. Brzini na strani~no lizgawe za β>0

R m

β=2,5 β=5 β=7,5 β=10

25 14,6 15,3 16,0 16,750 20,7 21,6 22,6 23,675 25,4 26,5 27,7 28,9

100 29,3 30,6 32,0 33,4125 32,7 34,2 35,7 37,3150 35,9 37,5 39,1 40,9

10

15

20

25

30

35

40

45

0 50 100 150 200Rm

Vz

m/s

β=2,5

β=10

Sl. 16. Brzina na strani~no lizgawe za β>0

Page 41: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

41

5. GORIVNA EKONOMI^NOST NA MOTORNITE VOZILA Gorivnata ekonomi~nost na motornite vozila e pretstavena so potro{uva~kata na gorivo na 100 km,

l/100km 10H

13VAKfG

Bdeg

2

100 ⋅⋅η⋅η⋅ρ

⋅⋅+⋅

= .

Kade e: ρg =0,750 g/cm3 - gustina na gorivoto Presmetanite vrednosti na potro{uva~kata na gorivo pretstaveni se vo Tab. 23, a grafi~ki e prika`ano na Sl. 17.

Tab. 23. Potro{uva~ka na gorivo

V km/h

B100 l/100km

V km/h

B100 l/100km

10 2,9 90 6,120 3,0 100 6,930 3,2 110 7,840 3,5 120 8,750 3,9 130 9,760 4,3 140 10,870 4,9 150 11,9

Page 42: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

42

80 5,5 160 13,2

02468

10121416

0 50 100 150 200

B100

l/100km

Vkm/h

Sl. 17. Potro{uva~ka na gorivo

Page 43: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

43

6. RE[ENI ZADA^I 1. Edno motorno vozilo se dvi`i ramnomerno so brzina V=10 m/s na pat so koeficient na otpor na trkalawe f=0,02 i nagornina u=5 %. Vo sprotiven pravec od dvi`eweto na motornoto vozilo duva veter so brzina VV=18 m/s. Da se presmetaat: otporite na dvi`eweto na motornoto vozilo, procentualnoto u~estvo na poedinite otpori i snagata na motorot ako motornoto vozilo ima masa m=428,6 kg i se poznati slednite vrednosti: BT=1550 mm; H=2090 mm; η=0,92; k=0,6 kg/m3. Re{enie:

Agolot na nagorninata,

.9,2

1005arctg

100uarctg o===α

^elna povr{ina na motornoto vozilo, .m91,209,255,19,0HB9,0A 2

T =⋅⋅=⋅⋅= Te`ina na motornoto vozilo, .N428681,96,428gmG =⋅=⋅=

Page 44: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

44

Otpor od trkalawe, .N869,2cos02,04286cosfGRf =⋅⋅=α⋅⋅= Otpor od nagorninata, .N2179,2sin4286sinGR =⋅=α⋅=α Otpor od brzinata, .N767)1110(9,26,0)VV(AkR 22

vv =+⋅⋅=+⋅⋅= Vkupnite otpori se, .N104976721786RRRR vfi =++=++=∑ α Procentualnoto u~estvo na poedinite otpori e,

,%13,6613,01049

86R

R

i

f ≈==Σ

,%43,202043,01049217

RR

i≈==

Σα

.%44,737344,01049767

RR

i

v ≈==Σ

2. So podigawe na desnite trkala na motornoto vozilo koe ima masa m=1620 kg na visina h=1 m izmerena e masa na levite trkala m'=1200 kg. Rastojanieto me|u trkalata e b=1,82 m, a negovata horizontalna proekcija e b’=1,6 m. Treba da se odredi visinata na te`i{teto hT pod pretpostavka deka toa da se nao|a na nadol`nata oska na motornoto vozilo. Re{enie: Za da se presmeta visinata na te`i{teto na motornoto vozilo, prethodno se presmetuvaat nekoi geometriski golemini,

∑ = 0MA ,

0'cgm'bg'm =⋅⋅−⋅⋅ .

Page 45: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

45

Od slikata se dobivaat relaciite, β⋅= cosb'b , β⋅+β⋅= sinhcosc'c T ,

2bca == .

mg

A

B β

b`

c

a

b

c`hCsinβ Ccosβ

ββ h

hc

Ako se zameni vo prvata ravenka, se dobiva,

⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ β⋅+β⋅⋅=β⋅⋅ sinhcos2bmcosbg'm T ,

=β⋅⋅

⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −⋅⋅β⋅⋅=

=β⋅⋅

β⋅⋅−β⋅⋅=

singm21

m'mmcosbg

singm

cos2bgmcosbg'm

hT

=β⋅⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −⋅= ctg21

m'mb

=⋅⋅⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −=h'bb

21

m'm

Page 46: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

46

.m7,016,182,1

21

16001200

=⋅⋅⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −=

3. Za edno motorno vozilo dadeni se slednite golemini: G=50000 N; u=30 %; f=0,015; io=6; η=0,9; rd=0,45; Memax=150 N/m. Da se odredat me|ustepenite ako menuva~ot ima 4 stepeni. Re{enie: Agolot na nagorninata e,

o69,1610030arctg

100uarctg ===α .

Koeficientot na vkupniot otpor na patot e, 302,069,16sin69,16cos015,0sincosfmax =+⋅=α+α⋅=ψ . Me|ustepenite na menuva~ot se,

39,89,06150

45,050000302,0iM

rGi

omaxe

dmax1m =

⋅⋅⋅⋅

=η⋅⋅

⋅⋅ψ= ,

,12,439,8ii 3 23 2

1m2m ===

,03,239,8ii 33

1m3m ===

.1i 4m =

4. Elasti~no pogonsko trkalo se dvi`i po horizontalna tvrda podloga so mala brzina. Da se presmetaat otporot pri trkalawe, perifernite sili, vle~nite sili i pomestuvaweto od vertikalnata reakcija od geometriskata oska na trkaloto. Dadeno e: GT=7000 N; Mo=65 Nm; rd=0,4 m; f=0,015. Re{enie: Obemnata sila e,

.N5,1624,0

65r

MF

d

oo ===

Otporot pri trkalawe e,

Page 47: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

47

.N105015,07000fGRf =⋅=⋅=

RT

O

XT=F0-Rt

Mo

e

Pomestuvaweto od vertikalnata reakcija od geometriskata oska na trkaloto e, .m006,04,0015,0rfe d =⋅=⋅=

Vle~nata sila e, .N5,571055,162RFx foT =−=−=

5. Edno motorno vozilo se dvi`i ramnomerno so brzina V=15 m/s po horizontalen pat so koeficient na trkalawe f=0,02. Da se opredelat potrebnata vle~na sila, snagata na pogonskite trkala, efektivnata snaga na motorot, stati~kite i dinami~kite reakcii i koeficientite na preraspredelba na masite m1 i m2. Poznati se slednite golemini: G=60000 N; L=3,5 m; lP=2,2 m; hT=0,9 m; η=0,9; kA=2,5 kg/m.

Re{enie: Vle~nata sila e, N120012,060000fGRf =⋅=⋅= ,

N5,562155,2VAkR 22v =⋅=⋅⋅= ,

N5,17625,5621200RRRF vfo =+=+=Σ= .

Page 48: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

48

Snagata na pogonskite trkala e,

.kW44,26P

,W5,26437155,1762VFP

o

oo

=

=⋅=⋅=

Efektivnata snaga na motorot e,

kW4,299,044,26P

P oe ==

η= .

Stati~kite reakcii se,

AB Z1stZ2st G

T

lz lp

N222865,33,16000

Ll

Gz zst1 =⋅=⋅= ,

N377145,32,26000

Ll

Gz pst2 =⋅=⋅= .

Dinami~kite reakcii se,

0MA =Σ ,

0hRLzlG Tv2p =⋅−⋅+⋅− ,

N378595,3

9,05,5622,260000L

hRlGz Tvp

2 =⋅+⋅

=⋅+⋅

= ,

0z =Σ ,

Page 49: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

49

0Gzz 21 =−+ ,

N221413785960000zGz 21 =−=−= .

AB

Z1Z2

G

T

Rf Rf

Rv

V

hT

Koeficientite na preraspredelba na masite se,

9935,02228622141

zz

mst1

11 === ,

0038,13771437859

zz

mst2

22 === .

6. Edno motorno vozilo se dvi`i po nagornina u=5 % so ramnomerna brzina V=10 m/s po pat so koeficient na trkalawe f=0,015. Da se presmetaat poedinite otpori na dvi`ewe za potrebna vle~na sila, vrte`en moment i snagite Po i Pe. Dadeno e: G=30000 N; kA=2,5 kg/m; η=0,9; rd=0,45 m. Re{enie: Otporite se,

o86,2100

5arctg100

uarctg ===α ,

N44986,2cos015,030000cosfGRf =⋅⋅=α⋅⋅= ,

N149786,2sin3000sinGR =⋅=α⋅=α ,

Page 50: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

50

N250105,2VAkR 22v =⋅=⋅⋅= .

Vle~nata sila e, N21962501497449RRRRF vfo =++=++=Σ= α .

Vrte`niot moment e, Nm98845,02196rFM doo =⋅=⋅= .

Snagata na pogonskite trkala e, W21964102196VFP oo =⋅=⋅= .

Efektivnata snaga na motorot e,

W244049,0

21964PP o

e ==η

= .

7. Motorno vozilo se dvi`i so konstantna brzina V=30 m/s na pat so nagornina u=30 %. Pri sovladuvaweto na nagorninata se tro{i snaga Pα=100 kW. Da se opredeli vkupnata te`ina na motornoto vozilo i otporot na nagorninata ako Rv=0 N. Kolkava treba da e te`inata na motornoto vozilo za da se tro{i istata snaga pri isti uslovi na patot, ako brzinata na motornoto vozilo e V1=35 m/s. Re{enie: Te`inata na motornoto vozilo e,

o69,1610030arctg

100uarctg ===α ,

VsinGVRP ⋅α⋅=⋅= αα ,

N116003069,16sin

10100Vsin

PG

3=

⋅⋅

=⋅α

= α .

Ako se promeni brzinata toga{ te`inata e, N333369,16sin11600sinGR =⋅=α⋅=α ,

N994369,16sin35

10100Vsin

PG

3

11 =

⋅⋅

=⋅α

α= .

Page 51: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

51

8. Da se opredelat parametrite na sopiraweto (aK, SK, TK) ako motornoto vozilo sopira so site trkala maksimalno od po~etna brzina V1=50 m/s do krajna brzina V2=20 m/s. Za patot poznato e: f=0,018; ϕ=0,65 i δ'=1. Re{enie: Zabrzuvaweto e,

( ) ( ) 2max4k s/m553,6018,065,0

181,9f

'ga =−⋅=+ϕ⋅δ

= .

Patot e,

N23,160553,622050

a2VV

S22

max4k

22

21

min4k =⋅

−=

⋅−

= .

Minimalnoto vreme na ko~ewe,

s6,4553,6

2050a

VVT

max4k

21min4k =

−=

−= .

9. Edno motorno vozilo se dvi`i ramnomerno so brzina V=20 m/s po horizontalen pat. Da se presmetaat: poedine~nite otpori i potrebnata vle~na sila, vrte`niot moment i vle~nata sila na pogonskite trkala, vi{okot na vle~nata sila ΔFo i te`inata G' na prikolkata {to mo`e da ja vle~e motornoto vozilo so ovoj vi{ok na vle~na sila ako Rv

’=0,2·Rv. Poznato e: f=0,02; G=15000 N; L=2,5 m; lP=1,3 m; hT=0,65 m; η=0,9; kA=0,6 kg/m; rf=rd=0,35 m; io=3,5; im=1,8; Me=50 Nm. Re{enie: Poedine~nite otori se, N30002,015000fGR af =⋅=⋅= ,

N240206,0VAkR 22v =⋅=⋅⋅= .

Vle~nata sila e, N540240300RRRF vfov =+=+=Σ= .

Vrte`niot moment e,

Page 52: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

52

N2839,08,15,350iiMM moeo =⋅⋅⋅=η⋅⋅⋅= .

Vle~nata sila e,

N81035,0

283r

MF

d

oo === .

Vi{okot na vle~nata sila e, N270540810FFF ovoo =−=−=Δ ,

Te`inata na prikolkata e,

vR2,0f'GRR'RF 'v

'fo ⋅+⋅=+=Σ=Δ ,

N1110002,0

2402,0270f

R2,0F'G vo =

⋅−=

⋅−Δ= .

10. Da se presmetaat z2st, lp, lz, hT kaj edno motorno vozilo ako so merewe e dobieno z1st=18000 N pri agol od 15o. Drugite golemini se: G=50000 N; L=3 m; rS=0,45 m. Re{enie: Stati~kata reakcija na zadnite trkala e, 0Gzz st2st1 =−+ ,

N320001800050000zGz st1st2 =−=−= .

Page 53: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

53

AB Z1stZ2st G

T

lz lp

A

B

Z'1st

α

Rastojanieto od te`i{teto na motornoto vozilo do prednata oska e, 0MA =Σ ,

0lGLz pst2 =⋅−⋅ ,

m92,150000

332000G

Lzl st2p =

⋅=

⋅= .

Rastojanieto od te`i{teto na motornoto vozilo do zadnata oska e, m08,192,13lLl pz =−=−= .

Visinata na te`i{teto e,

Page 54: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

54

( ) ( ) m9,0

15tg500003180002000045,0

tgGLzz

rh st1'st1

ST =⋅

⋅−+=

α⋅⋅−

+= .

11. Da se presmetaat ak4max, Tk4min i ϕ kaj motorno vozilo koe sopira so maksimalna sila na sopirawe na site trkala od brzina V1=20 m/s do zapirawe. Pri zapiraweto na motornoto vozilo izminalo pat S=32 m, a patot e so koeficient f=0,02. Re{enie:

Zabrzuvaweto e,

22

min4k

22

21

max4k s/m25,6322

020S2

VVa =

⋅−

=⋅

−= .

Minimalnoto vreme na ko~ewe e,

s2,325,6

020a

VVT

max4k

22

21

min4k =−

=−

= .

Od ravenkata, ( )fga max4k +ϕ⋅= ,

se dobiva koeficientot na prilepuvawe,

617,002,081,925,6f

ga max4k =−=−=ϕ .

12. Da se presmetaat stati~kite reakcii i koordinatite na te`i{teto i lp, lz, hT kaj edno motorno vozilo so sopstvena te`ina Gs=12000 N, a optovareno so tovar GT=6000 N. Dadeno e: L=2,6 m; l1=1,5 m; l2=0,9m; h1=0,7m; h2=0,9m. Re{enie:

Page 55: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

55

AB Z1stZ2st G

TGs h1

Gt

h2

lz lp

Stati~kite reakcii na prednite trkala se, 0MB =Σ ,

0lGLz 2Sst1 =⋅−⋅ ,

N90006,2

9,060005,112000L

lGlGz 2T1S

st1 =⋅+⋅

=⋅+⋅

= .

Stati~kite reakcii na zadnite trkala se,

.N90009000600012000zGGz

,0GGzz

,0z

st1Tsst2

Tsst2st1

i

=−+=−+=

=−−+

Vkupnata te`ina na motornoto vozilo e, N18000600012000GGG Ts =+=+= .

Rastojanieto od te`i{teto na motornoto vozilo do prednata oska e, 0MA =Σ ,

0LzlG st2p =⋅−⋅

m3,16,2180009000L

Gz

l st2p =⋅=⋅= .

Page 56: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

56

Rastojanieto od te`i{teto na motornoto vozilo do zadnata oska e, m3,13,16,2lLl pz =−=−= .

Visinata na te`i{teto na motornoto vozilo,

.m77,0G

9,060007,012000G

hGhGh

,hGhGhG

2T1sT

2T1sT

=⋅+⋅

=⋅+⋅

=

⋅+⋅=⋅

13. Edno motorno vozilo, pogonuvano od ~etiritakten motor so broj na vrte`i ne=2200 min-1, se dvi`i ramnomerno so brzina V=25 m/s na nagornina u=15 % po pat so f=0,018. Da se presmetaat: otporite na dvi`ewe, potrebnata vle~na sila, vrte`niot moment, snagata na pogonskite trkala, efektivnata snaga i raboteniot volumen na motorot ako e poznato: G=60000 N; L=3,4 m; kA=2,5 kg/m; rd=0,48 m; lp=2 m; ht=0,8 m; pe=0,8 MPa; η=0,9. Re{enie: Otporite na dvi`ewe se,

o53,810015arctg

100uarctg ===α ,

N106853,8cos018,060000cosfGRf =⋅⋅=α⋅⋅= ,

N890053,8sin60000sinGR =⋅=α⋅=α ,

N1563255,2VAkR 22v =⋅=⋅⋅= .

Vle~nata sila e, N11530156389001068RRRRF vfio =++=++=Σ= α . Vrte`niot moment e, Nm553548,011530rFM doo =⋅=⋅= . Snagata na pogonskite trkala e, W282502511530VFP oo =⋅=⋅= .

Page 57: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

57

Efektivnata snaga na motorot e,

W3202779,0

288250PP o

e ==η

= .

Raboteniot volumen na motorot e,

.dm837,212208,0

277,320430npP30

V

,30

npVP

3

ee

eH

eeHe

=⋅

⋅⋅=

⋅⋅τ⋅

=

τ⋅⋅⋅

=

14. Edno motorno vozilo se dvi`i na nagornina u=20 % so zabrzuvawe a=2 m/s2 po pat so koeficient f=0,02. Da se presmetaat: poedini~ni otpori na dvi`ewe, vle~nata snaga, vrte`eniiot moment i dinami~ki reakcii. Dadeno e: G=30000 N; L=2,8 m; lp=1,6 m; hT=0,8 m; rd=0,45 m; η=0,9; im=3,5; io=5; Rv=0 N; a”=0,05.

A

BZ1

Z2

G

T

V

Ra Rf

α

Re{enie: Poedini~ni otpori na dvi`eweto se,

o31,1110020arctg

100uarctg ===α ,

678,16,305,003,1i''a03,1 22

m =⋅+=⋅+=δ , N58831,11cos02,030000cosfGRf =⋅⋅=α⋅⋅= ,

Page 58: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

58

N588431,11sin30000sinGR =⋅=α⋅=α ,

N5131678,181,9

30000gGRa =⋅=δ⋅= .

Vle~nata snaga e, N1160351315884588RRRRF afo =++=++=Σ= α . Vrte`eniiot moment e, Nm522245,011603rFM doo =⋅=⋅= ,

Nm3229,056,3

5222ii

MM

om

oe =

⋅⋅=

η⋅⋅= .

Dinami~ki reakcii se, m2,16,18,2lLl pz =−=−= , 0MB =Σ , 0hRhsinGlcosGLz TaTz1 =⋅−⋅α⋅−⋅α⋅+⋅− ,

N9460L

hRhsinGlcosGz TaTz

1 =⋅−⋅α⋅−⋅α⋅

= ,

0zi =Σ , 0cosGzz 21 =α⋅−+ , N19957946031,11cos30000zcosGz 12 =−α⋅=−α⋅= .

15. Da se presmeta koeficientot na maksimalen otpor na patot ψmax i brzina na dvi`ewe V1 na motornoto vozilo, ako e dadeno: G=20000 N; Pe=60 kW; rd=rf=0,4 m; ne=3500 min-1; io=4; iI=2,6; η=0,9. Re{enie: Koeficientot na maksimalen otpor na patot e,

Nm1653500

609600nP

9600Me

emaxe =⋅=⋅= ,

Page 59: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

59

η⋅⋅

⋅⋅ψ=

omaxe

dmax1m iM

rGi ,

19,04,020000

9,041656,2rG

iMi

d

omaxe1max =

⋅⋅⋅⋅

=⋅

η⋅⋅⋅=ψ .

Brzinata na dvi`ewe na motornoto vozilo e,

hkm75,506,24

35004,0377,0iinr

377,01V1o

ef =⋅⋅

⋅=⋅

⋅⋅= .

16. Da se presmetaat koeficientine na raspredelba na optovaruvaweto, ako motornoto vozilo se dvi`i po nagornina so agol α=3,5o i brzina V=20 m/s. Dadeno e: lp=1,46 m; L=2,8 m; rd=0,33 m; m=1825 kg; hT=0,6 m; Rα=1,07 kN; Rv=0,23 kN; Rf=0,318 kN.

A

BZ1

Z2

G

T

V

RaRfRv

α

lz

lp

Re{enie: Te`inata na motornoto vozilo e, N1790381,91825gmG =⋅=⋅= , Koeficientot na patot e, α⋅⋅= cosfGRf ,

018,05,3cos17903

10318,0cosGR

f3

f =α⋅

⋅=

α⋅= .

Page 60: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

60

Stati~kite reakcii se presmetuvaat ako motornoto vozilo e postaveno na horizontalen pat, 0MA =Σ ,

0lGLz pst2 =⋅−⋅ ,

N93008,2

46,117903L

lGz p

st2 =⋅

=⋅

= ,

0zi =Σ ,

0Gzz st1st2 =−+ ,

N8600930017903zGz st2st1 =−=−= .

Dinami~kite reakcii se, m34,146,18,2lLl pz =−=−= ,

( ) 0lcosGhRRLz zTv1 =⋅−⋅++⋅ α ,

( )

( ) ,N88308,2

6,01007,123,034,15,3cos17903

LhRRlcosG

z

3

Tvz1

=⋅⋅+−⋅⋅

=

=⋅+−⋅α⋅

= α

0zi =Σ ,

0cosGzz zp =α⋅−+ ,

N904088305,3cos17903zcosGz 12 =−⋅=−α⋅= ,

03,186008830

zz

mst1

11 === ,

97,093009040

zz

mst2

22 === .

17. Za vle~ewe na prikolka so masa m=5 t na pat od makadam, da se odredi kolkava e silata na vle~nata kuka za horizontalen pat kade

Page 61: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

61

{to f=0,02, kolkav e otporot na trkalawe ako motornoto vozilo se dvi`i po nagornina u=20 %, kolkava snaga e potrebna za vle~ewe na prikolkata pri brzina na motornoto vozilo od 20 km/h na horizontalen pat ako otporot na vozduhot se zanemari. Re{enie:

Fvk

Za α=0o, silata na vle~nata kuka e,

.N9810cos02,081,9105

cosfgmcosfGRF

3

fvk

=⋅⋅⋅⋅=

=α⋅⋅⋅=α⋅⋅==

Za α>0o, otporot na trkalawe e,

o31,1110020arctg

100uarctg ===α ,

N9623,11cos02,081,9105cosfgmR 3f =⋅⋅⋅⋅=α⋅⋅⋅= .

Potrebnata snaga e,

W54506,320981VFP vk =

⋅=⋅= .

18. So merewe na polska vaga kaj edno transportno vozilo izmereno e: m1=732 kg i m2=1068 kg. Da se opredeli: lp i lz ako L=3 m. Ako u=25 % kolkavi se toga{ z1 i z2 i za kolku se promenilo vkupnoto optovaruvawe na patot ako hT=0,75 m. Re{enie:

Page 62: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

62

AB ZpZz G

T

lz lp

L

Te`inata na voziloto e, N718181,9732gmz 11 =⋅=⋅= ,

N1047781,91068gmz 22 =⋅=⋅= ,

N17658104777181zzG 21 =+=+= ,

Rastojanito na te`i{teto do zadnata oska e, 0MB =Σ ,

0LzlG 1z =⋅−⋅ ,

m22,117658

37181G

Lzl pz =

⋅=

⋅= ,

Rastojanito na te`i{teto do prednata oska e, m78,122,13lLl zp =−=−= .

Page 63: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

63

A

BZP

ZZ

G

T

Gcosα

Gsinα

α

lz

lp

Ako u=25 % toga{ stati~kite reakcii se,

04,1410025arctg

100uarcgt ===α ,

0MB =Σ ,

0hsinGLzlcosG T1z =⋅α⋅−⋅−⋅α⋅ ,

=⋅α⋅−⋅α⋅

=L

hsinGlcosGz Tz

1

.N59333

75,004,14sin1765822,104,14cos17658=

⋅⋅−⋅⋅=

0zi =Σ ,

0cosGzz 21 =α⋅−+ ,

N11284593304,14cos1758zcosGz 12 =−⋅=−α⋅= .

Vkupnoto optovaruvawe na patot se promenilo za,

( )

( ) .N44204,14cos117658

cos1GcosGGG

=−⋅=

=α−⋅=α⋅−=Δ

19. Dve motorni vozila se nao|aat na rastojanie L=1000 m i se dvi`at edno kon drugo so ramnomerna brzina Va=39 km/h i Vb=57 km/h.

Page 64: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

64

Da se presmeta po kolku vreme }e se sretnat i po kolku pat }e izminat.

A BVa Vb

L

SbSa

Re{enie: Spored slikata, tVS aa ⋅= ,

tVS bb ⋅= ,

( )bababa VVttVtVSSL +⋅=⋅+⋅=+= .

Vozilata }e se sretnat po vreme,

s5,375739

1000VV

Ltba

=+

=+

= ,

a }e pominat pat,

m25,4065,3736001039tVS

3

aa =⋅⋅=⋅= ,

m75,5935,3736001057tVS

3

bb =⋅⋅=⋅= .

20. Dve motorni vozila {to se nao|aat na rastojanie L=300 m, se dvi`at vo ista nasoka i so ednakva po~etna brzina Vo=36 km/h. Voziloto A po~nuva ramnomerno da se zabrzuva so intenzitet a=1 m/s2, a voziloto B prodol`uva da se dvi`i ramnomerno so po~etnata brzina. Po kolku vreme voziloto A }e go stigne voziloto B, kolkav

Page 65: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

65

pat }e izminat tie za istoto vreme i kolkava }e bide brzinata na voziloto A.

A BV a V b

L

S bS a

Re{enie: Brzinite na vozilata se, taVV oa ⋅+= ,

ob VV = ,

a }e izminat pat,

2tatVS

2

oa⋅

+⋅= ,

tVS ob ⋅= .

Spored slikata, ba SLS += ,

a so zamena se dobiva,

tVL2tatV o

2

o ⋅+=⋅

+⋅ ,

m49,544249,24149,24

36001036

2tatVS

232

oA =⋅

+⋅⋅=⋅

+⋅= ,

m49,24449,2436001036tVS

3

oB =⋅⋅=⋅= ,

Page 66: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

66

s/m49,3449,24136001036taVV

3

oA =⋅+⋅=⋅+= ,

s49,2413002

aL2t =

⋅=

⋅= .

21. Da se nacrtaat dijagramite na dvi`ewe na edno motorno vozilo a=a(t), V=V(t) i S=S(t). Dadena e po~etnata brzina na MV, Vo=10 m/s, a negovoto dvi`ewe se odviva so slednite zabrzuvawa vo vremenski intervali dadeni vo tabelata.

interval t s

a m/s2

1 10 1 2 20 0 3 10 -0,1·t 4 30 0 5 10 -0,1·t 6 30 0 7 13,5 - 1,35

Re{enie: Interval - 1 s/m10Vo = , s/m2010110taVV 11o1 =⋅+=⋅+= ,

m15021011010

2ta

tVS22

111o1 =

⋅+⋅=

⋅+⋅= .

Interval - 2 s/m20VV 1o == ,

m55022002020150

2ta

tVSS22

222o12 =

⋅+⋅+=

⋅+⋅+= .

Interval - 3 s/m20VV 2o == , s/m10101,020t1,020taVV 333o3 =⋅−=⋅−=⋅+= ,

Page 67: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

67

m7002101,0

10205502

tatVSS

2233

3o23 =⋅

−⋅+=⋅

+⋅+= .

Interval - 4 s/m10VV 3o == , s/m1030010taVV 44o4 =⋅+=⋅+= ,

m10002300

30107002

tatVSS

2244

4o34 =⋅

+⋅+=⋅

+⋅+= .

Interval - 5 s/m10VV 4o == ,

s/m20101,010taVV 2

55o5 =⋅+=⋅+= ,

m11502

101,010101000

2ta

tVSS32

555o45 =

⋅+⋅+=

⋅+⋅+= .

Interval - 6 s/m20VV 5o == , s/m2030020taVV 66o6 =⋅+=⋅+= ,

m17502300

302011502

tatVSS

2266

6o56 =⋅

+⋅+=⋅

+⋅+= .

Interval - 7 s/m20VV 6o == , s/m775,15,1335,120taVV 77o7 =⋅−=⋅+= ,

.m18972

5,1335,15,13201750

2ta

tVSS

2

277

7o67

=⋅

−⋅+=

=⋅

+⋅+=

Page 68: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

68

Vm/s

v

a

1 2 3 4 5 6 7

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

110

120

t(s)

0

10

20

30

200

0

2000

600

400

800

1000

1600

1400

1200

1800

m

-1

0

am/s2

1

2

s

22. Motorno vozilo so ~etiristepen menuva~, so konstantna brzina se dvi`i po nagornina so naklon 8 %. Ako e poznato deka maksimalnata nagornina {to voziloto mo`e da ja sovlada iznesuva 32,9 %, a ostanatite poznati podatoci se: m=4300 kg; Me=350 Nm; io=5,12; iIV=1; rd=0,41 m; f=0,02; Rv=0; ηp=0,9. Pri koj stepen na prenos }e bide sovladana nagorninata i kolkava e maksimalnata te`ina na prikolkata koja bi ja vle~elo voziloto.

Re{enie:

Silata na pogonskite trkala e,

,N4211078,043000906,002,043000

sinGcosfGRRF fo

=⋅+⋅⋅=

=α⋅+α⋅⋅=+= α

a vrte`niot moment na pogonskite trkala e, ,Nm172641,04211rFM doo =⋅=⋅=

Prenosnite odnosi se, pmomaxei iiMM η⋅⋅⋅= ,

pomaxe

dmaxu1 iM

rGi

μ⋅⋅⋅ψ⋅

= α ,

Page 69: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

69

333,0312,095,002.0sincosf maxmaxmax =+⋅=α+α⋅=ψ ,

64,39,012,5350

41,0333,043000iM

rGi

pomaxe

dmaxu1 =

⋅⋅⋅⋅

=μ⋅⋅⋅ψ⋅

= ,

366,253827,1

64,3qi

i 12 === ,

538,153827,1

366,2qi

i 23 === ,

1qi

i 34 == .

Maksimalniot vrte`en moment vo poedine~nite stepeni vo menuva~ot,

,Nm58719,064,312,5350iiMM p1omaxe1maxo =⋅⋅⋅=η⋅⋅⋅=

,Nm38169,0366,212,5350iiMM p2omaxe2maxo =⋅⋅⋅=η⋅⋅⋅=

,Nm24819,0538,112,5350iiMM p3omaxe3maxo =⋅⋅⋅=η⋅⋅⋅=

.Nm16139,0112,5350iiMM pi4omaxe4maxo =⋅⋅⋅=η⋅⋅⋅=

Spored toa, voziloto ja sovladuva nagorninata, pri Mo=1726.33 Nm, vo tretiot stepen na prenos na menuva~ot. Maksimalnata te`ina na prikolkata koja bi ja vle~elo voziloto e,

N605141,0

92,2480r

MF

d

3maxo3maxo === ,

α⋅+α⋅⋅+α⋅+α⋅⋅= sinGcosfGsinGcosfGF pp3maxo ,

( ) ( )α+α⋅⋅+= sincosfGGF p3maxo ,

,N4218381,94300gmG =⋅=⋅= .

=−α+α⋅

= Gsincosf

FG 3maxo

p

Page 70: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

70

.N1879642183078,08cos02,0

6051=−

+⋅=

23. Da se opredelat brzinata na dvi`ewe i vrte`ite na pogonskite trkala na edno motorno vozilo ako e poznato: G=30000 N; io=3; Pe=51,5 kW; im=3; n=2200 min-1; rd=0,4 m; kA=2,5 kg/m; η=0,9. Re{enie: Prethodno e potrebno da se presmetaat slednite golemini,

,N4550

4,09,033225

riiM

F

,Nm2252200

5,519600nPe9600M

d

omeo

ee

=⋅⋅⋅

=η⋅⋅⋅

=

=⋅=⋅=

GRF

D VO −=

,

VO RFGD −=⋅ ,

,DGFVAk o2 ⋅−=⋅⋅

spored toa brzinata e,

.s/m9,24

5,21,0300004550

AkDGF

V o =⋅−

=⋅

⋅−=

Broj na vrte`i na pogonskite trkala e,

,niin emoo =⋅⋅

.min245

332200

iin

n 1

mo

eo

−=⋅

=⋅

=

24. Za tovarno motorno vozilo poznato e: Gs=20000 N; GT=15000 N; BT=1,5 m; H=2,5 m; Mo=300 Nm; k=0,35 kg/m3; rd=0,45 m; n=1200 min-1; η=0,9; im=1,88; io=3,85. Da se opredelat dinami~kite faktori D i Do. Re{enie:

Page 71: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

71

Vkupna te`ina na voziloto e, N350001500020000GGG ts =+=+= , vle~nata sila na pogonsite trkala,

N434345,0

9,088,185,3300r

iiMF

d

mooo =

⋅⋅⋅=

η⋅⋅⋅= ,

~elnata povr{ina na voziloto e, 2

t m375,35,25,19,0HB9,0A =⋅⋅=⋅⋅= , brzinata na voziloto e,

,s/m8,7V

,h/km13,2888,185,3

120045,0377,0iinr

377,0Vmo

ed

=

=⋅

⋅⋅=

⋅⋅

⋅=

a otporot na vozduhot e, N728,7375,335,0VAkR 22

v =⋅⋅=⋅⋅= . Spored toa, dinami~kiot faktor e,

122,035000

724343G

RFD vo =

−=

−= ,

dinami~kiot faktor bez tovar e,

21,0122,02000035000D

GGD

so =⋅=⋅= ,

a dinami~kiot faktor za 50 % optovaruvawe e,

N2750050100

1500020000GGG %50ts%50 =⋅+=+= ,

155,0122,02750035000D

GGD

%50%50 =⋅=⋅= .

Page 72: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

72

25. Motorno vozilo so sopstvena te`ina Gs=30000 N i nominalna nosivost Gt=5000 N, se dvi`i ramnomerno (a=0 m/s2) po ugrnina. Da se opredelat: dinami~kite faktori: D, Do, Dx=50 %, goleminata na nagorninata koja mo`e da ja sovlada motornoto vozilo ako e poznato: Me=300 Nm; rd=0,45 m; ne=1200 min-1; k=0,35 kg/m3; io=3,85; Bt=1,5 m; im=1,88; H=2,5 m; f=0,02; η=0,9. Re{enie: Za da se presmetaat dinami~kite faktori potrebno e prethodno da se presmetaat nekoi drugi golemini. Brzinata e,

,s/m8,7V

,h/km13,2888,185,3

120045,0377,0iinr

377,0Vmo

ed

=

=⋅

⋅⋅=

⋅⋅

⋅=

~elnata povr{ina na voziloto e,

2t m4,35,25,19,0HB9,0A =⋅⋅=⋅⋅= ,

vle~nata sila na pogonskite trkala e,

,N434345,0

9,088,185,3300r

iiMF

d

moeo =

⋅⋅⋅=

η⋅⋅⋅=

otporot od vozduhot e,

N728,74,335,0VAkR 22v =⋅⋅=⋅⋅= .

Spored toa dinami~kite faktori se,

122,035000

724343G

RFD vo −

=−

= ,

N325002500300002

GGG t

s%50 =+=+= ,

131,0122,03250035000D

GGD

%50%50 =⋅=⋅= ,

149,0122,03000035000D

GGD

So =⋅=⋅= .

Page 73: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

73

Nagorninata koja mo`e da ja sovlada motornoto vozilo e,

=+

+−⋅−=α

2

22

f1fD1fDsin

.9,51,0arcsin

,1,002,01

02,0122,0102,0122,0

o

2

22

==α

=+

+−⋅−=

26. Preku koeficient na vkupniot otpor na patot ψ i dinami~kiot faktor D, da se opredeli nagorninata koja mo`e da ja sovlada motornoto vozilo koe se dvi`i ramnomerno, a poznati se goleminite: D=0,28; f=0,02; a=0 m/s2. Re{enie: Za da se presmeta nagorninata koja mo`e da ja sovlada motorno vozilo prethodno se re{avaat slednite ravenki zadadeni so uslovot vo zada~ata,

ag

D ⋅δ

+ψ= ,

α+α⋅=ψ= sincosfD ,

ako se zameni,

α−=α 2sin1cos , se dobiva,

,26,002,01

02,028,0102,028,0

f1fD1fDsin

2

22

2

22

=+

+−⋅−=

=+

+−⋅−=α

odnosno, agolot na nagorninata e,

( ) o151126,0sinarc ==α .

Page 74: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

74

27. Da se opredeli maksimalnata brzina na edno motorno vozilo, koe se dvi`i ramnomerno po horizontalna pat ako se poznati slednite podatoci: D=0,04; fo=0,0175; a’=5·10-5. Re{enie:

Za horizontalno ramnomerno dvi`ewe,

ag

D ⋅δ

+ψ= ,

α+α⋅=ψ= sincosfD , fD =ψ= , ( )2'

o Va1ff ⋅+⋅= , ( )2'

o Va1fD ⋅+⋅= ,

2' Va1fD

⋅+= ,

odnosno, maksimalnata brzina e,

.h/km1601050175,0

0175,004,0affD

a

1fD

V5'

o

o'

omax =

⋅⋅

−=

−=

−=

28. Da se opredelat grani~nite vrednosti na dinami~kiot faktor i intenzitetot na zabrzuvaweto za site vidovi na pogon, kaj motorno vozilo za koe e dadeno: L=4 m; ϕ=0,7; α=0o; im=3; a”=0,05; lz=1,5 m; hT=1 m; f=0,02. Re{enie: Rastojanieto na te`i{teto do prednata oska e, m5,25,14lLl zp =−=−= , a koeficient na neramnomernost na dvi`eweto na voziloto e, 48,1305,003,1ia03.1 22

m" =⋅+=⋅+=δ ,

Page 75: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

75

toga{ dinami~kiot faktor i intenzitetot na zabrzuvaweto za zaden pogon e,

( )

( ) ,526,017,04

102,05,27,0

hLhflcosG

GGfz

Dt

tp2zf

=⋅−

⋅−⋅=

=⋅ϕ−

⋅−⋅α⋅⋅

ϕ=

⋅=

( ) ( ) 2zfzf s/m354,3

48,181,902,0526,0gfDa =⋅−=

δ⋅−= ,

za preden pogon,

( )

( ) ( ) ,226,017,04

102,05,17,0hL

hfl

hLhflcosG

GGfz

D

t

tz

t

tz1pf

=⋅+

⋅+⋅=

⋅ϕ+⋅+⋅ϕ

=

=⋅ϕ+

⋅+⋅α⋅⋅

ϕ=

⋅=

( ) ( ) ,s/m365,1

48,181,902,0226,0gfDa 2

fppf =⋅−=δ

⋅−=

a za pogon na site trkala,

( ) 7,0GGzz

GGz

D 214

4f =ϕ=ϕ⋅=+⋅ϕ

=ϕ⋅

= ,

( ) ( ) 24f4f s/m5,4

48,181,902,007,0gfDa =⋅−=

δ⋅−= .

29. Da se opredeli vkupnata potro{uva~ka na gorivo pri izminat pat od 100 km, za MV {to se dvi`i ramnomerno po nagornina od 10% so brzina V=10 m/s, ako e poznato: G=30000 N; k·A=1,8; f=0,02; ge=200 g/kwh; η=0,9; ρg=0,85 g/cm3. Re{enie: Agolot na nagorninata e,

°=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛=⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛= 5,7110010arctg

100uarctgα ,

Page 76: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

76

Poedine~nite otporite se, N597cos5,710,0230000cosαfGRf =°⋅⋅=⋅⋅= ,

N2985sin5,7130000sinαGRα =°⋅=⋅= ,

.N180101,8VAkR 22v =⋅=⋅⋅=

Vkupnite otpori se,

.N376201802985597

RRRRR avαf

=+++=

=+++=∑

Vkupnata potro{uva~ka na gorivo pri izminat pat od 100 km e,

.kml/10027,320,850,936000

3762200ρη36000

RgB

g

e100 =

⋅⋅⋅

=⋅⋅

∑⋅=

30. Da se opredeli vkupnata potro{uva~ka na gorivo pri izminat pat od 100 km kako funkcija od brzinata za motorno vozilo koe se dvi`i ramnomerno po horizontalen pat, a poznato e: G=35000 N; k=0,35; A=3,4 m; f=0,02; ηe=0,35; η=0,9; ρg=0,875 g/cm3; Hd=43 MJ/kg. Re{enie: Potro{uva~ka na gorivo pri izminat pat od 100 km e,

( ) ( )

=⋅η⋅η⋅ρ

⋅⋅⋅+⋅=

⋅η⋅η⋅ρ⋅+

=deg

52

deg

5vf

100 H10VAkfG

H10RR

B

( ) .km100/l52,118

V19,170010439,035,0875,0

10V4,335,002,035000 2

6

52 ⋅+=

⋅⋅⋅⋅

⋅⋅⋅+⋅=

Prika`ano tabelarno e,

V m/s

5 10 15 20 25 30

B100 l/100 km

6,2 6,9 8,2 9,9 12,2 14,9

Page 77: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

77

31. Za patni~ko motorno vozilo so ednoosovinska prikolka dadeni se slednite golemini: G=13350 N; L=2,85 m; lp=1,25 m; hT=0,6 m; c=0,75 m; hp=0,3 m; f=0,02, a za prikolkata: Gp=6700 N; l1=1,2 m; hTp=0,8 m; d=0,2 m. Da se opredelat: stati~kite reakcii na voziloto bez prikolka i nivnata promena koga }e se zaka~i prikolkata so tovar, dinami~kite reakcii na osovinite na voziloto i prikolkata ako se vr{i ko~ewe na voziloto so usporuvawe a=2 m/s2, a voziloto se dvi`i po horizontalen pat i koeficientite na preraspredelba na masite kaj voziloto.

ht

T

A

Tp

CB GFst

Z2st Z1st

Gp

Z3st

lz lp

Ll1 c

d

hpt

hp

Re{enie: Stati~kite reakcii koga voziloto e bez prikolka se, ,0MA =Σ

,0lGLz pst2 =⋅−⋅

,N58001335085,225,1

LlG

z pst2 =⋅=

⋅=

,0z =Σ

.N7550580013350zGz

,0Gzz

st2st1

st2st1

=−=−=

=−+

Stati~kata reakcija od prikolkata e, 0MC =Σ ,

Page 78: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

78

,N11102,1

2,06700l

dGF

,0lFdG

1

pst

1stp

=⋅

=⋅

=

=⋅−⋅

0zi =Σ ,

.N559011106700FGz

,0FzG

stpst3

stst3p

=−=−=

=++−

Stati~kite reakcii koga voziloto e so prikolka se, 0MB =Σ ,

,N720085,2

75,011106,113350L

cFlG'z

,lGL'zcF

stzst1

zst1st

=⋅−⋅

=⋅−⋅

=

⋅−⋅=⋅−

0zi =Σ ,

.N72607200133501100'zGF'z

,0'zG'zF

st1stst2

st1st2st

=−+=−+=

=+−+−

TFst

Z'2st Z'1st

G AB

lz lp

Lc

Page 79: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

79

Za da se presmeta dinami~kata reakcija na prikolkata potrebno e da se presmetaat silata vo vle~nata kuka i vertikalnata sila {to dejstvuva vo mestoto na povrzuvawe na voziloto so prikolkata.

T

Gp

Fv

Z3

Rfp

Rap

Fvk

l1

d

hpt

hp

Ako otporot na trkalawe na prikolkata e, N1340,026700fGR pfp =⋅=⋅= ,

a otporot na usporuvawe,

N136629,816700a

gG

R pap =⋅=⋅= ,

toga{ silata vo vle~nata kuka pri ko~ewe e, ,0ΣX =

,0RFR apvkfp =+−−

N12321341366RRF fpapvk =−=−= .

Ako otporot na usporuvawe na prikolkata e,

N1366281,9

6700ag

GR p

ap =⋅=⋅= ,

toga{ vertikalnata sila e,

Page 80: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

80

0ΣMC = ,

0lFhFhRdG 1vpvkTpapp =⋅−⋅−⋅+⋅ ,

.N10801,2

0,311260,813660,26700

lhFhRdG

F1

pvkptappv

=⋅−⋅+⋅

=

=⋅−⋅+⋅

=

Dinami~kata reakcija na prikolkata e, 0Σzi = ,

0FGz vp3 =+− ,

N562010806700FGz vp3 =−=−= .

Ako otporot na usporuvawe na voziloto e,

N2722281,9

13350agGRa =⋅=⋅= ,

ht

T

AB

Ra

Fv

GFvk

Z2av Z1avLc

hp

toga{ dinami~kite reakcii na voziloto se, 0ΣMB = ,

0hFcFlzhRlG pvkv1taz =⋅+⋅−⋅−⋅+⋅ ,

Page 81: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

81

=⋅+⋅−⋅+⋅

=L

hFcFhRlGz pvkvTaz

1

,N80972,85

0,311260,7510800,627221,613350=

⋅+⋅−⋅+⋅=

0Σz = , N63338097108013350zFGz 1v2 =−+=−+= .

Koeficientite na preraspredelba na masite kaj voziloto se,

1,12472008097

zz

m1st

11 === ,

0,87272606333

zz

m2st

22 === .

32. Avtovoz sostaven od motorno vozilo prikolka so dve oski se dvi`i na pat so nadolnina 10%, koeficient na otpor na trkalawe f=0,02 i koeficient na athezija ϕ=0,6. Pri dvi`eweto maksimalno se ko~i samo MV od avtovozot. Potrebno e da se opredeli: maksimalnoto usporuvawe na avtovozot i silata vo vle~nata kuka. Poznato e: G=50000 N; Gp=20000 N; δ’=1; Rv=0 N. Re{enie:

G

Gsinα

Gcosα

Ra

V

Fvk

Ra

α

Fk1max

Fk2max

T'R'a

G'

G'cosαG'sinα

Maksimalno usporuvawe e,

,1,010010

100utg ===α

Page 82: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

82

,7,51,0arctg o==α

,0sinGRRsinGFRR

,0X

pfpapmaxkfa

i

=α⋅+−+α⋅+−−

=∑

.0sinGcosfGakg

G

sinGcosGcosfGa'gG

ppmaxp

maxk

=α⋅+α⋅⋅−⋅+

+α⋅+α⋅ϕ⋅−α⋅⋅−⋅δ⋅

( ) =α⋅−α⋅ϕ⋅+α⋅⋅⋅+δ⋅

= sinGcosGcosfGG'G

gap

maxk

( )

.s/m4,3

7,5sin707,5cos6,0507,5cos02,07020150

81,9

2=

=⋅−⋅⋅+⋅⋅⋅+⋅

=

33. Avtovoz, sostaven od motorno vozilo i poluprikolka se dvi`i po horizontalna pat so usporuvawe a=1 m/s2. Potrebno e da se opredelat: silite vo sedloto, dinami~kite reakcii na avtovozot. Za voziloto poznato e: G=50000 N; lp=1,5 m; hs=0,8 m; L=3 m; hT=1 m; c=0,5 m, a za prikolkata: Gp=100000 N; hTp=1,2 m; e=2,5 m; Lp=4 m; f=0,02; d=2 m. Re{enie:

Tp

Gp

Rap

Rf

CZ3

Fvk

F'svhtp

e

hs

d

Page 83: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

83

Silata vo sedloto se presmetuva otkako prvo }e se postavat odredeni relacii,

.de

hRhFeGF

,0)de(FhRhFeG

,0M

Tpapsvkps

sTpapsvkp

c

+

⋅+⋅+⋅=

=+⋅−⋅+⋅+⋅

=∑

Silata vo vle~nata kuka e,

,RRF

,0RFR

,0X

apfpvk

fpvkap

i

−=

=−+

=∑

bidej}i, ,fzR 3fp ⋅=

,f

ag

GF

z

,ag

GR

pvk

3

pap

⋅+=

⋅=

toga{ reakcijata na prikolkata e,

.f

ag

GF

z

,ag

GfZF

pvk

3

p3vk

⋅+=

⋅−⋅=

,0GFz

,0z

ps3

i

=−+

=∑

Page 84: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

84

.fFag

GfGF

,0GFagf

Gf

F

sp

pvk

pspvk

⋅−⋅−⋅=

=−+⋅⋅

+

Ako ovaa ravenka se zameni vo ravenkata za silata vo sedloto se dobiva,

de

hRhfFag

GfGeG

FTpapss

ppp

s +

⋅+⋅⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅−⋅−⋅+⋅

= .

Ako se izrazi silata Fs se dobiva,

=⋅++

⋅⋅+−⋅⋅+⋅=

hsfde

hag

G)

gaf(hGeG

FTp

pspp

s

.N54500

02,08,025,2

2,1181,9

10000081,9102,08,01000005,2100000

=

=⋅++

⋅⋅+⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ −⋅⋅+⋅=

Toga{ silata vo vle~nata kuka e,

.N909002,054500181,9

10000002,0100000

fFag

GfGF s

ppvk

−=⋅−⋅−⋅=

=⋅−⋅−⋅=

a reakcijata,

.N5550002,0

181,9

1000009090

f

ag

GF

z

pvk

3 =⋅+−

=⋅+

=

Dinami~kite reakcii na vozilo se,

Page 85: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

85

TG

lz lp

LAB

S

Z2st Z1st

c

RaFVK

hs hT

Fs

,N5097181,9

50000agGRa =⋅=⋅=

0MB =∑ ,

,N380003

8,090905,15000050975,054500

LhFlGhRcF

z

,0LzhFlGhRcF

svkzTas1

1svkzTas

=⋅+⋅++⋅

=

=⋅+⋅+⋅+⋅

=

=⋅−⋅+⋅+⋅+⋅

0zi =∑ ,

.N66500380005450050000zFGz

,0FGzz

1s2

s12

=++=−+=

=−−+

34. Vle~no motorno vozilo so golemini: G=70000 N; L=3,8 m; hT=1,2 m; lz=2,3 m; c=1 m; hs =1,3 m; lp=1,5 m, vle~i poluprikolka so golemini: Gp=200000 N; hTp=1,6 m; d=4 m; e=3,5 m; L1= 6,5 m; f=0,02. Da se opredeli: optovaruvaweto na sedloto i osovinite na vle~noto vozilo i poluprikolkata pri miruvawe, dinami~koto optovaruvawe na osovinite ako avtovozot se dvi`i po horizontalen pat so zabrzuvawe a=0,405 m/s2. Otporot na vozduhot da se zanemari.

Page 86: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

86

TG

AB

STp

Gp htv

lz lp

L

hs

c

L1

htp

de

Re{enie: Optovaruvaweto na sedloto pri miruvawe se presmetuva ako se postavi ramnote`a na silite koi dejstvuvaat na prikolkata. Vertikalnata sila vo sedloto e,

STp

Gp

C

Z3st

Fsv

,0MC =Σ ,0)de(FlG svp =+−⋅

.N93000

45,32000005,3

delG

F psv =

+⋅

=+

⋅=

Stati~kata reakcija na prikolkata e, 0zi =Σ ,

Page 87: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

87

.N10700093000200000FGz

,0FzG

svpst3

svst3p

=−=−=

=−−

Stati~kite reakcii na voziloto se,

,N980008,3

)18,3(930005,170000L

)cL(FlGz

,0)cL(FlGLz

,0M

svpst2

svpst2

A

=−⋅+⋅

=−⋅+⋅

=

=−⋅−⋅−⋅

0zi =Σ ,

0zGFz st1svst2 =+−− ,

N67000980007000093000zGFz st2svst1 =−+=−+= .

TG

AB

S

Fsv

Z2st Z1st

lz lp

L

c

Za da se presmeta dinami~kata reakcija na prikolkata potrebno e da se presmetaat otporite koi dejstvuvaat na nea. Otporot od trkalawe e, N40000,02200000fGR ff =⋅=⋅= .

Otporot od zabrzuvawe e,

Page 88: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

88

N82570,4059,81

200000ag

GR p

ap =⋅=⋅= .

Tp

Gp

Rap

Rf

CZ3

Fvk

F'svhtp

e

hs

d

Silata vo vle~nata kuka e, 0Σx i = ,

0RRF apfvk =−− ,

N1225782574000RRF apfvk =+=+= .

Vertikalnata sila vo vle~nata kuka e, 0ΣMc = ,

0hRd)(eF'hFlG tpapsvsvkp =⋅+++⋅−⋅− ,

.N9400043,5

1,682573,52000001,312257

dehRlGhF

F' tpappsvksv

=+

⋅−⋅+⋅=

=+

⋅−⋅+⋅=

Dinami~kata reakcija e, 0Σzi = ,

0F'Gz svp3 =+− ,

Page 89: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

89

N10600094000200000'FGz svp3 =−=−= .

Dinami~kite reakcii na voziloto se,

TG

AB

S

Fsv

Z2st Z1st

lz lp

L

c

N28900,4059,81

70000agGRa =⋅=⋅= ,

0ΣMB = ,

0LzhRhFc'FlG 1Tasvksvz =⋅+⋅+⋅+⋅−⋅− ,

,N620003,8

1,234681,3122571940002,370000

LhRhFc'FlG

z Tasvksvz1

=⋅−⋅−⋅+⋅

=

=⋅−⋅−⋅+⋅

=

0Σzi = ,

0'FGzz sv21 =−−+ ,

N102000620009400070000z'FGz 1sv2 =−+=−+= .

35. Avtovoz sostaven od dvoosovinsko tovarno motorno vozilo i dvoosovinska prikolka, se dvi`i na nadolnina α=5o. Se ko~i samo tovarnoto motornoto vozilo i toa na site trkala. Da se opredeli: najgolemoto mo`no usporuvawe na avtovozot i voziloto pooddelno, silata vo vle~nata kuka, normalnite reakcii na patot za avtovozot,

Page 90: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

90

ako otporot na vozduhot da se zanemari. Za voziloto poznato e: G=70000 N; hT=1,4m; L=3,7 m; lp=2,7m; ϕ=0,6; f=0,02, a za prikolkata: Gp=30000 N; lp’=1,2 m; Lp=2,5 m; hTp=1,5 m; hvk=1 m. Re{enie:

G

Gsinα

Gcosα

Fk1

Fk2

Z1

Z2Rf1

Rf2

lp

lz

L

Ra

hT

V

hp

Fvk

Gpsinα Ra

l'p

Gpcosα hTp

R'f1R'f2

l'z

Lp

Rap

Gp

α Z'1

Z'2

Najgolemoto mo`no usporuvawe na avtovozot se dobiva so prethodnive presmetki,

.0sinGRRF

,0X

avaavfavk

i

=α⋅−−+

Te`inata na avtovozot e, pav GGG +=

Silata na ko~ewe e, ϕ⋅= GFk ,

Otporite se,

.ag

GR

,cosfGR

maxav

aav

avfav

⋅δ⋅=

α⋅=

Ako se zameni vo ravenkata za ramnote`a na silite se dobiva najgolemoto mo`no usporuvawe na avtovozot,

Page 91: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

91

,0sinGag

GcosfGG avmax

avav =α⋅−⋅δ⋅−α⋅+ϕ⋅

( ) =α⋅−α⋅+ϕ⋅⋅δ

= sinGavcosfGavGGga

avmax

( )

.s/m45,3

087,0100000996,002,01000006,0700001000001

81,9

2=

=⋅−⋅⋅+⋅⋅

=

Najgolemoto mo`no usporuvawe na voziloto se dobiva so prethodnive presmetki,

,0RsinGRF

,0X

afk

i

=−α⋅−+

=∑

,GFk ϕ⋅=

.agGR

,cosfGR

maxa

f

⋅δ⋅=

α⋅=

Ako se zameni se dobiva najgolemoto mo`no usporuvawe na voziloto,

( )

( ) .s/m25,5087,0996,002,06,0181,9

sincosfga

,0agGsinGcosfGG

2

max

max

=−⋅+⋅=

=α−α⋅+ϕ⋅δ

=

=⋅δ⋅−α⋅−α⋅+ϕ⋅

Silata na vle~nata kuka e,

Page 92: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

92

,N1055145,381,9

30000ag

GR

,N5985cos02,030000cosfG'R

maxp

ap

pf

=⋅=⋅=

=⋅⋅=α⋅⋅=

V

hp

Fvk

Gpsinα Ra

Gpcosα

R'f1R'f2

Rap

Gp

hTp

.N12500105515sin30000598

RsinG'RF

,0'RRsinGF

,0X

appfvk

fappvk

i

−=−⋅−=

=−α⋅−=

=−+α⋅+

=∑

Znakot minus zna~i deka silata na vle~nata kuka ima obratna nasoka od pretpostavenata. Normalnite reakcii na motornoto vozilo se,

Page 93: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

93

G

Gsinα

Gcosα

Fk1

Fk2

Z1

Z2Rf1

Rf2

lp

lz

L

Ra

hT

V

hp

Fvk

B

A

,N2461845,3181,9

70000agGR maxa =⋅⋅=⋅δ⋅=

,0LzhFsinhGhRcoslG

,0M

2pvkTTap

A

=⋅−⋅−α⋅⋅−⋅−α⋅

=∑

,N37000

7,31125005sin4,1700004,124618996,07,270000

LhFsinhGhRcoslG

z pvkTTap2

=

=⋅−⋅⋅−⋅−⋅⋅

=

=⋅−α⋅⋅−⋅−α⋅

=

.N33000370005cos70000zcosGz

,0z

21

i

=−⋅=−α⋅=

=∑

Normalnite reakcii na prikolkata se,

Page 94: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

94

V

hp

Fvk

Gpsinα Ra

Gpcosα

R'f1R'f2

Rap

Gp

Z'1

Z'2A

B

hTp

,0L'zhRhsinGhFcos'lG

,0M

p2TpapTppvkvkpp

A

=⋅−⋅−⋅α⋅−⋅+α⋅⋅

=∑

,N11500

5,25,110551sin5,1300001125005cos2,130000

LhRhsinGhFcos'lG

'zp

TpapTppvkvkpp2

=

=⋅−α⋅⋅−⋅+⋅⋅

=

=⋅−⋅α⋅−⋅+α⋅⋅

=

.N18500115005cos30000'zcosG'z

,0'z

2p1

i

=−⋅=−α⋅=

=∑

36. Dvoosovinsko motorno vozilo se dvi`i po nagornina so naklon od 27 % i koeficient na athezija ϕ=0,7. Potrebno e da se opredelat: normalnite reakcii na patot, najgolemite vle~ni sili za site vidovi na pogon. Poznato e: z1st=70000 N; z2st=130000 N; hT=1 m; L=4,6 m.

Page 95: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

95

lz

L

hT

RaGsinα

Z1 lp

ARf1

V

GGcosα

Z2

BRf2 hp

Fvk

α

Re{enie: Te`inata na motornoto vozilo e, N2000001300070000zzG st2st1 =+=+= .

Rastojanijata od te`i{teto do zadnata i prednata oska se,

.m36,4200000130000L

GZ

l

,m6,16,420000070000L

Gz

l

st2p

st1z

=⋅=⋅=

=⋅=⋅=

Reakciite se,

,0sinhGcoslGLz

,0M

Tp2

A

=α⋅⋅−α⋅⋅−⋅

=∑

( )

( ) ,N1370006,4

27sin127cos3200000

LsinhcoslG

LsinhGcoslG

z TpTp2

=⋅+⋅⋅

=

=α⋅+α⋅⋅

=α⋅⋅+α⋅⋅

=

,0zi =∑

.N5620013700027cos200000zcosGz 21 =−⋅=−α⋅=

Page 96: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

96

Najgolemata vle~na sila za preden pogon e, N393407,056200zF 11o =⋅=ϕ⋅= ,

za zaden pogon e, N959007,0137000zF 22o =⋅=ϕ⋅= ,

za pogon na site trkala e, N13500027cos7,0200000cosGF 4o =⋅⋅=α⋅ϕ⋅= .

37. Za motorno vozilo poznato e: L=4 m; lp=2,4 m; lz=1,6 m; hT=0,8 m; ϕ= 0,7; f=0,02; BT=1,8 m. Potrebno e da se opredelat aglite na nadol`no i popre~no lizgawe i prevrtuvawe na voziloto pri miruvawe i dvi`ewe na nagornina i nadolnina so konstantna brzina za site vidovi na pogon. Re{enie:

AB

TG

l z l p

Ako motornoto vozilo e zako~eno na nagornina toga{ baranite agli se slednite. Agolot na lizgawe vo pravec na nadol`nata geometriska oska e,

,357,0arctg

,7,0tg

ougL

ugL

==α

=ϕ=α

Page 97: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

97

a agolot na prevrtuvawe okolu zadnata oska e,

,28,06,1

hlztgT

ugP ===α

.5,632arctg o

ugP ==α

B T

α

Agolot na lizgawe vo pravec na nadol`nata oska pri dvi`ewe na voziloto i pri pogon na zadni trkala,

,25,08,07,04

)8,002,04,2(7,0hL

)hfl('tg

T

TpugL =

⋅−⋅−⋅

=⋅ϕ−

⋅−⋅ϕ=α

,2625,0arctg' ougL ==α

Page 98: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

98

pri pogon na prednite trkala,

,1425,0arctg'

,25,08,07,04

)8,002,06,1(7,0hL

)hfl('tg

ougL

T

TzugL

==α

=⋅+

⋅+⋅=

⋅ϕ+⋅+ϕ

pri pogon na site trkala,

.357,0arctg'

,7,0'tg

ougL

ugL

==α

=ϕ=α

Agolot na prevrtuvawe okolu zadnata oska pri dvi`ewe na voziloto e,

,28,06,1

hl

'tgT

zugP ==α

.5,63' o

ugP =α

Ako motornoto vozilo e zako~eno na nadolnina toga{ baranite agli se slednite. Agolot na lizgawe vo pravec na nadol`nata geometriska oska e,

,357,0arctg

,7,0tg

oudL

udL

==α

=ϕ=α

a agolot na prevrtuvawe okolu zadnata oska e,

.5,713arctg

,38,04,2

hl

tg

oudP

T

pudP

==α

===α

Page 99: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

99

α

Agolot na prevrtuvawe okolu zadnata oska pri dvi`ewe na voziloto e,

.5,713arctg

,38,04,2

htlptg

oudP

udP

==α

===α

38. Za motornoto vozilo poznato e: L=4 m; lp=2,4 m; lz=1,6 m; hT=0,8 m; ϕ=0,7; f=0,02; BT=1,8 m. Da se opredelat site karakteristi~ni brzini ako voziloto se dvi`i vo krivina so radius R=50 m, za slu~aj koga nema strani~n naklon i koga naklonot e β=10o i da se presmetaat dinami~kite reakcii na levite i desnite trkala. Re{enie: Brzina na strani~no lizgawe pri dvi`ewe na voziloto vo krivina bez strani~en naklon, s/m5,187,05081,9Rg'Vz =⋅⋅=ϕ⋅⋅= , a brzinata na strani~noto prevrtuvawe e,

s/m5,238,0

28,15081,9

h2

BRg

'VT

T

p =⋅⋅

=⋅⋅

= .

Page 100: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

100

Brzina na strani~no lizgawe pri dvi`ewe na voziloto vo krivina so strani~en naklon,

s/m3,2110tg9,01

)7,010tg(5081,9tg1

)tg(RgVz =⋅−

+⋅⋅=

β⋅ϕ−ϕ+β⋅⋅

= ,

a brzinata na strani~noto prevrtuvawe e,

GZ'

Z''

β

=β⋅−

⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛β⋅+⋅⋅

=tg

2B

h

tgh2

BRg

VpT

T

TT

Z' Z''

G

R

Page 101: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

101

.s/m3,2710tg

28,18,0

10tg8,028,15081,9

=⋅−

⎟⎠

⎞⎜⎝

⎛ ⋅+⋅=

Dinami~kite reakcii na levite i desnite trkala se,

0'M =Σ ,

0B"zhF2

BG TTc

T =⋅−⋅−⋅ ,

T

TcT

B

hF2

BG

"z⋅−⋅

= ,

RgVGF

2

c ⋅⋅

= ,

=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅

⋅−⋅

=⋅

⋅⋅

−⋅=

T

T

2T

T

T

2T

B

hRg

V2

BG

B

hRgVG

2B

G"z

Z' Z''

G

R

Fe

Page 102: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

102

,N122828,1

8,05081,9

1028,130000

2

=⎟⎟⎠

⎞⎜⎜⎝

⎛⋅

⋅−⋅

=

,0zi =Σ

,0G"z'z =−+

.N177181228230000"zG'z =−=−=

39. Za motorno vozilo zako~eno na nadolnina so α=10o poznato e: G=50000 N; L=2,14 m; lz=0,92 m; hT=1,22 m; ϕ=0,4. Da se opredelat: normalnite stati~ki reakcii na patot ako se site trkala zako~eni, pri koj agol na nadolninata }e po~ne lizgaweto i pri koj agol na nadolninata }e dojde do prevrtuvawe.

Ll p

l z

Z1

Z2

G

A

BFK2

FK1

TG sinα

G cosα

h tα

Re{enie: Stati~kite reakcii na trkalata se,

,0LzsinhGcoslG

,0M

st2udTudp

A

=⋅−α⋅−α⋅⋅

=α⋅⋅+α⋅⋅−

=L

coslGsinhGz pT

st2

,N2300014,2

984,022,150000173,022,150000=

⋅⋅+⋅⋅−=

Page 103: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

103

.N2620023000984,050000zcosGz

,0cosGzz

,0z

st2st1

st2st1

i

=−⋅=−α⋅=

=α⋅−+

Agolot na nadolninata pri koj }e po~ne lizgaweto e,

,0FsinG

,0X

maxkudL

i

=−α⋅

udLmaxk cosGF α⋅ϕ⋅= ,

0cosGsinG udLudL =α⋅ϕ⋅−α⋅ ,

ako se podeli so, udLcosG α⋅ , se dobiva,

.8,214,0arctgarctg

,4,0tg

oudLudL

udL

==α=α

=ϕ=α

Agolot na nadolninata pri koj }e dojde do prevrtuvawe e,

,0M

,0z

B

2

=

0sinhGcoslG udPTudPp =α⋅⋅−α⋅⋅ ,

ako se podeli so, udPcosG α , se dobiva,

.451arctg

,122,122,1

hl

tg

,0tghl

oudP

T

pudP

udPTp

==α

===α

=α⋅−

Page 104: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

104

Page 105: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

105

TABELI Tab. 1. Broj na vrte`i za Oto motori

Vid na motorot n min-1

Lesni patni~ki vozila 4000 - 6500 Sportski i specijalni avtomobili 7000 - 12000 Tab. 2. Broj na vrte`i za Dizel motori

Vid na motorot n min-1

Bavnoodni brodski stabilni motori 100 - 600 Motori za lokomotivi, brzi ~amci 600 - 1800 Traktorski motori 1000 - 2000 Motori za grade`na mehanizacija 1000 - 2000 Tovarni vozila i avtobusi 2000 - 3000 Lesni patni~ki vozila 3000 - 4500 Tab. 3. Dolna toplinska vrednost i hemiski sostav na gorivoto

Gorivo Dolna toplinska vrednost na gorivoto

kJ/kg

Hemiski sostav %

c h o Benzin 43800 85,0 14,9 0,1 Dizel gorivo 42600 86,3 13,3 0,4

Page 106: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

106

Tab. 4. Volumtri~en KKD ~etiritaktni motori Vid na motorot ηv

Benzinski Oto motori 0,70 - 0,85 Gasni Oto motori 0,65 - 0,70 Dizel motori 0,75 - 0,95 Brzoodni mnogu optovareni motori 0,70 - 0,75 Brzoodni so prepolnuvawe 1,20 - 1,40 Tab. 5. Volumetri~en KKD za dvotaktni motori

Vid na motorot ηv Bavnoodni golemi motori 0,70 - 0,85 Brzoodni 0,50 - 0,70 Golemi motori so prepolnuvawe 1,20 - 1,60 Brzoodni so prepolnuvawe 1,00 - 1,20 Tab. 6. Koeficient na vi{ok na vozduh

Vid na motorot λ Benzinski Oto motori 0,85 - 1,10 Gasni Oto mtori 0,95 - 1,40 Dizel motori stacionarni i brodski 1,60 - 2,20 Dizel motori brzoodni i transportni 1,20 - 1,60 Dizel motori so direktno vbrizguvawe 1,50 - 2,20 Dizel motori so predkomora 1,45 - 1,55 Dizel motori so viorna komora 1,25 - 1,45 Dizel motori so povratna komora 1,40 - 1,60 Tab. 7. Stepen na kompresija

Vid na motorot ε Benzinski Oto motori 5 - 12 Gasni Oto motori 6 - 10 Dizel motori 12 - 24 Dizel motori so prepolnuvawe 11 - 16 Dizel motori so direktno vbrizguvawe 12 - 19 Dizel motori so viorna komora 16 - 20 Dizel motori so predkomora 17 - 24 Dizel motori so komora so povratno dejstvo 17 - 20 Bavnoodni Dizel motori 12 - 14 Srednobrzoodni Dizel motori 14 - 17 Brzoodni Dizel motori 16 - 24

Page 107: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

107

Tab. 8. Mehani~ki KKD Vid na motorot ηm

Benzinski Oto motori 0,70 - 0,85 Gasni Oto motori 0,75 - 0,82 Brzoodni Dizel motori 0,70 - 0,85 Dizel motori so prepolnuvawe 0,85 - 0,92 Dvotaktni Dizel motori 0,70 - 0,80 Dvotaktni Dizel motori so prepolnuvawe 0,75 - 0,92 Tab. 9. Sreden indikatorski pritisok za ~etiritaktni motori

Vid na motorot pi bar

Benzinski Oto motori 6,0 - 12,0 Gasni Oto motori 5,0 - 8,0 Oto motori so prpolnuvawe 9,0 - 18,0 Bavnoodni Dizel motori 6,0 - 7,5 Brzoodni Dizel motori 7,5 - 10,0 Dizel motori so prepolnuvawe 15,0 - 25,0 Tab. 10. Sreden indikatorski pritisok za dvotaktni motori

Vid na motorot pi bar

Oto motori 2,5 - 4,5 Dizel motori 3,5 - 7,0 Dizel motori so prepolnuvawe 7,0 – 22,0 Tab. 11. Indikatorska specifi~na potro{uva~ka na gorivo

Vid na motorot gi g/kWh

Benzinski Oto motori 240 - 340 Dizel motori 160 - 230 Tab. 12. Indikatorski KKD

Vid na motorot ηi Benzinski Oto motori 0,25 - 0,37 Gasni Oto motori 0,28 - 0,33 Dizel motori 0,38 - 0,50 Tab. 13. Efektivna specifi~na potro{uva~ka na gorivo

Vid na motorot ge g/kWh

Benzinski Oto motori 270 - 380 Dizel motori 200 - 285 Dvotaktni Dizel motori 200 - 270

Page 108: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

108

Tab. 14. Efektiven KKD Vid na motorot ηe

Benzinski Oto motori 0,22 - 0,30 Gasni Oto motori 0,23 - 0,28 Dizel motori 0,30 - 0,42 Dvotaktni Dizel motori 0,32 - 0,42 Tab. 15. Sreden efektiven pritisok za ~etiritaktni motori

Vid na motorot pe bar

Benzinski Oto motori 5 - 10 Gasni Oto motori 5 - 6 Bavnoodni Dizel motori 5 - 7 Brzoodni Dizel motori 5 - 8 Dizel motori so prepolnuvawe 8 - 18 Tab. 16. Sreden efektiven pritisok za dvotaktni motori

Vid na motorot pe bar

Dizel motori 4 - 6 Dizel motori so prepolnuvawe 7 - 10 Tab. 17. Sredna brzina na klipot za Oto motori

Vid na motorot cm m/s

Za patni~ki vozila 10 - 15 Za sportski avtomoibili 14 - 16 za trka~ki avtomobili 18 - 25 Avionski motori 8 - 15 Gasni motori 4 - 6 Tab. 18. Sredna brzina klipot za Dizel motori

Vid na motorot cm m/s

Lesni patni~ki vozila 9 - 12 Kamioni i avtobusi 8 - 12 Traktorski 6 - 10 Stabilini 4 - 8 Bavnoodni brodski 4 - 6 Srednobrzoodni brodski 6 - 9 Brzoodni brodski 9 - 12

Page 109: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

109

Tab. 19. Nekoi koeficienti na korisno dejstvo Vid na motorot Oto motori Dizel motori

ηt 0,40 - 0,50 0,60 - 0,70 ηd 0,50 - 0,80 0,75 - 0,85 ηi 0,25 - 0,40 0,45 - 0,55 ηm 0,80 - 0,85 0,75 - 0,85 ηe 0,25 - 0,30 0,35 - 0,45

Tab. 20. Koeficienti za snagata vo glavnite karakteristiki na motorot

Vid na motorot A B C Oto 1,0 1,0 1,0 Dizel so direktno vbrizguvawe 0,5 1,5 1,0 Dizel so vbrizguvawe vo predkomora 0,7 1,3 1,0 Dizel so viorna komora 0,6 1,4 1,0 Tab. 21. Odnosot s/D

Vid na motorot s/D Brzoodni Oto motori 0,6 - 1,1 Brzoodni motori za LPV 0,8 - 1,3 Brzoodni pomali motori 0,8 - 1,3 Golemi gasni motori 1,0 - 1,6 Bavnoodni motori 1,3 - 2,0 Golemi Dizel motori 1,4 - 1,8 Pomali i sredni brodski motori 1,3 - 1,6 Dizel motori za tovarni vozila 1,2 - 1,4 Brzoodni Dizel motori 1,0 - 1,3 Tab. 22. Vrednosti za odnosite lp/L, lz/L i hT

Vid na MV lp/L lz/L hT m

Patni~ki 0,45 - 0,55 0,45 - 0,55 0,45 - 0,65 Tovarni 0,55 - 0,75 0,25 - 0,45 0,65 - 1,20 Avtobusi 0,40 - 0,55 0,45 - 0,60 0,70 - 1,20

Page 110: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

110

Tab. 23. Koeficient na athezija (prilepuvawe) Vid i sostojba na podlogata

ϕ

Beton: suv vla`en

0,80 - 0,90 0,75 - 0,90

Asfalt: suv vla`en

0,70 - 0,80 0,40 - 0,60

Suva nabiena podloga: glinesta peso~na

0,8 0,7

Livada kosena vla`na 0,5 Oranica 0,30 - 0,50 Pesok: suv vla`en

0,30 - 0,40 0,40 - 0,60

Zemjena podloga: lo{a (kal) 0,1 Nabien sneg na podlogata 0,20 - 0,40 Tab. 24. Vrednosti na koeficientot - K

Vid na motorno vozilo K kg/m3

Patni~ki avtomobili: zatvoreni otvoreni aerodinami~ki

0,20 - 0,35 0,40 - 0,50 0,15 - 0,20

Tovarni MV 0,60 - 0,70 Avtobusi 0,30 - 0,45 Tab. 25. Koeficient na otporot na trkalawe

Vid i sostojba na podlogata f

Beton: odli~na Lo{a

0,011 - 0,020 0,020 - 0,030

Asfalt: odli~na srena lo{a

0,010 - 0,018 0,018 - 0,020 0,018 - 0,020

Makadam: odli~na sredna napu{ten

0,020 - 0,023 0,013 - 0,018 0,018 - 0,023

Pesok: vla`en 0,015 - 0,030 Zemjen pat: odli~na sredna lo{a

0,025 - 0,035 0,050 - 0,080 0,160 - 0,200

Oranica 0,120 - 0,180

Page 111: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

111

Tab. 26. ^elna povr{ina na MV

Vid na motorno vozilo A m2

Patni~ki avtomobili: zatvoreni otvoreni

1,6 - 2,8 1,5 - 2,0

Sportski avtomobili 1,0 - 1,3 Tovarni MV 3,0 - 5,0 Avtobusi 4,5 - 6,0 Tab. 27. Dozvoleni vrednosti za prenosnite odnosi

Prenosen odnos Lesni MV Tovarni MV i avtobusi io 3,4 - 5,0 3,9 - 9,0 imI 3,3 - 4,2 4,1 - 9,0 imII 2,0 - 2,7 2,6 - 5,0 imIII 1,3 - 1,5 1,5 - 2,7 imIV 0,9 - 1,0 1,0 - 1,5 imV 0,7 - 1,0

od nanazad 3,5 - 4,5 4,1 - 9,0 Tab. 28. Orientacioni vrednosti za dinami~kiot faktor

Motorno vozilo Vmax km/h

D pri Vmax D pri VI

Patni~ki MV 140 - 200 0,030 - 0,035 0,035 - 0,050 TV so mala nosivost 90 - 110 0,030 - 0,040 0,035 - 0,045 TV so sredna i golema nosivost

70 - 90 0,030 - 0,035 0,030 - 0,040

Gradski avtobusi 70 - 90 0,040 - 0,060 0,030 - 0,035 Me|ugradski avtobusi 90 - 110 0,030 - 0,035 0,028 - 0,032 Avtovoz 60 - 70 0,020 - 0,025 0,180 - 0,250 Tab. 29. Orientacioni vrednosti za zabrzuvaweto

Motorno vozilo

Prv stepen na menuva~ot

Najvisok stepen na menuva~ot

Patni~ki MV 2,0 - 2,5 0,5 - 1,2 Tovarni MV 1,7 - 2,0 0,2 - 0,5 Avtobusi 1,8 - 2,3 0,3 - 0,8 Tab. 30. Orientacioni vrednosti za vremeto na zabrzuvaweto

Motorno vozilo V=50 km/h V=110 km/h Patni~ki MV tz= 5 - 8 s tz= 30 - 40 s Tovarni MV tz= 25 - 35 s Tab. 31. Orientacioni vrednosti za patot na zabrzuvaweto Motorno vozilo V=50 km/h V=110 km/h V>110 km/h Patni~ki MV Sz= 50 - 80 m Sz= 300 - 450 m Sz= 600 - 900 m Tovarni MV Sz= 200 - 300 m

Page 112: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

112

Tab. 32. Osnovni golemini na spojkata Dimenzii na oblogite

mm Me

Nm n

min-1 D d δ

180 100, 120, 125 2,5; 3; 3,5; 4; 4,5 88 8000 200 120, 130, 140 142 8000 215 140, 150, 160 186 8000 240 160, 180 235 7000 250 155, 180 201 5000 280 165, 180, 200 255 4000 300 165, 175, 200 3,5; 4; 4,5; 6 355 4500 325 185, 200, 220, 230 372 4500 340 185, 195, 210 4; 4,5; 4,7; 5; 6 402 4000 350 195, 200, 210, 240, 290 441 4000 380 200, 220, 230 490 3500 400 220, 240, 280 685 3000 420 220, 240, 280 4; 4,5; 5; 6 1080 3000

Page 113: Мotorni Vozila - Praktikum i reseni zadaci

113

LITERATURA

Spasic M., Zezelj S. (1982). Zbirka resenih zadataka iz motornih vozila,

Saobracajni fakultet, Beograd, SCG.

Micevski I. (1985). Motorni vozila - 2, kniga prva, Tehni~ki

fakultet, Bitola, Makedonija.

Micevski I. (1985). Motorni vozila - 2, kniga vtora, Tehni~ki

fakultet, Bitola, Makedonija.

Simic D., Radonjic R. (1990). Motorna vozila - zbirka zadataka, Naucna

knjiga, Beograd, SCG.

Micevski I. (1990). Motorni vozila - 1, Tehni~ki fakultet - Bitola,

Bitola, Makedonija.

Jankovic D. (1991). Reseni zadaci iz motornih vozila, Masinski fakultet,

Beograd, SCG.

Mikarovska V. (1998). Motori so vnatre{no sogoruvawe, Tehni~ki

fakultet, Bitola, Makedonija.