of 89 /89
PODMAZIVANJE Tribomehanički sistemi Predavanje br. 2

2 - Tribomehanicki Sistemi - Podmazivanje i Maziva

Embed Size (px)

Text of 2 - Tribomehanicki Sistemi - Podmazivanje i Maziva

  • PODMAZIVANJETribomehaniki sistemiPredavanje br. 2

  • ta je podmazivanje?Podmazivanje je osnovna aktivnost preventivnog odravanja tehnikih sistema i definie se kao primena odreenog sredstva sa ciljem da se smanji sila trenja, a samim tim i habanje i oteenje kliznih povrina (JUS M.C3. 303). Materijal na kliznim povrinama kojim se postiu ti efekti predstavlja mazivo.

  • Osnovna funkcija ulja za podmazivanje u tribomehanikom sistemu je triboloke prirode i sastoji se u razdvajanju direktnog dodira kontaktnih povrina koje se relativno kreu zadatak podmazivanja u uem smislu.

  • FUNKCIJE MAZIVASmanjenje trenja i habanja,Hlaenje komponenti sistema iZatita od korozije elemenata sistema.Zatita od prodiranja razliitih kontaminenata u zonu kontakta,Prenosa snage i kretanjaZaptivanja izmeu zone visokog pritiska i zone niskog pritiska u hidraulinim sistemima,Elektroizolacije.

  • Komponente tribomehanikog sistema izloene su dejstvu toplote generisane trenjem, ali i apsorbuju toplotu koja se stvara u procesima unutranjeg sagorevanja goriva ili kompresije radnog medija.Tribomehaniki elementi izloeni su hemijskom dejstvu materija koje nastaju kao produkt kontaminacije i degradacije ulja i koje izazivaju pojavu korozije.

  • Da bi efikasno obavljalo svoje funkcije mazivo treba da:Izdri spoljanje kontaktno optereenje i obezbedi razdvajanje kontaktnih povrina,Odvede toplotu generisanu trenjem i/ili sagorevanjem,Obezbedi kontrolu procesa korozije i re,Spreava procese stvaranja taloga usled degradacije maziva,Sprei pojavu samopaljenja u motorima,Obezbedi uklanjanje nerastvorljivih kontaminenata iNeutralie bilo kakve korozione produkte koji se mogu stvoriti u procesu funkcionisanju sistema.

  • Znaaj podmazivanjaPodmazivanje je od sutinskog znaaja za pouzdano funkcionisanje opreme. Generalno je prihvaeno da je 60% mehanikih otkaza u tehnikim sistemima direktno povezano sa neadekvatnom praksom podmazivanja, dok dobro podmazivanje moe i tri puta produiti vek trajanja tribomehanikih sistema.

  • Stepen razdvajanja povrinal = h / Ra' gde su:l- relativna debljina maziva,Ra'=(Ra12+Ra22)0.5,Ra1 i Ra2 - srednje aritmetiko odstupanje profila hrapavosti kontaktnih povrina,h - debljina sloja maziva, Smatra se da su povrine u direktnom kontaktu za vrednosti l < 1, u deliminom za l = 1, a potpuno razdvojene za vrednosti l znatno vee od 1.

  • Vrste podmazivanja s obzirom na stepen razdvajanja, odnosno debljinu sloja maziva mogu se definisati dve bazne :Potpuno podmazivanje iNepotpuno podmazivanje.

  • POTPUNO PODMAZIVANJEPotpuno podmazivanje se ostvaruje u uslovima postojanja sloja maziva ija debljina dovoljna za potpuno razdvajanje kontaktnih povrina. Za formiranje takvog sloja potrebno je u mazivu (u tenom ili gasovitom stanju) obezbediti dovoljan unutranji pritisak da podnese spoljanje optereenje bez razaranja.

  • Potpuno podmazivanje se realizuje na razliite naine:Dovoenjem fluida pod pritiskom:hidrostatiko podmazivanje igasno-statiko podmazivanje

    Samogenerisanjem unutranjeg pritiska u fluidu:Hidrodinamiko podmazivanje,Elasto-hidrodinamiko podmazivanje i Gasno-dinamiko podmazivanje.

  • NEPOTPUNO PODMAZIVANJENepotpuno podmazivanje nastaje u uslovima formiranja sloja maziva ija debljina nije dovoljna da onemogui direktan kontakt povrina. Ono se ispoljava u dva vida:Granino podmazivanje iMeovito podmazivanje.

  • 0,001 - 0,01 10 - 100 1 - 100 Hidrodinamiko podmazivanje 0,02 - 0,15 1 - 4 0,01 - 1 Meovito podmazivanje0,03 - 0,2 < 1 0,005 - 0,1 Granino podmazivanje Relativna debljina l Minimalna debljina hmin , mm Koeficijent trenja Karakteristike sloja maziva

    Mehanizam podmazivanja

  • Mehanizam podmazivanja definisan je konstrukcijskim reenjem datog tribomehanikog sistema. Sama makrogeometrija kontaktnih povrina predodreuje mogui vid podmazivanja.Predodreen vid podmazivanja moe biti promenjiv zavisno od promene parametara radnih uslova kontaktnog pritiska, brzine klizanja, temperature i karakteristika maziva.

  • KomfornepovrineNekomfornepovrine

  • Stribec-ova kriva

  • Granino podmazivanjeUlje12

  • Granino podmazivanjeGranino podmazivanje je vrsta nepotpunog podmazivanja kod koje su veliina trenja izmeu povrina u relativnom kretanju i veliina habanja odreene svojstvima povrina i fiziko-hemijskim svojstvima maziva.Granino podmazivanje se najee javlja kod tribomehanikih sistema koji rade sa velikim optereenjima, pri visokim temperaturama, a malim brzinama. Kao jedini mogui vid podmazivanja, javlja se kod otvorenih sporohodih zupastih prenosnika, lanaca, uadi itd..

  • Sistem sa graninim podmazivanjem ima sledee opte karakteristike:Spregnute povrine su u direktnom dodiru,Debljina sloja maziva tei nuli,Hidrodinamiki efekti i veliina viskoznosti maziva nisu od uticaja na triboloke karakteristike sistema.Triboloke karakteristike sistema su odreene meusobnom interakcijom veoma tankih slojeva maziva i materijala vrstih povrina.

  • Meovito podmazivanjeUlje120,01 1 mml = 1 - 4

  • Meovito podmazivanjeReim meovitog podmazivanja predstavlja kombinaciju graninog i hidrodinamikog podmazivanja.Kontakt se odvija delimino preko mikroneravnina sa adsorbovanim monomolekularnim ili viemolekularnim slojevima, a delimino preko uspostavljenog sloja maziva. Za proces podmazivanja pri meovitom podmazivanju relevantni su kako fizika svojstva maziva (presudna za hidrodinamiko podmazivanje), tako i hemijske interakcije izmeu maziva, odnosno aditiva u mazivima, i vrstog materijala (presudne za granino podmazivanje).

  • Gde je prisutno meovito podmazivanje?Ovaj vid podmazivanja susree se kod zupastih parova, kuglinih i valjastih kotrljajih leaja, zaptivki, pa ak i konvencionalnih kliznih leaja. Istraivanja pokazuju da meovito podmazivanje ima poseban znaaj jer je u realanim uslovima nemogue na mikro planu eliminisati efekte potpunog podmazivanja pri graninom podmazivanju, kao i efekte graninog podmazivanja pri potpunom podmazivanju.

  • Hidrodinamikopodmazivanje

  • Kod hidrodinamikog podmazivanja klizne povrine su razdvojene dejstvom unutranjeg pritiska u filmu tenosti, koji se stvara usled relativnog kretanja kontaktnih povrina.S obzirom na to, hidrodinamiko podmazivanje predstavlja poeljni oblik podmazivanja kontaktnih elemenata.

  • Osnovni preduslovi za generisanje hidrodinamikog pritiska mogu se definisati na sledei nain:Neophodno je da povrine budu u relativnom kretanju,Neophodno je da povrine konvergiraju (da obrazuju klinasti zazor) u smeru kretanja,Kontaktno telo na koje deluje hidrodinamiki pritisak mora imati slobodu malog iskretanja i podizanja u odnosu na spregnutu povrinu,Povrina na koju deluje hidrodinamiki pritisak mora biti dovoljno velika da bi dolo do potpunog razdvajanja slojem ulja za podmazivanje,Izmeu povrina mora biti viskozan fluid

    Hidrodinamiki pritisak

  • Raspodela pritiska u uljnom filmu: a) po obimu i b) po irini leaja

  • Elastohidrodinamiko podmazivanje

  • Elastohidrodinamiko podmazivanje (EHDP) predstavlja vid potpunog podmazivanjaStandardno se definie kao podmazivanje pri kome su trenje i debljina filma za podmazivanje odreeni elastinim svojstvima materijala elemenata u kontaktu, kao i reolokim svojstvima sredstva za podmazivanje.

  • Uslovi nastanka elastohidrodinamikog podmazivanjaZa razliku od hidrodinamikog podmazivanja, ije nastajanje pretpostavlja konformne kontaktne povrine u relativnom kretanju, elastohidrodinamiko podmazivanje nastaje u uslovima izraene geometrijske nekonfornosti, tj. tzv. Hertz-ov kontakt. Radi se o nominalnom linijskom kontaktu ili kontaktu u taki, sa velikim koncentrisanim optereenjem, za koji je karakteristina pojava kontaktnih elastinih deformacija.

  • Geometrija kontakta dva elastina tela sa konveksnim povrinama

  • Geometrija kontakta jedne konveksne i jedne ravne povrine

  • Geometrija kontakta dve sfere

  • Kontakt izmeu sfere i ravne povrine

  • Nastajanje elastohidrodinamikog podmazivanjaZahvaljujui lokalnoj elastinoj deformaciji stvaraju se potrebni geometrijski uslovi za formiranje koherentnog filma fluida koji potpuno onemoguava dodir mikroneravnina. To se obino odvija pri veoma maloj debljini uljnog filma od 10-7 do 10-6 m i pri vrednosti relativne debljine filma l u granicama od 3 do 10. Generalno se moe rei da elastohidrodinamiki film zavisi od elastinih svojstava (modula elastinosti) materijala kontaktnih elemenata.

  • Gde se javlja elastohidrodinamiko podmazivanjeKotrljajni leaji, zupanici i bregasti mehanizami, tipini predstavnici tribomehanikih sistema sa elastohidrodinamikim podmazivanjem, izrauju se od materijala sa velikim modulom elastinosti, kao to su konstrukcioni elici i keramike.Kontakt se ostvaruje u taki ili po liniji. Pod dejstvom velikog specifinog optereenja dolazi do pojave elastinih deformacija, koje na lokalnom nivou ispravljaju postojeu makronekonformnost. Osim na pojavu deformacija, veliki kontaktni pritisak utie na znatno poveanje viskoziteta mazivog fluida.

  • Mehanizam elastohidrodinamikog podmazivanjaU procesu relativnog kretanja (kotrljanje sa klizanjem) ulje za podmazivanje se uvlai prema zoni kontakta. U konvergentnom ulaznom delu, pod dejstvom hidrodinamikog efekta, dolazi do brzog narastanja pritiska u ulju. Zbog porasta pritiska narasta viskozitet za nekoliko redova veliine, to (ak i pri maksimalnom kontaktnom pritisku uobiajenog nivoa 2 do 3 GPa za kontakt elemenata od elika) obezbeuje da nastali film ne bude istisnut iz zone kontakta.

  • MAZIVA

  • Prema funkciji razlikuju se dve osnovne grupe maziva:Konstrukciona maziva koja se posmatraju kao element konstrukcije maina.Tehnoloka maziva koja se primenjuju pri obradi metala rezanjem i deformacijom u cilju podmazivanja i hlaenja alata i materijala koji se obrauje.

  • Prema agregatnom stanju maziva se dele na: gasovita, tena, poluvrsta i vrsta.

    vrsta mazivaTena mazivaPolutena mazivaGasovita mazivaTena maziva(male viskoznosti)Porast brzinePorast optereenja

  • Vrste maziva:Sa aspekta praktine primene najznaajnije su sledee tri vrste naziva:

    ULjA ZA PODMAZIVANJEMAZIVE MASTIVRSTA MAZIVA

  • Sastav ulja za podmazivanje:Bazno ulje+Aditivi=ULJE ZA PODMAZIVANJE

  • Zavisno od porekla i naina dobijanja bazna ulja mogu biti: - Mineralna (konvencionalna) - Sintetika (ekonvencionalna) i - Biljna bazna ulja.

    Veina baznih ulja su mineralna ulja, tj. ulja koja predstavljaju derivate nafte.

    Sintetika ulja se proizvode hemijskom sintezom u veoma sloenim tehnolokim procesima i u osnovi predstavljaju sintetizovane ugljovodonike.

  • Prednosti sintetikog ulja:Ne sadre vosak, pa se mogu koristiti na veoma niskim temperaturama,Mogu se koristiti i na znatno viim temperaturama,Bolja oksidaciona stabilnost,Stabilniji indeks viskoznosti,Dui interval zamene,Obezbeuju rad sistema na niim radnim temperaturama to doprinosi tednji energije.Nedostatci sintetikog ulja:Vea cena.Nekompatibilnost sa zaptivkama, prevlakama i bojama.Potencijalna toksinost.Nedopustivo je meusobno meanje razliitih sintetikih ulja, kao i njihovo meanje sa mineralnim uljima.

  • Funkcije ulja za podmazivanje:Ulja za podmazivanje su tena maziva. Pored osnovne podmazujue funkcije, kojom se smanjuje trenje i habanje, ulja za podmazivanje obavljaju i druge funkcije, kao to su: funkcije odvoenja toplote iz kontaktne zone (tj. funkcija hlaenja), zatite od re, korozije i oksidacije i specifine funkcije prenosa snage i zaptivanja izmeu zone visokog pritiska i zone niskog pritiska u hidraulinim sistemima, ili elektroizolacije u elktrotransformatorima.

  • AditiviAditivi su materije koje se dodaju mazivima u cilju poboljanja ili obezbeivanja nekih novih osobina maziva, ime se poveavaju eksploataciono-tehnika svojstva. To su sintetike materije koje su rastvorljive u baznom ulju, termiki stabilne i vrlo niske isparljivosti.

  • Antioksidanti (inhibitori oksidacije)Ulja za podmazivanje reaguju sa kiseonikom, posebno pri visokim temperaturama. Intenzitet ovog procesa poznatog kao oksidacija zavisi od sledeih faktora: Aeracija koliina prisutnog kiseonika koji moe da reaguje sa molekulima ulja za podmazivanje, Temperatura stepen oksidacije se gotovo duplira sa porastom temperature za 10C. Voda uzrokuje hidrolizu i potpomae oksidaciju. Metalni katalizatori bakar, olovo, gvoe i drugi hemijski aktivni metali.Ulja za podmazivanje reaguju sa kiseonikom, posebno pri visokim temperaturama. Intenzitet ovog procesa poznatog kao oksidacija zavisi od sledeih faktora: Aeracija koliina prisutnog kiseonika koji moe da reaguje sa molekulima ulja za podmazivanje, Temperatura stepen oksidacije se gotovo duplira sa porastom temperature za 10C. Voda uzrokuje hidrolizu i potpomae oksidaciju. Metalni katalizatori bakar, olovo, gvoe i drugi hemijski aktivni metali.

  • Oksidaciona reakcija menja hemijska i fizika svojstva ulja na sledei nain:Poveava viskoznost,Poveava kiselost,Poveava specifinu teinu,Izaziva pojavu tamnije boje,Izaziva pojavu laka na povrinama iIzaziva akumulaciju mulja.

  • Inhibitori reInhibitori re su polarni molekuli, koji se hemijski vezuju za povrine formirajui barijeru u obliku filma koji spreava prodiranje vode i reagovanje sa gvoem. Kao tipini inhibitori koriste se sledei aditivi: Sulfonati, Fosfati. Organske kiseline, estri i amini.

  • Antihabajui aditivi i aditivi za visoke pritiskeOvi aditivi imaju funkciju zatite elemenata tribomehanikih sistema od habanja u uslovima graninog podmazivanja. Mogu se izdvojiti tri generacije ulja za podmazivanje: Prva obezbeuje zatitu kontaktnih slojeva na bazi hemijske reakcije i stvaranja zatitnih mekih slojeva, Druga pasivna ulja koja obavljaju svoju funkciju zatite uz umerenije rtvovanje materijala kontaktnih povrina. Odlikuje ih prisustvo vrstih komponenti kao to su grafit, MoS2, nitrid bora itd. Trea bazira se na rtvovanju materijala. PD metaloidni teni aditivi prodiru u kontaktnu povrinu obezbeujuu njeno smekavanje i deformisanje bez drastinijih tribolokih procesa.

  • IIIIII

  • Disperzanti i deterdentiDisperzanti su polarni molekuli koji obmotavaju estice mulja i ai i spreavaju njihovu aglomeraciju i deponovanje na kontaktnim povrinama.Deterdenti pomau zatiti zagrejanih povrina (klipovi, prstenovi, ventili...) od depozita koji se formiraju u procesu unutranjeg sagorevanja.

  • Aditivi motornih uljaS obzirom na primarnu funkciju aditivi se mogu razvrstati u sledee tri bazne grupe:Aditivi koji tite kontaktne povrineAditivi koji unapreuju performanse mazivaAditivi koji tite samo mazivo od brze degradacije

  • Aditivi za unapreenje indeksa viskozitetaRedukuje stepen promene viskoznosti sa promenom temperature Kao aditivi za unapreenje indeksa viskoziteta obino se koriste polimeri sa velikom molekularnom teinom koji su rastvoreni u ulju i koji sa porastom temperature menjaju oblik od sferoidnog u linijski.Ovakav oblik uslovljava veu viskoznost u odnosu na sferne ili spiralne

  • Agensi za kontrolu bubrenja zaptivnih materijalaIzazivaju bubrenje elastomernih zaptivkiOrganski fosfati, aromati, ili halogenizovani ugljovodonici hemijski reaguju sa elastomerima izazivajui njihovo blago bubrenje

  • Depresanti take teenjaOmoguava mazivu da tee pri niskim temperauramaUgljovodonici u baznom ulju tee da kristaliu u voskast materijal na niskim temperaturama. Aditivi redukuju formiranje ovih kristala i omoguavaju teenje maziva.

  • Inhibitori pene (antipenuavci)titi ulje za podmazivanje od formiranja trajne pene Deterdenti i disperzanti u ulju pomau aeraciju ulja za podmazivanje to rezultira pojavom pene. Inhibitori pene (polimeri silicijuma -siloksani, organski kopolimeri) smanjuju smanjuju povrinski napon i olakavaju razaranje vazdunih mehurova.

  • Deaktivatori metalaRedukuju katalitiki efekat metala na stepen oksidacije Formiraju neaktivan film na bazi metalnih jona na metalnoj povrini

  • KARAKTERISTIKE ULJA ZA PODMAZIVANJEFizike

    Hemijske

    Funkcionalne

  • ViskoznostViskoznost je osnovna fizika veliina ulja ipredstavlja meru unutranjeg otpora(unutranjeg trenja) teenju fluida. Iskazujese kao

    dinamika ili kinematska.

  • Dinamika viskoznost je definisana Njutnovim zakonom i izraava se jedinicom Paskalsekund (Pa.s), odnosno Milipaskalsekund (mPas), dok se ranije koristio Poaz (P), odnosno Centipoaz (cP).

    Kinematska viskoznost je veliina koja se odreuje odnosom dinamike viskoznosti i gustine i u praksi se ee koristi u odnosu na dinamiku. Izraava se u mm2/s, dok su ranije koristio), stepen Englera (oE), Saybolt Universal Seconds (SSU) i Stoks (St), odnosno Centistoks (cSt).

  • TemperaturaViskoznostViskoznostViskoznostPritisakSmicajnaotpornost

  • Indeks viskoznostiIdeks viskoznosti je empirijski neimenovani broj koji pokazuje kako se viskoznost ulja za podmazivanje menja sa promenom temperature. Vei indeks viskoznosti pokazuje manju tendenciju za promenom viskoznosti sa promenom temperature.

  • Zavisnost viskoznosti i temperature veoma je vano imati u vidu pri izboru ulja za rad u uslovima sa velikim promenama radne temperature (npr. motorna ulja) i u uslovima ekstremno niskih temperatura. Ulja sa indeksom viskoznosti iznad 100 nazivaju se multigradnim i odlikuje ih umerena promena viskoznosti u irem temperaturskom rasponu.Dobijaju se meanjem ulja male viskoznosti sa specijalnim aditivima za unapreenje indeksa viskoznosti (Viscosity Index Improvers).

  • Ostale fiziko-hemijske karakteristike ulja za podmazivanjeGustina Temperatura paljenja Taka teenja Neutralizacioni broj Sadraj pepela Koksni ostatak

    Hidrolitika stabilnost Oksidaciona stabilnost Korozivnost PenuanjeDeemulzivnost/emulzivnost

  • Neutralizacioni brojNeutralizacioni broj predstavlja pokazatelj kiselosti ili baznosti ulja. Definie se kao broj miligrama reagensa potrebnog da u propisanim uslovima neutralizuje gram uzorka ulja. Broj miligrama baznog reagensa KOH (potassium hydroxide) potreban da neutralie sve kisele konstituente u gramu uzorka ulja predstavlja totalni kiselinski broj (TAN- total acid number), Broj miligrama kiselog reagensa HCL (hydrochloric acid) potreban da neutralie sve bazne konstituente u gramu uzorka ulja predstavlja totalni bazni broj (TBN-total base number).

  • Oksidaciona stabilnostOksidaciona stabilnost se definie kao otpornost maziva prema degradacionom dejstvu kiseonika. Odreuje se u kontrolisanim uslovima razliitim standardizovanim metodama i obino se iskazuje brojem sati do dostizanja definisanog porasta viskoznosti ili dostizanja definisanog porasta totalnog kiselinskog broja (TAN).Stepen oksidacije maziva u eksploataciji vremenski ima progresivni karakter, uzrokujui porast viskoznosti, pojavu taloga na kontaktnim povrinama i smanjenje veka trajanja maziva. Oksidacionu degradaciju rapidno ubrzava porast temperature, prisustvo vode i kiselina i katalizatora, kao to je bakar

  • Mazive mastiMasti su polutena do poluvrsta maziva koja se koriste za podmazivanje delova mehanikih sistema gde ulja, kao tena maziva, iz tehnikih ili ekonomskih razloga ne zadovoljavaju.

    Osim funkcije podmazivanja, mazive masti imaju ulogu zaptivanja sistema i spreavanja prodiranja u kontaktnu zonu korozionih i drugih kontaminenata, kao i smanjivanja buke u sistemima.

  • Masti se koriste za podmazivanje:Sistema koji rade sa estim prekidima, ili imaju prekide koji due traju. Zbog svoje konzistencije i adhezivnih osobina, masti se bolje i due zadravaju na povrinama elemenata mehanikih sistema i obavljaju funkciju podmazivanja odmah nakon startovanja sistema.Sistema koji nisu lako pristupani za frekventnije podmazivanje. Visokokvalitetne masti mogu podmazivati izolovane ili teko dostupne komponente tokom dugog perioda, bez dodavanja i zamene.Sistema koji obavljaju funkciju u ekstremno tekim uslovima, kao to su visoke temperature, visoki pritisci, udarna optereenja ili male brzine sa velikim optereenjima.Sistemima kod kojih su prisutna veoma intenzivna habanja kontaktnih elemenata.

  • BAZNO ULjEUGUIVAIADITIVIMAZIVNA MAST++=Uguivai su supstance koje u kompozitnoj formi mazivih masti imaju ulogu ojaavajue strukture.

  • Vrste uguivaaSapunski (kalcijumovi, natrijumovi, litijumovi, barijumovi, aluminijumovi itd.), kompleksni sapuni i

    Nesapunski (silikagel, bentonit, poliurea).

  • AditiviAditivi koji se koriste u formulaciji masti za podmazivanje su slini aditivima ulja za podmazivanje

    Neki od njih modifikuju sapun a drugi unapreuju karakteristike baznog ulja

    Najei su antioksidanti, inhibiktori re i korozije, antihbajui i EP aditivi

  • vrsta mazivavrsto mazivo je materijal koji se kao prah ili tanak film koristi za zatitu kliznih povrina i smanjenje trenja i habanja u procesu relativnog kretanja.

    U strunoj terminologiji se koristi i termin suva maziva, to imlicira podmazivanje bez prisustva tenog fluida. Meutim, treba imati u vidu da se esto podmazivanje vri suspenzijama vrstih maziva u tenim mazivima, ili vrsta maziva mogu imati ulogu aditiva drugih maziva.

    vrsta mazivavrsto mazivo je materijal koji se kao prah ili tanak film koristi za zatitu kliznih povrina i smanjenje trenja i habanja u procesu relativnog kretanja.

    U strunoj terminologiji se koristi i termin suva maziva, to imlicira podmazivanje bez prisustva tenog fluida. Meutim, treba imati u vidu da se esto podmazivanje vri suspenzijama vrstih maziva u tenim mazivima, ili vrsta maziva mogu imati ulogu aditiva drugih maziva.

  • Primena vrstih mazivaU uslovima visokih ili ekstremno niskih temeperatura, U uslovima jako velikih optereenja i pritisaka, U uslovima naglih i velikih promena optereenja,Kod nedostupnih ili teko dostupnih delova, Kod delova koji se mogu podmazivati samo povremeno (neperiodino), U korozivnim sredinama, u vakuumu i kod delova koji se kreu velikim brzinama. Osim toga, vrsta maziva su pogodna za primenu u sredinama u kojima se javlja prljavtina, praina ili pesak u koliinama koje mogu izazvati probleme

  • VRSTA MAZIVALaminarni solidiPolimeriFilmovi mekihmetalaGrafitMolibdendisulfid(MoS2) FluorkarbonatiPolitetrafluoretilen(PTFE)OlovoZlatoSrebroBakarCink

  • Grafit, molibden disulfid i PTFE se kao vrsta maziva koriste na nekoliko naina:Nanoenjem praha na kontaktne povrine. Koriste se postupci utrljavanja, zapraivanja ili uranjanja.

    Stvaranjem disperzije praha u mazivim mastima ili uljima za podmazivanje. vrsta maziva imaju ulogu EP ili antihabajuih aditiva.

    Sprej postupakom, nanoenjem etkom ili potapanjem predmeta obrade. Na ovaj nain se vrsta maziva pripremljena u vidu smolastih materijala (meanjem sa smolom) mogu nanositi na prethodno pripremljene povrine postupcima odmaivanja, peskarenja i pasivizacije. Vezivanje prevlake za osnovni materijal ostvaruje se u toku toplotnog tretmana koji podrazumeva povienu temperaturu (oko 150oC) u trajanju od jednog do nekoliko asova.

  • Triboloke prevlakeU irem smislu pod vrstim mazivima se mogu podrazumevati i tanke triboloke prevlake sa dobrim podmazujuim svojstvima dobijene modifikovanjem kontaktnih povrina. Ovakve prevlake sa posebno izraenim pozitivnim tribolokim efektima deponuju se savremenim PVD postupcima, i to: lamilarna maziva (MoS2, WS2, NbS2 i drugi) primarno postupcima rf i dc rasparivanja, a organski polimeri (PTFE ) postupkom rf rasprivanja.

  • Kontaminacija uljaKonataminirajue materije dospevaju u ulje spolja ili se generiu unutar sistema, uzrokujui skraenje veka trajanja, kako elemenata sistema tako i samog ulja. Kontaminacija predstavlja prisustvo svih onih materija koje inae ne bi trebalo da se nalaze u ulju. One mogu biti: - vrste, - Tene i - Gasovite.

  • Kontaminacija ulja vrstim esticamadoprinose porastu intenziteta oksidacionih procesaliavaju ulje polarnih molekula aditiva,mogu uzrokovati porast viskoznosti ulja,mogu delovati kao abraziv u zoni kontaktavrste kontaminirajue estice imaju niz negativnih efekata na ulje za podmazivanje i na mehaniki sistem:

  • Kontrola kontaminacije vrstim esticamaKorienje filterskog medijuma,povrinski filteri,dubinski filteri;Centrifugalna separacija,Elektrostatika separacija

  • Centrifugalni separatori izdvajanje suspendovanih estica zasniva se na dejstvu centrifugalnih sila, koje nastaju zbog rotacionog kretanja fluida. Efektivni u izdvajanju krupnih estica.Elektrostatiki separatori prikupljaju estice dejstvom elektrostatikih sila. Formiranjem visokonaponskog potencijala estice sa elektrinim nabojem bivaju privueneploama ureaja sa suprotnim naelektrisanjem. Efektivni u izdvajanju sitnih estica i nerastvorljivih suspenzija oksida.

  • Sistemi filtriranjaSistem sa ukupnim protokom celokupni protok fluida prolazi kroz filter pre nego to dospe u leaje ili druge tribomehanike elemente.By-pass sistem celokupna koliina ulja iz rezervoara usmerava ka leajevima ili drugim tribomehanikim elementima, ali se deo protoka odvaja i kontinualno prolazi kroz filter i preien vraa u rezervoar.Kombinovani sistem kombinacija prethodna dva sistema.

  • Kontaminacija vodomPosledice kontaminacije vodom su:Slabljenje izdrljivosti i razaranje uljnog filma izmeu kontaktnih povrina,Pojava re,Ubrzavanje povrinskog zamora,Hidroliza pojedinih aditiva,Stvaranje neeljenih emulzija,Gubljenje dielektrikih svojstava izolatorskih ulja,Pojava mrnjenja slobodne vode,Doprinos biolokom zagaenju.

  • Kontrola kontaminacije vodomU tu svrhu koriste se:Gravitacioni separatori,Centrifugalni separatori,Vakuumska destilacija,Polimerni filteri.

  • Kontaminacija vazduhomUzrokuje ozbiljne probleme koji se manifestuju pojavom pene i aeracijom. Penuanje je oblik formiranja vazdunih mehurova na povrini ulja za podmazivanjeBioloka kontaminacijaNastaje u procesu bioloke interakcije maziva sa okruenjem. Uzrok ove pojave mogu biti aerobne bakterije, kvasci ili gljive.

  • Degradacija uljaDegradacija ulja za podmazivanje se odnosi kako na bazno ulje, tako i na aditive. Pri tome pod degradacijom baznog ulja podrazumevamo promene u osnovnoj hemiji molekula baznog ulja, a pod degradacijom aditiva njihovo troenje.

  • Degradacija baznih uljaBazna ulja nezavisno od toga da li su mineralnog ili sintetikog porekla, degradiraju u toku eksploatacije pod dejstvom:oksidacije,visokih temperatura,efekata zagrevanja pod pritiskom.

  • Troenje aditivaGubitak podmazujuih svojstava nastaje zbog toga to su mnogi aditivi koncipirani da se rtvuju u odbrani od tribolokih procesa, tako da se oni troe ili hemijski menjaju u eksploataciji.Neki aditivi su osetljivi na temperature, pa dolazi do njihovog isparavanja ili unitavanja.Promena viskoznosti je osnovni parametar za dijagnostiku stanja upotrebljivosti ulja. Porast viskoznosti ukazuje da je proces oksidacije daleko odmakao ili da je ulja kontaminirano neistoama ili vodom.

  • HVALA NA PANJI

    ****************Ni dinamicka viskoznostN broj obrtaP kontaktni pritisak*******************************************************Rf radio frekventnoDc - diodno*