Click here to load reader

NOMENKLATURA CHEMICZNA - WYBÓR 1. NAZEWNICTWO · PDF fileNOMENKLATURA CHEMICZNA - WYBÓR . 1. NAZEWNICTWO ALKANÓW . Tabela 1. Nazwy alkanów prostych o danej liczbie atomów węgla

  • View
    247

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of NOMENKLATURA CHEMICZNA - WYBÓR 1. NAZEWNICTWO · PDF fileNOMENKLATURA CHEMICZNA -...

NOMENKLATURA CHEMICZNA - WYBR 1. NAZEWNICTWO ALKANW

Tabela 1. Nazwy alkanw prostych o danej liczbie atomw wgla.

Liczba at. C (n)

Nazwa Liczba at. C (n)

Nazwa

1 metan 9 nonan

2 etan 10 dekan

3 propan 11 undekan

4 butan 12 dodekan

5 pentan 13 tridekan

6 heksan 20 ejkozan

7 heptan 21 henejkozan

8 oktan 30 triakontan Nazwy tworzymy dodajc przyrostek an do liczebnika greckiego (lub

aciskiego) odpowiadajcego liczbie atomw wgla w najduszym

acuchu prostym, z wyjtkiem alkanw C1 C4 (Tabela 4.1).

Gwne zasady 1. Znale najduszy cigy acuch wglowy i nazwa go. Jeeli s

dwa acuchy tej samej dugoci to naley wybra ten o wikszej

liczbie punktw rozgazienia.

2. Ponumerowa atomy wgla w acuchu gwnym zaczynajc od

koca bliszego pierwszemu punktowi rozgazienia. Jeeli

rozgazienie jest usytuowane w tej samej odlegoci od obu

kocw, to naley tak ponumerowa, aby nastpny w kolejnoci

podstawnik mia najniszy numer.

3. W przypadku identycznego pooenia dwch podstawnikw

acuch numeruje si tak, eby podstawnik wczeniej pojawiajcy

si w nazwie mia niszy numer.

4. Liczba utworzona z lokantw powinna by jak najmniejsza.

1

5. Nazwa podstawniki i przypisa im lokanty.

6. Zapisa nazw w postaci jednego sowa stosujc czniki do

rozdzielenia rnych przedrostkw, a przecinki do rozdzielenia

cyfr. Podstawniki zapisuje si w kolejnoci alfabetycznej. Jeli jest

wicej takich samych podstawnikw, to uywa si przedrostkw di

(2), tri (3), tetra (4), penta (5), heksa (6) itd. Przedrostki te

pomijamy w alfabetyzacji podstawnikw.

CH C

H

H

C

C

H C HH

C

HH

HH

H

C

H

H

C

H

H

C

C

H

H H HH

H

H

123

8

456

7

CH3CH2 CH

CH3

CHCH2CH3

CH2CH3

123456

3-etylo-4-metyloheksan 2,6-dimetylooktan

(CH3)3CCH2CH2 CH

CH3

CH2CH3

C C

H

H

C

CH

H

C

H H

H H HH

C

H

H

C

H C

C

H

C

H H H

H

H

H

H

H1 2 3 4 5 6 7

2,2,5-trimetyloheptan

==

2,3,4-trimetylo-6-(2-metylopropylo)undekan

CH3CHCHCHCH2CHCH2CHCH3

CH3

CH3

CH3

CH3

CH2CH2CH2CH2CH3

1 2 3 4 5 6

7 8 9 10 11

1 2 3

7. Jeeli jeden z podstawnikw jest rozgaziony, to nazywamy go

zgodnie z poprzednio podanymi reguami rozpoczynajc

numeracj od atomu wgla doczonego do gwnego acucha.

Nazw jego umieszczamy w nawiasach.

2

8. Dopuszczalne jest stosowanie nazw zwyczajowych, ktre

szczeglnie dobrze s utrwalone: izobutan, izopentan, neopentan

i izoheksan.

9. Alkil to nazwa grupy pochodzcej od alkanu, ale pozbawionej jednego atomu wodoru. Konkretn nazw tworzymy dodajc

przyrostek yl do nazwy alkanu: metyl, butyl, pentyl.

2. NAZEWNICTWO CYKLOALKANW 1. Sprawdzamy liczb atomw wgla w piercieniu i najduszym

podstawniku. Jeeli liczby te s rwne lub liczba atomw wgla

w piercieniu jest wiksza, to nazw tworzymy jako pochodn piercienia.

CH2CH3

CH2CH2CH2CH2CH2CH3

etylocykloheksan 1-cyklopentyloheksan

cykloheksan cyklopentan

2. Jeeli w piercieniu wystpuje kilka podstawnikw, to piercie

numeruje si tak, aby liczba utworzona z ich lokantw bya

najmniejsza.

3. Jeeli moliwe s dwa warianty numeracji, to wybieramy ten,

w ktrym wczeniej pojawiajcy si w nazwie podstawnik uzyskuje

niszy numer.

3

1-etylo-2-metylocykloheksan

CH2CH3

CH3

2

3

1

4

56

4-bromo-1-t-butylo-2-metylocykloheksan

C(CH3)3

CH3

Br

1

45

6 2

3

3. NAZEWNICTWO ALKENW

1. Znajdujemy najduszy acuch zawierajcy wizanie podwjne

i nazywamy go dodajc kocwk en.

2. acuch numerujemy tak, eby podwjne wizanie otrzymao

najmniejszy numer. Jeeli przy numeracji od obu kocw ma taki sam

lokant, to numerowanie zaczynamy od koca bliszego rozgazieniu.

H3CC

HC

CH2CH2CH3

CH2CH2CH3

2 3

4 5 6

11 2

3 4

5 6CH3 CH

CH3

CH

CCH2CH3

H 3. Podajemy nazw wyliczajc podstawniki w porzdku alfabetycznym

i numer pierwszego atomu wgla przy podwjnym wizaniu: 2-metylo-

3-heksen, 3-propylo-2-heksen.

4. Gdy jest wicej wiza podwjnych, to dodajemy kolejny lokant

i kocwk -dien, -trien.

5

C CCH2CH3

CH2CH

H

H CH2

1 2

3 4

2-etylo-1,4-pentadien

4

5. Cykliczne alkeny numerujemy tak, eby atomy wgla wizania

podwjnego otrzymay numery C1, C2, a pierwszy podstawnik mia

numer najniszy.

12

34

5

cyklopentadien

CH31

2

34

56

5-metylo-1,3-cykloheksadien

6. Dopuszczalne s niektre nazwy zwyczajowe: np. grupa metylenowa

CH2, grupa allilowa H2C CH CH2 , grupa winylowa H2C CH . 4. NAZEWNICTWO ALKINW Stosuje si te same zasady jak w nazewnictwie alkanw i alkenw. Do

nazwy acucha (cyklu) dodajemy przyrostek in lub yn, jeeli obecne

jest jedno wizanie potrjne; diyn, triyn, ... jeeli obecnych jest wicej

takich wiza. Jeeli rwnoczenie wystpuj wizania podwjne

i potrjne to zwizki nazywamy enynami. Akceptowane s utrwalone

nazwy zwyczajowe jak acetylen (etyn). Zasady numeracji s

nastpujce:

1. Znajdujemy najduszy acuch (cykl) zawierajcy wizania

wielokrotne. Numerujemy tak, aby wizanie potrjne miao

najniszy numer. Jeeli wystpuje rwnie wizanie podwjne i mamy wybr, to niszy numer dajemy wizaniu podwjnemu.

2. Numeracj cyklicznego zwizku zaczynamy od wizania

wielokrotnego.

5

CH3CH2 C

CH3

CH3

C C CH2CH2CH31 2 3 4 5 6 7 8

3,3-dimetylo-4-oktyn

6-izopropylocyklodecyn

heks-1,3-dien-5-yn

CHCH3

CH3

1

2

34

56

7

89

10

HC C CH CH CH CH2123456

5. NAZEWNICTWO HALOGENKW Atom fluorowca traktujemy jako podstawnik analogiczny do podstawnika

alkilowego.

1. Znajdujemy najduszy acuch wglowy. Jeeli w molekule znajduje

si wizanie wielokrotne, to musi si znale w acuchu gwnym.

2. acuch numerujemy od kraca bliszego pierwszemu

podstawnikowi. Jeeli w molekule wystpuje wicej atomw tego

samego pierwiastka, to w nazwie uwzgldniamy to uywajc

przedrostkw di, tri, tetra ... . Podstawniki w nazwie umieszczamy

w porzdku alfabetycznym (bez brania pod uwag przedrostkw).

2,2-dibromo-5-chloroheksan

CH3CCH2CH2CHCH3

Br

Br

Cl21 3 4 5 6

1,6-dibromo-2,2-dimetyloheksan

BrCH2CH2CH2CH2CCH2Br

CH3

CH3

2 13456

6

1-chloro-3-etylo-4-jodopentan

2 1

345CH3CHCHCH2CH3

CH2CH2ClI

3. Jeeli acuch macierzysty mona ponumerowa prawidowo na dwa

sposoby (zgodnie z regu 2), to wybieramy ten, ktry przypisuje

niszy numer podstawnikowi majcemu pierwszestwo w porzdku

alfabetycznym.

6. NAZEWNICTWO ALKADIENW Nazwy tworzymy analogicznie do nazw alkenw. Na pocztku podajemy

cyfry oznaczajce pooenie pierwszych atomw wgla podwjnych

wiza, a do nazwy acucha dodajemy przyrostek dien, trien ... .

7. NAZEWNICTWO POCHODNYCH BENZENU 1. Unia IUPAC dopuszcza stosowanie wielu nazw zwyczajowych, ktre

utrwaliy si w literaturze.

2. Nazwy monopodstawionych benzenw tworzy si dodajc do

podstawowej nazwy benzen przedrostek oznaczajcy nazw

podstawnika.

Cl CH2CH3 NH2

chlorobenzen etylobenzen aminobenzen(anilina)

benzen

7

3. Nazwy zwizkw aromatycznych (arenw) podstawionych

podstawnikami alkilowymi tworzy si zalenie od dugoci acucha

alkilowego. Jeeli acuch alkilowy ma 6 i mniej atomw wgla, to

uzyskuje nazw jako pochodna benzenu. Jeeli gwny acuch ma

wicej atomw wgla, to nazywamy zwizek jako pochodn alkilow z przyczonym podstawnikiem fenylowym (Ph, ).

CHCH3CH2 CH2CH2CH2CH2CH2CH3

3-fenylononan

4. Nazwy dipodstawionych pochodnych benzenu tworzy si przy

pomocy przedrostkw orto (o), meta (m), para (p) lub odpowiednio

cyfr 1,2-, 1,3-, 1,4-.

1,2-orto

1,3-meta

1,4-para

5. Nazwy pochodnych benzenu majcych wicej ni dwa podstawniki

tworzy si przez podanie pozycji podstawienia i nazwy podstawnika w

porzdku alfabetycznym jako przedrostka przed sowem benzen.

Podstawniki numeruje si tak, aby miay najmniejsze numery.

6. Czsto nazw benzen zastpuje si nazw zwyczajow

monopochodnej i rozpoczynajc numeracj od tego podstawnika

tworzy si nazw zwizku pochodnego.

8

2-chloro-6-nitroanilina 3-amino-5-bromo-4-chlorofenol

H2NCl

Br

OH1

3

2

4

56

4

NH2Cl NO2

1

3

2

5

6

8. NAZEWNICTWO ALKOHOLI 1. Nazwy alkoholi tworzy si od nazwy macierzystego al

Search related