Click here to load reader

NAZEWNICTWO NAUKOWE I PRAKTYCZNE RYB NA RYNKU kongres- · PDF fileNAZEWNICTWO NAUKOWE I PRAKTYCZNE RYB NA RYNKU POLSKIM Beata Więcaszek, Sławomir Keszka - Wydział Nauk o Żywności

  • View
    215

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of NAZEWNICTWO NAUKOWE I PRAKTYCZNE RYB NA RYNKU kongres- · PDF fileNAZEWNICTWO NAUKOWE I...

NAZEWNICTWO NAUKOWE I PRAKTYCZNE RYB NA RYNKU

POLSKIMBeata Wicaszek, Sawomir Keszka - Wydzia Nauk o ywnoci

i Rybactwa, ZUT; WIW w Szczecinie

Spoycie ryb

Polska z konsumpcj ok. 13,5 kg ryb na mieszkaca naley do krajw o stosunkowo niskim spoyciu w Europie.

Spoycie ryb nie odbiega znaczco od konsumpcji w Niemczech, Austrii, Czechach i na otwie.

Spord krajw UE, mniej ryb ni w Polsce konsumuje si w Sowenii, Sowacji i na Wgrzech.

We wszystkich pozostaych krajach spoycie ryb jest 2 -3 -krotnie wiksze ( nie mwic o Portugalii, Hiszpanii i Litwie - czoowych konsumentach ryb na wiecie).

JAKIE RYBY LUBI POLACY?

Klienci wielkich sieci lubi ryby znane. To dorsz, led, fldra (czyli stornia), pstrg tczowy, makrela, oso

Cena zniechca

Na nowoci otwieramy si powoli, cho ostatnio chtniej sigamy po gatunki egzotyczne, przybywa te amatorw owocw morza.

Raport Rynku Rybnego potwierdza, e wikszo konsumentw wie o zaletach spoywania ryb.

Wiedza o walorach rybnej diety szybciej wpywaaby na wzrost spoycia, gdyby nie powszechne odczucie, i ryby s drogie.

GATUNEK (SPECIES) Podstawow jednostk systematyki jest gatunek (species). Jest to zesp osobnikw o bardzo

podobnych cechach morfologicznych, embriologicznych, genetycznych i fizjologicznych, posiadajcy wsplnych przodkw. Osobniki te krzyuj si pomidzy sob, wydajc podne potomstwo. Gatunek zamieszkuje okrelony area geograficzny.

Nazwa naukowa kadego gatunku

skada si z dwch czonw, rodzajowego i gatunkowego;

okrelamy j jako binominaln;

Dorsz: Gadus morhua czon rodzajowy

piszemy zawsze z duej litery, a gatunkowy z maej.

cile spokrewnione gatunki czymy w: rodzaj (genus)

np. Gadus

spokrewnione rodzaje w rodzin

np. Gadidae - dorszowate

rodziny w rzd Gadiformes

dorszoksztatne

rzdy w gromad

np. Actinopterygii - ryby promieniopetwe

Stosownie do art. 7.1.1. ustawy o organizacji rynku rybnego z 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. 34 poz. 168 z dnia 16.02.2011 r.) minister waciwy do spraw rybowstwa

prowadzi wykaz oznacze handlowych przyjtych na terytorium RP (art. 4 ust. 2 rozporzdzenia nr 104/2000)

Wykaz oznacze zawiera, w odniesieniu do kadego produktu rybnego, nastpujce informacje: 1) nazw handlow w jzyku polskim; 2) nazw naukow w jzyku aciskim; 3) kod 3-alfa ustalony przez ONZ do Spraw Wyywienia i Rolnictwa; 4) nazw lokaln lub regionaln, jeeli wystpuj.

Istotno nazw binominalnych

Graniczna kontrola weterynaryjna oparta jest na tzw. kontroli tosamoci towaru, dlatego wane jest, by zadeklarowany w wiadectwie zdrowia z krajw trzecich gatunek, rzeczywicie odpowiada towarowi zgaszanemu w UE w imporcie.

Niedopuszczalnym jest uywanie wycznie nazwy rodzajowej. Dotyczy to zarwno zgosze gatunkw konfekcjonowanych w postaci produktw z pojedynczych gatunkw (filety, steki), jak i mieszanek produktw (surimi z ryb, mieszanki owocw morza itp.).

Prby zamian gatunkw s udaremniane przy pomocy technik molekularnych.

Brak nazwy gatunkowej w wiadectwie zdrowia w penej postaci moe spowodowa wycofanie przesyki z granicy.

ZASTOSOWANIE NAZWY ACISKIEJ PRZY PRODUKCIE RYBNYM DAJE GWARANCJ PRAWIE 100% PEWNOCI CO DO

GATUNKU.

Jednak cige badania taksonomiczne, zwaszcza genetyczne powoduj zmiany rwnie nazw aciskich.

SYNONIM POPRZEDNIA NAZWA, nieaktualna, KTRA NIE POWINNA BY JU UYWANANp. pstrg tczowy Oncorhynchus mykiss (=Salmogairdneri); sandacz Sander lucioperca (=Stizostedionlucioperca)

Postulat dotyczcy rozszerzenia listy oznacze handlowych

Z praktyki dotyczcej importu produktw rybowstwa i akwakultury wynika, e Lista oznacze handlowych powinna zawiera oprcz nazw naukowych uznawanych obecnie, take kilka najczciej uywanych synonimw.

Jest to konieczne wobec szeregu kontroli etykiet na opakowaniach zwaszcza przez Inspekcj Jakoci Handlowej Artykuw Rolno-Spoywczych, ktra znajdujc nazwy aciskie o innym brzmieniu ni na opakowaniu moe zada kosztownej wymiany etykiet (np. Pangasius hypophthalmus vs. Pangasianodonhypophthalmus).

W akwakulturze jest wykorzystywana znaczna liczba mieszacw ryb, szczeglnie w krajach o stosunkowo

wysokim poziomie rozwoju technologii

Hybrydy komercyjnie hodowanych m.in. : jesiotrw (np. bieluga Huso huso x sterlet Acipenser ruthenus znany jako " Bester ") w Azji i Europie. Sumy sodkowodne (Clarias gariepinus x Heterobranchus longifilis ) w Afryce i Europie. Hodowla tilapii hybrydowych s szczeglnie powszechne na caym wiecie. Hybryda Oreochromis aureus x O. niloticus jest hodowana w Chinach , i odporne na zasolenie hybrydy O. niloticus x O. mossambicus na Filipinach. CZY NAZWY HYBRYDW POWINNY BY UMIESZCZONE W WYKAZIE?

Polskie nazewnictwo ryb jest bardzo bogate i ma dug tradycj tworzenia nazw dla poszczeglnych

gatunkw

Natomiast nazwy angielskie s bardzo uniwersalne.Jeden rzeczownik + kilkanacie przymiotnikw moe

opisa nawet kilkadziesit gatunkw ryb.Z kolei niektre nazwy s prawie identyczne.Typowym przykadem jest SOLA - sole

Solea solea z rodziny solowatych nazwa angielska: common sole lub Dover sole;

ALE DOVER SOLE to rwnie gatunek

Microstomus pacificus

ZOCICA

skdind bardzo smaczna i ceniona,

ale z innej rodziny ryb pastugowatych!

MANIPULACJA NAZW SOLA INNE GATUNKI SPRZEDAWANE POD ZNAN I CENION NAZW

A OTO PRZYKADY INNYCH NAZW ANGIELSKICH, ZAWIERAJCYCH W SOBIE

RZECZOWNIK SOLE

DOTYCZY TO RYB NIE NALECYCH DO

RODZINY SOLEIDAE SOLOWATYCH:

Microstomus kitt zocica atlantycka lemon sole;

Pseudopleuronectes americanus lemon sole;

Hippoglossoides platessoides niegadzica dab sole;

Limanda ferruginea limanda topetwa yellowfin sole.

PRZYKAD ZMIANY NAZW RYB

MIRUNA Czyli Macrouronus novezelandiae (ac.)

W SIECI MAKRO MONA KUPI JAKO .NOWOZELANDZKIEGO DORSZA,

podczas gdy gatunek ten naley do rodziny morszczukowatych, a nie dorszowatych jedynie do rzdu DORSZOKSZTATNYCH.

ALE KLIENCI CHTNIEJ KUPUJ DORSZA NI MIRUN!

Zachodzi tutaj zjawisko manipulowania klientem.

Kykacz antarDissostichus mawsoni - Antarktyka

Zaproponowana nazwa kykacz (MIR, lata 70. XX wieku odstraszya klientw;

ALE TO BY NOWY GATUNEK NA RYNKU POLSKIM

CO Z TYM CZARNIAKIEM?Dorsz czarny?? Pollachius virensCzarniak Siedlecki 1947; Zieleczyk, kopciuch ks. Kluk

XVIII w. Proponowane przez Wydz. Nauk o ywnoci i Rybactwa: czarniak (dorszowate); dorsz czarniak

Prof. Bohdan DraganikMIR-PIB

-Zmiana nazwy - dezorientowanie klienta

- Czy nie jest tak, e znana od lat nazwa bdzie miaa przewaajcy wpyw na decyzj zakupu w porwnaniu z now nazw?

-Produkty polskich przetwrcw ryb podbijaj rynki europejskie, ale zakupy ryb w stanie surowym (wieych i mroonych) rosn wolno

-Czy pomog na to pomysy na zmiany nazw ryb?

- Waciwe warunki transportu i przechowywania towaru w sklepach gwarancja jakoci.

Zagadnienia popularnego nazewnictwa zwierzt wymaga duego wyczucia ducha

jzyka i znajomoci przedmiotu

- A nawet szczcia. Czasem nazwy trafne zamieraj , natomiast nieodpowiednie utrwalaj si. Prof. E. Grabda, 1973.

- Przykad? Babka krga, lub niadogowazwana bycz.

- Byczki

- to babki

- (ros.)

Analiza zgosze nowych oznacze handlowych wskazuje, e proponujce je firmy importujce ryby

koncentruj si wok zagadnienia

jak najbardziej zbliy proponowane dla nowego gatunku oznaczenie handlowe do nazw gatunkw obecnych ju na rynku, o uznanej renomie, kosztem rzetelnoci, oczywistej niezgodnoci pooenia w obowizujcym systemie taksonomicznym, ktre stosuje si w nazewnictwie angielskim (okonie morskie, leszcze morskie).

Przykady: Nowe oznaczenia dla gatunkw z rzdu

pastugoksztatnych: niezalenie od rodzaju, rodziny niemal

wycznie propozycje dotycz nazw halibut, turbot, sola.

Tymczasem mamy do czynienia z gatunkami z gatunkami z

rodziny jzorowatych.

Pojawia si pytanie: czy nazwa nowego gatunku na licie

jako kolejnego gatunku dorsza, halibuta, czy turbota

ma by gwarancj wzrostu spoycia ryb w Polsce (???)

Tradycyjne produkty trac swj udzia w rynku w wyniku dugoterminowej zmiany preferencji konsumentw

jak rwnie w wyniku zmian w poowach przemysowych (jedne gatunki zastpuj drugie). Przetwarzanie staje si coraz bardziej intensywne,

geograficznie skoncentrowane, zintegrowane i powizane z globalnymi acuchami dostaw. Zmiany te odzwierciedlaj rosnc

globalizacj acucha produktw rybowstwa. S one jednymi z najbardziej popularnych wrd sprzedawanych towarw spoywczych na caym wiecie -

ok. 10% caego eksportu produktw rolnych w ujciu wartociowym.

Utrzymujcy si popyt, polityka liberalizacji handlu, globalizacji systemw ywnociowych i innowacje technologiczne wspieraj oglny wzrost

midzynarodowego handlu ryb.

Dlatego wyduanie si listy

oznacze handlowych jest

nieuchronne.

Potrzebne s szerokie programy zwikszania wiadomoci konsumentw ryb

SZEROKA REKLAMA PRODUKTW I ICH WARTOCI DLA ZDROWIA

w przeciwnym razie producenci z innych sektorw bd sprzedawa bardzo atwo zbywalny strach (np. niezdrowe hodowlane ososie, mroone ryby s

gorsze od wieych, ryby z akwakultury s trujce itp.).

NA PRZYKAD DROBIARSTWO (G. PRODUCENCI JAJ KURZYCH), ZAINWESTOWALI W EDUKACJ KLIENTA DZI NIEMAL KADY WIE CO TO JEST CHW KLATKOWY, I KIEDY

KURY S SZCZLIWE! Chtnie sigaj po szczliwe jaja, kierujc si wiadomoci nie tylko cen!