of 12 /12
Banja Luka From Wikipedia Banja Luka (Grb) Opcina Banja Luka Središte opcine Banja Luka Površina 1232 km² Stanovništvo - Ukupno - Gustoca 220000 178.6/km² Nacelnik Dragoljub Davidovic Banja Luka je drugi najveci grad u Bosni i Hercegovini, sa 196.500 stanovnika u samom gradu i 220.000 u široj okolini. Jedan je od najljepših bosanskih gradova, nadaleko cuven po svojoj bogatoj historiji i jedinstvenoj kulturnoj tradiciji. Grad se nalazi u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine na rijeci Vrbas, a slovi i kao privredni i kulturni centar Bosanske krajine. Sadržaj 1 Historija 1.1 Predosmanska doba 1.2 Osmansko doba 1.3 Austrougarsko doba 1.4 20. stoljece 2 Geografija 3 Demografija 3.1 Stanovništvo kroz historiju 4 Privreda 5 Obrazovanje 6 Kultura 7 Sport 8 Politika 9 Zanimljivosti 10 Znamenite licnosti 11 Vanjski linkovi

Banja Luka - Wikipedia - bhmedia.sebhmedia.se/banjaluka/tekstovi/Banja Luka.pdf · 6 Kultura 7 Sport 8 ... Bosanski franjevci su naselili podrucje Banje Luke još u 14. stoljecu,

  • Author
    others

  • View
    3

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Banja Luka - Wikipedia - bhmedia.sebhmedia.se/banjaluka/tekstovi/Banja Luka.pdf · 6 Kultura 7...

  • Banja Luka

    From Wikipedia

    Banja Luka

    (Grb)

    Opcina Banja Luka

    Središte opcine Banja Luka

    Površina 1232 km²

    Stanovništvo - Ukupno - Gustoca

    220000178.6/km²

    Nacelnik Dragoljub Davidovic

    Banja Luka je drugi najveci grad u Bosni i

    Hercegovini, sa 196.500 stanovnika u

    samom gradu i 220.000 u široj okolini.

    Jedan je od najljepših bosanskih gradova,

    nadaleko cuven po svojoj bogatoj historiji i

    jedinstvenoj kulturnoj tradiciji. Grad se

    nalazi u sjeverozapadnom dijelu Bosne i

    Hercegovine na rijeci Vrbas, a slovi i kao

    privredni i kulturni centar Bosanske krajine.

    Sadržaj

    ● 1 Historija ❍ 1.1 Predosmanska doba ❍ 1.2 Osmansko doba ❍ 1.3 Austrougarsko doba ❍ 1.4 20. stoljece

    ● 2 Geografija ● 3 Demografija

    ❍ 3.1 Stanovništvo kroz historiju

    ● 4 Privreda ● 5 Obrazovanje ● 6 Kultura ● 7 Sport ● 8 Politika ● 9 Zanimljivosti ● 10 Znamenite licnosti ● 11 Vanjski linkovi

    .wikipedia.org/wiki/Banja_Luka (

    http://bs.wikipedia.org/wiki/Image:GrbBanjeLuke.PNGhttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Grb_op%C4%87ine_Banja_Luka&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Image:GradBanjaLukalokacija.PNGhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Povr%C5%A1inahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Stanovni%C5%A1tvohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gusto%C4%87a_stanovni%C5%A1tvahttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Dragoljub_Davidovi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gradhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosna_i_Hercegovinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosna_i_Hercegovinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vrbashttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Krajina

  • Historija

    Predosmanska doba

    U 1. stoljecu nove ere Rimljani su osvojili podrucje Banja Luke, koje je tada bilo naseljeno

    uglavnom pripadnicima mezejskih Ilira. Ovo podrucje je u potpunosti bilo u sastavu rimske

    privincije Ilirikum, a današnji grad Banja Luka bio je smješten na putnom pravcu, koji je vodio od

    Dalmacije do Panonije, odnosno od Salone do današnje Bosanske Gradiške. Današnja tvrdjava

    Kastel u centru grada u to vrijeme koristila se kao rimska vojna utvrda.

    Slaveni su naselili Balkan i podrucje današnje Banje Luke u 6. i 7. stoljecu nove ere, a u ovo doba,

    iz kojeg generalno postoji veoma malo pisanih tragova, sagradjeno je nekoliko tvr•ava u dolini

    rijeke Vrbas. Najranije slavensko naselje zvalo se takodjer Vrbas, koje se prvi put spominje 1320.

    godine. Banja Luku kao naseljeno mjesto pod ovim imenom prvi put pominje 1494. godine

    hrvatsko-ugarski kralj Vladislav. Samo ime znaci "Banova livada", a potice od rijeci "ban" i

    "luka" (što je znacilo podrucje blizu vode). Ne zna se o kojem se banu i livadi radi.

    Bosanski franjevci su naselili podrucje Banje Luke još u 14. stoljecu, te su u naselju Petricevac,

    nedaleko od centra grada, 1378. godine izgradili i prvi franjevacki samostan u ovom dijelu Bosne.

    Osmansko doba

    http://bs.wikipedia.org/wiki/1._stolje%C4%87ehttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Rimljani&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Mezeji&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ilirihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Dalmacijahttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Panonija&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Salona&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Gradi%C5%A1kahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kastelhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Slavenihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Balkanhttp://bs.wikipedia.org/wiki/6._stolje%C4%87ehttp://bs.wikipedia.org/wiki/7._stolje%C4%87ehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vrbashttp://bs.wikipedia.org/wiki/1320http://bs.wikipedia.org/wiki/1494http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosanski_franjevci&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/14._stolje%C4%87ehttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Petri%C4%8Devac&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/1378

  • Portret Ferhat-paše Sokolovica iz 1612. od Dominicusa Custosa

    Osmanska vojska pod vodstvom Gazi Husrev-bega osvaja Banja Luku 1521. godine. Grad se time

    poceo razvijati vec 1528. godine sa izgradnjom naselja Gornji Šeher. Banja Luka je kao grad vrlo

    brzo rasla i 1533. godine postaje glavni grad Bosanskog sandžaka (kasnije Bosanskog pašaluka).

    Glavni graditelj Banje Luke je bez sumnje bio Ferhat-paša Sokolovic, bliski rodjak Mehmed- paše

    Sokolovica, jednog od najznacajnijih bosanskih velikana i jednog od najutjecajnijih ljudi tog doba

    u cijelom Osmanskom carstvu. Najvažniji doprinos Ferhat-paše Banjoj Luci bila je džamija

    Ferhadija, sa kojom je takodjer utemeljena prvobitna vodovodna infrastruktura Banje Luke koja je

    služila njenom bržem urbanom razvitku. Novac za konstrukciju džamije je dobijen od kapare za

    zarobljenog austrijskog komandira, a iznosio je 30.000 dukata. Drugi važan objekat izgradjen

    nedugo nakon Ferhadije je Arnaudija džamija, napravljena na drugom kraju ulice u odnosu na

    Ferhadiju. Izmedju ove dvije monumentalne gradske džamije gradska uprava je forsirala trgovinu i

    podizanje zanatskih ducana, koji su u to vrijeme stimulisali ekonomski razvoj grada. Iz ovog

    vremena potice i gradnja Banjalucke sahat-kule, koja je izgradjena nedaleko od Ferhadije, cime se

    ovaj dio grada nedaleko od Kastela zaokružuje kao posebna historisjko-urbana cjelina, danas

    poznata pod imenom Stari Grad Banje Luke.

    Srpske pravoslavne crkve su se prvobitno uglavnom gradile na podrucjima koja se danas smatraju

    http://bs.wikipedia.org/wiki/Image:Ferhat.jpghttp://bs.wikipedia.org/wiki/Osmansko_carstvohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gazi_Husrev-beghttp://bs.wikipedia.org/wiki/1521http://bs.wikipedia.org/wiki/1528http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Gornji_%C5%A0eher&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/1533http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosanski_sand%C5%BEak&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanski_pa%C5%A1alukhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ferhat-pa%C5%A1a_Sokolovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Mehmed_Pa%C5%A1a_Sokolovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Mehmed_Pa%C5%A1a_Sokolovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Ferhadijahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Arnaudija_d%C5%BEamijahttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Banjalu%C4%8Dka_sahat_kula&action=edit

  • okolinom Banje Luke, a njihova povecana gradnja pocinje sredinom 19. stoljeca sa dolaskom

    pravoslavnih Srba iz Hercegovine. U istom periodu na širem prostoru grada naseljavaju se i

    Sefardski Jevreji, te katolicki red Trapisti, koji su znatno doprinijeli ranom industrijskom razvoju

    grada izgradnjom velikog mlina, pivare, ciglane, fabrike vunenih tkanina, pilane i hidroelektrane.

    Kako je utjecaj Osmanskog carstva opadao, a sama Carstvo podnosilo mnoge gubitke i

    nazadovanje u Evropi, Banja Luka je kao i najveci dio bosanskih granicnih mijesta sve više

    postajala tek tacka odbrane osmanske-carske teritorije. Zbog toga je 1639. centar Bosanskog

    pašaluka premješten u Sarajevo. 1688. godine austrijske trupe su prodrijele do Banje Luke, te

    poharale centar grada. Gotovo pola stoljeca kasnije, 1737. na novi napad austrijske vojske

    banjalucki Bošnjaci su bili više nego odlicno pripremljeni, cime su zapravo pokazali kako su i bez

    osmanske podrške u stanju organizirati otpor i preuzeti odgovornost da odbrane grad od napada

    osvajaca. Impresivna pobjeda u Bitci kod Banjaluke danas se u bosanskoj historiografiji ubraja u

    jedan od najsvjetlijih primjera bosanske snage i državotvornosti. Mracni dio banjolucke historije se

    odvio kroz veci dio 17. stoljeca, kad su gradom harali cesti požari i zarazne bolesti, poput kuge,

    donosene s druge strane granice.

    Austrougarsko doba

    Modernizacija Banje Luke pocela je kratko prije pada Osmanskog carstva, odnosno dolaska

    Austro-Ugarske na podrucje Bosne i Hercegovine 1878. Prvi telegraf je izgradjen 1866. godine, a

    1873. otvorena je i pruga od Banje Luke do Dobrljina. Austrougarska vojska ulazi u Banja Luku

    sa sjevera, no ne nailazi na veliki otpor lokalnog muslimanskog stanovništva, kao u nekim drugim

    mjestima Bosne i Hercegovine (Sarajevo, Cazin, Livno). U desetljecima koja su slijedila, Banja

    Luka je postala važan industrijski, privredni i kulturni centar Bosanske krajine. Do 1895. godine

    grad je vec imao gimnaziju, bolnicu, fabriku duhana, željeznicku vezu sa Becom i Budimpeštom, a

    hronicari bilježe i 13.566 stanovnika (oko trecinu broja stanovnika Sarajeva). Grad se ubrzano

    izgradjuje i dobija modernu urbanu strukturu tipicnog gradskog centra Austro-Ugarske monarhije,

    koji nimalo ne zaostaje za slicnim mjestima iz tog perioda.

    20. stoljece

    http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Sefardski_Jevreji&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Trapista&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Evropahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1639http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosanski_Pa%C5%A1aluk&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosanski_Pa%C5%A1aluk&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/1688http://bs.wikipedia.org/wiki/1737http://bs.wikipedia.org/wiki/Bo%C5%A1njacihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bitka_kod_Banja_Lukehttp://bs.wikipedia.org/wiki/17._stolje%C4%87ehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Austro-Ugarskahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1878http://bs.wikipedia.org/wiki/1866http://bs.wikipedia.org/wiki/1873http://bs.wikipedia.org/wiki/Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Cazinhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Livnohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Krajinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1895http://bs.wikipedia.org/wiki/Be%C4%8Dhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Budimpe%C5%A1tahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Austro-Ugarska

  • Banja Luka pocetkom 20. stoljeca

    Nakon Prvog svjetskog rata Banja Luka je postala centar Vrbaske banovine, te je nastavila svoj

    razvoj. Tokom ovog vremena izgra•eni su Banski dvor, opcina, gradski muzej i uciteljska škola.

    Za vrijeme Drugog svjetskog rata grad su okupirali fašisti Nezavisne Države Hrvatske. Za vrijeme

    vladavine NDH ugledne jevrejske porodice su bile deportirane u koncentracione logore u

    Hrvatskoj. U isto vrijeme grad postaje jedan od glavnih centara partizanskog otpora, da bi 22.

    aprila 1945. godine grad bio u potpunosti i oslobodjen.

    27. oktobra 1969. godine Banja Luku je pogodio snažan zemljotres, u kojem je veliki broj

    stambenih objekata bio u potpunosti srušen. Nakon generalne rekonstrukcije, koja je uslijedila

    poslije zemljotresa, kao i izgradnjom novih stambenih naselja u Banjoj Luci je došlo do drasti•ne

    promjene u demografskoj slici stanovništva. Masovna migracija velikog broja Srba iz okolnih

    seoskih, zemljoradnickih i planinskih podrucja u potpunosti je promijenila do tada jedinstvenu

    urbanu kulturu i bosansko-muslimansku tradiciju Banja Luke, koja je osim muslimanskog

    poznavala dijelom i katolicki i jevrejski element. (Za više detalja vidi sekciju o demografiji)

    Do 1991. godine Banja Luka je imala 150.000 stanovnika, te je bila drugi po veli•ini grad u Bosni

    i Hercegovini i najveca opstina u Bosna i Hercegovina. I dok je gradsko podrucje Banja Luke bilo

    uglavnom etnicki izmiješano, opcina Banja Luka je pred pocetak rata (1992) nesto visu srpsku vecinu.

    Tokom rat u Bosni i Hercegovini Banja Luka je bila mjesto najveceg etnickog cišcenja u BiH,

    tokom kojeg su vlasti srpske vlasti iz grada protjerale oko 70.000 Bošnjaka i Hrvata. Nad njima je

    bilo provodjeno sistematsko zlostavljanje, koje je podrazumijevalo intimidaciju, napade, hapšenja i

    protjerivanje iz vlastitih domova. Mnogi su bili ubijeni na kucnom pragu ili su jednostavno

    http://bs.wikipedia.org/wiki/Image:Bl-1903.jpghttp://bs.wikipedia.org/wiki/Prvi_svjetski_rathttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Vrbaska_Banovina&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Drugi_svjetski_rathttp://bs.wikipedia.org/wiki/Nezavisna_Dr%C5%BEava_Hrvatskahttp://bs.wikipedia.org/wiki/22._aprilhttp://bs.wikipedia.org/wiki/22._aprilhttp://bs.wikipedia.org/wiki/1945http://bs.wikipedia.org/wiki/27._oktobarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/1969http://bs.wikipedia.org/wiki/1991http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Republici&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Rat_u_Bosni_i_Hercegovinihttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Etni%C4%8Dko_%C4%8Di%C5%A1%C4%87enje&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Republika_Srpskahttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Intimidacija&action=edit

  • "nestajali". Efikasna birokratska struktura bila je uspostavljena, kako bi Banjalucanima

    Bošnjacima i Hrvatima omogucila da što brže napuste grad, a svoju radom stecenu imovinu ostave

    iza sebe novim stanovnicima, koji su umjesto njih upadali u njihove domove. Poslovni prostori i

    privatno vlasništvo Bošnjaka i Hrvata su bili konfiskovani, dok je vecina otpuštena sa radnih

    mjesta. Kao produžetak intimidacije kao taktike etnickog cišcenja 1993. godine srpske vlasti su

    srušile i svih 16 banjaluckih džamija, vrhunskih spomenika kulturne tradicije bez premca na

    Balkanu, medju kojima je bila i Ferhadija džamija, jedna od najljepših džamija u Bosni i

    Hercegovini. 1992. godine srpska zlocinacka jedinica iz Srbije, Arkanovci, odvodi oko 2.000

    nesrpskih muškaraca u obližnje koncentracione logore Manjaca i Omarska. Mnogi Banjalucani

    srpske nacionalnosti, koji se nisu slagali sa velikosrpskom i nacionalistickom politikom, kao i oni

    koji su izbjegavali vojnu mobilizaciju i ocajnu ekonomsku situaciju takodjer su napustili Banja

    Luku. U isto vrijeme brojne srpske izbjeglice iz Hrvatske i dijela Federacije BiH su se naselili u

    gradu i tu pronašle svoj novi dom. Banja Luka je danas upravni centar entiteta Republike Srpske.

    Danas vise od jedne trecine stanovnika Banja Luke cine izbjeglice. Srbi su u apsolutoj vecini u gradu, a

    broj stanovnika je narastao na 195.000. 2001. godine u pokušaju da se postavi kamen temeljac za

    ponovnu izgradnju srušene džamije Ferhadije, kao simbola povratka Bošnjaka u Banja Luku, izbio

    je masovni protest srpskih nacionalista u kojem je jedan Bošnjak ubijen, a autobusi u kojima su

    došli Bošnjaci na postavljanje kamena temeljca su zapaljeni.

    Geografija

    http://bs.wikipedia.org/wiki/1993http://bs.wikipedia.org/wiki/Ferhat-Pa%C5%A1ina_D%C5%BEamijahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1995http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Arkanovci&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Manja%C4%8Da&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Omarska&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Hrvatskahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Federacija_Bosne_i_Hercegovinehttp://bs.wikipedia.org/wiki/2001http://bs.wikipedia.org/wiki/Image:Vrbas.JPG

  • Rijeka Vrbas

    Banja Luka je podignuta sa obje strane rijeke Vrbasa, na mjestu gdje ova rijeka iz svojih klisura,

    tjesnaca i klanaca gubi osobine gorske rijeke i ulazi u niziju kroz koju pravi svoj put ka uc•u u

    Savu. Vrbas tece sredinom grada i na gradskom podrucju prima pritoke: Suturliju, Crkvenu i

    Vrbanju. Središnji dio grada leži na nadmorskoj visini od 163 m, okružen tercijarnim brežuljcima.

    Okolina Banje Luke bogata je raznovrsnom šumskom divljaci, a rijeke ribom, što je doprinijelo

    razvoju lova i ribolova.

    Klima u Banjoj Luci je umjereno kontinentalna sa utjecajima panonskog pojasa. Srednja godišnja

    temperatura je 10,7°C, srednja januarska 0,8°C, dok je srednja julska 21,3°C.

    Prostrano podrucje grada nije u srazmjeri sa brojem stanovnika koji ga naseljavaju. Prateci tok

    Vrbasa grad se razvijao nizvodno, a stambena naselja koja su se gradila poslije Drugog svjetskog

    rata i zemljotresa 1969. razvijala su se u širinu prema brdima koja okružuju Banju Luku, ispod

    kojih su nikle moderne višespratnice.

    Demografija

    Banja Luka danas ima oko 196.500 stanovnika dok u cijeloj opcini živi oko 220.000. Iako trenutno

    ne postoji zvanicna statistika nije teško zakljuciti da veliku vecinu stanovnika Banja Luke cine

    Srbi. Takodjer oko 70.000 stanovnika današnje Banja Luke su izbjeglice, dok je oko 20% ukupnog

    stanovništva nezaposleno.

    Po popisu stanovništva iz 1991. godine u Banjaluckoj opcini (koja je i najveca opcina u Bosni i

    Hercegovini) živjelo je 195.139 stanovnika. Od toga su 54,6% Srbi, 14,8% Hrvati, 14,6%

    Bošnjaci, 12,1% Jugosloveni i 3,9% ostali.

    Stanovništvo kroz historiju

    Banja Luka je u zadnjih sto godina imala jednu od najdramaticnijih demografskih promjena u

    Bosni i Hercegovini, što je ponajviše utjecalo na etnicku strukturu njenog stanovništva. U prvom

    http://bs.wikipedia.org/wiki/Vrbashttp://bs.wikipedia.org/wiki/Savahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1969http://bs.wikipedia.org/wiki/Srbihttp://bs.wikipedia.org/wiki/1991http://bs.wikipedia.org/wiki/Srbihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Hrvatihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bo%C5%A1njacihttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Jugosloveni&action=edit

  • popisu stanovništva koji je obavila Austro-Ugarska 1879. godine vjerski sastav Banja Luke je bio

    slijedeci: 67,71% muslimani, 19,8% pravoslavci i 10,52% katolici. Natalitet muslimana je nakon

    tog popisa poceo da dramaticno opada. Prvi znacajan pad u natalitetu se dogodio 1918. godine kad

    je Bosna i Hercegovina ukljucena u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Ovaj pad se uglavnom

    dogodio zbog agrarne reforme iz 1918. godine, kad su nove vlasti konfiskovale imanja Bošnjaka i

    davale ih srpskim familijama. Pored toga broj Bošnjaka u Banjoj Luci je dalje bio nejasan jer je

    Bošnjacima bilo zabranjeno da se izjašnjavaju svojim nacionalnim imenom, te su se morali

    izjašnjavati ili kao Srbi ili Hrvati sve do 1971. godine. S druge strane srpska nadmoc u gradu je

    postepeno ali sigurno rasla.

    ● 1931: 30.53% ● 1948: 34.78% ● 1991: 54.60%

    Najveca imigracija Srba u Banja Luku prije rata se dogodila nakon zemljotresa 1969. godine, kad

    su se u Banjoj Luci izgradila mnoga stambena naselja u sklopu generalne rekonstrukcije grada.

    Pored toga oko 25.000 Srba i Crnogoraca je doseljeno u Banja Luku u sklopu selidbe vojne

    administracije JNA. 1991. godine grad Banja Luka je i dalje bila etnicki izmiješan grad, dok su

    Srbi na opcinskom nivou imali apsolutnu vecinu. Promjena broja stanovnika po popisima:

    ● 1895: 13.566 ● 1939: 32.000 ● 1969: 75.000 ● 1971: 158.736 ● 1981: 183.618 ● 1991: 195.139 ● 1999: 220.000 ● 2004: 220.000 (procjena)

    Privreda

    Do 1992. godine Banja Luka je bila snažan privredni centar u zemlji, sa 63.000 zaposlenih i

    razvijenom privrednom, te posebno industrijskom strukturom. Nacionalni dohodak per capita

    http://bs.wikipedia.org/wiki/1879http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Muslimani&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Pravoslavci&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Katolicihttp://bs.wikipedia.org/wiki/1918http://bs.wikipedia.org/wiki/Kraljevina_SHShttp://bs.wikipedia.org/wiki/1971http://bs.wikipedia.org/wiki/1931http://bs.wikipedia.org/wiki/1948http://bs.wikipedia.org/wiki/1991http://bs.wikipedia.org/wiki/JNAhttp://bs.wikipedia.org/wiki/1991http://bs.wikipedia.org/wiki/1895http://bs.wikipedia.org/wiki/1939http://bs.wikipedia.org/wiki/1969http://bs.wikipedia.org/wiki/1971http://bs.wikipedia.org/wiki/1981http://bs.wikipedia.org/wiki/1991http://bs.wikipedia.org/wiki/1999http://bs.wikipedia.org/wiki/2004http://bs.wikipedia.org/wiki/1992

  • iznosio je 2.850 US $, a stopa zaposlenosti 32,6%. Privredni razvoj grada bio je zasnovan na

    razvoju industrije, uz dominaciju sekundarnog sektora, u kojem je bilo angažovano 54% ukupnog

    broja zaposlenih.

    Posljedice cetvorogodišnjih ratnih dejstava nisu mimoišle ni privredu Banja Luke, koja je uveliko

    u fazi stagnacije. Propuštena je nova tehnološka generacija. Instalirana oprema, uslijed

    višegodišnjeg zastoja, doživljava i ekonomsko i tehnološko zastarijevanje. I najzad, izgubljene su

    tradicionalne spoljnotrgovinske veze, znacajni kupci i tržišta.

    Na isteku 1999. godine privreda posluje u složenim uslovima, sa vlasnickom transformacijom u

    punom zamahu.

    Obrazovanje

    Kultura

    Ferhat-pašina džamija ili Ferhadija. Izgradjena 1579. godine, uništena 1993. godine.

    Zahvaljujuci svojoj dugoj i vrijednoj historiji grad Banja Luka ima veoma bogato i raznoliko

    kulturno naslijedje. U gradu se nalazi nekoliko muzeja, od kojih treba izdvojiti Muzej Bosanske

    krajine, Etnografski muzej (osnovan 1930. godine), te Muzej savremene umjetnosti

    http://bs.wikipedia.org/wiki/Image:Ferhadija.jpghttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Krajinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Krajinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/1930http://www.msurs.org/

  • Kulturnu ponudu u gradu cine i dvije pozorišne kuce sa vrijednom tradicijom: Narodno i Djecije

    pozorište, kao i nekoliko kulturno-umjetnickih društava. RKUD "Pelagic" (1927) jedno je od

    najstarijih kulturno-umjetnickih društava u cijeloj Bosni i Hercegovini.

    Gradska biblioteka, osnovana 26. aprila 1936. godine, nastavlja knjišku tradiciju dotadašnjih

    gradskih i nacionalnih citaonica. Jednu od njih osnovao je još 1866. godine veliki prosvjetitelj

    Vaso Pelagic, koja vremenom dobija važnu ulogu u akademskoj zajednici i cjelokupnoj javnosti

    Banja Luke. U prvih trideset godina svoga rada biblioteka je skupila oko 92.000 knjiga i proširila

    svoju djelatnost, osnivajuci citaonicu i djecije odjeljenje tokom 1950-ih godina. Biblioteka danas

    broji fond od 200.000 knjiga, publikacija i periodike. Tokom 1980-ih postaje clanicom

    Univerziteta u Banjoj Luci, a danas slovi kao Narodna i Univerzitetska biblioteka.

    Jedno od znacajnih kulturnih mjesta u gradu je i Dom kulture, koji danas djeluje kao kulturni

    centar. Gradjen je u periodu izmedju 1929. i 1932. godine kao rezidencijalni prostor bana Vrbaske

    banovine i u te svrhe korišten sve do 1941. U poslijeratnom periodu zgrada je korištena kao

    upravno sjedište, da bi od 1955. godine prerasla u Dom kulture. Dom kulture sadrži

    reprezentativnu koncertnu salu, galeriju, prostorije entiteske televizije (ranije je tu bio i TV studio

    Banja Luka, kako dopisnistvo TV BiH) i restoran.

    Nedaleko od Doma kulture je kino "Kozara", gradsko banjalucko izlazište Parkic, te veleljepna

    Gospodska ulica (zvanicno Veselin Maslesa), koja još cuva šarm proteklih vremena.

    U strogom centru grada, na obali rijeke Vrbas, nalazi se i banjalucki Kastel, dobro ocuvano rimsko

    vojno utvrdjenje (castra), unutar kojeg se i odvijao život rimskog vojnog naselja na gradskom

    podrucju današnje Banje Luke. Kastel je posebna gradska atrakcija Banja Luke, na kojem se

    tokom ljetnih mjeseci održavaju mnogobrojni koncerti, što gradu daje specifican šarm.

    Sport

    Kada je rijec o banjaluckom sportu u prvom redu treba pomenuti rukometaše, koji su svom gradu

    http://www.msurs.org/http://bs.wikipedia.org/wiki/1927http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Vaso_Pelagi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/1929http://bs.wikipedia.org/wiki/1932http://bs.wikipedia.org/wiki/1941http://bs.wikipedia.org/wiki/1955http://bs.wikipedia.org/wiki/Vrbashttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kastel

  • donijeli titulu evropskog prvaka u rukometu. Zavidne uspjehe na sportskim takmicenjima postizali

    su i banjalucki bokseri, strijelci, šahisti, padobranci, fudbaleri, biciklisti, kajakaši, košarkaši, i

    drugi sportisti koji su svom gradu podarili 12 medalja sa olimpijskih igara (8 zlatnih), 15 medalja

    sa svjetskih prvenstava, 6 medalja sa evropskih prvenstava, 4 sa Univerzijade, 11 sa mediteranskih

    igara i 39 sa balkanskih prvenstava jednog klupskog prvaka Evrope (Rukometni klub Borac),

    pobjednika Srednjoevropskog fudbalskog kupa (FK Borac) te brojnih naziva prvaka prethodne

    Jugoslavije kako u ekipnim tako i u pojedinacnim takmicenjima.

    Danas u Banja Luci aktivno rade 104 sportske organizacija u 19 granskih sportova, te 16 sportsko

    - rekreativnih društava i udruženja.

    Politika

    Zanimljivosti

    Znamenite licnosti

    ● Muhamed Filipovic - akademik i najveci bosanski filozof današnjice i autor vrijednih djela o savremenom poimanju društva

    ● Franjo Komarica - katolicki biskup, dva puta nominiran za Nobelovu nagradu za mir ● Dragan Šajnovic - poznati violinista i muzicki pedagog ● Nikola Koljevic - poznati anglist i vrhunski šekspirist, jedan od duhovnih vodja

    nacionalistickog pokreta Srba u Bosni i Hercegovini ● Ivan Franjo Jukic - bosanski franjevac, pjesnik i humanist ● Vaso Pelagic - prosvjetitelj ● Ibrahim Halilovic - banjalucki muftija tokom rata u Bosni i Hercegovini ● Petar Kocic - pjesnik i pisac ● Ismet Bekric - pjesnik ● Aleksandar Ravlic - novinar i fotograf autor mnogih istraživackih knjiga o Banjoj Luci ● Alojz Curic - akademski slikar i jedan od najpoznatijih živih poznavalaca historije Banja

    Luke ● Berber Mersad - najpoznati bh slikar (gimnaziju zavrsio u Banjaluci i prve slike slikao) ● Zrinko Tutic - kantautor, skladatelj i interpretator ljubavnih šansona ● Maja Tatic, Enes i Emir Basic, Idriz i Atif Turcinhodzic - pjevaci zabavne muzike ● Sladjana Golic - košarkašica, jedna od najboljih evropskih i svjetskih igracica 1980-ih i

    http://www.boracbl.net/rkboac/uvod.htmlhttp://www.boracbl.net/fkborac/pocetna.htmlhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Muhamed_Filipovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Franjo_Komarica&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Dragan_%C5%A0ajnovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikola_Koljevi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ivan_Franjo_Juki%C4%87http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Vaso_Pelagi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ibrahim_Halilovi%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Petar_Ko%C4%8Di%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Ismet_Bekri%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Aleksandar_Ravli%C4%87http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Alojz_%C4%86uri%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Beba_Selimovi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Zrinko_Tuti%C4%87http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Maja_Tati%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Sla%C4%91ana_Goli%C4%87&action=edit

  • 1990-ih godina. ● Anton Ante Josipovic - bokser, pobjednik Olimpijskih ljetnih igara u Los Angelesu 1984.

    Marjan Benes - najpoznatiji banjalucki bokser● Ale Osmancauševic - inženjer telekomunikacija i generalni direktor Pošte i

    telekomunikacija za podrucje Bosanske Krajine ● Rudi Cajevec, Kasim Hadzic, Nurija Pozderac, braca Mazar (Ivan, Sosa i Drago) - narodni heroji ● Ivan Ljubicic - Banjalucanin koji trenutno igra pod hrvatskom zastavom.

    Vanjski linkovi

    Administrativna podjela Bosne i Hercegovine

    Entiteti Bosne i Hercegovine

    Republika Srpska | Federacija Bosne i Hercegovine

    Federalni Distrikti Bosne i Hercegovine

    Bc•ko distrikt

    Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine

    Bosansko-podrinjski | Hercegovacko-neretvanski | Livanjski | Posavski | Sarajevo | Srednjobosanski | Tuzlanski | Unsko-sanski | Zapadnohercegovacki | Zenicko-dobojski

    Službeni gradovi Bosne i Hercegovine

    Banja Luka | | Mostar | Sarajevo

    Opcine Bosne i Hercegovine

    http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Anton_Ante_Josipovi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Ale_Osman%C4%8Dau%C5%A1evi%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Rudi_%C4%8Cajevec&action=edithttp://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivan_Ljubi%C4%8Di%C4%87&action=edithttp://bs.wikipedia.org/wiki/Image:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svghttp://bs.wikipedia.org/wiki/Republika_Srpskahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Federacija_Bosne_i_Hercegovinehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Br%C4%8Dko_distrikthttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosansko-podrinjski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Hercegova%C4%8Dko-neretvanski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Livanjski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Posavski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sarajevo_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Srednjobosanski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Tuzlanski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Unsko-sanski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Zapadnohercegova%C4%8Dki_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Zeni%C4%8Dko-dobojski_kantonhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dno_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Mostarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Banovi%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Berkovi%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Biha%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Bijeljinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bile%C4%87ahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanski_Brodhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Dubicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Gradi%C5%A1kahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosansko_Grahovohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Kostajnicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanska_Krupahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanski_Novihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanski_Petrovachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bosanski_%C5%A0amachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bratunachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Brezahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bugojnohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Busova%C4%8Dahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Bu%C5%BEimhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Cazinhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Centar%2C_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cajni%C4%8Dehttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Capljinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Celi%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Celinachttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Citlukhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Derventahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Drvarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Dobojhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Doboj-Istokhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Doboj-Jughttp://bs.wikipedia.org/wiki/Dobreti%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Domaljevac-%C5%A0amachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Donji_Vakufhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Donji_%C5%BDabarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Fo%C4%8Dahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Fo%C4%8Da-Ustikolinahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Fojnicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gackohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Glamo%C4%8Dhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gora%C5%BEdehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gornji_Vakufhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Gra%C4%8Danicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Grada%C4%8Dachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Grudehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Had%C5%BEi%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Han-Pijesakhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ilid%C5%BEahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ilija%C5%A1http://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dna_Ilid%C5%BEahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dni_Drvarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dni_Mostar_%28op%C4%87ina%29http://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dni_Stari_Gradhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Isto%C4%8Dno_Novo_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Jablanicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Jajcehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Jezerohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kakanjhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kalesijahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kalinovikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kiseljakhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kladanjhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Konjichttp://bs.wikipedia.org/wiki/Klju%C4%8Dhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kotor-Varo%C5%A1http://bs.wikipedia.org/wiki/Kre%C5%A1evohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Krupa_na_Unihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kupreshttp://bs.wikipedia.org/wiki/Kupres_%28RS%29http://bs.wikipedia.org/wiki/Lakta%C5%A1ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Livnohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Loparehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Lukavachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ljubinjehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ljubu%C5%A1kihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Maglajhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Mili%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/Modri%C4%8Dahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Mostarhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Mrkonji%C4%87_Gradhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Neumhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Nevesinjehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Novi_Grad%2C_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Novo_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Novi_Travnikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Novi_Travnikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Od%C5%BEakhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Olovo_%28op%C4%87ina%29http://bs.wikipedia.org/wiki/Ora%C5%A1jehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Osmacihttp://bs.wikipedia.org/wiki/O%C5%A1tra_Lukahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Palehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Pale-Pra%C4%8Dahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Pelagi%C4%87evohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Petrovachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Petrovohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Posu%C5%A1jehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Prijedorhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Prnjavorhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Prozorhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ravnohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ribnikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Rogaticahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Rudohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sanski_Mosthttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sapnahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Skender-Vakufhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Skender-Vakufhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Sokolachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Srbachttp://bs.wikipedia.org/wiki/Srebrenicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Srebrenikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Stari_Grad%2C_Sarajevohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Stolachttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C5%A0ekovi%C4%87ihttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C5%A0ipovohttp://bs.wikipedia.org/wiki/%C5%A0iroki_Brijeghttp://bs.wikipedia.org/wiki/Teo%C4%8Dakhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Te%C5%A1anjhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Tesli%C4%87http://bs.wikipedia.org/wiki/Tomislavgradhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Travnikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Trebinjehttp://bs.wikipedia.org/wiki/Trnovohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Trnovo_%28FBiH%29http://bs.wikipedia.org/wiki/Tuzlahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ugljevikhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Usorahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Ustipra%C4%8Dahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vare%C5%A1http://bs.wikipedia.org/wiki/Velika_Kladu%C5%A1ahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vi%C5%A1egradhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Visokohttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vitezhttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vlasenicahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Vogo%C5%A1%C4%87ahttp://bs.wikipedia.org/wiki/Zavidovi%C4%87i

    wikipedia.org