Click here to load reader

De Glossariis et compendiis exegeticis quibusdam medii aevi ... ... é - (BLIÛT&,/.4--C 14 DE GLOSSÀEW7 ET COMPENDIIS EXEGETICIS QIJIBIJSDAM MEDII 1€VI SXVE DE L3HRIS ANSILEUDI

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of De Glossariis et compendiis exegeticis quibusdam medii aevi ... ... é -...

  • é -

    /

    (BLIÛT&,

    .4

    --C

    14

    DE GLOSSÀEW7 ET COMPENDIIS EXEGETICIS

    QIJIBIJSDAM MEDII 1€VI

    SXVE DE L3HRIS ANSILEUDI PAPIE IIUGUT3ONIS GUILL. BRITONIS

    DE CATHOLICON MAMMOTRECTO MAIS

    DISSERTATIO CRITICA QUAIt DEO BENE VERTENE

    IN FACULTATE T1IEOLOGLE EVANGELICE STUDIT PARISIENSIS

    PRO LICENTIA DOCENDI

    Die 8 mensis mali, A. D. 1879, /Jor,a a. ni. X

    •n,]ILICE »EFENDflT

    SAMUEL BERGER

    V. D. M.

    EJUSORU FACULTÂTIS SCRI SA ET NOT ARU)5

    PARISIIS

    ÀE'UD BERGER- LEVIlAULT&SOOÀLES ÀPU]) G. FISCIIBÀCIIEH 5, rue des Beaux-Arts, - 33, rue le Seine, 33

    1879

    TIRE A PART

    u ii n n ii iiuio u ii ni

    I 0000003003657

    /

    A

  • Prcside V. S. V. A. MATTEP,

    Solemne cxerciiamentvmn rnoderabuntwr lriuniviri doctissirni

    À MAlIEn,

    A. S,u*TIEIl, F. LICHnEBERGER,

    SS. Theologim UD. et PP. II . 00.

    10.

    L

  • r

    11

    PHILIPPO FRATItI

    In temple Dei offert uantjuietjuo 1tiûd ,.t. t: alit atirum et nrŒenturn et lapides pretioson, ciii bysseim et purpuralo et toc- tom offerunt et hyaeiutlsscm nobiseola bons agiter, si obtulori,nus pelles et cap raltru piles. Et iamen Apostelus centemptibiliora nostra suagis necesiarla jodlcat.

    (S IIIEIIOXflST Proogss paleteste).

  • r!

    1

    il

    INDEX.

    Pages.

    PR,FÀTIO I PARS 1. - DE GcosAnn. • 5

    CAPIT. 1: - Ansilenhi glossarium 5 CAPIT. Il. - Papie rudimentum Il C.ti'rr. III.. - Hugutionis derivationes .............15 CAPIT. IV. - Guillielmus l3rito ...............lB CAPIT. V. - Catbolicon ................. 25 CAPIT. VI . - De glossariis quibusdam x-v soeculi .......28

    PARS II. - DE MANMOTRECTO .................SI CAPIT. 1. - De codic jbus et editionibus Nammotrecli .....31 CAPIT. IL - De auctore Mainmotreeti ............42 CAmP. III. - lnterpretationis Sacra Suriptune exempia. . . . -. 48 CÂPIT, 1V. - Iatroductio in Scripturam Sacram ........53

  • DE GLOSSÂ1IIIS ET COMPENDIIS EXEGETICIS

    QUIBUS'DÂM MEDIX 4€VL

    PREFATIO.

    Compendia et g1osaria bihiica Co eoiÇsiliOE vestigaturis, ut historia!)) exegeseos Sacrm SeiiptuS medio œd facti- tatm ex aliqua parte illustrernus; vix ad rem peitinei'e vi- detur; ut apud viros doctos 1mo nostrum-exeusemus pro- positum qui , nihil tam mifwturn esse sèntiunt, ut infra dignitatem historim esse videatui. Non enim defuerunt, qui de •magnis iflis exegetis mcdii mvi, quam materiam doctis ingeniis . exercendis baud imparem esse videbant, bene et composite scriberent; vix autèm inveutùs est, qui exegesin obscurorurn quos (hxeril4us viroruni,et viilgatas illas ekeunte rnedio oevo seitentias de Sacra SêÎ'iptura explorait aggrederetur. Nam, 4e taiiliilis vins scriberô, et in lis sctiptoribus iminorani, quorum, qui post veriit, quisqhe pniorum libros compilavit, et eàdm pejore stylo reposuit, qum infelice calamo 1111 transcripserant, inter summulasistas, dietionanios et compendia vePari, qum non unius smculihominibus quotidiano usu in manibus fuerunt, muftis tmdio esse poterit. Cum auteni nihil yen histonici patientlim superare possit, neque ci, qui sincero mcdii mvi arnore tenetur, parva ingerna et obscuri libni .odio vel contemp-tui esse soleant, nohis non inutile visum

    BERGER. 1 -

    I

  • — 2 — est, si quis de infimis illis occidentis mcdii mvi scriptori- bus diceret. Haud enim fleri potest, ut jurgia illa Lutheri aut Erasmi irrisiones intelligamus, nisi Mammotrectum et Caihoiicon, Papiam et Hugutionem assiduis curis ovo!- verimus. Tune nint palam erit quac sut illa, in triviis medii evi celebratissima, quadruplex intelligentia, qum viguerint 'in scholis 'coenobiorum, vol inter plebanos et pauperes clericos, de Sacra Scripliira sententim. Verum, ubi accessimus ad illa glossaria ét compendia exegetica mcdii mvi, qummonachorum fere omnis fuere bibliotheca, tanta nobis in notitia temporum obviam fuit inter scrip- tores varietas, tantmque in nostrorum compendiorum in- telligentia occurrerunt tenebrm, ut non parvo labore ah- quanlulum lucis in obscura illa ac intiicata studia afferre potuerimus. Crevit autem ex eo labore hic libelius, quem vins doctis, rerum mcdii. mvi studiosis, offerimus. Muita nôbis primé obtutu ad rom nostram pertinere videbantur, qum tamen negligenda erant, nisi extra propositos fines egredi vellemus. De Correctoniis Sacrm Scripturm, qum artis criticce puerascentis vere dici possunt incunabula, forsitan non nihil Rosenmiiilerus et alii dicendum reli- quérint. Sed htc ad historiam Vulgatm editionis pontife- bant. Giossaria, prmter ea de quibus nobis dicendum erat, non nana in nosLris armariis inveniuntur. Sed illa tantum qum ad studium Sacrm Scriptura3 faciebant, nostra jure existimare poteramus. Princeps glossographorum theolo- gicorûm videlur fuisse Proteus ille, Manus'. Post ilium autem virum, qui Alanus de Podio fuisse reputandus est, qui circa 1480 floruit, Dictionanios theologicos multi composuere, inter quos Gaufridus Bnilo nominandus est (B. nat. lat. 599, &œc. 14; 600, 613, s. 15), cujus liber ad eoi'um naturam, qui inséribuntur Distiuctiones (lat.

    1. Venerahilis Atani liber in distinctioni&uç dictienum tkcotogicaliztm, s. I. e. a. (Davdntri,e, ap. R. PalTrœd, e. 1477); BibI. nat. fat: 14794 Àlaai Quel modis.

    r-

  • -3- 693, srec. 18) proxime accedii t . Sed hi libeilinihil conti- nent nisi-meras a11egoria. Dictionrium Pàuperum scu- Variloquum Jo. Melber de Cerolzhofen concinnavit qui liber, cum aho nomine merito Vocabularius prdicatorum dicatur, parum ad studia nostra pertinet. Conradi de Mûre, Turicen sis ecclesice canonici (w. 4273), Repertorium Vo- cabulorum (Basil., s. a. in-f° citea :4470 et -sape postea'-- editum) magis de historia antiquorum temporum et de fa- bulis groecis agit quam de Sacra Scriptura. Fratris Jacobi Magni, Ord. S. Aug., qui Caroli VII regis n secretis con-' fessiouibus fuit, Dictionarium, cujus prima, partis auto- graphum exrnplaP proesto est codex Bibi. nat. lat. 45137 sac. 45, concordantiis potins quant glossariis adnumeran- dum est, quamvis multo plura habeat,:quam quœ inejus- modi libris legi soient.

    Sed nunc ad summularios nostros projierandum: Tota hc, oui operam navavimus, bibliotheca e paiïcissimis fi- bris consarcinala est, ex quibus post noniinatissimas Ety- mologias Isidori principem boum obtinet illustre.illud opus, doctrinœ antiquorum hominum insigne hanumen- tum, Ansileubi quod dicitur Velus Glôssarium. Quod cum G. Loewe, ipsum librum, utsperainus, propedicm editu- rus, clucidare aggressus sit, nonnulla tamen ineo dubia reliqiiit. Sed, ut perspexitjani auctor illeRationis legendi S. Scripturam anonymus sac. 43, 'giossarium quantb antiquius inveniiur, tante est copiosius, tanto autem est egentius, quanto recentius. In Papia, qui «.auctoris » quem dicit, ita.discipulum egit, ut ejus vestigiis insiste- rét, forLase et post nostram operam subobscura qua3dam sbpererunt, cum codices, tam singuli inter se, quant uni- versi n toxtu impresso discedant: IIugutio, GuilI. Brito, qui- primus quasi quamdam Isagogen Saort Scritiine.

    1. Cf. etiam ,çodd. &œc. 13, 588, 589 et 589 À, et cos quos Hist.Lit. k. t. XXI! P. 18-22, laudat. - - -

    2. Vide Bain, n. 6152 s., 11022-44. 3. Prodromus corporis Glossariorum latinorum. Lips., 1876. In-80.

  • - 4 --

    scriberetentavit ç non omnibus punctis indignisunt quos perpetua3. oblivioni eripiamus. De Cqtholicone etiam post Echardum pauca ncibis dicenda erant. Mammotrectum vero bonarum litterarum instauraLoies tantis persecuti surit conVitiis, ut jam mdc lauturnari possit, vix ullum librum alitiorem ese, cognosdeùdo infetici illi mvo, quod 14 inter et 15 smculùm fuit, «lèpidissimo illo libella ». in.quoErasmus nihil se testatur itweiiisse nisi meras de- halas. QILCe catena &ioatv interpretum quibus infimi ccvi homines obstriclos tenuerit vincuhis, mdc colligere licet, quod.misobarbarus ilLeReuchiinus, non potuitquin quasi primitias nascentis 'musm Vocabularium Breviloquum, sais a"uouciov quidem illud, genio'medii mvi.offerret. Verum ubi itiitteratas litteras elegantim , barba itiem humaniora studia, L. Valla principe, exceperunt, Lune acerrimum exar- sit contra Catholicarios. et Mammetrectarios certamen. Lu- therus scholas monachoium Esetgstaelle.et .Teitfelsschulcn, Catholicon, Fioristam; Grcccistarn, et istiusinodi Iibelld, Miwhenmist und Teu/e1sdreek taxavit. Tunc, procul ah-. jecta illa tripartita vel quâdruplici intelligentia, quod ge- nusifiterpretalida3 S. Scriptura3 CâNinus jam censuit idem esseac si quis « quatuor:iù partes divideretvestem Christi p, apparuit . vèlut sol intra mericifana cubilia »- verus 111e ac genuinus lâterie sehsus, et evaiiuerunt allegoria, tropolo- gia, 'anagogia, quas dum. littera in quadrigam redactas mcdii mvi hommes prmdicabant « maris sapientim quatuor esse fluas ».

    Nos in hbc studio, si qua adduimus manuscrita exem- plana, corum semper rationem sedulo reddidimus Li- bros impressosfere omnes in. Bibliotheca nationali Pari- siensi inspeximus, quos nobiscum, qua sont humanitate, O. Thierry et coeteri inclyti illius armarii prmpositi. com- municaverunt. Vins doctis, quorum doctrina ac benevo- lentia in nostro labore .adjuti sumus, gratias debitas agi- mus, et quantum ils debeamus, libenter profitemur.

  • PARS 1.I.•

    De g1ossariis

    CAPITÙLUM L'

    ÀNSILEIJBI GLOSSAEIUM.

    De glossariis Sacr.œ Scripturœ dicturo ante omnia liber 111e considetandûs est, qui cœteroium ohrnium princeps et quasi matrix exstitil. t

    Glosas quidem veterum s