of 24/24
Page 1 of 24 KAKAYAHAN o ITO'Y TUNGKOL SA KAKAYAHAN Ni Prof. VICTOR SANTIAGO PINEDA Isang Paliwanag sa Kumbensiyon Tungkol sa Karapatan ng Mga Taong may Kapansanan Salin sa Filipino ni JOSE LADERAS SANTOS [Former Chairperson of the Philippines’s Commission on the National Language]

KAKAYAHAN o ITO'Y TUNGKOL SA KAKAYAHAN - Unicef

  • View
    288

  • Download
    15

Embed Size (px)

Text of KAKAYAHAN o ITO'Y TUNGKOL SA KAKAYAHAN - Unicef

  • Page 1 of 24

    KAKAYAHAN

    o

    ITO'Y TUNGKOL SA

    KAKAYAHAN

    Ni Prof. VICTOR SANTIAGO PINEDA

    Isang Paliwanag

    sa Kumbensiyon Tungkol sa Karapatan

    ng Mga Taong may Kapansanan

    Salin sa Filipino ni JOSE LADERAS SANTOS [Former Chairperson of the Philippiness Commission on the National Language]

  • Page 2 of 24

    PAGKILALA

    Ang booklet na ito ay sinulat at inihanda ni Victor Santiago Pineda, tagapagtatag ng Victor Pineda

    Foundation at pinakabatang delegado ng Pilipinas sa Ad Hoc Committee na bumuo ng Kumbensyon sa

    Karapatan ng mga Taong may Kapansanan (KKTK).

    Ang proyektong ito'y iminungkahi ng UNICEF na pinamumunuan ni Helen Schulte mula pa nang

    itatag galing sa UNICEF's Child Protection Section, kabalikat si Maria Cristina Gallegos, Voices of

    Youth Coordinator sa UNICEF Adolescent Development and Participation Unit. Ang booklet ay

    pinamatnugutan at inilathala ng UNICEF Dikvision of Communication.

    Lubos na kinikilala ng UNICEF ang suporta ng Save the Children UK at Sweden, at ng Special

    Olympics.

    Pinasasalamatan din namin ang mga tanggapan ng UNICEF sa Armenia, China, Ethiopia, Nicaragua,

    Thailand at Uzbekistan dahil sa mahahalaga nilang ambag.

    Ang espesyal na pasasalamat ay ipinararating din sa mga bata at mga kabataang may mga kapansanan

    na ibinahagi ang kani-kanilang pananaw sa mga isinagawang konsultasyon na inayos ng Save the

    Children at ng Arab Human Rights Foundation sa Sana'a, Yemen, noong Oktubre 2007 at sa Youth

    Summit na inayos naman ng Special Olympics sa Shanghai, China, kaalinsabay ng World Summer

    Games noong Oktubre 2007. Pasasalamat din sa mga lumahok sa online consultation na inayos naman

    ng UNICEF's Voices of the Youth, at sa mga masisipag na kabataang lider bagamat may kapansanan

    mula sa Victor Pineda Foundation's A World Enabled Initiative.

    Espesyal ding pagkilala sa mga batang may kapansanan na nag-ambag ng kanilang mga tula at guhit -

    sining na nagpatingkad sa booklet na ito.

    Pinasasalamatan din namin ang mga kasapi ng technical advisory group ng proyekto dahil sa kanilang

    tiyaga at maunawaing paghimay sa manuskrito, particular, sina Saudamini Siegrist (UNICEF

    Florence), Gerison Lansdown (independent consultant), Aleandra Yuster, Daniel Seymour at Nadine

    Perrault (UNICEF New York), Catherine Naughton (Christian Blind Mission), at Cherie Tropet at

    Vanessa Anaya (Victor Pineda Foundation), na nagsitulong sa pagpulido ng mga unang manuskrito.

    Lubos na lubos din ang aming pagkilala sa suporta ng German Committee para sa UNICEF.

    Karapatang-ari ng United Children's Fund (UNICEF), Abril 2008.

    Kailangan ang permiso bago gamitin ang alinmang bahagi ng booklet na ito. Makipag-ugnayan sa

    Development Professionals Section, Division of Communication, UNICEF

    3 UN Plaza, New York, NY 10017, USA

    Tel (+1-212) 326-7434

    Fax (+1-212) 303-7985

    Email: [email protected]

    Ang permiso ay ipinagkakaloob nang libre para sa kahalagahang pag-aaral at sa mga non-profit

    organization. Ang iba ay hinihilingan ng kaunting kabayaran.

    mailto:[email protected]

  • Page 3 of 24

    Guhit pabalat ni Lisa Lavoie, na binigyang-inspirasyon ng guhit ni Lea Nahomi Hernandez.

    Ang disensyo ng aklat ay kay Cristina Bliss.

  • Page 4 of 24

    MGA NILALAMAN

    1. Mga Pinag-uusapan 2. Pagkilos para sa Pagbabago 3. Tungkol sa Aklat na ito 4. Tungkol sa Kumbensiyon 5. Ang Kumbensiyon sa Karapatan ng mga Taong may Kapansanan 6. Paanong ang mga Karapatan ay Nagiging Katotohanan 7. Sukatin ang In yong Kaalaman 8. Glosaryo

  • Page 5 of 24

    ANG PINAG-UUSAPAN

    Wala akong paa,

    Pero mayroon pa namn akong pakiramdam,

    Hindi ako nakakakita,

    Subalit nakapag-iisip ako sa lahat ng oras,

    Bagama't ako ay pipi,

    Gusto ko pa ring makipag-usap,

    Bakit ang ibang tao'y tinitingnan ako na walang kabuluhan, walang pang-unawa, walang boses,

    Gayong ang kakayahan ko'y gaya rin ng kakayahan ng iba,

    Lalo na sa mga kamalayan ng ating mundo.

    --Coralie Severs, 14, United Kingdom

    Ang tulang ito'y tinig ng milyon-milyong kabataan at katandaan, na namumuhay sa iba't ibang panig ng

    mundo, na may kapansanan. Tungkol sa iba't ibang mukha ng diskriminasyon araw-araw. Ang

    kakayahan ng mga may kapansanan ay hindi pinapansin at ang mga katangian ay minamaliit. Hindi sila

    tumatanggap ng edukasyon at pangangalaga sa kalusugan na kailangan nila, at sila'y hindi isinasama sa

    mga aktibidad sa kanilang lugar.

    Sa kabatiran ng lahat, ang mga may kapansanang kabataan at katandaan sa buong mundo ay mayroong

    karapatang gaya ng tinatamasa ng sino man.

    (PAINTING)

    Encourage meyou can do it!

    Bismarck Benavides, 13, Nicaragua

  • Page 6 of 24

    MGA PAGKILOS PARA SA PAGBABAGO

    Ito ang dahilan kung bakit nabuo ang Kumbensiyon para sa Karapatan ng mga Taong may Kapansanan

    (KKTK). Binibigyang-pananagutan ang mga pamahalaan ng mga bansa sa mundo na pahalagahan ang

    karapatan ng mga kabataan at katandaang may kapansanan.

    Ang UNICEF at ang kanilang mga kapanalig ay puspusang hinihikayat ang lahat ng bansa upang

    pagtibayin ang Kumbensiyon. Ipagtatanggol nito ang lahat ng mga kapansanan laban sa diskriminasyon

    tungo sa pagiging normal na kabilang sa lipunan. Bawat isa sa atin ay mayroong tungkulin. Basahin ito

    at nang malaman kung paanong magiging bahagi sa pagtiyak na bawat nilalang ay kinikilala kung

    paanong dapat silang kilalanin.

    PAGKAUNAWA SA KAPANSANAN (Sidebar)

    Nararamdaman mo na ba na parang hindi ka pinapansin? Kadalasan, ang mga kabataan at katandaang

    mahirap makakita, maglakad o makarinig ay nakadarama na para silang nakapuwera. Napakaraming

    hadlang upang sila'y makisali sa mga gampanin, at ang mga hadlang na ito'y waring ipinatutupad pa ng

    lipunan. Halimbawa, ang isang batang naka -wheelchair, ay gusto ring pumasok sa paaralan. Pero hindi

    niya ito magagawa dahil ang paaralan ay walang rampa na daanan ng wheelchair, at may principal at

    guro na hindi sumusuporta. Upang ang lahat ay maging kasali, kailangang baguhin ang ilang umiiral na

    tuntunin, mga gawi, at maging gusali mismo.

    ANG AKLAT NA ITO

    Ang aklat na ito ay ginawa para sa mga kabataan, at sa tulong na rin nila, upang ipaliwanag ang

    Kumbensiyon para sa Karapatan ng mga Taong may Kapansanan (KKTK), bakit ito binuo at paano

    makatutulong na lubos na malaman ng mga may kapansanan ang kanilang karapatan. Inaasahan namin

    na magagamit ninyo ang aklat na ito at makatutulong sa pagbib igay-impormasyon sa mga kabataan, na

    mayroon silang kapantay na karapatan upang matupad ang kanilang mga pangarap.

    Baka ikaw mismo ang may kapansanan, o may kakilala kang nagtataglay nito. Ang mga taong may

    kapansanan ay nahihirapang makakita, makarinig, maglakad o matandaan ang maraming bagay. Subalit

    sila'y may mga panaginip din, mga pangarap, pag-asa, mga ideya na gusto ring ibahagi sa kapuwa

    gaya ng nilalaman ng mga likhang-sining, mga tula at drowing na inilathala dito.

    Hinihikayat namin kayo na ibahagi sa inyong mga magulang, mga guro, mga kaibigan o maging sino

    man ang ano mang bagay na inaakala ninyo na mahalaga.

    Matatagpuan sa aklat na ito ang buod ng KKTK at ang mga dahilan kung bakit ito nabuo. Matututuhan

    ang karapatan at tungkulin ng bawat isa, gayon din ang mga hakbang at pagkilos ng mga pamahalaan

    upang matulungan ang mga may kapansanan at maipatupad ang kanilang mga karapatan. Kayo mismo

    ay matututo rin kung ano ang aksiyong dapat gawin.

    Sa huling bahagi ng aklat ay may listahan ng mga salitang kasama ang kahulugan. Ang listahan, o

    glosaryo, ay makakatulong para lubos na maunawaan lalo ng ang mga salitang bago sa inyo.

  • Page 7 of 24

    ANO ANG KUMBENSIYON (Sidebar)

    Ang kumbensiyon ay kasunduan ng mga bansa, na ipatupad ng kani-kanilang pamahalaan ang tungkol

    sa pinagkasunduang mga batas tungkol sa isang usapin. Sa sandaling ang isang bansa ay lumagda at

    rumatipika (ratify) sa Kumbensiyon, ito ay magiging legal at gabay sa pagkilos ng pamahalaan sa

    pagpapatupad nito. Nakapagtutulak din ito sa isang pamahalaan upang iangkop o i-amyenda ang

    kanilang umiiral na batas upang higit na maipasunod at magtagumpay ang Kumbensiyon.

    ANO ANG KARAPATANG PANTAO? (Sidebar)

    Lahat ng tao sa mundo ay protektado ng mga batas na nangangalaga sa kanilang karapatang-pantao at

    kinagisnang dignidad (dignidad na taglay ng sino man pagsilang pa lamang). Walang puwera dito.

    Halimbawa, lahat ng tao ay may karapatan sa buhay at kalayaan mula sa pagka-alipin. Ang mga

    karapatang ito ay pinagtibay sa Un iversal Declaration of Human Rights (Pandaigdig na Deklarasyon sa

    Karapatang Pantao [PDKP], 1948), na tinanggap ng lahat ng bansang miyembro ng United Nations.

    Lahat ng bata ay may karapatan sa pangangalagang pagkain at pangkalusugan, karapatang protektahan

    laban sa pang-aabuso at ligalig. Ang mga bata ay mayroon ding karapatang magsalita at sabihin ang

    inaakala nilang matuwid kahit ang nagsasagawa ng desisyon ay ang nakatatanda, at ang mga opinyon

    ng mga bata ay dapat na isinasaalang-alang. Ang karapatan ng mga bata ay nakalagay sa Kumbensiyon

    sa Karapatan ng mga Bata.

  • Page 8 of 24

    Ang mensahe ay KAKAYAHAN

    Ni Victor Santiago Pineda, Pangulo, Victor Pineda Foundation

    Noong ako'y limang taong gulang pa lamang, tumigil ako sa paglalakad. Habang nagkakaedad, ang

    aking mga kalamnan ay humina, at nahihirapan akong huminga. Pakiramdam ko'y walang nakakagusto

    sa akin dahil ako'y kakaiba. Hindi malaman ng aking mga magulang ang gagawin. Pero palagi nilang

    ipinaparamdam na ako'y mahal nila. Naniniwala sila sa akin, at pinababayaan nila ako maging sa mga

    delikadong gawain, upang masubok ang ibang bagay, at magkaroon ako ng tiwala sa sarili. At

    nagkaroon nga ako ng tiwala sa sarili.

    Alam ng aking mga magulang na kailangang lumaban upang ako mismo ang gumawa ng sarili kong

    landas. Mula kamusmusan, gusto kong baguhin ang iniisip ng mga tao kung ano lamang ang aking

    gagawin at ano lang ang magagawa ko. Hanggang matuklasan ko na mayroon palang mga batas na

    pino-protektahan ang gaya ko. Dahil sa mga batas na ito, natanggap ko ang mga tulong na kailangan at

    ako ay naging masipag na mag-aaral.

    Marahil ay lumaki ako na isang batang nagtataka at gumagala lamang sa isang lugar kung hindi ko

    natuklasan ang mga batas para sa karapatan ng mga bata na gaya ko. Nalaman ko rin ang mga batang

    gaya ko mula sa iba't ibang bansa ay nagpupulong sa United Nations para sa usaping ito, at ako'y

    nagtrabaho at nagsikap nang lubos upang mapabilang sa kanila.

    Ako ang pinakabatang delegado sa Special United Nations Committee na sumulat ng burador para sa

    Kumbensiyon para sa Karapatan ng mg Taong may Kapansanan. Nagkaroon ako ng maraming

    kaibigan, sinabi ko sa kanila ang aking mga ideya, katulong ang pamahalaan, binuo namin ang

    Kumbensiyon.

    Bawat tao sa mundo ay magkaiba, at may magkakaibang ideya, karanasan, tradisyon, wika, kultura at

    kakayahan. Nalaman ko, na ang mga pagkakaibang ito ang siyang lumilikha ng maraming posibilidad,

    mga bagong pag-asa, mga bagong panaginip at mga bagong kaibigan.

    Ang aklat na ito ay panawagan para sa pagkilos, para sa mga bata mayroon man o walang kapansanan,

    na tumindig nang sama-sama at ipaglaban kung ano ang tama. Ang pagkakaiba-iba ng mga tao sa

    mundo ay kayamanan ng lahat para kalugdan at pagsalo-salohan. Bawat bata ay bahagi ng pamilya ng

    mundo at may maiaambag na kakayahan. Lahat ng bata ay kasali.

    [Pullquote] Ang pagkakaroon ng kapansanan ay hindi masama. Maaari pa nga itong

    maipagmalaki. Lahat tayo ay magkakaiba, at lahat ay may magkakaibang kakayahan. Bawat bata

    ay maaaring maging embahador ng kakayahan sa ating pamilya, paaralan at buong komunidad.

    Bawat isa sa atin ay may ideya, karanasan, at katutubong dunong na maipaglilingkod. Ang aklat na

    ito ay panawagan sa mga tao upang ang lahat ng bansa ay bigyang-dangal at igalang ang mga bata

    kung ano tayo. Victor Santiago Pineda

    Si Victor Santiago Pineda ay edukador at producer ng pelikula na nagtatrabaho kasama ang mga kabataan upang ipabatid ang kanilang mga karapatan. Binuo niya ang A World Enabled Initiative katulong ang kanyang foundation na nagtuturo sa publiko ng kakayahan at magagawa ng mga batang may kapansanan. Si Ginoong

  • Page 9 of 24

    Pineda ay naglingkod sa United Nations, World Bank, at mga pinuno ng pamahalaan upang isulong ang paggalang, at pantay na dignidad at pagkakataon sa lahat. Mayroon siyang muscular dystrophy at siya'y naka-wheelchair.

    Ako'y masaya kung kailan...

    Ako'y masaya sa mumunting bagay.

    Ako'y masaya kung kailan...

    Nauunwaan ng mga tao ang gusto kong sabihin.

    Kung kailan nagsasalita ako sa isang tao na parehas lamang kami.

    Ako'y masaya dahil naipagmamalaki ko ang aking sarili.

    Ako'y masaya kapag nag-aaral.

    Sa pag-aaral na natututuhan ko ang iba't ibang impormasyon.

    Nalalaman ko kung magkano ang ibabayad ko sa aking kinain.

    Nasasabi ko kung ano ang tama at ano ang mali.

    Ako'y masaya dahil marami ang nagagawa kong mag-isa.

    Ako'y masaya dahil binubunyi ko ang mga manlalaro ng soccer.

    Dahil sukdulan ang kanilang paglalaro.

    Pakiramdam ko isa ako sa kanila.

    At higit na matindi ang aking paglahok.

    Masaya ako dahil mayroon akong panaginip

    Na tila maliit, subalit

    Nagpaplano at matapat na namumuhay araw-araw

    At akoy nakakaramdam ng sobrang tuwa.

    --Kim Yoona, 15, Peoples Republic of Korea

    (Painting)

  • Page 10 of 24

    Right to play, Javlon Rakmonberdiev, 12, Uzbekistan

  • Page 11 of 24

    ANG KUMBENSIYON

    Ang Kumbensiyon sa Karapatan ng mga Taong may Kapansanan (KKTK) ay kasunduan ng mga bansa

    sa buong mundo upang tiyakin na ang mga taong may kapansanan at maging mga walang kapansanan

    ay tinatratong pantay-pantay. Kadalasan, ang Kumbensiyon ay tinatawag ding treaties, covenants,

    pandaigdig na kasunduan, o mga dokumentong legal, ay gabay ng pamahalaan kung ano ang dapat

    gawin upang matiyak na tinatamasa ng mga tao ang kanilang mga karapatan. Lahat ng taong may

    kapansanan, batang lalaki o batang babae man, lahat ay kabilang.

    Ang KKTK ay pinagkaisahan noong Disyembre 13, 2006. Noong Abril 2, 2008, 20 bansa ang

    nagratipika (nagpatibay) sa KKTK, nangangahulugang dapat na itong ipatupad simula sa Mayo 3, 2008

    (tingnan ang mga patakaran sa KKTK sa www.un.org/disabilities.

    Bagamat ang KKTK ay para sa lahat ng may kapansanan, ano man ang kanyang edad, ang aklat na ito

    ay nakatutuk kung ano ang kahulugan ng karaptan sa buhay ng mga bata, dahil ikaw ay mahalaga,

    magagamit itong gabay may kapansanan man o wala.

    BAKIT DAPAT PAHALAGAHAN ANG KUMBENSIYON?

    Kung ikaw, o ang iyong mga magulang o miyembro ng pamilya na may kapansanan, ang Kumbensiyon

    ay nagtataglay ng mahahalagang impormasyon at pampasiglang-puso. Ikaw at ang buong pamilya

    maging mga kaibigang gusting tumulong sa iyoay gagabayan para sa iyong mga karapatan. Nililinaw

    din nito ang mga aksiyong dapat ipatupad ng pamahalaan upang malaman ng mga may kapansanan ang

    kanilang mga karapatan.

    http://www.un.org/disabilities

  • Page 12 of 24

    ANG BUOD NG KKTK

    Ang Kumbensiyon ay napakaraming pangako. Malinaw na ipinapaliwanag ng 50 artikulo kung ano-ano

    ang mga pangakong ito. Sa mga sumusunod na pahina at ang salitang pamahalaan ay nabanggit, ang

    tinutukoy ay ang mga pamahalaang nagratipika na sa Kumbensiyon (tinatawag ding States Parties).

    Optimismo ang ating motto sa buhay

    Pakinggan mo kaibigan, aking kaibigan

    Ang inyong motto ay pag-ibig at pagtitiwala

    Ang buhay ay isang regalo ng ating mapag-arugang Panginoon

    Sa lahat ng nilikha sa langit at sa lupa

    Kung mayroon kang kaibigang may kapansanan

    Manatiling malapit sa kanila para sa mapagtiwalang-damdamin

    Gawin silang optimistiko at minamahal ang buhay

    Sabihin na ang kawalang-pag-asa ay karuwagan

    Katapangan ang walang kapagurang pagpupumilit at determinasyon

    Ang pag-asa ay hangarin natin sa buhay

    Ang isang magalang na ngiti ay bumubigkis sa atin

    Walang kawalang-pag-asa sa buhay

    At ang buhay ay walang kawalang-pag-asa

    --Jwan Jihad Medhat, 13, Irag

    ANO ANG BATAS? [Sidebar]

    Ang batas ay mga patakaran na dapat igalang at sundin ng lahat ng sa gayon ay igagalang ng sino mang

    tao ang kanyang kapwa at nang sama-samang mamuhay nang payapa at ligtas.

    ANO ANG KAHULUGAN KAPAG NAGRATIPIKA? [Sidebar]

    Ang bansang nagratipika sa Kumbensiyon ay ganap na sumasang-ayon sa pagpapatupad nito. Alamin

    kung ang Kumbensiyon ay niratipika na ng inyong bansa. Kung naratipika na nila, inyo na itong

  • Page 13 of 24

    maipapaalala sa mga kinauukulan ang tungkuling dapat gampanan. Ang United Nations ay may

    listahan ng mga bansang nagratipika na sa Kumbensiyon. Kung titingnan sa online kung naratipika na

    ng inyong bansa ang kumbensiyon, dumalaw sa www.un.org/disabilities.

    BUOD NG KUMBENSIYON

    Artikulo 1: Layunin

    Sinusuma ng artikuong ito ang pangunahing layunin ng Kumbensiyon, na palaganapin, protektahan at

    tiyakin ang buo at pantay-pantay na pagtatamasa ng lahat ng karapatang pantao at kalayaan ng bawat

    tao, kabilang ang mga bata.

    Artikulo 2: Depinisyon

    Ang artikulong ito ay listahan ng mga salita na may particular na kahulugan sa Kumbensiyon.

    Halimbawa, wika na kinabibilangan ng sinasalita at ng ginagamitan lamang ng senyas at iba pang

    hindi binibigkas na salita pero nagkakaintindihan ang nag-uusap. Komunikasyon na kinabibilangan

    ng tekstong nababasa, Braille (na gumagamit ng alsadong tuldok para sa mga letra at numero),

    komunikasyon sa pamamagitan ng pakiramdam (paghwak), malalaking print at multimedia (gaya ng

    website at tunog).

    Artikulo 3: Mga Prinsipyong Pangkalahatan

    Mga prinsipyo (pangunahing paniniwala) ng kumbensiyon ang sumusunod:

    a. Paggalang sa kinagisnang dignidad, kalayaan para gumawa ng sariling pagpili at kalayaan sa paggalaw.

    b. Walang diskriminasyon (pantay na pagtingin sa lahat). c. Buong partisipasyon at pagkakasali sa lipunan (maging kasama sa komunidad). d. Paggalang sa pagkakaiba at pagtanggap sa mga taong may kapansanan bilang bahagi ng

    dibersidad ng sangkatauhan.

    e. Pantay (parehas) na pagkakataon. f. Pagiging-may-laan (pagiging may puwang [puwesto] sa sasakyan, lugar at impormasyon at

    hindi pinagkakaitan ng ano mang bagay dahil may kapansanan).

    g. Pagkakapantay-pantay babae o lalaki man (parehas na pagkakataon maging sa batang lalaki o batang babae).

    h. Paggalang sa yumayabong na kakayahan ng mga batang may kapansanan at sa kanilang karapatan na ingatan ang kanilang pagkakakilanlan (paggalang sa kakayahan ng isang bata at

    pagmamalaki kung sino ka).

    Artikulo 4: Pangkalahatang Pananagutan

    Hindi kailanman iiral ang batas na magbubuklod sa mga taong may kapansanan. Kung kinakailangan,

    ang pamahalaan ay lilikha ng bagong batas para protektahan ang karaptan ng mga taong may

    kapansanan at ipatupad ang batas na ito. Kung may matatandang batas o tradisyon na ibinubukod ang

    mga taong may kapansanan, gagawa ng paraan and pamahalaan para baguhin ito.

    Kung mayroong batas o kaugaliang umiiral na pumipigil sa mga batang may kapansanan na

    http://www.un.org/disabilities

  • Page 14 of 24

    gawin ang ginagawa ng ibang batang walang kapansanan, kailangang baguhin ito. Ang inyong

    pamahalaan ay dapat sumangguni sa mga organisasyon ng mga batang may kapansanan

    kasabay ng pagbabago sa tinutukoy na batas o polisiya (policy).

    Sa pagbuo ng bagong batas at polisiya, ang pamahalaan ay dapat sumangguni sa mga taong may

    kapansanan, kabilang ang mga bata.

    Artikulo 5: Pagkakapantay-pantay at kawalang ng diskriminasyon

    Kinikilala ng pamahalaan na lahat ng tao ay dapat protektado ng batas, at ang lahat ng batas ng isang

    bansa ay dapat tamasahin ng sino mang taong naninirahan sa bansang iyon.

    Artikulo 6: Ang mga babaeng may kapansanan

    Alam ng pamahalaan na ang mga kababaihan kabilang ang mga batang babae ay nakakaranas ng ibatt

    ibang diskriminasyon. Sumasang-ayon ang pamahalaan na protektahan ang kanilang karaptang-pantao

    at kalayaan.

    Artikulo 7: Ang mga batang may kapansanan

    Sumasang-ayon ang pamahalaan na gumawa ng mga kailangang aksiyon upang ang mga batang may

    kapansanan ay magtamasa rin ng lahat ng karapatang-pantao at kalayaang tinatamasa ng ibang bata.

    Sumasang-ayon din na tiyakin na ang mga batang may kapansanan ay makapaghayag ng kanilang

    pananaw nang buong laya sa lahat ng bagay na may epekto sa kanila. Kung ano ang mabuti sa bataw

    bata ay dapat unahin.

    Ang mga batang babaw at mga batang lalaki na may kapansanan ay may kapantay na karaptan

    para sa lahat ng bata. Halimbawa, lahat ng bata ay may karaptang pumasok sa paaralan,

    maglaro at protektahan sa ano mang kaguluhan, at kailangang kasali sa mga desisyong

    nakakaepekto sa kanila. Kailangang ipagkaloob ng pamahalaan ang mga impormasyon at

    suporta sa mga batang may kapansanan para ipatupad ang kanilang karapatan.

    Ang media ay dapat mag-ulat sa hindi pantay na trato sa mga batang may kapansanan.

    Artikulo 8: Kabatiran

    Kailangang palaganapin ng pamahalaan ang kabatiran tungkol sa karaptan at dignidad ng mga taong

    may kapansanan at ang kanilang mga nagawa at kakayahan. Sang-ayon ang pamahalaan na labanan ang

    ano mang kaasalan, pagwawalang-halaga at aktibidad na makasasakit sa mga taong may kapansanan.

    Ang inyong paaralan, halimbawa, ay dapat magsulong ng pagkilos at paggalang sa mga taong may

    kapansanan, maging sa mga bata.

    Artikulo 9: Aksesabilidad

    Sang-ayon ang pamahalaan na gawing marapat sa mga taong may kapansanan na malayang maki-

    pamuhay at maki-bahagi sa komunidad. Ano mang pangpublikong lugar, kabilang ang mga gusali,

    kalsada, paaralan at hospital, ay may parehas na atensiyon sa mga taong may kapansanan, kabilang ang

    mga bata. Kung ikaw ay nasa pampublikong gusali at nangangailangan ng tulong, isang gabay, ang

  • Page 15 of 24

    nakapagbabasa o propesyonal sa mga sign language ay kailangan naroon para tulungan ka.

    (PAINTING)

    Kapayapaan sa Lahat ng Bata, Ani Verdyan, 8, Armenia

    PAANO ANG TUNGKOL SA TEKNOLOHIYA [Sidebar]

    Ang mga telepono, computer at iba pang teknolohiya ay kailangang magagamit ng mga taong may

    ibang kakayahan. Halimbawa, ang mga websites ay kailangang may-disenyo na aakma sa mga taong

    hindi kayang gumamit ng keyboard, o may problema sa pandinig at pananaw. Dapat na magkaroon ng

    format na angkop sa kanila. Ang computer ay puwedeng igawa ng Braille keyboard, puwede ring

    gamitan ng speech synthesizer na kariringgan ng mga salitang nakikita sa monitor.

    Artikulo 10: Karapatan sa buhay

    Lahat ng tao ay isinilang na may karapatan sa buhay. Tinitiyak ng pamahalaan na itoy pantay na

    maipatutupad sa mga tao mayroon man o walang kapansanan.

    Artikulo 11: Kalagayan sa panganib at emergency

    Ang mga taong may kapansanan ay may katulad na karapatan para sa lahat na maging protektado at

    ligtas sa panahon ng digmaan, sa emergency at natural na kalamidad, katulad ng bagyo. Hindi ka

    kailanman maipupuwera sa kanlungan o kayay iiwanan dahil may kapansanan samantalang ang ibay

    naililigtas.

    Artikulo 12: Pantay na pagkilala sa harap ng batas

    Ang mga taong may kapansanan ay may kapantay na karapatan sa mga serbisyo at mga pang-legal na

    kapasidad. Nangangahulugan ito, na sa inyong paglaki, mayroon man o walang kapansanan, maaari

    kang makautang para sap ag-aaral o lumagda ng kontrata upang mangupahan ng apartment. May

    karapatan kang bumili o magmana ng ari-arian.

    Artikulo 13: Access sa hustisya

    Kung ikaw ay nasaktan sa isang krimen, nakita ang iba na nasaktan, o kayay inakusahan sa paggawa

    ng mali, may karapatan ka na tratuhin gaya ng pagtrato sa iba sa panahon ng imbestigasyon.

    Kailangang tulungan ka ng pamahalaan sa pagtatanggol sa lahat ng legal na proseso.

    Artikulo 14: Kalayaan at seguridad ng isang tao

    Kailangang tiyakin ng pamahalaan na ang mga taong may kapansanan ay may kalayaang protektado ng

    batas, katulad ng kalayaang tinatamasa ng iba.

    Artikulo 15: Kalayaan mula sa torture o kalupitan, hindi makatao at mapanghamak na pagtrato at

  • Page 16 of 24

    parusa

    Walang sino man na dapat i-torture o hamakin o pagmalupitan. At ang lahat ay may karapatang

    tumanggi na gamitin sa medical at siyentipikong eksperimento.

    Artikulo 16: Kalayaan mula sa kaguluhan o pang-aabuso

    Ang mga batang may kapansanan ay dapat protektahan mula sa kaguluhan at pang-aabuso. Hindi sila

    dapat i-maltrato o saktan sa loob ng tahanan o sa labas man. Kung naranasan mong ma-maltrato,

    mayroon kang karapatan na humingi ng tulong upang matigil ang pang-aabuso at makabawi.

    Artikulo 17: Proteksiyon sa tao

    Walang sino mang magta-trato sa iyo ng kulang at di kapantay ng sa iba dahil mayroon kang pang-

    pisikal at pang-mental na pagkakaiba. May karapatan kang igalang kahit ano ka pa!

    Artikulo 18: Karapatan sa paggalaw at nasyonalidad

    Lahat ng bata ay may karapatang legal na i-rehistro ang pangalan, bilang nasyonalidad at, hanggang

    maaari, karapatang malaman at mapangalagaan ng mga magulang. Ang isang tao ay hindi maaaring

    pigilin sa pagpasok o paglabas ng bansa dahil siyay may kapansanan.

    Artikulo 19: Kalayaang mamuhay at mapabilang sa komunidad

    Ang isang tao ay may karapatang pumili kung saan niya gusting mamuhay, mayroon man o walang

    kapansanan. Sa inyong paglaki, magkakaroon ka ng karapatang mamuhay nang Malaya at kung

    gugustuhin mo, ay mapabilang sa komunidad. Mayroon ka ring karapatan sa ibang serbisyo kung

    kailangan moa ng tulong sa pamumuhay sa isang komunidad, gaya ng pangangalaga sa inyong tahanan

    at mga personal na pangangailangan.

    Artikulo 20: Personal na mobilidad

    Ang mga batang may kapansanan ay may karapatan na lumibot at maging Malaya. Kailangang

    tulungan sila ng pamahalaan upang magawa ito.

    Artikulo 21: Kalayaan sa ekspresyon at opinion, at impormasyon

    Ang mga tao ay may karapatan na ipahayag ang kanyang opinion, maghanap, tumanggap at ibahagi

    ang impormasyon sa paraan na kanyang mauunawaan at magagamit.

    Artikulo 22: Paggalang sa pribadong pamumuhay

    Walang sino man ang may karapatan na manghimasok sa buhay ng iba, mayroon man o walang

    kapansanan. Ang mga taong may impormasyong alam sa ibang tao, gaya ng kalagayang

    pangkalusugan, ay kailangan i-pribado na lamang niya ito.

    Artikulo 23: Paggalang sa tahanan at sa pamilya

  • Page 17 of 24

    Ang sino mang tao ay may karapatang mamuhay sa piling ng kanyang pamilya. Kung mayroon kang

    kapansanan, ang inyong pamahalaan ay may tungkuling tulungan ang iyong pamilya sa mga gastusing

    pang-may-kapansanan, impormasyon, at iba pang serbisyo. Hindi ka dapat mahiwalay sa pamilya dahil

    mayroon kang kapansanan. Kung hindi ka makapamumuhay sa piling ng kamag-anak, tungkulin ng

    pamahalaan o ng komunidad na pangalagaan ka. Ang mga kabataan na may kapansanan ay may katulad

    na karapatan gaya ng iba pang kabataan sa impormasyong pangkalusugan at panganganak. Mayroon

    ding katulad na karapatan gaya ng iba sap ag-aasawa at pagbuo ng sariling pamilya.

    Ang mga batang may kapansanan ay may karapatang maglibot at maging malaya.

    (PAINTING)

    Pang-araw-araw na Buhay sa Aking Komunidad, Pedro Jose Rivera, 14, Nicaragua

    Artikulo 24: Edukasyon

    Lahat ng tao ay may karapatang pumasok sa paaralan. Kung mayroon kang kapansanan, hindi ka

    maaaring i-puwera sa edukasyon dahil ditto. Hindi ka puwedeng papag-aralin sa hiwalay na paaralan.

    Mayroon kang karapatan sa katulad na edukasyon at kurikulum gaya ng sa ibang bata, at ang inyong

    pamahalaan ay may tungkuling bigyan at tulungan ka sa mga pangangailangan para ito mangyari.

    Halimbawa, gagawa ito ng angkop na Sistema na ikaw ay matututong makipag-ugnayan sa paraang

    malalaman ng inyong mga guro ang pagtugon sa iyong mga pangangailangan.

    Artikulo 25-26: Kalusugan at rehabilitasyon

    Ang mga taong may kapansanan ay may karapatan, sa pantay na uri at kalidad, sa libre at makakayang

    pangangalagan pang-kalusugan, gay ng ipinagkakaloob sa iba. Kung ikaw ay may kapansanan,

    mayroon kang karapatan sa pang-kalusugan at pang-rehabilitasyon na paglilingkod.

    Artikulo 27: Trabaho at Gawain

    Ang mga taong may kapansanan at may kapantay na karapatan sa paggawa sa kanilang piniling trabaho

    ng walang diskriminasyon.

    Artikulo 28: Mahusay na antas ng buhay at proteksiyong panlipunan

    Ang mga taong may kapansanan ay may karapatan sa pagkain, malinig na tubig, pananamit at pabahay

    nang walang diskriminasyon. Dapat tulungan ng pamahalaan ang mga batang may kapansanan na

    nagdaralita.

    Artikulo 29: Pakikibahagi sa pulitika at pampublikong buhay

    Ang mga taong may kapansanan ay may karaptang lumahok sa pulitika at bulay-publiko. Sa sandaling

    marating ang edad na itinakda ng batas ng iyong bansa, may karapatan ka nang bumuo ng grupo,

    maglingkod sa publiko, bumahagi sa botohan, bumoto at mahalal sa tungkuling pampamahalaan,

    mayroon ka mang kapansanan o wala.

    Artikulo 30: Pakikibahagi sa pangkulturang buhay, libangan, pampasaya at palakasan

  • Page 18 of 24

    Ang mga taong may kapansanan ay may karapatang gaya ng sa iba upang makibahagi sa sining, palaro,

    kumpetisyon, paggawa ng pelikula, at ng iba pang aktibidad na panlibangan. Kaya, ang mga sinehan,

    tanghalan, museo, palaruan at aklatan ay marapat lamang na madaling marating o mapasok ng sino

    man, kabilang ang mga batang may kapansanan.

    Artikulo 31: Estatistika at koleksiyon ng datos

    Ang mga bansa ay dapat mangulekta ng datos tungkol sa mga taong may kapansanan upang makabuo

    ng higit na manuting serbisyo at programa para sa kanila. Ang mga taong may kapansanan na nag-

    ambag sa pananaliksik tungkol sa kapansanan ay may karapatan na tratuhing may paggalang sa

    makataong paraan. Ano mang impormasyong nagging bunga ng kanilang pananaliksik ay dapat

    panatilihing kumpidensiyal. Ang mga estatistikang nokolekta ay marapat lamang na maging abot-

    kabatiran ng mga tao may kapansanan man o wala.

    Artikulo 32: Pandaigdin na kooperasyon

    Ang mga bansa ay dapat magtulungan para sa pandaigdig na pagpapatupad ng mga artikulo ng

    Kumbensiyon. Kabilang din ang mga bansang may hiigit na kakayahan (gaya sa impormasyong

    pangteknolohiya at pangsiyensiya), ibabahagi sa ibang bansa, upang sa gayon ay higit na maraming tao

    ang makinabang sa mga karapatang nilinaw sa Kumbensiyon.

    Artikulo 33-50: Patakaran sa kooperasyon, pagsubaybay at pagpapatupad ng Kumbensiyon

    Ang KKTP ay may kabuoang 50 artikuloAng srtikulong 33-50 at tumatalakay kung paanong ang

    katandaan, higit sa lahat ng mga taong may kapansanan kasama ang kanilang organisasyon, at ang

    pamahalaan ay dapat magkabalikat na kumilos upang tiyaking iiral ang lahat ng karapatan ng mga

    taong may kapansanan. Tingnan ang kabuoan ng mga artikulong ito sa: www.un.org/disabilities.

    (PAINTING)

    Kamiy Naglalaro, Tatev Danielyn, 15, Armenia

    Dalawang daigdig

    Nahahati sa pagitan ng tainga

    Ng tunog at katahimikan.

    Hindi tiyak, hindi kayang sumali

    Umagos ang luha

    Bukod sa ilang kamay,

    Nanghila, nanulak, nanghikayat,

    http://www.un.org/disabilities

  • Page 19 of 24

    At walang humpay

    May luhang umagos,

    At may ngiting sumusungaw,

    Nanatiling nakapirmi sa pagitan,

    Na pagmamahal---

    --Sarah Leslie, 16, United States of America

  • Page 20 of 24

    PAANONG ANG KARAPATAN AY NAGING TOTOO

    Ang karapatan ng batang may kapansanan ay katulad rin ng ibang bata. May bahagi ka upang ipabatid

    sa buong mundo ang tungkol sa Kumbensiyon. Ang mga tao ay dapat magsalita at kumilos kung gusto

    nila na isama ang lahat sa kanilang lipunan.

    Kung ikaw ay may kapansanan, ibinibigay sa iyo ng Kumbensiyong ito, ng iyong pamahalaan at ng

    iyong pamilya, ang sandata upang maipagtagumpay ang iyong karapatan at mga pangarap. Dapat kang

    magkaroon ng parehas na pagkakataon sa paaralan at nang maging kasali ka sa mga aktibidades. Ang

    mga katandaan sa iyong paligid ay dapat tumulong na ilibot ka sa paligid, makipag-usap at makipaglaro

    sa kapuwa bata, ano mang uri ng kapansanan ang taglay mo.

    Ikaw ay isang mamamayan, miyembro ng inyong pamilya at ng komunidad, at Malaki ang maiaambag

    mo sa lipunang ito pagdating ng araw.

    ANO ANG IYONG MAGAGAWA

    Napakahalaga na mabago ang maraming gawi at mga patakaran upang ang mga batang may

    kapansanan ay makapasok sa paaralan, makipaglaro sa mga bata at maging bahagi ng mga aktibidad ng

    ka-edad mo. Sa inyo bang paaralan ay isinasali ang mga batang may kapansanan sa lahat ng mga

    gampaning pampaaralan? Ang mga guro ba ay nakikinig at tumutugon sa mga pangangailangan ng mga

    batang may kapansanan? Mayroon bang rampa, at interpreter na marunong ng sign language at iba

    pang nakakatulong na teknolohiya? Mabuti! Kung gayon ay pantay ang pagturing ng inyong paaralan

    sa lahat ng bata may kapansanan man o wala. Sinusunod ng inyong paaralan ang Kumbensiyon.

    Nakakalungkot, mayroon pa ring mga taong hindi parehas ang pagtingin sa mga batang may

    kapansanan. Mayroon kang tungkulin upang ang inyong komunidad ay maging parehas. Masisimulan

    mo sa loob ng inyong tahanan at loob ng paaralan na maturuan ang mga magulang at guro na baguhin

    ang kanilang maling pananaw.

    Napakaraming bagay ang iyong magagawa na maturuan ang marami tungkol sa KKTK at makilala ang

    potensiya ng mga batang may kapansanan. Halimbawa, puwede mong gawin ang mga sumusunod:

    Maging bahagi ng mga organisasyon at kampanyang pang-impormasyon. Malaking lakas ang ibinibigay ng bilang. Ang isama ang iyong lakas sa iba, makakatulong ka sa local na samahan

    ng isang pambansa at pandaigdig na organisasyon.

    Bumuo ka ng sariling proyekto. Magsimula ng isang makatawag-pansing programa, maglunsad ng programa sa pagtitipon ng pondo, magsagawa ng survey (May kakilala k aba na na-maltrato?

    Ang inyo bang paaralan ay may hagdan nga ngunit wala naming rampa?). Gumawa ka ng

    petisyon na humihinging alisin ang mga sagabal sa pagsusulong ng KKTK.

    Bumuo ka ng club na makaktulong palaganapin ang Kumbensiyon. Pagsama-samahin moa ng mga batang may kani-kanyang kakayahan, magdaos ka ng mga social events imbitado ang mga

    kaibigan at bagong kakilala upang sumali sa club. Magkaroon ng kasayahang pampelikula, at

    magsalo-salo sa pagkain. Maging masaya at sumaya rin ang iba pa sa pinagsama-samang

    kakayahan.

    [Pullquote] Tumindig ka para sa iyong karapatan at ang iba ay titindig ding kasama mo, lahat ng

  • Page 21 of 24

    bata ay may KAYA na pumasok sa paaralan, KAYA na maglaro, KAYA na maging bahagi ng lahat.

    Hindi ito tungkol sa HINDI KO KAYA. Itos tungkol sa KAYA KO! Victor Santiago Pineda

    Magdaos ng mga presentasyon sa inyong paaralan at sa iba pang kalapit-paaralan tungkol sa karapatan ng mga batang may kapansanan. Gumawa ng mga poster at mga pang-teatro na

    palabas upang matulungan mong malaman ng kapwa mag-aaral ang mga karapatan ng mga

    batang may kapansanan. Hilingin moa ng tulong ng mga guro at magulang, at planuhin kung

    kalian at saan ka maaarinig makapagturo. Anyayahan ang inyong school principal na dumalo sa

    presentasyon.

    Gumawa kasama ang iyong grupo ng likhang-sining tungkol sa karapatan ng mga batang may kapansanan. Maaarinig itoy drowing, painting o nilihokano man ang gusto mong gawin na

    maaaring gamitin para ibahagi ang iyong alam. Tingnan kung puwede mong i-display o ma-

    exhibit sa paaralan ang mga nalikha, sa local na aklatan, galerya o restaurantskung saan may

    tao na maaaring matuwa sa inyong ginawa. Maaari mong ilipat sa iba pang lugar ang inyong

    exhibit upang maipabatid ang Kumbensiyon sa hight na maraming tao.

    Ibahagi moa ng iyong karanasan at mga napulot na aral sa ibang tao. Isang magandang online discussion ang inilunsad ng UNICEFs Voices of Youth kung saan ang sino man ay maaarinig

    makipag-ugnayan.

    Ang mga itoy ilan lamang sa mga ideya at mga bagay na maaaring magawaang limit ay ang

    himpapawid. Hilingin sa mapagkakatiwalaang katandaan ang tulong na buuin ang iyong organisasyon,

    at maging masaya!

    (SEVERAL ARTWORK)

    Title: Rock Bang ng mga Batang may Kapansanan, Valerie de Avola, 13, Italy

  • Page 22 of 24

    PAGSUSULIT SA INYONG DUNONG

    (1) Ilagay ang nawawalang salita a. Isa sa mga prinsipyo ng Kumbensiyon para sa mga Karapatan ng mga Taong may

    Kapansanan at lubos na pakikibahagi at _______________________ sa lipunan.

    b. Maraming dating patakaran, kaugalian at gusali na dapat _____________________ upang matiyal na ang mga batang may kapansanan ay makakapasok sa paaralan, makakapaglaro at

    makikibahagi sa mga gampaning gustong gawin ng lahat ng bata.

    c. Lahat ng tao ay mayroong __________________________ na karapatan. d. Ang mga batas ay hindi dapat ____________________________ laban sa mga taong may

    kapansanan.

    e. Ang _______________________ ay ginagamit sa maraming anyo; maaaring itoy nakasulat, sinasalita o insinesenyas.

    (2) Ayusin ang mga salita at bumuo ng pangungusap (English)

    ew ____________________ rea ____________________ lal ____________________

    dan ____________________ entffdeir ____________________ lla ____________________

    vhea ____________________ biiities ____________________ deeifrntf

    ____________________

    and ____________________ aehv ____________________ lla ____________________

    ew ____________________ het ____________________ igthrs

    ____________________

  • Page 23 of 24

    GLOSARYO

    Pagtanggap: Pormal na tinanggap (halimbawa, pagtanggap sa kumbensiyon o deklarasyon)

    Artikulo: Parapo o seksiyon sa isang legal na dokumento. Ito ay may bilang; pinapadali ng mga bilang

    na ito ang paghanap ng impormasyon, gayon din ang pagsulat at pag-uusal tungkol ditto.

    Mapantulong na teknolohiya: Kasangkapan sa makabagong teknolohiya na magagamit ng lahat ng

    tao mayroon mang kapansanan o wala. Mga kasangkapan na makakatulong at kung wala ito ay

    mahihirapan ang may kapansanan, gaya ng wheelchair. Malalaking letra sa monitor para madaling

    basahin lalo na kung may kalabuan na ang mata.

    Lupon, komite: Grupo ng tao na pinili para sa isang Gawain upang magtulong-tulong sa isang

    gampanin para sa kapakanan ng organisasyon.

    Komunikasyon: Pagbabahagi ng impormasyon. Nangangahulugan din ito ng pagbasa, pagsasalita at

    pagkaunwa gamit ng multimedia.

    Kumbensiyon: Kasunduan ng mga bansa na bumuo at sumunod sa pinagkaisahang batas.

    Ang Kumbensiyon para sa Karapatan ng mga Bata ay isang kasunduan upang tiyakin na lahat ng bata

    ay magtatamasa ng kanilang karapatan bilang miyembro ng lipunan at magkakaroon ng espesyal na

    pangangalaga at proteksiyon na kailangan nila bilang bata. Ang Karapatan ng mga Bata ang

    pinakatanyag na karapatan sa kasaysayan.

    Ang Kumbensiyon para sa Karapatan ng mga Taong may Kapansanan (KKTK) at isang kasunduan na

    tumitiyak na lahat ng tao, kabilang ang mga bata na may kapansanan, ay magtatamasa ng lahat nilang

    karapatan.

    Dignidad: Kinagisnang kahalagahan at karapatang igalang bilang isang tao. Ang pagtuturing na may

    dignidad ay nangangahulugang pagtanggap ng marangal na pagtrato.

    Diskriminasyon: Pagpupuwera sa isang tao dahil hindi nila gusto o kayas may taglay na kapintasan.

    Hindi makatarungang pagtrato ng isang tao, o grupo ng tao dahil sa mga kaugnay na kadahilanan:

    kulay, lahi, relihiyon, kapansanan at iba pang kauri.

    Implementasyon: Ang pagpapatupad ng isang bagay. Ang pagpapatupad sa mga artikulo ng

    Kumbensiyon ay nangangahulugan ng realisasyon sa pantay pantay na karaptan ng lahat ng tao.

    Kinagisnang dignidad: Dignidad na kasama ng lahat ng tao mula pa sa pagkasilang.

    Legal: Umiiral na mga batas.

    Muscular dystrophy: isang kondisyong medical kung saan humihina ang kalamnan ng isang tao.

    Ratipikasyon: Kapang ang nilagdaan sa Kumbensiyon ay pinagtibay ng isang bansa at ipinatupad sa

    bansang iyon. (Niratipika, pagkaratipika, iraratipika.)

  • Page 24 of 24

    Miyembrong Estado: Mga bansang lumagda sa Kumbensiyon.

    UNICEF: United Nations Childrens Fund. Ito ang ahensiya ng United Nations na tanging trabaho ay

    pangalagaan ang karapatan ng mga bata, kaligtasan, paglaki hanggang magkaisip, proteksiyon, upang

    ang mundo ay maging mabuti at ligtas na panirahan sa kapakanan ng mga bataat nating lahat.

    United Nations: Organisasyon ng halos lahat ng bansa. Ang mga pamahalaan ay nagpupulong sa

    United Nations sa New York at sama-samang nagtatrabaho para sa kapakanan ng mundo.

    Universal Declaration of Human Rights: Nilagdaan noong Disyembre 10, 1948 ng lahat ng bansang

    miyembro ng United Nations. Ito ang dokumento ng lahat ng karapatan ng tao sa mundo.