of 17 /17
Fiziologija reproduktivnih organa

Fiziologija reproduktivnih organa - WordPress.com...2020/06/20  · •Mladalačko doba nastupa od 11 do 13. godine kod djevojčica, i 12. –14. godine kod dječaka, a traje kod žena

  • Author
    others

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Fiziologija reproduktivnih organa - WordPress.com...2020/06/20  · •Mladalačko doba nastupa od...

  • Fiziologija reproduktivnih organa

  • Spolni organi

    • Spolne organe čovjeka čine spolne žlijezde i spolni organi.

    • Kod muškarca spolni organisu funkcionalni osposobljeni za prenos i izlučivanje spolnih stanica prilikom oplodnje, a u žena spolni organi su osposobljeni za prijem oplođenog jajašca, njegov razvoj u plod i za rođenje djeteta.

  • Muški spolni organi

    • Muške spolne žlijezde su sjemenici (testisi) i pomoćne spolne žlijezde prostata isjemeni mjehurići,

    • Spolni organi su: pasjemenici(epididymis), sjemevodi, ejakulatorni kanali, spolni ud (penis) i mošnje (skrotum)

    • Sjemenici su žlijezde smještene u mošnji. Razvijaju se u trbušnoj šupljini , a prije rođenja spuštaju sekroz kanale u mošnju. Mošnji se sjemenici nalaze na temperaturi od 32o do 34, što je optimalno za spermatogenezu.

    • Površinu sjemenika obavija ovojnica koja se grana unutra i tkivo sjemenika dijeli na režnjiće u kojima se nalaze sjemeni kanalići.

    • Unutar kanalića se odvija spermatogeneza.

  • • Sjemenici su žlijezde smještene u mošnji. Razvijaju se utrbušnoj šupljini , a prije rođenja spuštaju se krozkanale u mošnju. U mošnji se sjemenici nalaze na temperaturi od 32o do 34, što je optimalno za spermatogenezu.

    • Površinu sjemenika obavija ovojnica koja se grana unutra i tkivo sjemenika dijeli na režnjiće u kojima se nalaze sjemeni kanalići.

    • Unutar kanalića se odvija spermatogeneza.

  • • Nastali spermiji odlaze u pasjemenik u kome dozrijevaju i postaju pokretni. Iz pasjemenika idu u sjemevod u kome mogu ostati nekoliko mjeseci.

    • Sjemevodom spermiji dolaze u sjemene mjehuriće u kojim se hrane.

    • Sjemeni mjehurići prelaze u ejakulatorni kanal koji ide u prostatu.

    • Prostata luči sekret koji neutralizira kiselost i pojačava pokretljivost spermija. (maksimalno pokretljivi pri pH iznad 6.

    • Sekret sjemenih mjehurića 60% i prostate 30% čine zajedno sa spermijima spermu.

    • 1 ml sperme sadrži 60 – 150 miliona spermija.

    • Muškarac je neplodan ako u jednom ml broj spermija manji od 20 miliona.

    • Mokraćna cijevo prolazi kroz spolni ud na kojem se razlikuje korijen, tijelo i glava. Na vrhu glave je prepucij.

    • U unutrašnjosti spolnog uda oko mokraćne cijevi nalaze se dva šupljikava i jedno spužvasto tijelo. U ovim formacijama prilikom spolnog uzbuđenja krv navire i ud nabrekne što nazivamo erekcijom.

    • Dječacima u pubertetu za vrijeme sna može se dogoditi erekcija s ejakulacijom –pojava se naziva polucija.

    • Sjemenici – izlučuju hormon testosteron. Testosteron se luči prvih nekoliko mjeseci fetalnog razvoja što utiče na razvoj spolnih organa i spuštanja sjemenika u mošnje.

    • Ako se sjemenici ne spuste na vrijeme i ostanu u trbušnu šupljinu nastajekriptorhizam.

    • Nakn rođenja prestaje lučenje testosterona, a ponovo počinje u pubertetu kada testosteron utiče na razvoj sekundarnih spolnih oznaka.

  • • Ženske spolne žlijezde su jajnici (ovariji), a spolni organi su: jajovodi (tuba uterina),maternica (uterus), rodnica (vagina), i vanjsko spolovilo (vulva).

    • Jajnici su žlijede u kojim se lučeženski spolni hormoni i vrši oogeneza – stvranje ženskih spolnih stanica.

    Ženski spolni organi

  • • Spolno sazrijevanje djevojčica, a tako i oogeneza, počinje u pubertetu između 10. i 13. godine.

    • U tom se periodu počinju lučiti i hormoni čija se koncentracija u krvi periodično mijenja.

    • Jajovodi su cjevasti organi koji povezju jajnike i maternicu. Sluznica jajovoda je obložena epitelom koji pravi pokrete i tako prenosi oocitu ili u slučaju oplodnju zigotu u šupljinu maternice.

    • Maternica je šupalj mišićni organ kruškastog oblika. U njoj se tokom oplodnje razvija plod.

    • Svojim donjim krajom (grlićem – cerviks)maternica ulazi u rodnicu.

    • Rodnica je elastična cijev koja povezuje maternicu s vanjskim spolovilom. Ušće rodnice kod djevojčica je djelimično zatvoreno tankom opnom koju nazivamo djevičnjak (hymen).

    • Vanjsko spolovilo ili stidnicu čine dražica (klitoris), male i velike usne.

  • Menstrualni ili ovarijski ciklus• Menstruacijski ciklus započinje u pubertetu

    pojavom prvog krvarenja ili menstruacije(menarha) i nastavlja se tokom cijelog reproduktivnog razdoblja u životu žene.

    • Menstruacijski ciklus je razdoblje između dvjemenstruacije i traje približno 28 dana.

    • Prvi dan menstralnog ciklusa računa se prvi dan krvarenja, a posljednji je dan menstruacijskog ciklusa dan prije početka sljedećeg krvarenja.

    • Ciklus reguliraju hormoni hipofize (FSH i LH), i hormoni jajnika (estrogen i progesteron).

    • Ciklus se može podijeliti u tri faze: folikularnu(počinje menstruacijom), ovulacijsku (završava ovulacjom) i sekrecijsku (završava početkom menstruacije).

  • Kontracepcija i planiranje porodice• Kontracepcija je sprečavanje začeća. Ona je u funkciji

    zdravlja žene jer se njome sprečava obavljanje abortusa.

    • Kontraceptivna sredstva mogu koristiti i muškarci i žene, a dijele se na: mehanička, hemijska i hormonska.

    • Mehanička sredstva – sprečavaju kontakt spermija i jajne stanice. Tu spada prezervativ, femidom (gumena navlaka koju žena stavlja u rodnicu), dijafragma (gumena kapica čiju veličinu određuje ljekar), spirala (to je plastični ili metalni umetak koji ginekolog uloži u maternicu).

    • Hemijska sredstva – žena stavlja u rodnicu prije spolnog odnosa a to su spermicidne pjene i gelovi koji ubijaju spermije.

    • Hormonska sredstva – to su kontracepcijske tablete, injekcije i flasteri, koji sprečavaju ovulaciju.

    • Ni jedno od ovih sredstava ne pruža 100% nu zaštitu.

    • Parovi koji imaju željeni broj djece mogu se odlučiti naSterilizaciju. Kod muškaraca ona se vrši podvezivanje sjemenovoda a kod žena jajovoda.

    • Odgovorno spolno ponašanje podrazumijeva i zaštitu od spolno prenosivih boliesti i zaštitu od neželjene trudnoće.

    • Spolna apstinencija – suzdržavanje odspolnog odnosa, predstavlja vid odgovornog roditeljstva i planiranje porodice.

    • Planiranjem porodice – muškarac i ženazajednički odlučuju kada će imati djecu ikoliko djece žele.

    • U tome im pomažu prirodne metode planiranja začeća i sredstva za zaštitu od trudnoće.

    • Primjena jednog ili drugog načina zovemo kontracepcijom.

    • Prirodne metode – su prekinuti snošaj (koitus), praćenje bazalne temperature (viša je za oko 0,5 oC za vrijeme ovulacije).

  • Ontogeneza čovjeka – prenatalni i postnatalni život

    • Prenatalni život – je unutarmaterinsk život i traje 280 dana ili 10 lunarnih mjeseci.

    • Počinje oplodnjom (fertilizacija) koja se događa u prvoj trećini jajovoda. Oocita je sposobna za oplodnju oko 24 h, a spermiji mogu biti sposobni za oplodnju i do 72 h.

    • Od 250 miliona spermija samo njih dvjestotinjak uspije proći iz rodnice i maternice u jajovod

    • Corona radiata jajne stanice probija seenzimom iz akrozoma spermija. Nakon prodora jednog spermija zona pellucidazadeblja i onemogući prodor drugih spermija.

    • Ulaskom glave spermija u oocitu, završava se II mejotička dioba i stapaju jezgra oocite i spermija (oplodnja) i nstaje zigot.

  • Začeće - oplodnja• Na putu do maternice odvjaju se diobe zigota koje

    zovemo brazdanje. (nakon otprilike 30 sati zigot se podjijeli na dvije ćelije, a narednih 10 – 20 h na četiri.

    • Trećeg dana brazdanja 12 – 14 ćelija koje zovemoblastomere oblikuju morulu.

    • Iz morule nastaje blastocista koja se sedmog dana nakon oplodnje ugnijezdi (implantira)u sluznicu maternice.

    • Blstocista se sastoji od dva sloja: vanjskog slija –trofoblasta i unutrašnjeg sloja – embrioblasta.

    • Od trofoblasta nakon implantacije razvija se posteljica ili placenta, a iz embrioblasta nastaje gastrula.

    • Na gastruli razlikujemo: ektoderm, endoderm i mezoderm iz kojih nastaju tkiva i organi.

    • Zametak se razvija unutar vodenjaka ili amnionaispunjenog plodovom vodom.

    • Prehrana zametka i disanje odvija se preko posteljice s kojom je zametak povezan pupčanom vrpcom.

    • Izmjena tvari između krvotoka majke i krvotoka zametka vrši se preko horionskih resica. Razvoj zametka u amnionskom

    omotaču

  • Trudnoća

    • Trudnoća je stanje žene od momenta oplodnje pa do poroda.

    • Traje 280 dana ili 40 sedmica. A može trajati 6 sedmica duže (zakašnjeli porod) ili jedna do dva mjeseca manje (rani porod). Prerani porod je priije sedmog mjeseca trudnoće.

    • Znaci trudnoće su: izostanak menstruacije,nabreknuće vanjskog spolovila, povećanje maternice, povećan opseg trbuha, povećane grudi, razdražljivost, povraćanje, poseban apetit prema nekoj hrani.

    • U vrijeme trudnoće trudnica mora posebno paziti o vlastitoj ishrani, te ukupnom fizičkoj i psihičkoj zaštiti.

    • Trudnice moraju posebnu brigu voditi osopstvenoj higijeni i higijeni okoline, izbjegavati duhan, alkohol, drogu i teške fizičke i psihičke napore.

  • Porod• Trudnoća žene završava procesom koji se naziva porod.

    Pred kraj trudnoće djetetova glavica pritišće vratmaternice i pokreće nervne impulse preko hipotalamusa na hipofizu da luči hormon oksitocin. Tada počinju trudovi – ritmička stezanja i opuštanja mišića meternice u pravilnim vremenskim razmacima.

    • Pojavom trudova počinje porođaj (porod).

    • Porod se sastoji od istiskivanja zrelog ploda iz majčinog organizma stezanjem mišića maternice.

    • Porod je pravilan kada se plod rađa glavom prema ušćumaternice (96 %).

    • Razlikujemo tri perioda poroda: 1. U prvom periodu otvara se ušće maternice, puca plodni

    mjehur i otječe plodna voda kroz rodnicu.2. Slijedi period istiskivanja ploda.3. Treći period nastupa 15 – 20 minuta nakon rođenja djeteta

    kada se istiskuje posteljica

    • Neposredno nakon poroda, djetetu se podvezuje pupkovina i tako se konačno prekida veza između djeteta i organizma majke.

  • Postnatalni period• Postnatalni period

    počinje momentom rođenja i dijeli se u tri razdoblja: • Predmladalačko

    (predadolescencija)

    • Mladalačko(adolescencija)

    • Doba odrasle osobe (postadolescencija)

  • Predmladalaštvo

    • Predmladalaštvo obuhvata period od rođenja do kraja desete godine života.

    • Tada razlikujemo uzrasne kategorije:• Novorođenče (od rođenja do kraja druge

    sedmice)

    • Dojenče (od druge sedmice do kraja druge godine)

    • Dijete (od druge godine do kraja desetegodine)

  • Mladalačko doba

    • Mladalačko doba nastupa od 11 do 13. godine kod djevojčica, i 12. – 14. godine kod dječaka, a traje kod žena do oko 18. do 21. a kod muškaraca od oko 20. – 24. godine života.

    • Tokom ovog perioda jasno se razlikuju:• Pretpubertet – uvod u pubertet i traje oko

    godinu dana.• Pubertet – krupne promjene u rastu i razvoju,

    sekundarne spolne oznake i pojava gameta• Postpubertet – period sticanja anatomskih,

    morfoloških, psiholoških, etoloških i socijalnih svojstava budue odrasle osobe.

  • Doba odrasle osobe

    • Počinje po isteku mladalačkog razvojnog perioda i odvija se u periodima nazvanim:• Mladost

    • Zrelost

    • Starost

    • Zreo čovjek je sposoban da prihvatibrak, odgovorno roditeljstvo, radne i društvene obaveze