Urszula BIjak_Nazwy Wodne Dorzecza Wisly

  • Published on
    06-Nov-2015

  • View
    165

  • Download
    6

DESCRIPTION

hydronimia dorzecza wisy

Transcript

ISBN 978-83-62275-67-0URSZULA BIJAK NAZWY WODNE DORZECZA WISYNAZWY WODNE DORZECZA WISY POTAMONIMY ODAPELATYWNEURSZULA BIJAKPOLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT J E ZYKA POLSK IEGOKRAKW 2013NAZWY WODNE DORZECZA WISYPRACE INSTYTUTU JZYKA POLSKIEGO PAN142ZESP REDAKCYJNYPiotr migrodzki, Ireneusz Bobrowski, Barbara Czopek-Kopciuch, Teresa SmkowaPOLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT JZYKA POLSKIEGOURSZULA BIJAKNAZWY WODNE DORZECZA WISY POTAMONIMY ODAPELATYWNEKRAKW 2013Publikacj opiniowa do drukuJERZY DUMARedaktor prowadzcyEWA BEDNARSKA-GRYNIEWICZKorektaTomasz FeliksProjekt okadkiPiotr RachwaniecNa okadce wykorzystano obraz olejny Emilii Gsienicy-Setlak Zakrzwek (wasno Urszuli Bijak) Copyright by Urszula Bijak, 2013 Copyright by Instytut Jzyka Polskiego PAN, 2013ISBN 978-83-62275-67-0Skad i przygotowanie do drukuWydawnictwo FALLul. Garczyskiego 2, 31-524 Krakwwww.fall.plSPIS TRECIWSTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91. Wisa i jej dorzecze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92. Zarys stanu bada nad polsk hydronimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123. Cel i zakres pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174. Materia badawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175. Zaoenia metodologiczne opracowania potamonimw w wietle metodologii innych kategorii nazw wasnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176. Klasyfi kacja hydronimw w kontekcie stosowanych klasyfi kacji onomastycznych . . . . . . . . . . . 207. Kompozycja pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23I. NAZWY PRZEDSOWIASKIE (TZW. STAROEUROPEJSKIE) NAJSTARSZA WARSTWA HYDRONIMW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251. Stan bada nad hydronimi przedsowiask . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252. Hydronimy o niekwestionowanej archaicznoci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273. Hydronimy o dyskusyjnej archaicznoci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354. Nazwy wyeliminowane ze wzgldw formalnych i z powodu innej koncepcji badawczej . . . . . . . . 40II. WARSTWA HYDRONIMW PRASOWIASKICH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451. Stan bada nad hydronimi prasowiask . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452. Hydronimy o archaicznych podstawach sowiaskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473. Hydronimy wyodrbnione na podstawie kryterium pozajzykowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53III. MODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH HYDRONIMY POLSKIE I INNOSOWIASKIE Z OBSZARU POLSKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 561. Proces onimizacji w hydronimii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562. Hydronimy powstae w procesie czystej onimizacji (derywacji semantycznej) . . . . . . . . . . . . . . 602.1. Hydronimy od rzeczownikw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612.1.1. Hydronimy od podstaw topografi cznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612.1.1.1. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych wod pync 61 2.1.1.2. Hydronimy od leksemw okrelajcych koryto rzeki i jego czci 67 2.1.1.3. Hydronimy od apelatyww o zna-czeniu gbia, miejsce gbokie 71 2.1.1.4. Hydronimy od apelatyww o znaczeniu miej-sce pytkie 72 2.1.1.5. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych wody stojce 72 2.1.1.6. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych bagna, tereny podmoke 73 2.1.1.7. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych cechy wody 74 2.1.1.8. Hydronimy pochodzce od okrele te-renu 76 2.1.1.9. Hydronimy od podstaw botanicznych 78 2.1.1.10. Hydronimy od podstaw zoologicznych 822.1.2. Hydronimy od podstaw kulturowych, zwizanych z dziaalnoci czowieka . . . . . . . . . 832.1.2.1. Hydronimy od terminw hydrografi cznych oznaczajcych obiekty sztuczne 83 2.1.2.2. Hydronimy od apelatyww zwizanych z gospodark len, roln, hodowlan 85 2.1.2.3. Hy-dronimy od apelatyww oznaczajcych dziea rk ludzkich 87 2.1.2.4. Nazwy od apelatyww zwizanych z osadnictwem i organizacj spoeczno-gospodarcz 87 2.1.2.5. Hydronimy meta-foryczne 892.1.3. Hydronimy o innosowiaskich cechach fonetycznych lub leksykalnych . . . . . . . . . . . . 902.1.3.1. Hydronimy wschodniosowiaskie 90 2.1.3.2. Hydronimy z cechami fonetycznymi cze-skimi i sowackimi 912.2. Hydronimy od przymiotnikw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 922.2.1. Hydronimy od przymiotnikw o charakterystyce topografi cznej . . . . . . . . . . . . . . . . 922.2.2. Hydronimy od przymiotnikw zwizanych z kultur materialn . . . . . . . . . . . . . . . . 1022.3. Hydronimy od liczebnikw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1052.4. Hydronimy od imiesoww . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1053. Hydronimy powstae w procesie onimizacji rozszerzonej z uyciem formantw nazwotwrczych . . . 1073.1. Derywaty paradygmatyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1073.2. Derywaty sufi ksalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1113.2.1. Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1133.2.1.1. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -awa 113 3.2.1.2. Derywaty hydronimiczne z su-fi ksem -yni(a) 115 3.2.1.3. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ka i rozszerzeniami 117 3.2.1.4. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ica i rozszerzeniami 133 3.2.1.5. Derywaty hy-dronimiczne z sufi ksem -ik i rozszerzeniami 147 3.2.1.6. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ec i rozszerzeniami 151 3.2.1.7. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ina 155 3.2.1.8. De-rywaty hydronimiczne z sufi ksem -nia i rozszerzeniami 157 3.2.1.9. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ak, -ak i rozszerzeniami 159 3.2.1.10. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -e i rozszerzeniami 160 3.2.1.11. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ek i rozszerzeniami 161 3.2.1.12. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -isko, -iszcze 162 3.2.1.13. Derywaty hydroni-miczne z sufi ksem -izna 163 3.2.1.14. Derywaty hydronimiczne z sufi ksami -acz oraz -icz 164 3.2.1.15. Derywaty hydronimiczne z innymi sufi ksami (mao produktywnymi) 1653.2.2. Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1693.2.2.1. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -n- 170 3.2.2.2. Derywaty hydronimiczne z sufi k-sem -sk- 174 3.2.2.3. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ow- 176 3.2.2.4. Derywaty hydro-nimiczne z sufi ksem -in- 179 3.2.2.5. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -an- 180 3.2.2.6. Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufi ksami przymiotnikowymi 1803.3. Derywaty od wyrae przyimkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1843.4. Hydronimy komponowane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1863.4.1. Zrosty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1863.4.2. Zoenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1863.4.3. Zestawienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1873.4.3.1. Zestawienia dwuczonowe 188 3.4.3.2. Zestawienia wieloczonowe 199 IV. CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMW ODAPELATYWNYCH W UJCIU SYNTETYCZNYM. . . 2021. Chronologia, statystyka, stratygrafi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2022. Semantyka podstaw apelatywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2062.1. Metafora ogldu a przestrze hydronimiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2072.2. wiaty za nazwami, czyli rekonstrukcja rzeczywistoci potamonimicznej . . . . . . . . . . . 208V. POLIONIMIA ZMIENNO, WARIANTYWNO, PARALELIZM HYDRONIMW . . . . . . . . 212 1. Uniwerbizacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 2. Dyferencjacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 3. Sufi ksacje substantywizujce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 4. Zmiany liczby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 5. Zmiany rodzaju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 6. Zmiany paradygmatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 7. Wymiany sufi ksw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 8. Rozwj nazw jednoczonowych w zestawienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 9. Zmiany kolejnoci i wymiana czonw w nazwach zestawionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22610. Zmiany redukcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22711. Zmiany acuchowe i renominacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227ZAKOCZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2311. Uwagi podsumowujce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2312. Perspektywy badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233BIBLIOGRAFIA RDA I LITERATURA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235SKRTY JZYKOWE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251INDEKS HYDRONIMW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253SUMMARY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305Niechaj Ci Wisa napj leje wszytk si,[...]Lubo si do Elblga udaa w bok prawy,Lubo Leniwka gdaskie rozdziela uawy,I kamienista Biaa, i Raba, co maymZbiera deszczem i nurtem brzeg ryje zuchwaym,I z Tatr biecy Poprad nieleniwym skokiem,Wisoka niespokojna z spokojnym Wisokiem, I bystrych wd Dunajec sawny ososiami,I Nida piczowskimi zabawna mynami, I San szkutom niepewny dla prdziny skrytej,I Wisznia, co o Rzeczy sucha Pospolitej, I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazwOd mynw uwolniony prawem i od jazw, I co dwie wojewdztwa Radomierz graniczy,I Pilica, co czopowe pierwsze w Polsce liczy, Bug rusk krwi pamitny, i Narew gadzinyNie cierpica, i peen Muchawiec kodziny, I Liw, na ktrym kiedy Jadwingi siedzieli,I co litewskie ksistwo z Podlasiem Pis dzieli, I wider mazowiecki, i Ossa, co supwBolesawowych tyka, wiadectw pruskich upw, I Drwca spod Brodnice, i Brda, co podnosiW Bydgoszczy spore skrzynie na pow ososi,I Motawa, u ktrej jak w porcie okrtyCumuje gruba lina i postronek krty. Jan Andrzej Morsztyn, RzekiWielki przestwr, blisko dwiecie tysicy kilometrw kwadratowych, lecy w niowym Europy ldzie, zajmuje Wisy dorzecze.Ponad brzegami jej dopyww cign si ziemie tuste proszowskie i kujawskie, urodzajne lubelskie i sandomierskie, ziemie chude kieleckie i radomskie, pone mazowieckie i piotrkowskie, le bota i wydmy piaskw bezpodnych.Ponad brzegami jej dopyww orze i sieje, kosi i nie jeden jedyny lud.Nad niemym gosem jej strumieni rozbrzmiewa ywy gwar mowy tej samej przez tysic lat. Stefan eromski, WisaPragn podzikowa wszystkim, ktrzy wspierali mnie i suyli pomoc podczas powsta-wania ksiki. Sowa wdzicznoci kieruj do Pani prof. dr hab. Marii Malec za subteln presj, cenne uwagi i sugestie rozwiza metodologicznych oraz do Pana prof. dr. hab. Jerzego Dumy za trud recenzencki i wskazwki merytoryczne. Dzikuj Pani prof. dr hab. Barbarze Czopek--Kopciuch i Panu prof. dr. hab. Piotrowi migrodzkiemu za motywowanie mnie do pracy, a dr Rozalii Przybytek i mgr. Pawowi Swobodzie za wszelk pomoc. AutorkaWSTP1. WISA I JEJ DORZECZE Na terytorium Polski mona wydzieli dziewi odrbnych obszarw hydrografi cznych: dorzecza Wisy i Odry, zlewnie Zalewu Szczeciskiego i Wilanego, pas rzek Przymo-rza oraz fragmenty zlewni czterech rzek wypywajcych poza granicami Polski: Niemna, Dniestru, Dunaju i aby. Powierzchnia dorzecza Wisy wynosi 193 866,03 km2, z czego w obecnych granicach Polski 169 774,73 km2; 87% powierzchni tego dorzecza znajdu-je si w Polsce, a 12,9% poza jej granicami. Dorzecze Wisy stanowi 54% obszaru Polski (por. mapa 1).Rozkad powierzchni dorzecza Wisy jest asymetryczny: okoo 73% przypada na do-pywy prawobrzene, a 27% na dopywy lewobrzene, co ma zwizek z ukadem struktur geologicznych (Wisa 1982: 96).W hydrologii stosuje si podzia obszaru hydrografi czne-go na sze odcinkw: Wis lsk (od rde do ujcia Skawy i Przemszy), Maopol-sk (od ujcia Skawy do ujcia Sanu od Bramy Krakowskiej po Kotlin Sandomiersk), Lubelsk (od ujcia Sanu do ujcia Wieprza), Mazowieck (od ujcia Wieprza do ujcia Skrwy od Kotliny Kozienickiej po Kotlin Pock), Kujawsk (od ujcia Skrwy do ujcia Brdy od Kotliny Pockiej do przeomu Wisy pod Fordonem, cz. Bydgoszczy), Pomorsk (od Fordonu po ujcie do Zatoki Gdaskiej) (Wisa 1982: 8993). Powyszy podzia hydrografi czny pokrywa si czciowo z map podziaw dialek-talnych (por. mapa 3), co znajduje rwnie odbicie w przymiotnikowych okreleniach po-szczeglnych czci dorzecza derywowanych od nazw historycznych regionw Polski: lska, Maopolski, Lubelszczyzny, Mazowsza, Kujaw, Pomorza. Niekiedy stosuje si podzia na trzy odcinki: Wis grn, rodkow i doln. Dorze-cze grnej Wisy (od rde do Zawichostu) obejmuje cztery obszary geomorfologiczne: Karpaty Zachodnie, Karpaty Fliszowe, Kotlin Owicimsko-Sandomiersk, Wyyn Ma-opolsk. Cechuje je bogata sie hydrografi czna, obejmujca dopywy karpackie (So, Skaw, Rab, Dunajec z Popradem, Wisok, San z Wisokiem) i maopolskie (Przemsz, Rudaw, Szreniaw, Nid). Odcinek do ujcia Przemszy zwany jest te Ma Wis. Dorze-cze rodkowej Wisy wyznaczaj ujcia Sanu i Narwi, natomiast odcinek powyej Narwi do Batyku okrelany jest jako Wisa dolna (Wisa 1982: 289, 309, 333).Wisa i jej dorzecze stanowi inspiracj dla poetw i pisarzy, a take obiekt bada r-nych gazi nauki, takich jak: hydrologia, geomorfologia, geografi a historyczna czy ono-mastyka. Gdyby zebra wszystkie vistulana, okazaoby si, e ich liczba jest imponujca. 10Cytowany jako motto tej pracy fragment wiersza J. A. Morsztyna dokumentuje poetycko siedemnastowieczny ukad hydrografi czny dorzecza Wisy wraz z krajobrazem natural-nym i kulturowym. Terytorium dorzecza i jego geografi historyczn utrwali te w patrio-tycznym poemacie Wisa S. eromski.1Prezentowane mapy pokazuj wspczesny stan hydrografi czny (mapa 1), geomorfolo-giczny (mapa 2) oraz nakadajcy si na nie podzia dialektalny tego obszaru (mapa 3). W mo-nografi i Nazwy wodne dorzecza Wisy analizie i interpretacji zostay poddane jzykowo--onomastyczne aspekty mapy hydronimicznej wd pyncych dorzecza Wisy na przestrzeni tysica lat (z ograniczeniem zakresu do potamonimw2 pochodzenia odapelatywnego). 1 http://www3.imgw.pl/wl/internet/zz/zz_xpages/hydrografi a/podzial_hydrografi czny/podzial_hy-drografi czny_pliki/mapa1.html 2 P o t a m o n i m (od grec. rzeka) nazwa wody pyncej, termin niepomieszczony w wyka zie Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika (1983), stosowany w onomasty-ce rosyjskiej. W encyklopedii Sowiaska onomastyka (SOE) pojawia si w opisach badaczy rosyjskich Mapa 1. Podzia hydrografi czny Polski1Podstawowe jednostki hydrografi czne MPHP11Mapa 2. Rys morfologiczny doliny Wisy oraz jej podzia na odcinki (za: Wisa 1982: 86)(I 44), biaoruskich (II 255), macedoskich (II 268), serbskich (II 275) i chorwackich (I 92). Na gruncie polskim upowszechnia go, podobnie jak inny termin hydronimiczny l i m n o n i m (od grec. jezio-ro) nazwa wody stojcej, Z. Babik (33, 386, 444, 594). W toponomastyce polskiej mocno zakorzeniony jest termin hydronim dla wszelkich nazw wodnych, w niniejszym opracowaniu uywany jest on wymiennie z potamonimem na okrelenie nazw ciekw.122. ZARYS STANU BADA NAD POLSK HYDRONIMINazwy wodne znalazy si w krgu zainteresowania lingwistw na pocztku XX w. Bada-nia i prace jzykoznawcze byy ukierunkowane etnogenetycznie, a hydronimy suyy do ustale pierwotnego zasiedlenia ludw Europy. Szczeglne miejsce zajmuj tu wydane pomiertnie Studia nad nazwami wd sowiaskich wybitnego slawisty i indoeuropeisty 3 Opracowanie: A. Krawczyk-Wieczorek na podstawie map: S. Urbaczyk, Zarys dialektologii pol-skiej, wyd. 3, Warszawa 1968, mapa nr 3 (Schematyczny podzia dialektw polskich); Encyklopedia jzyka polskiego, red. S. Urbaczyk, Ossolineum, WrocawWarszawaKrakw 1991, 413, mapa 1. Dialekty pol-skie (podzia schematyczny) z uzupenieniami innych autorw (http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=opis-dialektow).Mapa 3. Schematyczny podzia dialektw polskich313Jana Rozwadowskiego (1948)4, wykraczajce tematycznie poza hydronimi polsk. Tezy tej rozprawy zostay wykorzystane przez Tadeusza Lehra-Spawiskiego w dziele O po-chodzeniu i praojczynie Sowian (1946). Pniej problematyk t zajmowali si rwnie inni uczeni: M. Rudnicki (19591961), J. Nalepa (1968), Z. Gob (2004), L. Bednarczuk (1994), a take badacze niemieccy: W. P. Schmidt (1982) i J. Udolph (1979, 1990). W badaniach nazw wodnych Polski prowadzonych od drugiej poowy XX w. wyrni mona trzy etapy: pierwszy polega na gromadzeniu hydronimw w ukadzie hydrografi cz-nym, drugi obejmowa historyczno-etymologiczne opracowania nazw wodnych z obszaru mniejszych dorzeczy, trzeci natomiast sownikowe zestawienie na podstawie dotychcza-sowych prac wszystkich hydronimw z obszaru caej Polski, z ich pen dokumentacj hi-storyczn i gwarow oraz etymologi.Pierwszy etap bada zamkny publikacje nazw wodnych dwu wielkich dorzeczy: Hydronimia Wisy. Wykaz nazw w ukadzie hydrografi cznym pod red. P. Zwoliskie-go (1965) oraz Hydronimia Odry. Wykaz nazw w ukadzie hydrografi cznym pod red. H. Borka (1983).Drugi etap opracowa hydronomastycznych zapocztkowa J. Rieger prac Nazwy wodne dorzecza Sanu (1969). Kilka lat pniej ukazay si dwie kolejne monografi e: J. Riegera i E. Wolnicz-Pawowskiej Nazwy rzeczne dorzecza Warty (1975) oraz E. Rze-telskiej-Feleszko i J. Dumy Nazwy rzeczne Pomorza midzy doln Wis a doln Odr (1977). Lata osiemdziesite zaowocoway Hydronimi dorzecza Orawy M. Majtna i K. Rymuta (1985) oraz Hydronimi dorzecza Pregoy z terenu Polski M. Biolik (1987), a w latach dziewidziesitych ukazay si Nazwy wd stojcych w dorzeczu Batyku midzy doln Odr a doln Wis A. Belchnerowskiej (1993). Opracowania te skadaj si z czci sownikowych i krtkich rozdziaw syntetyczno-interpretacyjnych. Kontynuacj cyklu monografi i mniejszych dorzeczy i zlewni stanowi prace serii Hydronymia Europaea (dalej: HE), powstaej w wyniku wsppracy midzy Akademi Nauki i Literatury w Moguncji (jej sekcj Jzykoznawstwa Oglnego i Indoeuropejskie-go) a Instytutem Jzyka Polskiego PAN w Krakowie (wzorowanej na serii Hydronymia Germaniae5). W latach 19852005 ukazao si 20 tomw tej serii, wydanych w Stutt-garcie po niemiecku, jednolicie opracowanych przez polskich jzykoznawcw. S to: (I) H. Grnowicza Gewssernamen im Flugebiet der unteren Weichsel (Nazwy wodne dorzecza dolnej Wisy) (1985), (II) E. Rzetelskiej-Feleszko Die Zufl sse zur Ostsee von der Weichselm ndung bis zur Persante (Dopywy Batyku od ujcia Wisy do Pars-ty) (1987), (III) J. Riegera, Gewssernamen im Flugebiet des Wisok (Nazwy wod-ne dorzecza Wisoka) (1988), (IV) J. Dumy Zufl sse zur unteren Oder und zur Ostsee bis zur Persante (Nazwy dopyww dolnej Odry oraz Batyku po ujcie Parsty) (1988), (V) M. Biolik Zufl sse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel (Nazwy wodne dopyww Batyku midzy doln Wis a Prego) (1989), (VI) H. Ml Gewssernamen im Flugebiet des Wieprz (Hydronimia dorzecza Wieprza) (1990), (VII) A. Belchnerow-skiej Die Namen der stehenden Gewsser im Zufl ugebiet der Ostsee zwischen unterer 4 Fragmenty pracy ogaszane byy wczeniej w formie artykuw, ktrych spis znajduje si w przed-mowie wydawcw dziea T. Lehra-Spawiskiego i J. Safarewicza. 5 Jest to seria wydawnicza zainicjowana przez H. Krahego, ktra obejmuje 20 monografi i (ukazuj-cych si w latach 19622006) i zawiera sowniki nazw wodnych z obszaru Niemiec (dorzecza Renu, Duna-ju, Wezery i aby). 14Oder und unterer Weichsel (Nazwy jezior w dorzeczu Batyku midzy doln Odr i doln Wis) (1991), (VIII) M. Biolik Die Namen der stehenden Gewsser im Zufl ugebiet des Pregel und im Einzugsbereich der Zufl sse zur Ostsee zwischen Pregel und Memel (Na-zwy wd stojcych dorzecza Pregoy i dopyww Batyku midzy Prego a Niemnem) (1993), (IX) K. Rymuta Gewssernamen im Flugebiet der oberen Weichsel von der Qu-elle bis zu Soa und Przemsza (Nazwy wodne dorzecza grnej Wisy od rde do Soy i Przemszy) (1993), (X) E. Bilut Gewssernamen im Flugebiet des Westlichen Bug (Nazwy wodne dorzecza Bugu) (1995), (XI) M. Biolik Die Namen der fl ieenden Ge-wsser im Flugebiet des Pregel (Nazwy wd pyncych dorzecza Pregoy) (1996), (XII) K. Rymuta Rechte Zufl sse zur Weichsel zwischen Soa und Dunajec (Nazwy wod-ne prawobrzenych dopyww Wisy midzy So a Dunajcem) (1996), (XIII) K. Rymu-ta i M. Majtna Gewssernamen im Flugebiet des Dunajec (Nazwy wodne dorzecza Dunajca) (1998), (XIV) J. Dumy Gewssernamen im linken Zufl ugebiet der Weichsel zwischen Pilica und Brda (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopyww Wisy po ujcie Brdy) (1999), (XV) K. Rymuta Gewssernamen im rechten Zufl ugebiet der Weichsel zwischen Dunajec und Wisok (Nazwy prawobrzenych dopyww Wisy midzy Dunaj-cem a Wisokiem) (2000) oraz (XVI) Gewssernamen im linken Zufl ugebiet der Weich-sel zwischen Przemsza und Pilica (Nazwy lewobrzenych dopyww Wisy od Prze-mszy do Pilicy) (2001), (XVII) J. Riegera Gewssernamen im Flugebiet des San, Teil I: Die fl ieenden Gewsser, AO (Nazwy wodne dorzecza Sanu, cz. I: Nazwy wd py-ncych, AO) (2003); (XVIII) J. Riegera Gewssernamen im Flugebiet des San, Teil I: Die fl ieenden Gewsser, P; Teil II: Die stehenden Gewsser (Nazwy wodne dorze-cza Sanu, cz. I: Nazwy wd pyncych, P; cz. II: Nazwy wd stojcych) (2004), (XIX) M. Biolik Gewssernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmndung der Biebrza, Teil I: Die fl ieenden Gewsser (Nazwy wodne dorzecza Narwi od rde do ujcia Biebrzy, cz. I: Nazwy wd pyncych) (2005) i (XX) M. Biolik, Gewsserna-men im Flugebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmndung der Biebrza, Teil II: Die stehenden Gewsser (Nazwy wodne dorzecza Narwi od rde do ujcia Biebrzy, cz. II: Nazwy wd stojcych) (2005). Seria obja prawie cae dorzecze Wisy, obszar Przy-morza, zlewni Zalewu Wilanego oraz doln Odr. Niestety, wbrew wczeniejszym za-mierzeniom nie udao si opracowa wszystkich hydronimw z obszaru Polski6. Zasady redakcyjne, cel oraz metody przedstawiono w zeszycie wstpnym wydanym po niemiec-ku (z polskim streszczeniem) pt. Hydronymia Europaea. Einfhrung. Ziele. Grundlagen. Methoden autorstwa W. P. Schmida, K. Rymuta i J. Udolpha. W monografi ach z cyklu Hydronymia Europaea zaprezentowano w porzdku alfa-betycznym w obrbie danego dorzecza nazwy wd pyncych i osobno nazwy wd stojcych. Wykorzystano moliwie peny materia rdowy oraz zapisy wspczesne i gwarowe. Zamieszczono rwnie bogaty materia ojkonimiczny i anojkonimiczny, ge-netycznie zwizany z konkretnymi hydronimami (tzw. kontekst onimiczny). Kanon rde serii HE zawiera ponad 1000 pozycji. S wrd nich rda rkopimienne (gwnie z kar-totek sownikw historyczno-geografi cznych Polski w redniowieczu), rda drukowane, 6 Do opracowania pozostay dorzecza: prawobrzenej Wisy midzy Wieprzem a Bugiem, Narwi (od Biebrzy do ujcia do Wisy), prawobrzenej Wisy powyej Narwi, Odry od rde do ujcia Warty oraz Noteci. 15w tym najstarsze opublikowane dokumenty kancelarii krlewskich i ksicych, ksigi s-dw i urzdw, rejestry podatkowe, wizytacje dbr kocielnych i dekanatw, rda kar-tografi czne od map osiemnastowiecznych po wspczesne, katastry, sowniki, atlasy histo-ryczne i geografi czne, spisy urzdowe. Poza seri wydane zostay po polsku opracowane w podobny sposb Nazwy wodne dorzecza Warty od rde do ujcia Prosny autorstwa E. Wolnicz-Pawowskiej (2006) i Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujcie do Odry (z wyczeniem dorzecza Noteci) J. Dumy (2010). Monografi e te maj charakter sownikw etymologiczno-historycznych, nie zawieraj jednak czci syntetycznej. Taka analiza zostaa zaprezentowana dla jednego wikszego wycinka dorzecza Wisy w modelowym opracowaniu J. Dumy Nazwy rzek lewobrzenego Mazowsza (z caym do-rzeczem Pilicy) (1999), a take dla dwu mniejszych regionw: E. Jakus-Borkowej Hy-dronimia powiatu wieckiego (1989) i E. Pawowskiego Nazwy wodne Sdecczyzny (1996). Poza tym ukazay si krtkie syntezy w formie artykuw: H. Grnowicza Synte-za hydronimii dorzecza dolnej Wisy (1988) i H. Ml Budowa sowotwrcza nazw wod-nych dorzecza Wieprza (1996). Wspomnie te naley o opracowaniach M. Biolik, ktra zaja si hydronimami dorzecza grnej Drwcy (1984, 1988), mikrotoponimi (w tym hy-dronimi) powiatu ostrdzkiego (1994), a obecnie przygotowuje rozpraw o hydronimach Suwalszczyzny. Podsumowanie tych dwu etapw prac stanowi publikacja Nazwy wd w Polsce, kt-ra zawiera indeksy a fronte i a tergo, zestawione przez W. Szulowsk i E. Wolnicz-Pawow-sk (2001, 2002) na podstawie: Hydronimii Wisy (1965) i Hydronimii Odry (1983), szeciu polskich monografi i hydronimicznych wydanych w latach 19751993 (zob. wyej) oraz 15 monografi i z serii Hydronymia Europaea7. Oprcz tych wielkich i mniejszych pozycji monografi cznych ukazyway si take ar-tykuy i szkice powicone problematyce hydronimicznej. Ich peny przegld podaje Bi-bliografi a onomastyki polskiej (ponad 500 pozycji z tego zakresu)8. Dotycz one m.in.: etymologii poszczeglnych nazw rzek i jezior, budowy sowotwrczej, semantyki pod-staw, wariantywnoci i stosunkw etnolingwistycznych. Miejsce szczeglne w bibliografi i hydro nomastycznej zajmuj dwa zbiory pokonferencyjne, wydane pod redakcj K. Rymu-ta pt. Hydronimia sowiaska (I 1989, II 1996), ktre przedstawiaj osignicia oraz wyznaczaj kierunki tej dziedziny bada.Obok opracowa onomastycznych na uwag zasuguje zestawiony przy udziale jzy-koznawcw wykaz standaryzowanych nazw wodnych wraz z lokalizacj w ukadzie alfa-betycznym, z podziaem na wody pynce i stojce: Nazewnictwo geografi czne Polski (t. I. Hydronimy, cz. 1: Wody pynce, rda, wodospady, cz. 2: Wody stojce, 2006). Pu-blikacja ta zawiera okoo 16 tys. nazw wodnych. W trzecim etapie prac nad hydronimi zaplanowano opracowanie polskiego hydro-nomastykonu, obejmujcego cao nazw wodnych na obszarze Polski. Na potrzeb po-wstania polskiego sownika hydronimicznego, po opracowaniu wedug jednolitych zasad monografi i poszczeglnych dorzeczy, wskazywa ju J. Rieger na konferencji w Szcze- 7 E. Wolnicz-Pawowska jest rwnie autork ksiki O nazwach wodnych w Polsce (2013), ktra ukazaa si po oddaniu do druku niniejszej publikacji i nie zostaa w niej uwzgldniona. 8 Artykuy i opracowania dotyczce problematyki omawianej w poszczeglnych czciach pracy zo-stan przywoane w odpowiednim miejscu. 16drzyku w 1979 r.9 Cel, zaoenia metodologiczne, podstawowe zasady redakcyjne sowni-ka Nazwy wodne Polski, a take propozycje organizacji pracy i rnice midzy penym hydronomastykonem a seri HE przedstawi w 2002 r. K. Rymut10, ktry w 2005 r. wy-stpi z wnioskiem do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyszego o sfi nansowanie pro-jektu sownika nazw wodnych Polski w formie elektronicznej bazy tekstowej. Pod koniec 2005 r., po podpisaniu umowy na wykonanie projektu badawczego nr 1H01D01029, ze-sp pod kierownictwem K. Rymuta w skadzie: Barbara Czopek-Kopciuch, Urszula Bijak, Wanda Makula-Kosek, Halszka Grny (od 2007 r.), Henryka Ml, Rozalia Przybytek, El-bieta Supranowicz i Urszula Wjcik przystpi do pracy. Baz materiaow sownika sta-y si publikacje ksikowe oraz kartoteki i materiay robocze przekazane przez autorw monografi i serii HE, ktre byy skanowane, niekiedy przepisywane i przetwarzane zgodnie z zasadami redakcyjnymi sownika. Podstawowa baza zostaa uzupeniona nowymi zapi-sami sporzdzonymi na podstawie map historycznych i wspczesnych, opracowa histo-rycznych sownikw historyczno-geografi cznych redniowiecznych wojewdztw i ziem: wojewdztwa krakowskiego (1985 i n.), lubelskiego (1983), pockiego (1980, 1981), zie-mi sanockiej (1991, 1998, 2002), wyszogrodzkiej (1971), chemiskiej (1971), wydanych tomw atlasu szesnastowiecznych wojewdztw: krakowskiego (2008), sandomierskiego (1993), lubelskiego (1966), sieradzko-czyckiego (1998), mazowieckiego (1973), oraz Sownika nazw miejscowych okrgu mazurskiego Leydinga (1959). Wprowadzono tak-e wspczesne formy standaryzowane, oznaczenia dugoci rzek, zweryfi kowano niepew-ne zapisy, niekiedy te identyfi kacje i lokalizacje obiektw. Utworzono zalki artyku-w hasowych dotyczcych hydronimw, ktre nie byy dotd opracowane. Z dorzecza prawobrzenej Wisy midzy Wieprzem a Bugiem i midzy Narwi (wraz z doln Narwi) a Os wyekscerpowano nazwy z Hydronimii Wisy (1965) oraz z odpowiednich sow-nikw historyczno-geografi cznych redniowiecza i ich kartotek. Jeli chodzi o hydronimy z dorzecza Odry (od rde do ujcia Warty), to rozpisano Hydronimi Odry oraz uzu-peniono materia historyczny z wydanych tomw sownika Nazwy geografi czne lska (19702007) oraz Sownika geografi cznego Polski Zachodniej i Pnocnej S. Rosponda (1951). Wspomniane opracowania wykorzystano rwnie do zredagowania hase z dorze-cza aby. Dla dorzecza Noteci rozpisano materia z Hydronimii Odry (1983) i skonfron-towano z materiaem nazewniczym zawartym w Sowniku historyczno-geografi cznym wojewdztwa poznaskiego w redniowieczu (19822003). Wykorzystano rwnie: roz-praw Z. Babika Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich (2001), materia-y robocze Komisji Nazw Miejscowoci i Obiektw Fizjografi cznych powstae podczas standaryzowania hydronimw oraz wykaz nazw standaryzowanych Nazewnictwo geo-grafi czne Polski (2006). Efektem projektu jest alfabetyczny sownik hydronimw (bez etymologii), obejmujcy nazwy okrelajce obiekty wodne naturalne i sztuczne, zaginio-ne i istniejce w granicach wspczesnej Polski. Ta ogromna baza elektroniczna jest usta-wicznie uzupeniana nowymi hasami i zapisami oraz przygotowywana do udostpnienia w Internecie11. 9 Tekst tego wystpienia zosta opublikowany w Onomastikach (XXVII: 186189).10 Artyku zamieszczony w Onomastikach (XLVII: 3748).11 Od 2012 r. realizowany jest kolejny projekt badawczy, fi nansowany przez Narodowy Program Roz-woju Humanistyki, majcy na celu uzupenienie i przetworzenie bazy tekstowej na Elektroniczny sownik hydronimw Polski. 173. CEL I ZAKRES PRACY Celem niniejszego opracowania bya w pierwotnym zamyle analiza lingwistyczno-ono-mastyczna caoci systemu potamonicznego dorzecza Wisy na podstawie materiau histo-rycznego i wspczesnego, w tym: opis warstw chronologicznych, ustalenie rde moty-wacyjnych, zbadanie elementw systemu nazwotwrczego oraz zmian, jakim w system podlega. Po zebraniu i wstpnym uporzdkowaniu materiau okazao si, e analiza tak wielkiej liczby nazw, a take wielo zrnicowanych zagadnie przekroczyyby narzuco-ne limity czasowe i wydawnicze. Zdecydowano zatem przedstawi pierwsz, autonomicz-n cz tak okrojonego opracowania, dotyczc odapelatywnych nazw wodnych. Przed-miotem czci drugiej, ktr autorka ma nadziej wyda jako kolejn monografi , bd potamonimy odonimiczne (utworzone od innych nazw wasnych). 4. MATERIA BADAWCZYMateria rdowy zosta wyselekcjonowany z komputerowej bazy nazw wodnych opra-cowanej w ramach grantu MNiSW, znajdujcej si w Pracowni Toponomastycznej Insty-tutu Jzyka Polskiego Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Jej zawarto zostaa opisana wyej w podrozdziale dotyczcym stanu bada. Sownik potamonimw dorzecza Wisy obejmuje ponad 13,5 tys. nazw-referentw12 (nie liczc kalk, wariantw morfologicznych) okrelajcych ponad 11 tys. obiektw. Z bada wyczono: nazwy wd pyncych del-ty Wisy (75 obiektw), wedug AtPHP nie nale one bowiem do dorzecza Wisy (por. mapa 1), a take nazwy rde (282 obiekty) i wodospadw (21 obiektw), ktre repre-zentuj inne modele nazewnicze. Poza zakresem analizy pozostay nazwy niemieckie oraz hydronimy z obszaru Warmii i Mazur, gdy nale one do innojzykowych systemw na-zewniczych i wymagaj nieco innych metod badawczych uwzgldniajcych interferencje jzykowe, substytucje, adaptacje.5. ZAOENIA METODOLOGICZNE OPRACOWANIA POTAMONIMW W WIETLE METODOLOGII INNYCH KATEGORII NAZW WASNYCHPrzywoywana przez wielu fi lozofw i jzykoznawcw dychotomia: nomina appellativa nomina propria nie oznacza, e funkcjonuj one w izolacji od siebie: Midzy tymi dwoma gromadami wyrazowymi nie ma przepaci, ktra by je osobno nakazywaa trak-towa. Przeciwnie, doskonale si nawzajem uzupeniaj i jedn cao tworz (Taszycki 1963: 1). Swoisto materiau proprialnego wymusza jednak inny jego ogld, bowiem Nazwy s czci systemu jzykowego i razem z nim stanowi cao wtedy, kiedy jest rozpatry-wany od zewntrz. Rozpatrywane od wewntrz kategorie rni si midzy sob nie tylko odnie-sieniem do rzeczywistoci, nie tylko sposobem nominacji, ale te waciwociami gramatycznymi, pragmatycznymi, konotacyjnymi. Kada kategoria nazw wasnych, determinowana przez cechy na-12 Nazwy rwnobrzmice okrelajce rne obiekty w statystykach traktowane s jako odrbne jed-nostki nazewnicze, o czym szerzej poniej. Nazwy oboczne utworzone od rnych podstaw leksykalnych, dotyczce jednego obiektu, traktowane s jako odrbne hydronimy; posiada je 1315 obiektw (11%).18zywanych obiektw, wytworzya sobie waciwe relacje i charakterystyczne dla niej elementy (Cie-likowa 1996: 17). Postpujca autonomizacja onomastyki w obrbie jzykoznawstwa oraz wyodrbnia-nie si poszczeglnych gazi tej dyscypliny, wynikajce ze wiadomoci wewntrznego zrnicowania onimii, stwarza potrzeb wypracowania w badaniach odpowiedniej meto-dologii: [] wytworzenia osobnych narzdzi opisu dla kadej kategorii, a przynajmniej [] takiego zrnico-wania metod badawczych, by przyjta konwencja interpretacyjna nie zamazywaa owych wewntrz-kategorialnych waciwoci (Skowronek, Rutkowski 2004: 42).Rozwizania metodologiczne zastosowane w niniejszej pracy bior pod uwag powy-sze konstatacje. Hydronimy traktowane s jako elementy systemu jzykowego, rne funk-cjonalnie od wyrazw pospolitych i posiadajce specyfi czne cechy kategorialne w odr-nieniu od innych grup onimw. Wrd kategorii czy klas nazw wasnych hydronimy wraz z antroponimami i ojkonima-mi najwczeniej weszy w krg zainteresowania jzykoznawcw. Onomaci, obok prac lek-sykografi cznych dotyczcych rnych kategorii nazw wasnych, podejmuj zrnicowane metodologicznie prby ich caociowego opisu. Imponujcy jest dorobek antroponomastyki, gdzie badania materiaowe i interpretacyjne objy okres staropolski, redniopolski i wsp-czesny. Przegld prac badawczych powiconych tej kategorii onimw pozwala wyrni ujcia syntetyczne poszczeglnych stadiw rozwoju antroponimw powstae na podstawie penych antroponomastykonw oglnopolskich oraz prowadzone rwnolegle studia regio-nalne. Rysuje si tu tendencja do uj synchronicznych, takich jak opracowania poszcze-glnych subkategorii dla okresu staropolskiego (Cielikowa 1990; Kaleta 1981) czy synteza wspczesnych nazwisk polskich (Skowronek 2001). Niektre ujcia posiadaj szersz per-spektyw diachroniczn (Malec 1971, 1994). W zakresie toponimii badania prowadzone s nieco inaczej. Maj one przede wszystkim charakter regionalny. Pierwsze opracowania obok zasigu regionalnego posiaday te cezur chronologiczn do XVI w. (Zierhoffer 1957; Lu-ba 1968; Rymut 1967), kolejne za miay charakter panchroniczny (Borek 1988a; seria Po-morskie Monografi e Toponomastyczne; Czopek 1988; Przybytek 1993; Bijak 2001; Wj-cik 2001). Istnieje tu take nurt stratygrafi czny (Rospond 1969; Borek 1968; Rymut 1973; Rzetelska-Feleszko 1978a). W mikrotoponimii dominuje opis regionalny (np.: Mznter; Mr-zek 1990). Niewiele jest charakterystyk caociowych dotyczcych poszczeglnych kategorii onimicznych. Za takie mona uzna jedynie opracowanie ewolucji systemu antroponimicz-nego nazwisk na podstawie bogatego materiau sowiaskiego Z. Kalety (1991). Rny jest sposb opracowywania w leksykonach antroponimw i toponimw, w tym hydronimw, zwaszcza postrzeganie relacji: nazwa wasna obiekt (por. Cielikowa 1996: 10). Zjawiskiem powtarzalnoci nazw, posiadaniem przez nazw wicej ni jednego denotatu zajmowali si fi lozofowie (por. Grodziski 1973) i lingwici. Z. Kaleta (1998b: 32) stwierdza: pomimo e t a s a m a n a z w a w a s n a powtarza si, wyznacza w danym krgu spoecz-nym za kadym razem inny, niepowtarzalny obiekt indywidualny. Czy jest to rzeczywicie t a s a m a nazwa, czy raczej t a k a s a m a , t a k s a m o b r z m i c a? Leksykony antroponi-miczne s sownikami nazw, a kady artyku hasowy jest zbiorem tekstw dotyczcym danej nazwy osobowej, zbiorem form antroponimicznych. Na rwnobrzmice antroponimy patrzy si przez pryzmat liczby nosicieli, rwnie wielomotywacyjnoci onimw (por. Cielikowa 191990: 67). Sowniki toponimiczne cho nie wszystkie konstruowane s odmiennie. S to najczciej zbiory nazw jednostkowych obiektw geografi cznych zlokalizowanych w prze-strzeni. Nazwy rwnobrzmice (a waciwie rwnobrzmice formy hasowe) stanowi od-rbne hasa sownikowe przypisane jednej miejscowoci lub rzece. Zawieraj one datowane zapisy odnoszce si do danego obiektu. Ta jednostkowo, wskazanie na jednego referenta, jest charakterystyczna dla toponomastykonw, w tym dwu najwikszych: Nazwy miejsco-we Polski i Nazwy wodne Polski (baza elektroniczna)13. Toponimy bowiem, powizane z konkretnymi obiektami, maj wielowiekow histori i tradycj uycia. Ich trwao w czasie i przestrzeni determinuje ukad sownikw, a take metod analizy. Powtarzalno toponimw wiadczy o ywotnoci pewnych podstaw, produktywnoci przyrostka czy te typu sowo-twrczego. Cho zagadnienie nazw rwnobrzmicych nie jest przedmiotem szczeglnej uwa-gi w opracowaniach toponomastycznych, mona zaobserwowa rne stanowiska badawcze. Przegld wikszoci monografi i dotyczcych toponimw pod tym ktem pozwoli stwierdzi, i przewaa raczej traktowanie kadej nazwy rwnobrzmicej, powizanej za porednictwem aktu nazewniczego z obiektem, jako odrbnego toponimu, por.: studium o toponimach z su-fi ksem -ov-, -in- (Nieckula 1971: 372), opracowanie dotyczce sufi ksu -ica (Rzetelska-Felesz-ko 1978a: 17) czy artykuy J. Dumy (2003a: 396). Inaczej ujmuje to zjawisko w mikrotoponi-mii R. Mrzek (1990: 80), dla ktrego rwnobrzmice nazwy terenowe stanowi jedn nazw okrelajc wicej ni jeden obiekt. Poniewa powtarzalno nazw jest zjawiskiem do cha-rakterystycznym dla hydronimii odapelatywnej, wymaga pewnych rozstrzygni i okrelone-go podejcia metodologicznego. Celowe wydaje si wprowadzenie pojcia referencji, czyli wyznaczonoci, i rozrnienia: nazwa Koprzywnica, referent jednostkowy Koprzywnica odno-towany po raz pierwszy w 1256 r., pd. Cisownicy, oraz inne desygnaty o tej nazwie: Koprzyw-nica, dzi Strawa; Koprzywnica, dzi Biaa Przemsza; Koprzywnica, ld. Wilgi; Koprzywnica, ld. liny ( Narew); Koprzywnica, dwa dopywy grnej i dolnej Wisy, dzi nieistniejce14. Dane statystyczne prezentowane w niniejszym opracowaniu w odniesieniu do hydronimw rwnobrzmicych dotycz gwnie ich referencji jednostkowej15. Hydronimia zajmuje wan pozycj w obrbie nazewnictwa geografi cznego. Prace wielu badaczy zoyy si na w miar kompleksowe i jednolite metodologicznie (cho jesz-cze niepene) opracowanie polskich nazw wodnych. Oprcz studiw J. Rozwadowskiego i Z. Babika, dotyczcych najstarszej warstwy hydronimw, dominuj regionalne hydrono-mastykony poszczeglnych dorzeczy; tylko niektre z nich zawieraj syntezy przedstawia-jce ewolucj systemu nazw na osi czasu. Jak zakadali inicjatorzy projektw hydronimicz-nych: H. Grnowicz, H. Borek i K. Rymut, dopiero po zgromadzeniu penego sownika nazw wodnych w Polsce bdzie mona przystpi do ustalenia systemowych zalenoci i powiza midzy poszczeglnymi warstwami chronologicznymi hydronimw i badania wewntrznej stratyfi kacji strukturalno-typologicznej. Nazwy wodne rni si od pozosta-ych klas toponimw cechami funkcyjno-rozwojowymi i strukturalnymi, wymagaj zatem odrbnego potraktowania. Uwikane s jednak w tzw. kontekst onimiczny wzajemn sie powiza i zalenoci systemowych midzy tymi klasami nazw (por. Borek 1989: 1213). 13 Inaczej zestawiany jest Sownik nazw geografi cznych lska (1970).14 Zagadnienie to, rwnie w kontekcie toponimii, porusza W. Luba (2006: 264). 15 Nieco szerzej o zjawisku zwizanym z powtarzalnoci nazw, czyli homonimi i polisemi, w onimii zob. s. 5960.20W niniejszym opracowaniu podjto prb holistycznej syntezy znacznego fragmentu systemu hydronimicznego na przykadzie potamonimw dorzecza Wisy zrnicowanych chronologicznie, strukturalnie i semantycznie, ktre cechuje rwnie pewna niestabilno dynamizujca zjawiska systemowe. Ta rnorodno wewntrzkategorialna powoduje, i dobr odpowiednich metod badawczych wymaga znajomoci i analizy penego historycz-nego materiau nazewniczego. W monografi i wykorzystane zostay metody badawcze wypracowane przez polsk szko onomastyczn, ktre cz metod fi lologiczn ze strukturalizmem oraz elementami stratygrafi i i statystyki. W badaniu semantyki podstaw hydronimicznych wyzyskano rw-nie elementy paradygmatu kognitywnego. Uwaam, za R. Grzegorczykow, e podstaw bada lingwistycznych, w tym onomastycznych, s metody jzykoznawstwa strukturalne-go. Dostrzegam jednak warto i przydatno metod pragmalingwistyki oraz jzykoznaw-stwa kognitywnego, ktre wi zjawiska jzykowe z zagadnieniami antropologicznymi. Pragmalingwistyka i semantyka kognitywna bdzie w proponowanym ujciu koncepcj dopeniajc w opisie hydronimii (por. Grzegorczykowa 2002: 86). W ograniczonym stopniu stosuj metod historyczno-porwnawcz, gdy jej dotych-czasowe propozycje przyjmowane s sceptycznie. Przykadem wykorzystania tej metody jest monografi a J. Udolpha, ktry zrekonstruowa 76 podstaw apelatywnych, egzemplifi -kujc swoje tezy sowiaskimi apelatywami i toponimami, gwnie hydronimami zarwno derywowanymi, jaki i niederywowanymi (Udolph 1979). Moim deniem jest natomiast przedstawienie ewolucji systemu hydronimicznego przez wydzielenie warstw chronolo-gicznych, przy czym zbiory nazw archaicznych (przedsowiaskich) i prasowiaskich nie s przedmiotem analiz szczegowych. Gwnym zadaniem jest tu ustalenie proporcji mi-dzy poszczeglnymi zbiorami. Poza dociekaniami badawczymi pozostaje rwnie aspekt etnogenetyczny w problematyce hydronimicznej, gdy zosta on ju wyczerpujco opisany, cho opis ten nie przynis oczekiwanych rezultatw.6. KLASYFIKACJA HYDRONIMW W KONTEKCIE STOSOWANYCH KLASYFIKACJI ONOMASTYCZNYCHWanym skadnikiem metodologii bada s klasyfi kacje. Klasyfi kacja naukowa jak stwierdza Borek (1988b: 43), ma charakter schematyzujco-porzdkujcy, sucy wydo-bywaniu istotnych cech analizowanego materiau. Brak jest systematyzacji hydronimw na miar klasyfi kacji stworzonych dla sowiaskich nazw miejscowych: semantyczno-ety-mologicznej W. Taszyckiego (1958: 228268), strukturalno-gramatycznej S. Rosponda (1957)16 czy genetyczno-funkcyjnej H. Borka (1988b). Podziay te nadal odgrywaj du rol w porzdkowaniu i dekodowaniu ojkonimw sowiaskich, s wykorzystywane w se-gregowaniu materiau z innych klas toponimicznych17. Opracowania hydronomastyczne nale gwnie do nurtu etymologiczno-historycz-nego (take z ukierunkowaniem etnogenetycznym) bada onomastycznych, podobnie jest 16 Tytu Klasyfi kacja strukturalno-gramatyczna sowiaskich nazw geografi cznych sugeruje, i obejmuje ona wszystkie nazwy geografi czne, dotyczy jednak tylko nazw miejscowych. 17 Zdezaktualizowa si czciowo podzia strukturalno-gramatyczny S. Rosponda na nazwy prymar-ne i sekundarne. Okrelenia te w odniesieniu do budowy sowotwrczej s nieadekwatne i niezgodne z ter-minami prymarny i sekundarny, ktre wprowadzi strukturalizm (por. Kaleta 1998b: 50). 21z artykuami, ktre wyjaniaj etymologi nazw archaicznych przedsowiaskich, archaicz-nych sowiaskich oraz batyckich. Omwienia syntetyczne s spotykane w nielicznych monografi ach dorzeczy. J. Rieger, prezentujc nazwy wodne dorzecza Sanu (1969), sku-pia si jedynie na wybranych zagadnieniach, wyrnia warstw najstarsz (indoeuropejsk i przedsowiask), nazwy sowiaskie i niejasne, wicej miejsca powicajc strukturom sufi ksalnym, mniej nazwom utworzonym bez uycia sufi ksw. Podobne rozwizanie za-prezentowane zostao w opracowaniu dorzecza Warty (1975), ale tu autorzy J. Rieger i E. Wolnicz-Pawowska zwrcili uwag na problem derywacji dezintegralnej, ktra wi-doczna jest gwnie w hydronimach utworzonych od nazw miejscowoci. E. Rzetelska--Feleszko i J. Duma w monografi i nazw rzecznych Pomorza (1977) wskazuj na liczne czynniki tworzce obraz nazewnictwa rzecznego danego obszaru, takie jak: stosunki mi-dzy produktywnoci nazw w poszczeglnych bazach semantycznych, proporcje nazw przymiotnikowych i rzeczownikowych, czliwo poszczeglnych form sowotwrczych z konkretnymi bazami semantycznymi, produktywno formantw. Autorzy wyodrbnia-j rwnie grupy semantyczne nawizujce do podziau znaczeniowego nazw miejsco-wych: hydronimy topografi czne (wikszo), kulturowe (grupa stosunkowo liczna), de-minutywne (rzadkie na Pomorzu), dzierawcze (i pamitkowe). M. Majtn i K. Rymut w podsumowaniu hydronimw dorzecza Orawy (1985) przyjli podobne ramy klasyfi ka-cyjne, wczajc jako podrzdny podzia S. Rosponda na nazwy prymarne i sekundarne (rzeczownikowe i przymiotnikowe), rozbijajc composita, ktrych czony wczono do rnych zbiorw. Monografi a J. Dumy, zawierajca nazwy rzek lewobrzenego Mazow-sza (1999a), przynosi natomiast klasyfi kacj strukturalno-semantyczn. Autor wydziela na-zwy: archaiczne najstarsz warstw hydronimw, prymarne, sekundarne, composita oraz nazwy dwuznaczne i niejasne. Nowatorsko sporzdzony indeks daje jednoczenie obraz wariantywnoci hydronimw. Prb klasyfi kacji semantycznej nazw wodnych, gwnie na podstawie hydro nimw dorzecza Bugu, przedstawia E. Bilut (1989: 151166). Wyrnia ona: nazwy hydrografi czne, charakteryzujce fi zyczne i chemiczne waciwoci pyncej wody, topografi czne, odzwierciedlajce waciwoci terenu, kulturowe, ukazujce wytwo-ry kultury materialnej, spoecznej i duchowej, a take dzierawcze i etniczne. Kade z tych uj syntetycznych przedstawia pewien wycinek subsystemu hydronimicznego. Nie mona jednak przeprowadzi klasyfi kacji semantycznej czy strukturalnej hydronimw bez zwr-cenia uwagi na warstwy chronologiczne. Jedn z ciekawszych propozycji autorskich jest klasyfi kacja E. Rzetelskiej-Feleszko (1989: 105). Na podstawie przeprowadzonych bada nad hydronimi Polski z uwzgldnieniem kryterium chronologiczno-etniczno-jzykowego wydzielia ona nastpujce warstwy nazw rzecznych:I. Nazwy archaiczne; przedsowiaskie, tzw. staroeuropejskie.II. Nazwy obce, rne chronologicznie, ale odnoszce si do epok historycznych (batyckie, niemieckie, wooskie).III. Nazwy sowiaskie, archaiczne, motywowane apelatywami lub toponimami pochodzcymi z rnych jzykw sowiaskich.IV. Nazwy polskie.Interesujce rozwizania klasyfi kacyjne stosuje szkoa czeska, a podstawowe tezy tego ujcia prezentuje R. rmek (1999: 203204). Onimi kadego jzyka dzieli na dwie 22 wielkie grupy: odapelatywn (deappellativa) i odproprialn (depropria). Proces zmiany ap-pellativum proprium okrela jako proprializacj lub onimizacj, proces przechodzenia proprium proprium jako transonimizacj. Problematyka onimizacji i transonimizacji po-jawia si u A. Cielikowej (1990: 5; 2005: 135), ktra jednak zawa te procesy do prze-chodzenia apelatywu do klasy nazw wasnych i wdrwek onimu z jednej klasy onimicz-nej do innej bez uycia wykadnikw formalnych. Defi nicje te jednak zostay pniej nieco przez autork zmodyfi kowane18. Czeski onomasta R. rmek (20032004: 499508) transonimizacj ujmuje szerzej, wy-rnia mianowicie transonimizacj waciw, czyli tworzenie onimw odonimicznych bez wykadnikw formalnych, i rozszerzon, obejmujc powstawanie derywatw fl eksyjnych, sowotwrczych i komponowanych19. Takie spojrzenie na transonimy wymusza podobny ogld onimw odapelatywnych. Wydaje si, i mona uy terminu onimizacja rozszerzo-na (analogicznie do pojcia transonimizacji rozszerzonej) w odniesieniu do odapelatyw-nych derywatw paradygmatycznych, sufi ksalnych i komponowanych. W wypadku nazw od apelatywnych onimizacja jest procesem, ktry ma miejsce w kadej kreacji nazwy od podstawy apelatywnej tworzeniu nazwy (take przy uyciu rodkw sowotwrczych) to-warzyszy proces wyodrbnienia danego obiektu z caej klasy podobnych i wczenia go do odpowiedniej kategorii nazw wasnych. Onimizacja w szerszym rozumieniu byaby synoni-miczna z proprializacj. Istota nazw wasnych jak stwierdza E. Rzetelska-Feleszko (1993: 398399) nie polega na jakim specjalnym doborze wyrazw wystpujcych w tej roli, ani na ich szczeglnej budowie, lecz przede wszystkim na odmiennej funkcji []. Funkcja ta po-lega na wyrnieniu [] jednego obiektu spord wszystkich takich samych lub podobnych obiektw danej klasy. Wanie ta cecha procesw nazwotwrczych powinna wybija si na pierwszy plan aktu nominacyjnego i jako taka powinna znale odzwierciedlenie w konstru-owaniu ram klasyfi kacyjnych. Dychotomia: appellativa propria, podkrelana w kadej mo-nografi i onomastycznej i opracowaniach wykorzystujcych wybirczo materia proprialny, powinna stanowi pierwszoplanowy element klasyfi kacji materiau onimicznego. Przyjte w niniejszym ujciu ramy klasyfi kacyjne, majce charakter genetyczno-moty-wacyjny, nawizuj, z jednej strony, do koncepcji stosowanych w polskich opracowaniach hydronomastycznych, z drugiej natomiast do koncepcji szk czeskiej i sowackiej. Wy-roniam wic:I. Hydronimy archaiczne, przedsowiaskie.II. Hydronimy prasowiaskie.III. Hydronimy polskie (oraz innosowiaskie z obszaru Polski): 1. hydronimy powstae w procesie onimizacji: 1.1. hydronimy powstae w wyniku onimizacji waciwej,1.2. hydronimy powstae w wyniku onimizacji rozszerzonej:1.2.1. derywaty paradygmatyczne,1.2.2. derywaty sufi ksalne, 1.2.3. derywaty komponowane; 18 Przyjcie stwierdzenia, e onimizacja (proprializacja) jest nadrzdnym pojciem, w ktrym miesz-cz si zarwno derywacja semantyczna, jak i sowotwrcza wyznaczaoby dwa sposoby powikszania za-sobu nazw wasnych: onimizacj i transonimizacj (Cielikowa 2006: 55). 19 T propozycj klasyfi kacyjn upowszechniaj badacze czescy (por. Tukov 2011: 485491), a tak-e sowaccy (Olotiak 2010: 2449).232. hydronimy powstae w procesie transonimizacji20: 2.1. hydronimy powstae w wyniku czystej transonimizacji (ponowienia),2.2. hydronimy powstae w wyniku transonimizacji rozszerzonej:2.2.1. derywaty paradygmatyczne,2.2.2. derywaty sufi ksalne,2.2.3. derywaty komponowane (w ktrych cho jeden czon motywowany jest przez onim).IV. Hydronimy obce (batyckie, niemieckie, wooskie). V. Hydronimy niejasne, znieksztacone.W klasyfi kacji tej wyodrbnienie grup nadrzdnych nastpio przez zastosowanie kry-terium chronologiczno-jzykowego. W grupie nazw polskich, ktre s w centrum zainte-resowania, wyrniono natomiast hydronimy odapelatywne (III.1.) i odonimiczne (III.2.). W obrbie hydronimw odapelatywnych zastosowano dodatkowo kryterium gramatycz-ne (onimy denominalne od rzeczownikw, przymiotnikw, liczebnikw i dewerbalne od czasownikw, imiesoww) oraz kryterium semantyczne z gwnym podziaem na nazwy topografi czne i kulturowe21. Wrd hydronimw odonimicznych (III.2.) jako elementy subpodziau wyrniono typy onimw motywujcych. Aby rozpozna zjawiska systemo-twrcze, nie wystarczy stworzy funkcjonalnej klasyfi kacji danej kategorii onimicznej, na-ley ponadto przeanalizowa proprialny akt nominacyjny. Z pomoc przychodzi tu prag-malingwistyczne ujmowanie zjawisk onimicznych zaproponowane przez R. rmka, ktry wydziela trzy paszczyzny, trzy plany, trzy kolejne fazy nazywania, bez ktrych udziau nie moe doj do kreacji nazwy wasnej. Stanowi je: 1. Paszczyzna prenominacyjna (faza ideacji), majca charakter pozajzykowy, w ktrej dokonuje si wyodrbnienie obiektu, wybr motywacji. Motywacj nazewnicz staje si jedna cecha, wasno wybranego do nominacji obiektu. Nazewnicze cechy rele-wantne (wybrane w akcie nominacyjnym) dla obiektw danej kategorii stanowi zbir jed-nostek leksykalno-semantycznych, ktre pniej zostan (w rnym stopniu) spetryfi ko-wane. 2. Paszczyzna nominacyjna (faza substancjalizacji), polegajca na ksztatowaniu si konkretnego onimu przez zastosowanie leksykalnego i formalnego elementu systemu j-zykowego, nastpnie weryfi kacj, regulacj przez istniejcy system proprialny, z fi nalnym etapem wczenia onimu do odpowiedniej klasy nazewniczej i desemantyzacji. 3. Paszczyzna postnominacyjna to funkcjonowanie onimu i jego rozwj (por. rmek 1988: 1931; Rutkiewicz-Hanczewska 2012: 355363). 7. KOMPOZYCJA PRACY Do tradycji opracowa historycznojzykowych, w tym onomastycznych, naley prezenta-cja materiau. Nie jest moliwe, a nawet niecelowe byoby zamieszczenie penego mate-riau nazewniczego. Sownik potamonimw dorzecza Wisy jest czci bazy elektronicz-20 Punkt ten odnosi si do hydronimw dorzecza Wisy motywowanych przez inne nazwy wasne, kt-rych opis znajdzie si w planowanej drugiej czci monografi i.21 Hydronimy pochodzce od apelatyww osobowych oraz od ich derywatw przymiotnikowych o charakterystyce dzierawczo-pamitkowej zamieszczone zostan w drugiej czci pracy.24nej Nazwy wodne Polski (pochodzi gwnie z prac ju opublikowanych), dlatego te nie wejdzie w caoci do monografi i. Nie rezygnuj jednak z przedstawienia fragmentu mate-riau; najstarsze odczytane i datowane powiadczenia rdowe przywoane s w kolejnych rozdziaach tej pracy. Zredagowane hasa dotyczce obiektw, ktrych nazwy nie byy pu-blikowane w monografi ach hydronimicznych, s umieszczane w przypisach22, podobnie jak uzupenienia dokumentacyjne, lokalizacyjne i identyfi kacyjne do hase opracowanych w monografi ach. Jak zasygnalizowano w podtytule pracy i wspomniano wczeniej, przedmiotem tej czci rozprawy bd tylko hydronimy odapelatywne, cho pojawi si odwoania do hydro nimw odonimicznych. Ukad pracy uwzgldnia w pierwszym rzdzie warstwy chronologiczne hydronimw, fazy aktu proprializacji, a kolejno poruszanych zagadnie zgodna jest ze schematem przyjtym w wikszoci opracowa toponomastycznych. Syn-tez hydro nimw odapelatywnych rozpoczyna opis warstw najstarszych (rozdzia I i II), ktrego celem jest archiwizacja oraz krytyczne spojrzenie na ten fragment zasobu nazew-niczego. Cz gwn (rozdzia III) stanowi analiza nazwotwrcza hydronimw odapela-tywnych odpowiadajca statusowi propriw fazy drugiej aktu nominacyjnego. W rozdziale IV dokonano syntezy chronologii, statystyki, stratygrafi i potamonimw oraz przegldu se-mantyki podstaw apelatywnych o najwikszej frekwencji, odtworzono wybory motywacyj-ne zwizane z paszczyzn prenominacyjn. Rozdzia V prezentuje wybrane zmiany formy hydronimw na osi czasu zarejestrowane w dokumentach, przedstawia faz postnomina-cyjn i brak stabilnoci do charakterystyczny dla tej kategorii proprialnej. Po ponad 20 latach nadal jest aktualne stwierdzenie H. Borka (1989: 1213):[] mao wiemy o systemowych zalenociach i powizaniach midzy poszczeglnymi warstwami chronologicznymi hydronimw w konkretnych ukadach regionalno-hydrografi cznych, [...] o ich we-wntrznej stratyfi kacji strukturalno-typologicznej. Niniejsza rozprawa ukazuje map odapelatywnych nazw wd pyncych z teryto-rium dorzecza Wisy. Autorka ywi nadziej, e ta propozycja badawcza stanowi skromn odpowied na niektre postulaty i pytania formuowane przez wybitnych, cytowanych po-wyej onomastw. 22 Zamieszczane s gwnie hasa dotyczce obiektw z obszaru prawobrzenej Wisy midzy Wie-przem a Bugiem oraz midzy Narwi (od ujcia Biebrzy) a Drwc. Materia zosta wyekscerpowany ze rde drukowanych nalecych do kanonu sownika Nazwy wodne Polski oraz z kartoteki sownika historyczno-geografi cznego Mazowsza w redniowieczu (zawierajcej rda rkopimienne), znajduj-cej si w Instytucie Historii PAN. Budowa przedstawianych hase jest podobna do ukadu w bazie Nazwy wodne Polski. Tytuem hasa jest urzdowa forma nazwy wodnej przyjta przez Komisj Ustalania Nazw Miejscowoci i Obiektw Fizjografi cznych, a w przypadku nazw zaginionych forma jzykowa najbardziej reprezentatywna, najpniej powiadczona. Nastpnie podawany jest typ obiektu wodnego, np. rz. (= rze-ka), pot. (= potok), str. (= strumie, struga), informacja o dugoci cieku w kilometrach oraz wskazany jest nastpny obiekt wodny, do ktrego wpada dana rzeka, w nawiasie kolejne recypienty. Po dwukropku przy-taczany jest materia historyczny: oryginalny zapis historyczny, data, skrt rda. I. NAZWY PRZEDSOWIASKIE (TZW. STAROEUROPEJSKIE) NAJSTARSZA WARSTWA HYDRONIMW1. STAN BADA NAD HYDRONIMI PRZEDSOWIASKCelem tego rozdziau nie jest szczegowa analiza koncepcji poszczeglnych badaczy dotyczcych najstarszych hydronimw, lecz na podstawie obecnego stanu wiedzy, do-tychczasowych opracowa i krytycznego ich ogldu wyonienie warstwy hydronimw uznanych za niemotywowane na gruncie jzykw sowiaskich, batyckich czy jzyka nie-mieckiego oraz sporzdzenie inwentarza nazw archaicznych dorzecza Wisy. W pierwszej poowie XX w. polscy badacze przypisywali hydronimom, dla ktrych nie znajdowali objanienia na gruncie sowiaskim, przynaleno do konkretnej niesowiaskiej grupy jzykowej: wenetyjskiej, celtyckiej, iliryjskiej. Prekursorem wspczesnego podejcia do najstarszej warstwy nazewniczej by J. Rozwadowski. Dokona on pierwszej syntezy najstar-szych polskich hydronimw, w ktrej wiele apelatyww wodnych objani na gruncie jzyka indoeuropejskiego. Ponad 60 hydronimom oprcz Wisy i jej gniazda przypisa pochodze-nie indoeuropejskie, sowiaskie, a take celtyckie, batyckie, germaskie (Rozwadowski 1948: 280303). Badania nad najstarsz warstw hydronimw byy prowadzone przez cay XX wiek. Indoeuropeici niemieccy w odniesieniu do tych nazw uywaj okrelenia staroeuropejskie. Koncepcj hydronimii tzw. staroeuropejskiej stworzy H. Krahe, dla ktrego Alteuropa bya po-jciem jzykowym odnoszcym si do fazy rozwojowej midzy prajzykiem a jzykami histo-rycznymi. Wyrni on i opisa 20 hydronimicznych baz leksykalnych (apelatyww wodnych) zwizanych z wod i jej naturalnymi waciwociami (Krahe 1964). Pomysy te podda krytycz-nej analizie i rozwin W. P. Schmid, dla ktrego Alteuropa jest pojciem onomastycznym. Cen-trum indoeuropejszczyzny stanowi dla niego jzyki batyckie, ustali te wschodnioeuropejski zasig hydronimii staroeuropejskiej, co nie udao si H. Krahemu, m.in. z powodu braku zna-jomoci sowiaskiej literatury onomastycznej, zwaszcza pracy J. Rozwadowskiego. Wedug Schmida hydronimia staroeuropejska jest warstw nazewnicz, ktr skonny jest identyfi ko-wa z hydronimi indoeuropejsk. Nazwy nalece do tej warstwy nie s motywowane na grun-cie danego jzyka czy dialektu, musz mie dokadne morfologiczne odpowiedniki poza danym obszarem, indoeuropejsk struktur morfologiczn (element leksykalny + element sowotwr-czy + element fl eksyjny) i bazy apelatywne, sprowadzajce si do okrele wody, rzeki, py-nicia, kolorw wody itp. (Schmid 1982). Kontynuatorem bada W. P. Schmida jest J. Udolph, ktry zaj si star hydronimi z obszaru wspczesnej Polski i wydzieli 50 gniazd hydro-nimicznych (Udolph 1990). Jest to drugie po dziele J. Rozwadowskiego syntetyczne ujcie 26 najstarszych nazw wodnych z terenu Polski. Histori bada nad nazwami archaicznymi przedstawiaj: H. Borek (1983a), Z. Babik (2001: 2234) oraz E. Rzetelska-Feleszko (2001a: 148), ktra stwierdza, e teori hydronimii staroeuropejskiej zaakceptowaa w Polsce wik-szo badaczy nazw wodnych. Cz onomastw w odniesieniu do tych hydronimw uywa okrelenia staroeuropejskie (m.in. Grnowicz 1988: 30), cz jednak nazywa je archaicz-nymi, cho utosamia ze staroeuropejskimi (Duma 1999a: 27). Szczegowe uwagi przed-stawi L. Bednarczuk w swojej recenzji pracy J. Udolpha. Uwaa on mianowicie, e powana dyskusja nad przedsowiask hydronimi Polski bdzie moliwa po opracowaniu caych do-rzeczy Odry, Wisy, a take Niemna, Dwiny, Dniepru (1992: 260). Zaproponowa metod ba-da areaowych, ktr rozwin w komunikacie Areay i procesy jzykowe w przedhistorycz-nej Polsce (Bednarczuk 1994: 1317). Podzieli on Polsk na 6 regionw hydronimicznych: pnocno-wschodni (mazowiecko-podlaski z przewag nazw batyckich), pnocno-zachodni (pomorsko-wielkopolski), centralny (czycko-kielecko-czstochowski), poudniowo-zachod-ni (podsudecki), podkarpacki (Maopolska pd.) i poudniowo-wschodni (lubelsko-zamojski). Na temat hydronimw archaicznych napisano wiele, najbardziej interesoway one ba-daczy zwizanych z nurtem etniczno-jzykowym. Podkrelano wielokrotnie wyjtkow rol tej archetypicznej warstwy w odtworzeniu najstarszych stosunkw etniczno-jzyko-wych. Krytyczne omwienie prac dotyczcych hydronimii obszarw sowiaskich w kon-tekcie docieka etnogenetycznych przedstawia H. Popowska-Taborska (1989; 1993: 3648). Sceptyczne podejcie do uytecznoci hydronimw w badaniach nad etnogenez Sowian pojawio si rwnie w artykule E. Rzetelskiej-Feleszko (1989). Podsumowaniem dotychczasowych osigni badawczych w zakresie onomastyki pol-skiej i sowiaskiej s dwa kompendia: Polskie nazwy wasne (1998) i Sowiaska ono-mastyka (SOE). Zagadnieniu najstarszych onimw w krajach sowiaskich powico-ny jest rozdzia 7 SOE I pt. Przedsowiaskie a sowiaskie nazwy wasne, w ktrym omawiane s gwnie makrohydronimy1. Autor rozdziau dotyczcego Polski J. Duma (2002b: 156160) przedstawi zwiz syntez najstarszej warstwy nazewniczej wraz z in-teresujc mapk 144 hydronimw staroeuropejskich, batyckich i sowiaskich z obszaru wspczesnej Polski. Jest to do lapidarny, ale i wnikliwy opis stosunkw nazewniczych na tle innych sowiaskich podsumowa zamieszczonych w tym opracowaniu. Z obszaru do-rzecza Wisy J. Duma uwaa za staroeuropejskie nastpujce nazwy wikszych rzek: Achna (Ochnia), Boga, Bug, Bzura, Drwca, Dunajec, Janka, Krztynia, ydynia, Mroga, Narew, Nida, Nrowa (Utrata), Osa, Pilica, Por, Rawka, San, Skrwa, Soa, wider, Tanew, Uszwa (Uszwica), Wda, Wierzyca, Wisa, Wisok, Wisoka (ogem 28), natomiast nazw Liwiec za-licza do staroeuropejskich lub staropruskich, Nur (Nurzec) do staroeuropejskich, sowia-skich lub staropruskich, a Brd, Brok, Luci, up(i) (Skierniewk), Przemsz, Rab, Ty-mienic, Wieprz do staroeuropejskich lub sowiaskich (por. Duma 2002b: 159).Wikszo najstarszych hydronimw zostaa wielopaszczyznowo zbadana przez wybit-nych jzykoznawcw. Przegld dotychczasowych hipotez wraz z bogat dokumentacj rdo-w i was nymi propozycjami objanie prezentuje Z. Babik w obszernej monografi i Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich (2001). Autor zebra i zmapowa 189 toponimw 1 Termin makrohydronim jest funkcjonalny, ale do dyskusyjny, element makro- nie odnosi si bo-wiem do samego proprium, lecz do obiektu o duych rozmiarach okrelanego przez onim; por. R. rmek, Aspekty mikro i makro jako interpretani a klasifi kani problem v onomastice (w druku).27tzw. warstwy I i podda ostrej krytyce wiele dotychczasowych etymologii nazw zaliczanych przez innych badaczy do archaicznych. Jest to, jak do tej pory, najpeniejsza synteza tej grupy nazw, cho w opinii E. Rzetelskiej-Feleszko (2001a: 149) nie ma w niej nowych, przekonu-jcych pomysw poza radykaln polemik z interpretacjami J. Udolpha i z teori staroeuro-pejsk oraz przesuniciem akcentw w stron sowiaskiego pochodzenia niektrych nazw. W dorzeczu Wisy Z. Babik (9192 i mapa 14) umieszcza 112 toponimw nalecych do tzw. warstwy I, defi niowanej jako grupa nazw [] niemotywowanych na gruncie jzykw uywa-nych na tym obszarze w okresie redniowiecza i nowoytnoci. Warstwa I nie jest dla autora rozprawy synonimiczna z warstw przedsowiask i tego okrelenia on unika (por. Babik 11, 13). Zbiory J. Dumy i Z. Babika rni si liczebnie, niekiedy te jakociowo. Elementy tych zbiorw s w dalszej czci rozdziau weryfi kowane, uzupeniane lub eliminowane. 2. HYDRONIMY O NIEKWESTIONOWANEJ ARCHAICZNOCI Pena literatura, jej krytyczne omwienie, propozycje etymologiczne oraz dyskusje doty-czce poszczeglnych nazw szeroko zostay zaprezentowane w opracowaniu Z. Babika. Wobec hipotetycznoci zarwno rekonstrukcji rdzeni indoeuropejskich, jak i ich znaczenia (co jest widoczne w prbach podwaania i falsyfi kowania poszczeglnych hipotez) ograni-cz si tylko do przedstawienia hydronimw (w kolejnoci alfabetycznej) i bardzo krtkie-go omwienia nowszych koncepcji etymologicznych. Brzura (1241), dzi Bzura, rz. o d. 173,45 km, pd. Wisy. Nazwa izolowana, etymo-logizowana wspczenie od ide. rdzenia *breu- nabrzmiewa, wzdyma (Nalepa 1993: 8791), te *bher-//*bhr-2 nie, biec (HE XIV 1617; Duma 1999a, 2829), zestawiana z grec. rdo (Udolph 1990: 8485; Babik 106110). Bug (1018), rz. o d. 773,91 km, ld. Narwi. Hydronim, jak wikszo nazw duych obiektw, ma bogat literatur; objaniany by jako germaski, bato-sowiaski, sowia-ski, a ostatnio jako staroeuropejski, zwizany z ide. *bheug-, *beug(h)- skrci Pokorny I 152153 (por. HE X 2226; Udolph 1990: 79; Babik 104106). Drwca (1203?), rz. o d. 230,83 km, pd. Wisy. Nazwa interpretowana jako batycka, celtycka, iliryjska, wenetyjska, staroeuropejska, rekonstruowana jako *Dr(o)u(u)enti od ide. rdzenia *dreu- pdzi, biec, spieszy si (Udolph 1990: 111; Babik 114117). Dokawa (1498), pot. o d. 13,19 km, ld. Pszczynki ( Wisa). Dla K. Rymuta podsta-wa nazwy bya niejasna, J. Udolph w uwagach do jego objanie zestawia hydronim z oni-mami na *Dak- pochodzcymi z rnych jzykw indoeuropejskich, a take z batyckimi Dacytien, Dakow (HE IX 24). Z. Babik (112), ze wzgldu na sufi ks -awa, uwaa nazw za odprysk areau lskiego i z braku sowiaskich wyrazw na *dok- zalicza do warstwy I. Paralelne hydronimy Huczow (1400), dzi Huczwa, rz. o d. 77,45 km, ld. Bugu, i Ho-czew (1400), dzi Hoczewka, rz. o d. 28,04 km, ld. Sanu, genetycznie identyczne, cz-sto byy objaniane jako rodzime, pochodzce od czasownika hucze (por. HE X 5455)3. 2 W zwizku z niejednolitymi rekonstrukcjami pierwiastkw ide. oraz ich znaczenia etymologiczne-go w monografi ach, rdzenie i znaczenia podawane s gwnie za sownikiem J. Pokornego (19491969), z modyfi kacjami wynikajcymi ze wspczesnego opinio communis 3 Za tak etymologi opowiadali si rwnie porednio E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 71). Szu-kajc dewerbalnych nazw z suf. -awa, przywoali oni form Huczawa, ktra funkcjonowaa tylko w XVIII w. 28J. Rieger, zgodnie z sugestiami J. Udolpha i W. P. Schmida, wiza nazwy z ac. aqua, uzna-jc h- za protez (1989: 60). Z. Babik (131133) falsyfi kuje obie hipotezy, podstawy uwaa za niejasne, a nazwy zalicza do warstwy I. Isa (1405), dzi Zawadka, pot. o d. 14,40 km, ld. Wielopolki ( Wisoka), omwio-na przez J. Rozwadowskiego (od ktrego pochodz najstarsze przekazy) i wizana z pier-wiastkiem ide. *eis-/*is- porusza si szybko (1948: 107). K. Rymut dokumentuje t na-zw tylko zapisem z Hydronimii Wisy (por. HE XV 163164), a J. Udolph (1990: 349) i Z. Babik (135136) zestawiaj j z pierwotn n. Ianki. Isa (1419), dzi Ianka, rz. o d. 77,41 km, ld. Wisy. Nazwa objaniana jako so-wiaska (HE XVI 4546), staroeuropejska, od ide. rdzenia *eis-, *is- porusza si szybko (Udolph 1989: 197), przez Z. Babika okrelana jako izolowana i warunkowo zaliczona do warstwy I (Babik 134135).Jan(i)a (1274), dzi Janka, rz. o d. 31,38 km, pd. Wierzycy. Hydronim ten J. Roz-wadowski uzna za przedsowiaski (1948: 117123) i przekonanie to podziela wikszo badaczy. E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 44), J. Udolph (1990: 126128), L. Bed-narczuk (1992: 252) wi nazw z ide. *i- jecha, inaczej H. Grnowicz (HE I 9)4. Z. Babik (402403) opowiada si za motywacj antroponimiczn od imienia Jan. Ojkoni-my z imieniem Jan w podstawie pojawiaj si ju w w. XIII, Jania byaby wic najstarsz nazw wodn od imienia chrzecijaskiego z obszaru Polski. Wielko rzeki i gniazdo oni-miczne wskazywayby raczej na archaiczno hydronimu. Jasie (1352), dzi Jasioka, rz. o d. 81,22 km, pd. Wisoki. Onim etymologizowany jako sowiaski, zwizany z przym. jasny byszczcy (por. m.in. RymNmiast 92), w now-szej literaturze jako staroeuropejski, od ide. *ies- wrze, kipie, burzy si Pokorny I 506 (HE XV 5455, por. te uwag Udolpha), dla Z. Babika nazwa niejasna etymolo-gicznie, izolowana, wczona do warstwy I (Babik 137139). Krzna (1475), rz. o d. 107,44 km, ld. Bugu ( Narew). Wedug J. Udolpha nazwa staroeuropejska, nawizujca do rdzenia *(s)krei-s- krci si Pokorny I 618 (por. uwagi tumacza w HE X 83). E. Bilut (HE X 8283) i L. Bednarczuk (1996: 127) odwouj si do bat. *kirsna czarny, Z. Babik (149150) nie wyklucza prapostaci *Kirsn, a nazw uzna-je za niesowiask i przedsowiask.Liw (1427), dzi Liwiec, rz. o d. 142,16 km, ld. Bugu. Hydronim uwaany za staro-europejski, pochodzcy od ide. *lu-/*leiu- pyn, la, kapa (Udolph 1990: 141145, HE X 9293), lub batycki, por. ot. lv(en)is rodzaj bagna (Bednarczuk 1994: 14). Z. Ba-bik (155157) opowiada si za zwizkiem z apelatywami batyckimi i umieszcza nazw w warstwie I.Lsna (1475), dzi Lena, rz. o d. 143,05 km, pd. Bugu ( Narew). E. Bilut uwaa za pierwotn posta *Ils(z)na i zestawia z litewsk n. w. lynas (: lynas, lyna siwa glina: lnas biaa glina SESmocz 646). J. Udolph (tumaczc monografi Bilut) rekonstruuje pier-wotn form jako *Ilsna i wie j z ide. rdzeniem *ils-, ten moe od *el-/*ol- pyn(HE X 8889), dla Z. Babika jest to nazwa przedsowiaska i niebatycka (Babik 154).*Luci(a)za/Lutcisa (1229), dzi Lucia, rz. o d. 52,96 km, ld. Pilicy. Ju J. Roz-wadowski (1948: 301) przypuszcza, e potamonim ma pochodzenie przedsowiaskie. J. Udolph (1990: 145146) wywodzi go od ide. *leut- boto (?), podobnie L. Bednarczuk 4 Nazwa wodna jest wedug autora motywowana przez ide. *in potok. 29(1992: 253) i J. Duma (1999a: 29). Te opinie podwaa Z. Babik (157159), cho oprcz odczytania pierwotnego brzmienia nazwy jako Luciaza/Lucioza i zaliczenia jej do warstwy I nie proponuje objanienia.ada (1245), rz. o d. 62,80 km, pd. Tanwi ( San). J. Rieger wie hydronim z ide. rdzeniem *el-/*ol- pyn (HE XVII 142). Z. Babik (161162) rozwaa moliwo etymo-logii sowiaskiej, ale ostatecznie j falsyfi kuje i zalicza n. bez zastrzee do warstwy I. ydynia/Littuna (1295), rz. o d. 74,12 km, ld. Wkry ( Narew). Wahania w zapisach nazwy utrudniaj ustalenie postaci wyjciowej i jej objanienie. J. Udolph (1990: 157159) i L. Bednarczuk (1993: 254) uwaaj nazw za niesowiask, dla Z. Babika (165166) jest to nazwa niejasna, a wedug E. Rzetelskiej-Feleszko (1999: 264) to poyczka batycka. *Megiew/Meglewy (1486)5, dzi Sawka, rz. o d. 23,50 km, ld. Wieprza. H. Ml re-konstruuje nazw jako *Mlgy, *-ve, ale nie proponuje adnej etymologii (HE VI 37). Dla J. Udolpha (1998: 40) nazwa staroeuropejska od ide. rdzenia *melg h- puchn, nabrzmie-wa. Z. Babik (170), po sfalsyfi kowaniu tej i innych hipotez, stwierdza jedynie, e onimu nie da si objani na gruncie rodzimym. Cztery ponisze hydronimy powstay (zapewne) paralelnie od tej samej podstawy:Mie (1233), rz. o d. 55,91 km, pd. Wisy; Mie (1440), dzi Mianka, rz. o d. 27,15 km, pd. Nurca ( Bug); Mienia (1446), rz. o d. 47,27 km, pd. widra ( Wisa), oraz *Mie-nia/Mienina (1447), dzi Minina, rz. o d. 44,53 km, ld. Wieprza. Nazwy te uwaane byy w przeszoci za celtyckie, iliryjskie, wenetyjskie, sowiaskie. Wedug J. Udolpha (1990: 159164) tworz gniazdo staroeuropejskie zwizane z rdzeniem *mein-/*moin-/*mn- mi-ja, przechodzi obok (por. te HE VI 2425 i X 101102). L. Bednarczuk (1994: 14) uwa-a hydronimy za batyckie i zalicza je do areau pnocno-wschodniego. Z. Babik (171175) wskazuje na zwarty obszar, ktry tworz te obiekty w rodkowym dorzeczu Wisy z konty-nuacj w kierunku pnocno-wschodnim, i czy nazwy z ap. *moino-, *moini- boto, ety-mologicznie to, co si mija, ktry ma odpowiednik w otewskim mai a boto. Mroga (1333)6, rz. o d. 67,31 km, pd. Bzury. Nazwa od dawna pozostawaa w krgu zainteresowania etymologw. czona bya z europejskimi n. w. na *Marg-, a etymolo-gicznie z wyrazami o znaczeniu granica; pstry; ka i objaniana jako celtycka, wene-tyjska, niesowiaska, sowiaska, indoeuropejska, staroeuropejska. J. Duma (1999a: 30) z pewnym wahaniem zalicza j do przedsowiaskich, podajc dwie moliwe podstawy: ide. rdze *mori-/*mri- morze, wody stojce lub ide. *mer()gu- ciemny (por. HE XIV 5253). Z. Babik (464465) okrela hydronim jako niezupenie niejasny, ale nie ciemny i nie zalicza do penowartociowych reprezentantw warstwy I. Z braku przekonujcego objanienia na gruncie sowiaskim umieszczam go jednak w grupie nazw archaicznych.Mtawa (1319), dzi Motawa, rz. o d. 36,77 km, pd. Wisy. Ten mazowiecki potamo-nim zosta wprowadzony do najstarszego zasobu przez Z. Babika (175176), ktry uwaa, e jest on niemotywowany na gruncie rodzimym. Narew/Navrche7 (10651155), rz. o d. 486,67 km, pd. Wisy. Hydronim uwaany by za iliryjski, najczciej za batycki (por. Bednarczuk 1992: 254) oraz staroeuropejski, od ide. rdzenia *ner-/*nor- zanurza (Udolph 1990: 170174; HE XIX 129131). Z. Babik 5 Toponim Megiew wtrny, ale notowany wczeniej ni hydronim; por. in Melgwi (1317) NMPol VII 20. 6 Forma Mrocza (!) z dokumentu z 1333 r. powinna by emendowana jako Mroga; por. Babik 464465. 7 W dokumencie, ktry jest falsyfi katem, zapis Navrche jest znieksztacony; por. KMaz I nr 22. 30(180181) zalicza go do warstwy I, niejasna jednak jest dla niego wyjciowa forma onimu, sprzed wczenia do sowiaskich tematw na *--.Paralelne hydronimy: Nida (1135), rz. o d. 154,25 km, ld. Wisy, i Nida (1260)8, gb. Wkry, rz. o d. 255,47 km, pd. Narwi, czone s przez zwolennikw teorii staroeuro-pejskiej z ide. rdzeniem *neid-/*nid- pyn Pokorny I 761 (Udolph 1990: 181185; HE XVI 9596). Wczeniejsze hipotezy o celtyckim, sowiaskim, czy batyckim pochodzeniu nie wytrzymay prby czasu (por. Babik 181183).*Nrowa/Mrowa (1313), dzi Utrata, rz. o d. 78,21 km, pd. Bzury. J. Udolph (1990: 172174) uznaje form *Nrowa za pierwotn i czy j z ide. rdzeniem *ner-/*nor- zanu-rza Pokorny I 766; podobnie J. Duma (1999a: 3031, HE XIV 9091). Z. Babik (178179) okrela nazw jako izolowan, pozbawion nawiza sowiaskich i bez zastrzee wcza j do warstwy I.Osawa (1400), rz. o d. 68,65 km, ld. Sanu. Nazwa o hipotetycznym pochodzeniu przedsowiaskim i sowiaskim, od ps. *osla kamie (HE XVII 182183). J. Udolph (1990: 229, 232, 319) wie j z rdzeniem *as- suchy, por. ide. *s- pali, pray Pokor-ny I 68. Z. Babik (211212) podaje w wtpliwo zarwno prby sowiaskiej etymologii, jak i hipotez J. Udolpha, sugeruje zwizek z areaem naddunajsko-karpackim. Rekonstrukcja *Pielwel dotyczy zapisw dwu obiektw z obszaru karpackiego: Pele (1390?)1456, dzi Pielnica, rz. o d. 30,45 km, pd. Wisoka ( San), i Pewel Wielka (XVI), dzi Pewlica, pot. o d. 7,78 km, pd. Koszarawy ( Soa). J. Udolph (1990: 243) zestawia te hydronimy z Pilic, co czynili ju wczeniej polscy jzykoznawcy (por. Rieger 1969: 122). Z. Babik (219221) neguje rekonstrukcj J. Udolpha, odczytuje za W. Makar-skim (MakSk 124) nazw jako *Pielwel i wobec braku nawiza rodzimych oraz zadowa-lajcej etymologii wcza j do warstwy I. Hydronim *Pielwel moe by te rekonstruowa-ny jako zrost od ide. rdzenia *pel-/*pol-/*pl- pyn, la si na stopniu zanikowym9 i od *vel-(< *uel-) wilgo10, cho to dyskusyjne.*Pilca/Pelza (1136), dzi Pilica, rz. o d. 332, 56 km, ld. Wisy. Nazwa obecnie do powszechnie uwaana za przedsowiask. Zwolennicy teorii staroeuropejskiej wi j z ide. rdzeniem *pel-/*pol-/*pl- pyn (Udolph 1990: 243246; HE XIV 6062), na co wczeniej wskazywa J. Rozwadowski (1948: 301). Pierwotne brzmienie trudne do ustale-nia, najbardziej prawdopodobna posta to *Pilca (por. Babik 221224). Hydronim Potew, Pety, dzi Peta11 objaniany by na gruncie germaskim, przez J. Udolpha (1990: 245) zestawiany z ide. *pel-. Z. Babik (218219), po przeanalizowaniu propozycji etymologicznych pojawiajcych si od pocztku w. XX, rekonstruuje praposta 8 Nida, gb. Wkry (do uj. Szkotwki): Nida 1260 Woel I nr 59; aquam Nida (133135), Nida 1343 KMaz II nr 213, 260; nec a Nida 1379 KMaz III 243; Nida a. (Niede) a. (Neide) 1965 HW nr 551; Nida, -y 2006 HPol I 184. 9 Jak w *plo(s), *plese jezioro, por. czes. pleso grskie jezioro (V. Machek, Etymologick slovnik jazyka eskho, Praha 1968, 458459), pol. Gopo. 10 Por. Wawel (< *v-vl, suche miejsce wrd wd i mokrade (Bory 1975: 165). 11 Peta, rz., d. 48,88 km, pd. Narwi ( Wisa), pynie we wsi Karniewo, Wronowo, uchodzi koo Przemiarowa: rivulum dictum Polthew (1366!, 1368?), in fl uvio qui minor Pelthi dicitur (1380)1473, Pelthi 1380 KMaz III 112, 250; riwulo Pelthwe 1403 SHGMz(Kap. P 133); Pethwa 1425 MkM I nr 19; Pelthew 1433 MkM II nr 445; Pelteph dicta struga 1465, 1474 SHGMz(MK 6, 50v); Palthew 1477 SHGMz(MK 6, 112); Pelteph 1512 SHGMz(C 53, 103v); Pelta al. Petew 1886 SG VII 941; Peta a. Petew a. Sona 1965 HW nr 544; Peta, -ty 1971 UN 129, 20; Peta, -y 2006 HPol I 204. Lit.: Babik 218219. 31jako *P/lty, *-ve, dla ktrej brak objanie na gruncie sowiaskim i poprzestaje na za-liczeniu nazwy do warstwy I.Poprad (12091246), rz. o d. 169,26 km (z tego ponad 100 km na terytorium Sowa-cji), pd. Dunajca. Nazwa przez cay ubiegy wiek pozostawaa w krgu zainteresowania j-zykoznawcw. Przypisywano jej pochodzenie iraskie, germaskie, iliryjskie, a take so-wiaskie oraz staroeuropejskie, z reduplikacj rdzenia, i rekonstruowano jako *Po-pord-. Bogat literatur, przegld hipotez i dyskusji dotyczcych tego hydronimu obszernie refe-ruje Z. Babik (226230), ktry uznaje nazw za lad substratu karpackiego i jeden z naj-pewniejszych przykadw przedsowiaskich nazw ziem polskich. Por (1399), dzi Pr, rz. o d. 46,75 km, ld. Wieprza ( Wisa). Nadal aktualna po-zostaje hipoteza J. Rozwadowskiego (1948: 300) o zwizku nazwy z ide. rdzeniem *per- prze, ktr powtrzya H. Ml (HE VI 29)12. Wobec cakowitej izolacji hydronimu w skali oglnosowiaskiej oraz znacznych rozmiarw obiektu Z. Babik (230231) wcza go do warstwy najstarszej, rozwaajc ewentualny zwizek z ide. *per- w znaczeniu gni.Raba (1198), rz. o d. 131,13 km, pd. Wisy. Nazw okrelano jako celtyck, iliryj-sk, weneck, indoeuropejsk oraz staroeuropejsk i rekonstruowano rnie, najczciej jako *Ar()-b(h), od pierwiastka ide. *ar()- ora Pokorny I 62 (por. HE XII 158160). Z. Babik (234236), po przeanalizowaniu pogldw etymologicznych od Szachmatowa po Rymuta, poprzestaje na okreleniu jej jako przedsowiaskiej, karpackiej, o niejasnej prapostaci. Rdze ten jednak dobrze znany jzykom indoeuropejskm (por. ac. aratrum pug, pol. rado, ora SEBor 508), a rozszerzenie sufi ksalne -bh- wskazuje na archaicz-no nazwy. *Radawa/Radawka (18771905), str. o d. 17,98 km, pd. Lubaczwki ( San). Hy-dronim ma powiadczenie dopiero w XIX w., odnotowana wtedy forma jest derywatem od n. m. Radawa, majcej dokumentacj od XIV w. (por. NMPol (kartoteka)). Pierwotna za-pewne bya nazwa wodna, z sufi ksem -awa, o niezbyt jasnej podstawie. J. Udolph wie j z rdzeniem ide. *redh- pyn (1990: 249), W. Makarski z *rd-//*rd- skroba, grze-ba, ogryza (MakPrz 218); dla J. Riegera (HE XVIII 38) nazwa niejasna. Z. Babik (236), mimo niepewnej formy wyjciowej, wcza onim do warstwy I. Rata (14551480), rz. o d. 76,89 km, ld. Bugu (wypywa na terenie Polski, do Bugu uchodzi na Ukrainie). Hydronim pojawia si w opracowaniu dorzecza Bugu i czony jest przez E. Bilut z ps. apelatywem *ort wojna, co bardzo wtpliwe. J. Udolph (w uwagach tumacza) to objanienie odrzuca i podaje jako moliw podstaw ide. *er-/*or- porusza si szybko (HE X 136). Z. Babik (238) uwaa nazw za izolowan i skutecznie opierajc si prbom objanienia. Rozway naley zwizek n. Rata z hydronimem Raba, tu z roz-szerzeniem sufi ksalnym -th-.Rawa (1278), dzi Rawka, rz. o d. 105,13 km, pd. Bzury. Nazwa czona bya przez J. Rozwadowskiego (1948: 256258) z pierwiastkiem *ru- spokojny. J. Udolph (1979: 464467), za Trubaczowem, skania si ku pochodzeniu sowiaskiemu, por. sowac. ria-va potok grski, J. Duma (1999a: 33) wywodzi j od rdzenia ide. *reuH-/*rouH-/*ruH- rozrywa, rozbija (por. te HE XIV 6869), a Z. Babik (239240) skania si ku propo-zycji Rozwadowskiego.12 Do ide. *per-/*por- por. ps. *perti m.in. wywiera nacisk, prze, *zapora/*zapor : *za-perti, pol. zapora SEBor 489, 729. 32San (1097), rz. o d. 457,81 km, pd. Wisy. Hydronim objania ju J. Rozwadowski, czc go z rdzeniem ide. *sn- pyn (1948: 189191). Propozycja J. Udolpha (1990: 264270), rekonstruujcego podstaw jako ide. *sindhu- rzeka oraz opowiadajcego si za pierwotn postaci ukr. Sjan > pol. San, spotkaa si z krytyk, zwaszcza pierwotno postaci ukraiskiej, na co brak dowodw. Obszernie dyskusj relacjonuje Babik (246250), ktry sam nazw uznaje za niejasn etymologicznie.Hydronim Sawa, okrelajcy dwa obiekty: Sawa (1405), dzi Sawka, pot. o d. 9,23 km, pd. Stradomki ( Raba), i Sawa (18491854), str. o d. 22,95 km, pd. Wisoka ( San), zwolennicy teorii staroeuropejskiej objaniaj, odwoujc si do ide. rdzenia *seu- wydziela sok, por. *seu-, *seu-, *s- Pokorny I 912 (HE III 70). L. Bednarczuk (1994: 15), a za nim Z. Babik (252253), uwaaj obie nazwy za substratowe, nawizujce do are-au karpacko-bakaskiego.Sidra (1559), rz. o d. 35,15 km, ld. Biebrzy ( Narew). J. Udolph (1990: 270) obja-nia hydronim jako staroeuropejski (Sidra < *Sdra) i czy go z ide. rdzeniem *sei-/*soi-/*s(i)-/*si-/*s- kapa, sczy si, ciec; wilgotny Pokorny I 889. M. Biolik skonna jest uzna go za batycki, moe jawieski *Zigzdr, por. prus. *sixdre, lit. igdras : iezdr piasek i prus. n. rz. Syxdro13, jez. Syxdrin (HE XIX 169170), dla Z. Babika (253254) za pozostaje on niejasny, niemajcy motywacji w apelatywach znanych jzykw. Skrwa (1248), rz. o d. 117 km, pd. Wisy. Jeden z najpewniejszych przykadw hy-dronimii starogermaskiej dorzecza Wisy, o ustalonej przez J. Rozwadowskiego (1913: 54) etymologii od germ. struk strumie, rzeka, ktrej nie zdoano podway, jak stwier-dza Babik (254). J. Udolph (1998: 43) zalicza jednak nazw do staroeuropejskich, od ide. rdzenia *sreu- pyn, la si, ciec Pokorny I 1031, a J. Duma (1999a: 6667) do przed-sowiaskich, od pie. *s(t)r- (/*ser-/*sor-) pyn (por. te HE XIV 77). Sona14 notowana jest od w. XV i jej posta waciwie nie podlegaa zmianom formal-nym. J. Rozwadowski (1948: 190192) widzia w nazwie ide. rdze *sn- pyn, po-dobnie K. Zierhoffer (ZMaz 343). Z. Babik (336337) dopuszcza pierwotn form *Suna i czy onim z hipotetycznym ps. przymiotnikiem *sun czerwony. Forma z -u- wydaje si jednak wtrna, gdy takie zapisy pojawiaj si w XV i XVI w. tylko w odniesieniu do odhydronimicznej nazwy miejscowej Sosk/Susk, natomiast w zapisach nazwy wodnej -u- nie wystpuje. Dlatego te rekonstruowana posta *Suna, bdca podstaw zaliczenia nazwy do sowiaskich (warstwa I/II), budzi wtpliwoci. wider15 to hydronim izolowany, czony przez wikszo badaczy z rdzeniem *sueid-/*suid- w znaczeniu poyskiwa, byszcze16. Z. Babik (276278), analizujc ko-13 Por. te PrzybBalt 352, 194.14 Sona, rz., d. 71,69 km, ld. Wkry ( Narew Wisa): in Uszcie (!) (1375)1563 KMaz III 176; Sona (1425) MkM I nr 106; Sona 1432 MkM II nr 345; Sona (1440)1456 SHGMz(MK 3, 153v); Sson, Szon (l565) Lumaz I 160, 166; Sona, Sonie 1617 Lumaz I 32; 34; Sona a. Sonia (!) (=? Sowa 1) 1965 HW nr 557; Sona, -y 2006 HPol I 261. Lit.: Babik 336337.15 wider, rz., d. 99,74 km, pd. Wisy, wypywa na zach. od wsi Jagodne, pynie przez wider, uchodzi na zach. od widrw Maych: Swider (1416)1456 SHGMz(MK 3, 117v); Swider 1422 KMaz I 167169; Swider 1423, Swyder 1428 MkM I nr 570, 671; Swyder 145580 DugoszAnn I 77; Swyder 1480 SHGMz(MK 5, 198); Szwider 1526 SHGMz(MK 41, 145v); widrze 161720 Lumaz I 201; Swider 1783 MpPerMz; wider a. Ranka 1965 HW nr 350; wider, -dra 2006 HPol I 291. Lit.: Babik 277279. 16 Por. te VanagasLH 323.33lejne hipotezy etymologiczne, wskazuje na rodzaj mski nazwy (podobnie jak Liw, Bug, Brok), charakterystyczny dla starszej grupy nazw wschodniego Mazowsza i zalicza nazw do warstwy I.Tyrawa (1546)17, dzi Tyrawka, rz. o d. 23,04 km, pd. Sanu. Nazwa wodna, cho no-towana o wiek pniej ni ojkonim Tyrawa, jest pierwotna i pochodzi od rdzenia ide. *tr- szybki, prdki Pokorny I 1083 (por. HE XVIII 109). Z. Babik (285286) referuje pogl-dy jzykoznawcw bez uwag krytycznych i umieszcza hydronim w warstwie najstarszej. Uszwa (1262), dzi Uszwica, rz. o d. 67,45 km, pd. Wisy. Hydronim zestawiany przez badaczy z ide. rdzeniem *ues- mokra, wilgotna gleba, trawa, bagna, mokrada (por. HE XII 210211). Z. Babik (288290) uwaa go natomiast za niejasny, wtpi w pierwotno postaci *Us(z)y, -wie i przynaleno do tematw na --.Wda (1209) stanowi znakomit ilustracj trudnoci, jakie napotyka badacz w analizo-waniu nazw warstwy najstarszej ze wzgldu na rnorodno dotychczasowych hipotez, z ktrych cz mona sfalsyfi kowa, lecz cz mieci si w granicach prawdopodobie-stwa. Trzy hipotezy wydaj si prawdopodobne w tym samym stopniu: pochodzenie od ide. *ueid-, *uid-, *uei- wi si, krci si Pokorny I 1120, od bat. *vid- redni, rodkowy i od germ. *widu- drewno, las (HE I 3536; Udolph 1990: 293). Jest to rwnie przykad (nie)trwaoci i szybkiej zmiennoci nazw wodnych, bdcej skutkiem zaniku zbioro-wej pamici (por. Babik 297299). Mimo trwaoci odhydronimicznych ojkonimw do-szo prawie do cakowitego zaniku starej nazwy Wda, ktra jednak zostaa przywrcona podczas standaryzacji18.W(i)el (1257), dzi Wel, wedug M. Biolik to potamonim staroeuropejski, od ide. *uel- wilgo(por. Ostr 141). Z. Babik (301) wyklucza moliwo jego sowiaskiej interpreta-cji i wstpnie zalicza do warstwy I. Wgra (14141425) 1456, dzi Wgierka19, nazwa dotd dokadnie nie analizowana, a jej etymologi zaproponowa dopiero Z. Babik (302). W zestawieniu z n. m. Wgra uzna-je on hydro nim za pierwotny (inaczej ZMaz 375), ale izolowany, niezwizany z etnonimem 17 Zarwno Z. Babik, jak i J. Rieger nie podaj najstarszych zapisw nazwy rzeki ze sownika A. Fast-nachta, por.: Tyrawa 1546, Tyrawka 1554 SHGSk III 205. 18 Wda, rz., d. 198,04 km, ld. Wisy, wypywa z Jez. Wieckiego, pynie m.in. przez jez. Wdzydze, uchodzi pod wieciem: Vdo (1209)1260 AM XXVII 196; Vda 1239, Vda 1250 Perl 59, 159; Wda 1328 PrUr II 417; Bda, Bdo 1338 PrUr III 132; Bedo 1400 Lor X 202; Bedo 1497 ASPK III 274; Wda 1523 Matr IV/2, nr 13705; rzeka Bda 1565 Lupom 92; nad rzek Wd 1624 LuPrus 208; przylege rzece Czarney 1767 WAPG(Sign. ZWP Nr 5527); Schwarzwasser oder Czarna Woda 17961802 MpSchrt IX; Czernica 1880 SG I 705; nad Czarn 1863 SG IV 174; Czarna Woda al. Wda 1893 SG XIII 184; Das Schwarzwasser 1902 Seligo l; Czarna Woda a. Czarnawoda a. Wda a. Gwda a. Schwarzwasser a. 1965 HW nr 713; Czar-na Woda, -nej -dy 1971 UN 186, 5; Wda, -y 2006 HPol I 307; gw. vda, vdi, arna voda. Lit.: HE I 356; Babik 297299.19 Wgierka, rz., d. 44,82 km, pd. Orzyca ( Narew Wisa), pynie przez w Wgra, uchodzi koo Modzianowa: fl uvio Vangra (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 87); Wangra 1426 MkM I nr 266; Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3, 161v162); Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3, 161v); Vangra (1449)1456 SHGMz(MK 4, 90); Wangra 1470 SHGMz(MK 5, 138); Vangra 1495 SHGMz(MK 6, 329v); Wangra 1512 SHGMz(C 53, 305); Wangra 1530 Matr IV/1, nr 5484; Wgr (1565) Lumaz II 12; na rzece Wgrze 161720 Lumaz I 65; Wgierka, Wgra 1781 ZPrzasn 110, 133, 140; Wegra 1783 MpPerMz; Wgierka al. Mrwka 1893 SG XIII 250; Wgierka a. Mrwka a. 1965 HW nr 543; Wgierka, -ki 1972 UN 140, 14, 15; Wgierka, -i 2006 HPol I 308. Lit.: Babik 302.34Wgier. Wywodzi go od pierwiastka ide. *ueng- wi si, krci si, por. te lit. vngris zakrt, wygicie, vingrs krty SESmocz 734735. Wiagr (1097), dzi Wiar, rz. o d. 74,65 km, pd. Sanu. Badacze, poczwszy od J. Roz-wadowskiego (1948: 2989), przyjmuj za wyjciow posta *Vgr, ktr cz ze zna-czeniem krty, por. wyej ide. *ueng-. Z. Babik (303304) odrzuca moliwo uznania nazwy za batyck lub germask i wcza j do warstwy najstarszej. Polska forma Wiar zostaa przejta z ukraiskiej *Vjahr (por. HE XVIII 117118). *Wierzysa (1198), dzi Wierzyca, rz. o d. 170,49 km, ld. Wisy. Hydronim ten przez wikszo badaczy uwaany jest za przedsowiaski, okrelany jako: celtycki, iliryjski, we-netyjski, obecnie staroeuropejski, z suf. -is(s)a od rdzenia *uer- woda, wilgo (Udolph 1990: 301303; Bednarczuk 1992: 258; HE I 3637). Z. Babik (308310), nie akceptujc prapostaci *Wierzysa, podejmuje prby rekonstrukcji pierwotnej formy, a take wyprowa-dzenia alternatywnej etymologii, ale bezskutecznie.Wisa (13351341), dzi Wissa, rz. o d. 51,65 km, pd. Biebrzy ( Narew). Nazwa uwaana niekiedy za batyck, obecnie za staroeuropejsk, od *ueis-/*uis- pyn (por. Pokorny I 1134, HE XIX 205206). Z. Babik (311) wyklucza jej motywacj sowiask i zalicza j do najstarszej warstwy nazewniczej.*Wistla (I w. n.e.), dzi Wisa, rz. o d. 1020 km, najwikszy obiekt wodny Polski. Od XIX w. datuj si prby ustalenia pierwotnego brzmienia i etymologii hydronimu. Nazwa zawiadczona ju w staroytnoci, literatura na jej temat jest bardzo obszerna (bibliogra-fi a liczy kilkaset pozycji20). W serii Hydronymia Europaea zabrako niestety caocio-wej prezentacji zapisw i dokadnego omwienia, na jakie ten obiekt zasuguje. Hydro-nim przedstawiany jest fragmentarycznie w czterech tomach, por.: HE I 17, 3839; IX 19, 135136; XII 222; XV 156157. Przegld propozycji dotyczcych prapostaci i etymologii prezentuje natomiast obszernie Z. Babik (311115). Ugruntowana pozostaje pierwotna for-ma nazwy *Ueis-tl (: ide. *ueis/*uis pyn) i jej przedsowiasko. Poniej omwione nazwy wodne ciesz si mniejszym zainteresowaniem badaczy, a ich geneza nie jest szeroko dyskutowana. Achna (1250), dzi Ochnia, rz. o d. 49,42 km, ld. Bzury. J. Duma interpretuje nazw jako przedsowiask, zwizan z ide. rdzeniem *akua woda, z suf. *-n(j)a (HE XIV 5556). Nie jest ona uwzgldniona w syntezach J. Udolpha i Z. Babika. *Oudza/Oucza (1319), dzi ebrwka, rz. o d. 26 km, pd. Krztyni ( Pilica). Wczeniej notowany jest ojkonim21, lecz J. Duma za pierwotn, przedsowiask uzna-je nazw rzeki od ide. rdzenia *el-/*ol- biec, pyn, z sufi ksem *-ud + *-ja (HE XIV 99100). Meta (1358), dzi Netta, rz. o d. 113,40 km, pd. Biebrzy ( Narew). M. Biolik w swojej monografi i fragmentu dorzecza Narwi zalicza hydronim do archaicznych, zawie-rajcych rdze *met- lub *net-, zwizany z ide. pierwiastkiem *sn-/*snt-/*snet- pyn, wilgo (Pokorny I 971), tym samym, ktry wystpuje w nazwie rzeki Note (HE XIX 79, 133134). 20 Por. Bibliografi a onomastyki polskiej 19602012.21 Por.: Oluzam 1198, Oludza (1257)XV NMPol VIII 117.353. HYDRONIMY O DYSKUSYJNEJ ARCHAICZNOCINiej przedstawione nazwy wodne, umieszczone przez Z. Babika w warstwie I, maj alter-natywne, cho nie zawsze do przekonujce etymologie sowiaskie, a wielko obiektw moe przemawia za ich archaicznoci.Brok (1421), rz. o d. 79,61 km, pd. Bugu ( Narew). Nazwa uwaana za sowiask, zestawiana ze sow. *broktiti broczy (o niejasnej etymologii), ot. brakas o pierwotnym znaczeniu krwawi (HE X 1819), co budzi wtpliwoci Z. Babika (102104) i skania go do zaliczenia onimu do warstwy I.Hanna (1963), dzi Hanka, rz. o d. 27,39 km, ld. Bugu ( Narew). Hydronim od-notowany dopiero wspczenie (HE X 51). Wczeniej pojawia si w rdach n. m. Han-na, ktra jednak w NMPol uznana zostaa za odantroponimiczn22 i nie jest czona z n. w. Z. Babik wcza nazw do warstwy I, rekonstruuje jako *Gana i zalicza do niejasnych. To objanienie jednak nie przekonuje, podobnie jak zwizek ojkonimu z imieniem Hanna, dla-tego z pewnym wahaniem umieszczam nazw w warstwie najstarszej. Kasina (1254), dzi Kasinianka, pot. o d. 17,03 km, pd. Raby. W. Luba (1968: 64) oraz K. Rymut (HE XII 7980) uznaj potamonim za rodzimy, od ap. kwasina zachowane-go w n. wsi, por. zapis Qwaszina 14701480 NMPol IV 368. Z. Babik (142143), po kry-tycznym przedstawieniu dotychczasowych hipotez, wcza go do warstwy I i stwierdza, i etymologia i interpretacja jzykowa [s] niejasne. Mirzawa (1243), dzi Mierzawa, rz. o d. 64,18 km, pd. Nidy ( Wisa). Nazw t K. Rymut uwaa za sowiask, wic j z ap. mir spokj, rzeka spokojna (HE XVI 8586). Formacje z -awa, wystpujce w zwartym skupisku i dodawane do podstaw niesowia-skich, mog mie pochodzenie starogermaskie. Model ten nie jest typowy dla Maopolski. Z. Babik (175) troch bez przekonania zalicza nazw do warstwy I (chyba ze wzgldu na due rozmiary obiektu) i konkluduje: [] w sumie sytuacja niejasna. Wodawa (14551480), dzi Wodawka, rz. o d. 53,45 km, ld. Bugu ( Narew). Nazwa wodna czona przez K. Rymuta z podstaw wod-, por. stp. woda panowa (RymNmiast 266), J. Udolph, uzupeniajc wywody E. Bilut, widzi tu rdze *ueld-/*uold- krci, ob-raca, przesuwa Pokorny I 1140 (HE X 188189). Z. Babik (320) zalicza hydronim do przedsowiaskich, ale zakada te moliwo genezy germaskiej (z elementem wald-). *Zgowid (1250), dzi Zgowiczka, rz. o d. 87,92 km, ld. Wisy. A. Bakowski (1986: 21) odczytuje pierwotn nazw jako *Zgowid. J. Duma uwaa hydronim za wtr-ny w stosunku do ojkonimu23, ktry wie z ps. apelatywem *govd bydo (HE XIV 9596). Z. Babik (326328, te 52) t hipotez odrzuca, a nazw wcza do starych zoe i umieszcza w warstwie I. okiew (1406), dzi kiewka, rz. o d. 32,96 km, ld. Wieprza ( Wisa). Nazw po-wszechnie wizano z czas. kn. Tak etymologi przedstawia H. Ml w monografi i dorzecza Wieprza, ale W. P. Schmid w uwagach redaktora proponuje alternatywn batyck i zestawia na-zw z lit. lias, prus. saligan zielony (HE VI 48). Z. Babik (328329) skonny jest uzna j za archaiczn ze wzgldu na izolacj, cho nie wyklucza zwizku z podstaw *lk-, jak w .22 Por. Hanna XIV NMPol III 464. 23 Toponim notowany wczeniej, por.: Segovend 1155, Zgovetka 1282, Zgowitka 1634, Zgowiczka 1796 NMPol (kartoteka).36Wyodrbniona poniej grupa nazw reprezentuje w ujciu L. Bednarczuka (1994: 1317) area pnocno-wschodni mazowiecko-podlaski z przewag nazw batyckich. Hydro-nimy te objaniane s take jako staroeuropejskie, ale dla czci badaczy ich pochodzenie batyckie nie ulega wtpliwoci. Dyba (1426), str. o d. 12,20 km, pd. Biebrzy ( Narew). Nazwa ju przez K. Zier-hoffera uznawana za batyck, ale bez przekonujcego objanienia (por. ZMaz 84, 163). M. Biolik w monografi i grnej Narwi odczytuje nazw jako *Dbla i czy z lit. dubls, dubs wklsy, gboki lub ot. dubi, lit. dumblas i, szlam, osad (HE XIX 4445, SE-Smocz 132). Z. Babik (119) kwalifi kuje j jako niejasn i zalicza do warstwy I. Goda (1770), str. o d. 11,65 km, pd. Kosodki ( Biebrza Narew). Hydronim opi-sywany jako batycki (Bednarczuk 1996: 126). M. Biolik uwaa go za jawieski *Gald i wie z prus. galdo niecka, kotlina, koryto (HE XIX 5354), por. te lit. glda niecka, koryto SESmocz 167. Dla Z. Babika (25) nazwa jest niejasna etymologicznie i niecharak-terystyczna dla nazw batyckich.Jaka (1428)24, str. o d. 14,26 km, pd. Rua ( Narew). J. Udolph interpretuje nazw jako batyck (1981: 81). Z. Babik (137) t hipotez podwaa, a hydronim uznaje za cako-wicie izolowany i etymologicznie niejasny, pierwotny w stosunku do ojkonimu. Kotra (1863), dzi Koterka25, str. o d. 14,52 km, pd. Pulwy ( Bug). E. Bilut uznaje nazw za niejasn, przywouje stp. i gw. ap. kotery pagrki na kach; kaway zoranej zie-mi nierozsypujce si (SW), a J. Udolph w uwagach tumacza skania si ku pochodzeniu staroeuropejskiemu (HE X 78). Z. Babik (147) przyjmuje tosamo z nazw oddalone-go o ok. 130 km w linii prostej dopywu Niemna pod Grodnem Katr, nie wyklucza po-nowienia, mapuje hydronim w warstwie najstarszej; por. lit. n. w. Katr, Katr lka, od ide. *kataro- rzeczka, prd wodny, nurt, strumie VanagasLH 150. Ze wzgldu na niewiel-kie rozmiary obiektu i pn dokumentacj nazwa zostaa z pewnym wahaniem zaliczona do warstwy najstarszej. Kubra (1416), dzi Przytulanka, str. o d. 21,36 km, pd. Matlaka ( Biebrza Na-rew). Nazwa uwaana powszechnie za batyck, moe jawiesk *Kubra, por.: lit. kbris grb, kopiec, grzbiet, kark, kbr wzgrze, kopiec (HE XIX 99101). J. Udolph (1990: 130133) rozwaa pochodzenie staroeuropejskie, nie wykluczajc genezy batyckiej, co wywoao sprzeciw L. Bednarczuka (1993: 253), optujcego za pewnym pochodzeniem batyckim. Z. Babik (150151) podchodzi z ostronoci do interpretacji etnojzyko-wych i wcza hydronim do warstwy I.Liza (1440), rz. o d. 20,65 km, ld. Narwi. Do powszechnie przyjmuje si dla tego potamonimu genez batyck (HE XIX 110111); por. lit. n. w. Lyen, od lieti obdziera, zmywa, podmywa (o rzece, wodzie) VanagasLH 190, 195. Dla Z. Babika (157) jest to nazwa przedsowiaska z odpowiednikami na obszarze batyckim, ale etymologicznie niebatycka, wczona do warstwy I.24 Jaka, str., d. 14,26 km, pd. Rua ( Narew Wisa), wypywa koo niadowa, pynie koo Jakaci Modej, uchodzi na zach. od wsi Szaby Mode: Trczanka (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 16v); Trczanka (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 29) (tu?); Jacacz 1428 MkM I nr 579; Trzanka 1476 SHGMz(MK 9, 68) (tu?); R. Sniadowo (!) 1839 MpKwat V 3; a. 1965 HW nr 520; Jaka, -ci 2006 HPol I 90. Nazwa miejscowa Jaka notowana ju w XIII w., por. Jakacz (1230) NMPol IV 34. Lit.: Babik 137.25 Toponim Kotera, wtrnie Koterka, notowany w 1902 r. (SG XV/2, 140). 37Luk (1097) 1377, dzi Ek, rz. o d. 122,64 km, pd. Kanau Rudzkiego ( Biebrza Narew). Kontrowersje wzbudza pierwotne brzmienie nazwy i w zwizku z tym jej po-chodzenie. Prbowano objania j jako sowiask (RospSEMiG 84), staroeuropejsk (Udolph 1990: 113117), od rdzenia ide. *leiku- lub *lk- pyn Pokorny I 669. Wedug L. Bednarczuka (1992: 252) jest to nazwa jawieska, pochodzca od apelatyww zwi-zanych z piciem. E. Biolik (za Bg, Gerulisem i Toporowem) rekonstruuje posta prus. *Luk, pniej *k, zwizan z rdzeniem *lek-, wskazujcym na teren mokry, bagno (HE XIX 37, 4648). Z. Babik (120121) wcza hydronim bez zastrzee do warstwy I, cho na terenie pogranicznym to pojcie ma charakter raczej umowny. Omolew (Mallien 13311335)26, dzi Omulew, rz. o d. 127,20 km, pd. Narwi. J. Udolph (1998: 41) wie hydronim z ide. rdzeniem *am- kana, koryto rzeki, dla E. Rzetelskiej--Feleszko (1999: 265) jego batyckie pochodzenie [] nie ulega wtpliwoci. Z. Babik (204), cho stwierdza, e najatwiej byoby go objani na bazie batyckich apelatyww okrelajcych jemio (por. lit. malas), zalicza nazw do warstwy I. *Orzyc/Naritze (13311335)27, dzi Orzyc, rz. o d. 142,14 km, pd. Narwi. Wikszo autorw, m.in. J. Rozwadowski (1948: 303), L. Bednarczuk (1994: 14), E. Rzetelska-Fe-leszko (1999: 265), przyjmuje batyckie pochodzenie nazwy, J. Udolph (1990: 224226) czy j z ide. *er-/*or- porusza si szybko. Z. Babik (208210), po omwieniu dotych-czasowych hipotez, stwierdza, i nazwy na gruncie sowiaskim nie da si zanalizowa i naley zaliczy j do warstwy I.Pisa (13141335)28, rz. o d. 146,74 km, pd. Narwi. Hydronim do powszechnie uwa-any jest za batycki (Rozwadowski 1948: 303), zestawiany z ot. psa bagno (Rzetelska--Feleszko 1999: 265), take przez W. P. Schmida (1982: 66), ktry jednak sugeruje po-chodzenie staroeuropejskie, por. ide. rdze *peis-?, *pis- rozgnie, zmiady Pokorny I 796. Z. Babik (225226) za pierwotn uznaje posta *Pisz, odrzuca zwizek z batyckim apelatywem i wcza cae gniazdo do warstwy I. Dwie paralelne nazwy wodne, ktrych pierwotna posta trudna jest do odczytania: Ruz (1240)29, dzi Ruziec, rz. o d. 44,46 km, ld. Drwcy ( Wisa), oraz Russ (1378 lub 1379)30, dzi Ru, rz. o d. 39,10 km, ld. Narwi, zaliczane byy zwykle do batyckich, gw-26 Omulew, rz., d. 127,20 km, pd. Narwi ( Wisa): Mallien 133135 Ley II 3445; KMaz II 213; fl uvium Malie 1341, ad rivulum, que dicitur Omolow 1343? KMaz II 251, 260; Fluminibus ... Nari et Omo-lew ... (1373)1486 KMaz III 142; Omolew (1414)1456 SHGMz(MK 3, 3); Omelew 1426 MkM I nr 387; Omolew 1426 MkM I nr 388; Omolew 1428 MkM I nr 646; Omolew 1483 SHGMz(MK 6, 162); Omolewo 1516 SHGMz(PT 1, 470); Homului (1565) Lumaz II 42, 43; Mulewsken 1565 Ley II 344; Omuleff, Mallien, Molye 1595 HenErcl II 17; Omowi, Omolew, Omowi, Omowi 161720 Lumaz I 96, 97, 100; Omulew 1781 ZPrzasn 25; Omulew 1886 SG VII, 532; Omulewka 1923 Ley II 345; Omulew 1959 Ley II 345; Omu-lew, -wa 1972 UN 140, 9; Omulew, -lwi 2006 HPol I 196. Por. te n. m. Maga, ktra zostaa ponowiona z n. obiektu wodnego, i objanienia etymologiczne (NMPol VI 485486). 27 Por. n. m. Orzyc notowan od XV w. NMPol VIII 158.28 Por. te n. m. Pisz zapisan w XIV w. PrzybBalt 215; NMPol VIII 497.29 Ruziec, rz., d. 44,46 km, ld. Drwcy ( Wisa), wypywa na pd. od Brzeszczk Maych, pynie w pobliu Pinina, uchodzi na zach. od wsi Rudziec: fl uuium Ruz, fl uuij ruz 1240 KMaz I 410; rzyka Ruj-scem nazwana, rzeka Rziec 1781 ZDobrz 275, 281; Ruziec Fl. 180203 MpGillyPr; Ruziec a. Ruzica a. Rec a. a. l 1965 HW nr 645; Ruziec, -ca 2006 HPol I 243. 30 Ru, rz., d. 39,10 km, ld. Narwi ( Wisa): a fl uvio Russ (1378 lub 1379) KMaz III 235, fals XV (tu?); Ruziec 1393 HMil 434; Rusz (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 10); Ruszecz (14141425)1456 38nie ze wzgldu na osobliwe brzmienie (RospSEMiG 330331). Trudnoci sprawia zre-konstruowanie formy wyjciowej. Z. Babik (546547) odczytuje nazw jako *Rudz, ob-jania j jako dzierawcz, derywowan od antroponimw na *Rud- (co nie przekonuje), i umieszcza wrd zweryfi kowanych negatywnie. Stwierdza te, i odczytanie *Ruz zmu-szaoby do zaliczenia nazwy do najstarszej warstwy. Soko(da) (1385), rz. o d. 44,10 km, pd. Suprali ( Narew). Nazwa uznawana za batyck, M. Biolik wywodzi j od ap. sok, z suf. -da (HE XIX 174175). Z. Babik (258 259) opowiada si za przedsowiaskim pochodzeniem onimu i neguje kwalifi kowanie go jako batyckiego. Podaje te pierwszy jego zapis z 1358 r.: Maa Suchoda. Tymczasem jest to redniowieczna oboczna n. Czarnej, dopywu Suprali, ktrej rda znajduj si w bli-skim ssiedztwie Sokody, a nazwa jest transonimem dyferencyjnym (troch znieksztaco-nym zapewne wskutek adideacji do przym. suchy), z czonem Maa. Ten sam autor zwraca jednoczenie uwag na zgrupowanie nazw z rzadkim w hydronimii formantem -da, charak-terystycznym dla dorzeczy grnej Narwi, grnego Niemna i Jasiody.Sprzla (1358), dzi Supral, rz. o d. 103,13 km, pd. Narwi. L. Bednarczuk (1996: 127) wskazuje na batycki sufi ks -l o funkcji hydronimicznej, podstaw jednak uznaje za niejasn, nalec do substratu zachodniobatyckiego. M. Biolik uwaa n. za sowiask, (por. prd, prdki) nawizujc do propozycji Jaszuskiego z 1927 r., powtarzanej przez polskich onomastw (HE XIX 185186). Z. Babik (264265) natomiast przyjmuje sub-stratow genez hydronimu o nieznanej etymologii, podwaajc te obecno sufi ksu -l. Strabla (1576), dzi Strabelka, rz. o d. 21,27 km, ld. Narwi. Nazwa uwaana za ba-tyck, zwizan z lit. strambas, strambl s odyga roliny (KondBat 70). M. Biolik in-terpretuje j jako staroeuropejsk, pochodzc od ide. rdzenia *sreu- pyn (HE XIX 180181). Z. Babik (261) zwraca uwag na nieprzejrzysto caej formacji i optuje za przedsowiaskim rodowodem. Dwie paralelne jak si wydaje formacje: Szczkwa (1445) 145631, dzi Szkwa, rz. o d. 74,33 km, pd. Narwi, i Szkwa (1244)32, dzi Racinica, rz. o d. 56,96 km, pd. Wkry ( Narew), nie byy przedmiotem wielu analiz. J. Udolph (1990: 328) wstpnie okrela nazw Szkwa jako przedsowiask, E. Rzetelska-Feleszko (1999: 326) natomiast podejrzewa nazw o pochodzenie batyckie i czy z lit. ap. k skorupa, szczerba, (SESmocz 651), a hipotez t uprawdopodabnia obecnoci pokadw bursztynu wzdu tej rzeki. Wspomina rwnie o istnieniu dwu obiektw o tej nazwie, cho w odniesieniu do SHGMz(MK 3, 38); Rus 1417 HMil 487; Ruszecz 1426 MkM I nr 231; Russz (1438)1456 SHGMz(MK 3, 216); fl uvii Ruza 1473 SHGMz(MK 6, 26v27); Rvssz 1476 SHGMz(MK 6, 77); Rusch 1493, 1495 SHGMz(MK 18, 8080v); rzeka Russa, na rzece Ruszie, na rzece Rusz (1565) Lumaz II 40, 90, 100; Rusz 161720 Lumaz I 105; Ru 1781 ZMak 17; Ru a. Ru; gb. 1965 HW nr 520; R, -a 1971 UN 129, 7; Ru, -a 2006 HPol I 243. Lit.: Babik 546547.31 Szkwa, rz., d. 74,33 km, pd. Narwi ( Wisa): fl uvius dictum Ditwo (!) (133135), fl uvium dictum Dincowa 133541 KMaz II 213, 251; Sczqua (1445)1456 SHGMz(MK 4, 74); Sczqua 1500 SHGMz(MK 18, 114v); Szczkwa 1783 MpPerMz; Skwa 1890 SG XI 925; Skwa a. Szkwa a. Skrwa a (Schkwa) a. a. 1965 HW nr 521; Szkwa, -y 2006 HPol I 286. Lit.: Babik 267268.32 Racinica, rz., d. 56,96 km, pd. Wkry ( Narew Wisa): Szkwa 1244 KMaz I nr 450; Sczqua 1374 KMaz III 156; Strzqua 1430 MkM II nr 609; Racziaznicza 1435 SHGP 250; Sczwa 1453 SHGM-z(MK 337, 105); Raczyaschnycza 1483 SHGMz(MK 6, 161v162); [Racinica (Szkwa)] XVI AtMz 248; Olszewka, Olszowka 1775 ZPo 103, 139 (tu?); Szka 1775 ZPo 116; nad rzk Racinic 1888 SG IX 355; Racinica a. Racia a. Szko 1965 HW nr 555; Racinica, -y 2006 HPol I 228. 39Szkwy, dzi Racinicy, zna tylko zapisy z XVIII w. Oba obiekty maj do due rozmiary i trudno ustali, czy ich nazwy powstay rwnolegle (pary nazewnicze s na tym obszarze czsto spotykane), czy moe te jedna z nich jest transonimem. Z. Babik (267268) ze zna-kiem zapytania zalicza hydronim do warstwy I33.*Wic(z)ta (13351341)34, dzi Wincenta, rz. o d. 25 km, ld. Pisy to hydronim, kt-rego nie analizowano. Prby wyjanienia etymologii tej nazwy podj Z. Babik (310311), wydzieli w niej sufi ks -ent-, charakterystyczny dla nazw batyckich, lecz z powodu braku odpowiednika morfologicznego w toponimii batyckiej nie sformuowa hipotezy o batyc-kiej genezie i zaliczy hydronim do warstwy I, w konkluzji uznajc go za niejasny. Tu por. jednak lit. n. w. Vintar, Vens, Venta, A-vintis VanagasLH 386, 372, od rdzenia vent- > vint- : ven-, ktry mona zestawia z lit. vnteris sie na ryby, zwana wicierzem SE-Smocz 735.Wkra (10651155), rz. o d. 255,47 km, pd. Narwi. Badacze okrelali nazw jako ba-tyck (Bednarczuk 1992: 7; 1993: 259; 1994: 14) lub batycko-staroeuropejsk (Biolik 1982) albo staroeuropejsk (Udolph 1990: 311313) i zestawiali z lit. vikrs wawy, ide. rdzeniem *ueig-/*ueik- wygi, zgi Pokorny I 1130. Z. Babik (318320) zalicza j bez zastrzee do warstwy I.Wszerzec(z) (14141425) 145635, str., dzi bez nazwy, pd. Rua jest niewielkim cie-kiem pyncym na Mazowszu. Hydronim waciwie nieetymologizowany przez badaczy. Z. Babik (323324), ze wzgldu na fl eksj na *-i-, opowiada si za archaiczn, przedso-wiask genez i zalicza go do warstwy I.Archaiczno poniszych czterech hydronimw w ujciu teorii staroeuropejskiej bu-dzi pewne wtpliwoci. Naleaoby je klasyfi kowa jako starogermaskie (por. Z. Babik 2001). Drybok (1275), str. o d. 17,51 km, ld. Wisy. H. Grnowicz zalicza nazw do gene-tycznie niemieckich, podajc jako podstaw dolnoniemiecki apelatyw drge suchy, z ad-notacj: wyjtkowo nazwa stara, ju z XIII w. (HE I 7, 1988: 33). E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 35) sugeruj genez starogermask, od dr > drei trzy36 i bk > Bach potok. Z. Babik (118) lokuje hydronim w warstwie I, twierdzc, e jest to pite z daj-cych si zidentyfi kowa na ziemiach polskich starogermaskich zoe z *bak- potok, natomiast czon pierwszy jest dla niego niejasny. 33 Uwzgldnia on tylko jeden obiekt dopyw rodkowej Narwi.34 Wincenta, rz., d. 25 km, ld. Pisy Narew Wisa): Wizcenco (133541) PrUr III nr 417; Wecen-cho, Wencencho 1341, Wenczeta, Wicenco, Wicento 1343 KMaz II 251, 260, 262; od fl uvii Vincenta 1343 Kuj nr 26; Wanczatha (1413) Cruc II 180; fl uvium Wanczathy (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 3131v); Winczanta 1426 MkM I nr 317; Wanczatha 1428 MkM I nr 607; Wyanczatha (1437)1456 SHGMz(MK 3, 204v); Vyczatha 1473 SHGMz(MK 6, 25v26); Vyczatha 1500 SHGMz(Ep. 16, 88v); Vincentha 1503 SHGMz(MK 18, 164); Vincent 1595 HenErcl II 24; Winzenta 1925, gw. Wincenta 1928; Johannis Fliess 1938, Wincenta 1959 Ley II 279; Wincenta a. Wycita (!) a. (Winzenta) a. (Johannis Fliess) a. 1965 HW nr 515; Wincenta, -y 2006 HPol I 314. Lit.: Babik 310311. (W opracowaniu Babika jest to do-pyw Skrody, w HPol ld. Pisy). 35 Wszerzecz, str., dzi bez nazwy, pd. Rua ( Narew Wisa), uchodzi na zach. od Tarnowa: super fl uviis Rusz et Wszerzecz (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 58); Woszrzecz 1417 HMil 487; Vscherzecz, Vysscherzecz 1493, 1495 SHGMz(MK 18, 8080v); p 1965 HW nr 520. Por. rwnobrzmi-cy ojkonim: bonorum Wscherzecz (137779)1519 KMaz III 235. Lit.: Babik 323324. 36 Dolny bieg jest sieci drobnych ciekw.40Hydronim Lutryna (1880)37 J. Udolph (1990: 147) zestawia z innymi na Lut- (< *leut- boto?) z obszaru polskiego. Z. Babik (160) okrela nazw jako zagadkow i zalicza j jednak do warstwy I. Przypadek ten jest kontrowersyjny, gdy hydronim notowany jest do-piero w XIX w., a w redniowieczu jako nazwa tego obiektu odnotowana bya Maa Ossa (transonim dyferencyjny od n. rz. Osa), moe wic Lutryna to nazwa pochodzenia niemiec-kiego, por. lauter czysty. W swojej syntezie najstarszej warstwy nazewniczej Z. Babik nie wspomina o mazo-wieckiej Mawie (1425)38, dzi Mawka, ktrej pniej powici artyku. Zakwestionowa w nim sowiask genez nazwy zaproponowan przez S. Rosponda (por. RospSEMiG 230) i opowiedzia si za pochodzeniem starogermaskim lub nawet przedgermaskim. Uwaa hydronim za niemotywowany na gruncie pnoprasowiaskiego systemu leksy-kalno-, sowo- i nazwotwrczego, wyodrbnia sufi ks -awa, zakada zwizek z n. m. Mldz i obie nazwy wcza do starogermanizmw, gwnie jednak ze wzgldu na formanty (por. Babik 2003: 139150).List starogermanizmw zamyka mazowiecki potamonim Troga (1420)39, dzi Tryoga, ktry ma rwnolege postaci na Kujawach: n. jez. i n. m. Trlg. Z. Babik (283284) nie widzi w nazwie nawiza batyckich ani sowiaskich, uznaje j za genetycznie germask i zalicza do warstwy I.4. NAZWY WYELIMINOWANE ZE WZGLDW FORMALNYCH I Z POWODU INNEJ KONCEPCJI BADAWCZEJNie wczam do niniejszego opracowania hipotetycznych hydronimw, ktre nie posiadaj adnej dokumentacji historycznej, a s uznawane za pierwotne w stosunku do notowanych nazw miejscowych. Z inwentarza zaproponowanego przez Z. Babika usunam wic ojko-nimy: y by moe pierwotna n. rz. Koprzywianki (Babik 329), Sadug (odczytany jako Sabg), uwaany za pierwotny limnonim (Babik 246); Zblg (czytany jako bldz), uwa-any za ponowiony z limnonimu (Babik 325); mazowiecki Drwcz (< Drwcza), pierwot-nie zapewne nazwa jakiej rzeki, chyba przepywajcego przez wie dopywu Orzu (Ba-bik 117); Romoka/Rumoka i Oskobok40 (Babik 243244; 210211), take n. wsi Tymawa, 37 Lutryna, rz., d. 35,63 km, ld. Osy ( Wisa), rdo na wsch. od Grzybna, pynie przez Jez. Cho-jeskie, uchodzi koo wiecia nad Os: Maa Ossa 1404 Froel I 3223; Lutryna 1880 SG I 366; Lutryna, Lutrzyna 1884 SG V 492; Lutryna a. Lutrzyna, a. Maa Osa 1965 HW nr 757; Lutryna, -ny 1971 UN 178, 18; Lutryna, -ny 2006 HPol I 172. Lit.: SHGCh 71, 129130; Babik 160. 38 Mawka, rz., d. 44,02 km, ld. Wkry ( Narew Wisa), uchodzi koo Ratowa: Mlawa 1425 SHGP 200; Mlawka 1432, 1530 Matr IV/3, nr 662; Mlawka 1450 SHGMz(MK 335, 90v); Mlawa 1459 SHGMz(MK 335, 167v); nad rzek Mawk 1570, nad rzek Mawk 1616 Lupoc 53, 79; Mawka 1784 MpPerP; Mawka 1885 SG VI 531; Mlawka a. Mawka 1965 HW nr 553; Mawka, -ki 1972 UN 131, 32; Mawka, -i 2006 HPol I 167.39 Tryoga, str., dzi bez nazwy?, d. Orzyca ( Narew Wisa): rivula Trloga (1420)1456 SHGMz (MK 3, 65v); riwuli Trlaga 1493, 1494 SHGMz(MK 6, 305305v); p 1965 HW nr 542. Tryo-ga, -gi, rw melioracyjny we wsi Bagienice-Folwark 1971 UN 129, 6. ladem po n. w. jest n. uroczyska Tryoga, notowana wspczenie, por. Geoportal. Lit.: Babik 283284. 40 Wie wedug Babika zanika. Zanika jedynie nazwa Oskobok, por. Oskobok (1426), Smole Osko-bok (1519), dzi Smole-Dabogi, por. NMPol (kartoteka).41rzekomo pierwotny hydronim, koo Gniewu (Babik 28541). Poza zestawieniem pozostanie rwnie n. Wieldzdz, okrelajca jezioro i wie, a pierwotnie moe Bach, dopyw Drw-cy, ktr Babik (306308) zalicza do warstwy I i mapuje take w grupie domniemanych germanizmw. Gwny zrb podziau hydronimw w niniejszej monografi i zasadza si na rozr-nieniu formacji odapelatywnych i odonimicznych. To kryterium zastosowane jest rwnie w odniesieniu do nazw archaicznych. Na osobne potraktowanie zasuguj dwa hydronimy nalece do gniazda Wisy (uywajc okrelenia Rozwadowskiego): Wisoka i Wisok, ktre J. Duma umieszcza wrd archaicznych (2002b: 159). Z. Babik (316317) zalicza do warstwy I nazw Wisoka (pd. Wisy), uwaajc j za form deminutywn utworzo-n za pomoc sufi ksu -ok (gw. realizacja -ak) na paszczynie onimicznej. Nazw Wisok (d. Sanu) uznaje natomiast za ponowion z poprzedniej w rezultacie jakich ruchw migra-cyjnych. W zwizku z tym nie widzi podstaw do rekonstrukcji apelatyww *vislok, *vislo-ka. Podzielajc ten pogld, zaliczam obie nazwy do grupy transonimw. Analogicznie trak-tuj nazw Dunajec transonim powstay od hydronimu Dunaj, ze sowiaskim sufi ksem -ec. W warstwie I Z. Babik umieszcza i mapuje (z nr 3) Raw, pd. Brynicy w dorzeczu Przemszy, notowany w 1708 r. (wczeniej obiekt nazywa si Rodzienka). W omwieniu szczegowym hydronimu Rawa stwierdza, e prawdopodobnie stanowi ona przeniesie-nie nazwy pyncej po drugiej stronie wododziau (okolice Mikoowa) Rawy, dopywu Kodnicy, posiadajcej starsz dokumentacj, lecz tej dokumentacji nie przytacza (Ba-bik 240). Ciek ten nie jest notowany w Hydronimii Odry. Rawa, dopyw Brynicy, zosta-a przeze mnie zaliczona do hydronimw ponowionych (transonimw) od n. Rawa, dzi Rawka, w dorzeczu Bzury. W najstarszej warstwie w opracowaniu Z. Babika znalaza si te n. Ni(e)dzica, dzi Niedziczanka, pd. Dunajca. Autor stawia hipotez, i pierwotn na-zw Dunajca bya *Nida, a Niedzica jest derywatem odonimicznym, z sufi ksem -ica (Ba-bik 184, 93). Uwaajc hipotez t za prawdopodobn, zaliczam Niedzic do derywatw odhydronimicznych, podobnie jak Lutobrok, dzi Prut42, gdy jest to zoenie od przymiot-nika luty zimny i od n. w. Brok. Cho obiekt nie jest dopywem Broku i oba te cieki dzieli 20 km, to mogo nastpi przeniesienie tej nazwy (por. Babik 160). Ojkonim oma przez wielu autorw uwaany jest za sowiaski, czony z ap. om (por. choby RymNmiast 140), z ps. czasownikiem *lomzati, *lom oskota, stuka (SES V 184). S. Rospond interpretuje go jako hybryd: pol. om, z batyckim formantem -- (por. RospSEMiG 205206). Z. Babik (162) odczytuje nazw jako *omza, zalicza do najstarszych o niejasnej podstawie i mapuje wrd hydronimw niepowiadczonych jako pierwotne. Ta pierwot-no w odniesieniu do nazwy miejscowej budzi wtpliwoci. Nazwa omza/oma tworzy do rozbudowane gniazdo onimiczne. Najwczeniej powstaa oma, dzi Stara oma, por. Staralompza (1410) 1456 SHGMz (MK 3, 83v), wie i grodzisko (z XI w.) pooone nad Narwi poniej miasta, ktrego powstanie datowane jest na lata 13901395, a jego na-zwa ponowiona zostaa z n. tej wsi, por. NMPol VI 358359. Hydronim nalecy do tego 41 Babik (za Kozierowskim SlOcc X 216), wskazuje na zapis z 1355 r., ktry zawiera n. w. Tymawka, cho dokadna posta z dokumentu nie jest znana. Pierwotny hydronim w postaci *Tymawa zalicza do nazw przedsowiaskich i podaje w wtpliwo zwizek z nazwami iliryjskimi oraz ze sowiaskim *tymno lub *tym, -ene.42 Wspczenie Lutobrok identyfi kowa naley raczej z Prutem, ld. Narwi, ni z Wymakraczem, jak chce Babik (160).42gniazda notowany jest od XV w. jako omyca, pniej omyczka43. Rzeka to obiekt o nie-zbyt duych rozmiarach, a jej nazwa chyba jednak jest wtrna w stosunku do ojkonimw i od nich derywowana (por. Rzetelska-Feleszko 1978b: 54).W r. 1378 pojawia si w rdach n. jeziora Sugana i n. rz. Suganica, wedug Z. Babika (264) nieanalizowane z punktu widzenia slawistycznego. Obecno sufi ksu -ica w n. rzeki Suga(j)nicy sugerowaaby jej wtrno w stosunku do n. jeziora, rzeka ma kilkanacie ki-lometrw dugoci, wic jak na obiekt z tej grupy jest niewielka. Wczona zostaa do gru-py derywatw zakoczonych na -ica, pochodzi od limnonimu, ktry uznaj za pierwotny. Kolejnym hydronimem niepomieszczonym w moim zestawieniu jest Ubiadek, pd. Dunaj-ca o dugoci ok. 4 km, notowany w XVIII w., mapowany wrd niepowiadczonych jako pierwotny (Babik 288, 92). Jest on raczej derywatem odmiejscowym z sufi ksem -ek, od n. m. Ubiad (notowanej od XV w. jako: Olbeda 1409, Olbiath 1538, Ubiad 1794 NMPol (kartoteka). Nazwa miejscowa nie jest jasna, jeli jednak zostaa ponowiona z n. obiektu wodnego, to raczej chyba jakiego wikszego lub oronimu. W warstwie I Z. Babik (128) umieszcza hydronim Grzywda/Hrywda, pd. Narewki w Puszczy Biaowieskiej, podajc je-dynie zapis z Hydronimii Wisy, i zestawia go z n. Hrywda w dorzeczu Niemna. W mo-nografi i dorzecza Narwi znajdujemy t nazw jako wariant hydronimu Hwona, notowany w XIX w. w Sowniku geografi cznym, motywowany przez apelatyw krzywda niespra-wiedliwo, te krzywizna lub przez n. os. *Hrywda (< Krzywda), ze zmian nagosowe-go kr- > gr- (por. HE XIX 6162, 34). Cho etymologia M. Biolik nie cakiem przekonu-je, to jednak umieszczenie nazwy w grupie archaicznych nie wydaje si suszne, gdy jest to jedynie wariant efemeryczny. Mona wic dopuci ponowienie nazwy z wikszej rzeki lub raczej onimizacj (zob. III.2.1.). Poza opracowaniem znajd si, jak wspomniano we wstpie, nazwy obiektw z ob-szaru dolnej Wisy, ktre hydrologicznie nie nale do dorzecza Wisy, lecz do zlewni Za-lewu Wilanego44: Motawa, Szpgawa, Styna, zaliczane przez Z. Babika do warstwy I, u J. Udolpha nie wystpujce. W opracowaniu H. Grnowicza (1988: 31, 33) Styna to n. staroeuropejska, Motawa i Szpgawa staropruska, podobnie u J. Dumy (2002b: 159). Zaprezentowany rejestr nazw archaicznych zawiera hydronimy o rnym stopniu archaicz-noci. Jak wynika z krtkiego przegldu hipotez etymologicznych, badacze w niewielu przypadkach s zgodni co do genezy nazwy, w wikszoci poszczeglne pomysy motywa-cyjne s poddawane krytyce. Etymologizowanie nazw najstarszych jest niezwykle trudne, poszczeglni autorzy, proponujcy kolejne etymologie, szukaj hipotez zgodnie ze specjal-noci, ukierunkowaniem swoich bada. Wspczenie, po ustaleniu zasobu hydronimw staroeuropejskich na obszarze Polski, cz badaczy hipotezy te akceptuje lub falsyfi kuje, zwaszcza gdy chodzi o nazwy o paralelach batyckich. Moim celem nie jest tworzenie no-wych hipotez ani falsyfi kowanie dotychczasowych, a jeli tak to tylko niektrych. Po kil-kudziesiciu latach bada w wielu wypadkach jedyn konkluzj jest stwierdzenie nazwa 43 omyczka, rz., d. 20,79 km, ld. Narwi ( Wisa): a fl uvio Russ (1378 lub1379) KMaz III 235 (tu?); Lompzicza (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 119v120); Lomzicza (1442)1456 SHGMz(MK 3, 266266v); in torrente omzicza 1522, 1532 Matr IV/2, nr 16601; omyczka 1839 MpKwat V 2; om-yczka a. 1965 HW nr 470; omyczka, -i 2006 HPol I 150. Wydawcy KMaz identyfi kuj ten zapis z omyc. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69; Babik 162.44 Por. mapa 1.43niejasna etymologicznie, ktre (po drobiazgowych analizach) pojawia si wielokrotnie na stronach ostatniej monografi i syntetycznej tej grupy nazw (por. Babik 225, 230, 232, 233, 235, 236, 241, 245, 246). Do zbioru archaicznych nazw wodnych dorzecza Wisy wczono, nie bez wtpliwoci, 87 potamonimw. S to w wikszoci makrohydronimy o bardzo starej dokumentacji. Naj-duszym obiektem o dugoci powyej 1000 km jest Wisa. W przedziale powyej 100 km mieci si 25 rzek, midzy 50 a 100 km 22, midzy 30 a 50 km 19, a poniej 20 km 13. Dokumentacj od staroytnoci ma jedynie nazwa Wisy. W XI w. zapisano 6 hydro-nimw: Bug, Ek, Narew, San, Wiar oraz Wkra, okrelajcych obiekty pooone w czci prawobrzenej dorzecza; w XII jedynie 4: Nida, Pilica, Raba, Wierzyca. W w. XIII pojawia si 20 nowych nazw: Bzura, Drwca, Drybok, Janka, Kasinianka, Lucia, ada, ydynia, Mie, Mierzawa, Ochnia, Poprad, Rawka, Skrwa, Szkwa (Racinica), Uszwica, Wda, Wel, Zgowiczka. S to obiekty rozproszone po caym dorzeczu, od grnej po doln Wis, od Maopolski po Pomorze. Zwracaj uwag dwa hydronimy okrelajce obiekty o dugoci poniej 20 km: Drybok i Kasinianka, ktrych zaliczenie do tej grupy budzi kontrowersje. W XIV w. odnotowano przyrost 17 nazw, w XV zapisano w rdach 29 nowych nazw dla obiektw pooonych w wikszoci w dorzeczu prawobrzenej (z wyjtkiem Ianki), rod-kowej Wisy (najwicej w dorzeczu Wieprza 3, Bugu 8, Narwi 9), o zrnicowanej dugoci, w tym 7 poniej 20 km: Dokawa, Dyba, Isa (Zawadka), Jaka, Sawka, Tryo-ga, Wszerzecz. Do koca XV w. ujawnio si w dokumentach 87% nazw uznanych za ar-chaiczne. W w. XVI zapisano 4 nowe hydronimy: z obszaru grnej Wisy Pewlic i Ty-rawk, oraz z dorzecza Narwi Sidr i Strabelk; w XVIII w. jedynie God, rwnie w dorzeczu Narwi. W XIX w. pojawiaj si nazwy: Koterka, Lutryna, Radawka, Sawa, a w XX Hanka. Nieprzypadkowo wrd tych najpniej notowanych znajduj si nazwy, ktrych archaiczno budzi spore wtpliwoci, np.: Hanka, Koterka, Lutryna. Wilaskie hydronimy archaiczne to gwnie formacje rodzaju eskiego, zako-czone na -a (58), pozostae, zakoczone na spgoski, reprezentuj rodzaj mski, niekiedy eski. W niektrych nazwach wyodrbni mona stare sufi ksy (typu -awa, -ew), za kt-rych pomoc adaptowano archaiczne formy.Wtpliwoci budzi klasyfi kowanie nazw maych obiektw jako archaicznych (niekie-dy bez znajomoci penej dokumentacji). Nazewnictwo maych obiektw wodnych jest niestabilne w okresie historycznym, kiedy istnieje cigo osadnicza, na co w badanym materiale znale mona mnstwo przykadw. Czy mona zakada jego stabilno i prze-trwanie, gdy cigo osadnicza jest niepewna, a dokumentacja pna? H. Popowska-Ta-borska (1993: 47) uwaa, e istnienie nazw maych obiektw o przedsowiaskiej etymolo-gii wiadczyoby o jakiej cigoci osadniczej, potrzebnej w przekazywaniu nazw. Wrd nazw uznanych za archaiczne 13 obiektw ma dugo poniej 20 km; s one notowane midzy XV a XIX w. Poczynajc od grnego, lskiego odcinka Wisy, s to: Doka-wa (sugeruje si pochodzenie starogermaskie nazwy), w zlewni Soy budzca kontro-wersje Pielwel (Pewlica), w zlewni Raby Sawa i Kasina (Kasinianka), uznawana te za sowiask, w zlewni Wisoki Isa (Zawadka), o niepewnej dokumentacj, w zlewni Sanu *Radawa (Radawka), o pierwotnej formie rekonstruowanej z ojkonimu, w zlewni Bugu Kotra (Koterka) oraz w zlewni Narwi Dyba, Goda, Jaka, Troga, Wszerzecz, zaliczane do areau mazowiecko-podlaskiego i uwaane za batyckie. adna z tych nazw ze wzgldu na kontrowersje etymologiczne nie moe stanowi raczej dowodu cigoci osad-44niczej. Nie wydaje si celowe umieszczanie wrd archaicznych nazw maych obiektw, w ktrych podstawach tkwi apelatywy stanowice polsk kontynuacj starych indoeuro-pejskich rdzeni, np. upia, uplanka. Zwyko si przyjmowa, i w nazwach staroeuropejskich semantyka podstawy wie si z polem znaczeniowym rzeka, woda, pyn (Rymut 1998: 271). W objanieniach wy-ej przedstawionych hydronimw pojawiaj si pierwiastki indoeuropejskie odwoujce si gwnie do tych trzech podstawowych znacze, zwaszcza ujawniaj si tu czsto cza-sownikowe rdzenie o rekonstruowanym znaczeniu pyn, ciec, kapa, la si, por. ide. *el-/*ol-, *lu-/leiu-, *leiku-/*lk-, *neid-/*nid-, *pel-/*pol-/*pl-, *redh-, *sei-/*soi-/*s(i)-/*si-/*s-, *sn-/*sn-, *sreu-, *s(t)r-(/*ser-/*sor-), *ueis-/*uis-.Ponisze pierwiastki nominalne i werbalne obecne w podstawach nazw archaicznych rozszerzaj nieco to pole semantyczne: *am- kana, koryto rzeki; *ar()- ora; *as- su-chy, por. ide. *s- pali, pray; *bher-/*bhr- nie, biec; *bheug-, *beug(h)- skrci; *breu- nabrzmiewa, wzdyma; *dreu- pdzi, biec, spieszy si; *eis-/*is- porusza si szybko; *in potok : *ei-/*ia- chodzi, jecha, by w ruchu; *ies- wrze, kipie, burzy si, *er-/*or- porusza si; *mein-/*moin-/*mn- mija, przechodzi obok; *melgh- puchn, nabrzmiewa; *mer()gu- ciemny; *ner-/*nor- zanurza; *peis-?/*pis- rozgnie, zmiady; *per- prze lub gni; *rd-/*rd- skroba, grzeba, ogryza; *reuH-/*rouH-/*ruH- rozrywa, rozbija; *seu- wydziela sok;*(s)krei-s- krci si; *sueid-/*suid- poyskiwa, byszcze; *tr- szybki, prdki; *ues- mokra, wilgotna gleba, trawa, bagna, mokrada; *ueid-/*uid-/*uei- wi si, krci si; *ueig-/ *ueik- wygi, zgi; *ueld-/*uold- krci, obraca, przesuwa; *ueng- wi si, kr-ci si. W zestawieniu pojawiaj si rdzenie zwizane z typem obiektu (innym ni rzeka), wilgoci, cechami wody (barwa), nurtu (prdko) i koryta rzeki (krto), gwnie jednak dewerbalne, dotyczce ruchu wody, te jej dziaania. Badacze, ktrzy pokusili si o ujcia syntetyczne czy syntetyzujce powicone hydronimom, oprcz zestawienia hydronimw archaicznych okrelaj take ich zasb w caym zbiorze hydronimw danego obszaru. H. Borek (1983: 342) uwaa, i zasb hydronimw staroeuropejskich w hydronimii dane-go obszaru moe wynosi ok. 23%. E. Rzetelska-Feleszko stwierdza natomiast, e w pol-skiej hydronimii nazwy przedsowiaskie stanowi zwykle niewielki procent (ok. 1%) (1991: 62). Cytowani badacze podawali raczej dane szacunkowe, bo trudno jest w liczbach bezwzgldnych ustali sum wszystkich obiektw czy hydronimw dla duego obszaru, a w zwizku z tym proporcj hydronimw archaicznych do caego zbioru. Wrd hydro-nimw odapelatywnych dorzecza Wisy nazwy archaiczne stanowi 1,3%. Proporcja po-tamonimw archaicznych do wszystkich potamonimw (biorc pod uwag liczb referen-tw) w dorzeczu Wisy jest jeszcze mniejsza poniej 1%. Zwrci trzeba jednak uwag, e nazwy archaiczne to gwnie makrohydronimy, ktrych denotaty stanowi podstawow siatk hydrografi czn kadego wikszego dorzecza. II. WARSTWA HYDRONIMW PRASOWIASKICH1. STAN BADA NAD HYDRONIMI PRASOWIASKNa pocztku XX w. powstaa pierwsza praca dotyczca onimii sowiaskiej Franz Mi-klosich opracowa toponimy i antroponimy z rnych jzykw sowiaskich i na pod-stawie ich analizy stara si wydoby zbir nazw, ktre mogy powsta w okresie pra-sowiaskim (1927). Badania te miay charakter historyczno-porwnawczy i stanowiy prb zrekonstruowania zasobu nazw wasnych w okresie prasowiaskim. Podobne stu-dia dotyczce niektrych typw sowotwrczych antroponimw i toponimw byy po-dejmowane pniej. Ich charakterystyk i przegld przedstawi K. Rymut (1997: 1119) w artykule dotyczcym moliwoci badawczych w zakresie onimii prasowiaskiej. J-zykoznawcy zajmujcy si hydronimami z obszaru Sowiaszczyzny wydzielaj wrd warstw chronologicznych oprcz hydronimw archaicznych, staroeuropejskich, przed-sowiaskich take hydronimy stanowice wsplne prasowiaskie dziedzictwo poszcze-glnych jzykw. Powstao kilka wikszych monografi i, ktre na podstawie danych hy-dronimicznych wnioskuj o etnogenezie Sowian. Zastosowana tam metoda areaowa nie daa jednoznacznych rezultatw, a prace zostay poddane krytyce. W pracy J. Udolpha (1979) zanegowano zwaszcza wnioski etnogenetyczne (por.: Rospond 1981: 65, Popo-wska-Taborska 1981: 82), ale te dobr baz hydronimicznych (por. Babik 7982). Hy-dronimi prasowiask z obszaru zachodniej Ukrainy opracowa W. P. Szulgacz (uga 1998). Zrekonstruowa on 564 prahydronimy, czyli nazwy wodne odnoszce si do epo-ki wsplnoty prasowiaskiej. Praca ta przesza bez echa w rodowisku polskich hydro-nomastw. Autor zaprezentowa w niej, z jednej strony, stereotypowe nazwy ukraiskie czy wschodniosowiaskie, z drugiej natomiast nazwy, ktrych za sowiaskie uwaa nie mona. H. Popowska-Taborska (1989; 1993: 48) podaje w wtpliwo moliwo wy-odrbnienia sowiaskiej warstwy hydronimw zwizanej z czasami sprzed historycz-nie udokumentowanych dziejw Sowian i sceptycznie odnosi si do wykorzystywania faktw hydronimicznych w dociekaniach nad sowiask etnogenez i typogenez. Czy mona wic ustali zestaw hydronimw prasowiaskich, baz hydronimicznych i jakimi kryteriami naley si kierowa? Sceptyczne podejcie H. Popowskiej-Taborskiej prowa-dzi do tego, i badaczka, prezentujc te kryteria, jednoczenie czciowo je kwestionuje; przejrzysto semantyczn podstaw apelatywnych zestawia z sytuacj zaniknicia cz-ci leksemw sowiaskich, a zestaw prawdopodobnych baz semantycznych z bazami mniej prawdopodobnymi, ale moliwymi. Stwierdza te, e zestaw leksyki sowiaskiej 46w okresie formowania si hydronimw by inny ni wspczenie, a prby W. P. Schmi-da (1979) i J. Udolpha (1979), ktrzy wyodrbniajc star hydronimi sowiask posu-giwali si sowiaskimi apelatywami wodnymi, wykryy raczej warstw pn, powsta- ju moe nawet w okresie kolonizowania przez Sowian nowych obszarw (por. 1993: 4647). Konfrontowanie hydronimicznych baz motywacyjnych ze Sownikiem praso-wiaskim te nie przynosi jednoznacznych rezultatw. Sownik ten, rekonstruujcy stan prasowiaszczyzny w VIIVIII w. n.e., zawiera bowiem dwie warstwy leksykalne: wy-razy prasowiaskie majce odpowiedniki indoeuropejskie, zbudowane przy uyciu rod-kw morfologicznych nieproduktywnych w jzykach sowiaskich oraz formacje ywe, produktywne, ktre mogy powstawa w rnych okresach i na rnych obszarach so-wiaskich (por. Sawski 1974: 8). W hydronomastyce polskiej wyrnia si prasowiaskie (sowiaskie) nazwy wodne oraz now warstw, powsta na gruncie jzyka polskiego (tzw. pne innowacyjne nazwy polskie). K. Rymut (1997; 2001: 45) do optymistycznie uwaa, e mona zrekonstru-owa zestaw prasowiaskich hydronimw, do ktrych skonny by zaliczy nazwy wod-ne okrelajce due rzeki o starych zapisach historycznych i o sowiaskich podstawach apelatywnych, nieuywanych ju w okresie historycznym. Hydronimiczna baza leksykalna w czasach prasowiaskich ulega rozszerzeniu o wyrazy oznaczajce barw, rolinno, faun i teren ssiadujcy z obiektami wodnymi. Pojawiy si nowe sufi ksy i nowe katego-rie sowotwrcze. Do starszej warstwy sowiaskiej zaliczane s przez K. Rymuta: hydro-nimy utworzone od przymiotnikw oznaczajcych kolor wody lub podoa, formacje z su-fi ksami -awa, -ica, take pochodzce od przymiotnikw archaicznych bezsufi ksalnych, od podstaw rolinnych i zwierzcych, sufi ksalnych, z przyrostkami *-n-, *-sk- (por. Rymut 1998: 273; 2003: 229230). E. Rzetelska-Feleszko wrd nazw o cechach wsplnych dla hydronimii sowiaskiej widzi formacje powstae w wyniku derywacji semantycznej od przymiotnikw typu biay, suchy, bystry i rzeczownikw typu struga, dbek, topiel, a take derywaty sufi ksalne od tych podstaw z suf. -ica, -ka. Traktuje ona cechy wsplne szerzej ni K. Rymut, wczajc w zakres swoich bada rwnie odapelatywne nazwy zestawione oraz derywaty sufi ksalne od nazw rzek, jezior, gr, lasw i innych obiektw topografi cz-nych. Wskazuje na zwizek polskiego systemu nazw wodnych z systemem prasowiaskim (por. Rzetelska-Feleszko 1991: 6264). W onomastyce polskiej rozrnienie na warstw starsz prasowiask (sowiask) i pniejsz stosowane jest do niekonsekwent-nie. Nie ma grupy nazw prasowiaskich w syntezie hydronimw dorzecza Sanu J. Riegera (1969) ani w jego pniejszej pracy dotyczcej dorzecza Warty (Rieger, Wolnicz-Pawow-ska 1975). Tej grupy nazw nie wydziela rwnie H. Grnowicz (1988), omawiajc nazwy dolnej Wisy, ani J. Duma (1999a) w monografi i nazw rzek lewobrzenego Mazowsza. Swoje pogldy na ten temat zaprezentowa on we wspomnianym ju kompendium So-wiaska onomastyka (SOE). Na przedstawionej tam hydronimicznej mapie Polski umie-ci nastpujce sowiaskie nazwy wikszych rzek z dorzecza Wisy: Biaa (2 ), Brynica, Brzozwka, Bystrzyca, Chodelka, Czarna (3 ), Drzewiczka, Gieczew, Huczwa, Ianka, Jasioka, Jeziorna, Kamienna (2 ), Kamionka, Koprzywianka, Lubaczwka, g, Mlecz-ka, Orla (Orlanka), Radomka, Ropa, Skawa, Sudwia, Sookija, Szreniawa, Wilga, Wolbr-ka, Wynica, Zgowiczka (ogem 33 obiekty). Za sowiaskie lub batyckie badacz uznaje Supral i Biebrz. Zaprezentowane zostay nazwy odapelatywne (wikszo) oraz odtopo-nimiczne (czy odantroponimczne, jeli uzna pierwotno nazw wodnych, a nie ojkoni-47mw): Lubaczwka (1824), dawniej Hodwisznia (1565)1; Radomka (1789), dawniej Ra-domirza (1230)2; Wolbrka (1775), wczeniej Wolborzyca (1228), Wojborza (1262)3 (por. Duma 2002b: 159).Z. Babik natomiast do warstwy nazwanej I/II, ktr okreli mona jako pnopraso-wiask, zalicza trzy hydronimy z dorzecza Wisy: Tanew, Sudwi i Son. Uwaa on, i nie da si oddzieli nazw powstaych w okresie prasowiaskim od nazw, ktre si poja-wiy w okresie historycznym (Babik 81). Pogldy tego badacza jednak ewoluuj i ponad dziesi lat pniej zwikszy on zestaw hydronimw, ktrym skonny jest przypisa po-chodzenie prasowiaskie, do kilkunastu: Bochotnica i Bachotek, Glbiczka, Glemieniec, Krzynowoga, omyca, moe Muzgawa, Pywa i Pytwica, Przeginia, Rylka, Sudwia, Szreniawa i Szronka, Tanew, Wartopnik; przygotowuje monografi , w ktrej problematyka ta zostanie omwiona szerzej4. Celem niniejszej pracy nie jest ustalenie zasobu prasowiaskiego, ale wydobycie hydronimicznych typw motywacyjnych i baz leksykalnych obecnych w nazwach oraz przedstawienie ich rozwoju. Nie oznacza to jednak, e cakowicie zrezygnowano z ustale-nia zbioru takich nazw. Poszukiwania hydronimw prasowiaskich w dorzeczu Wisy s wypadkow dotychczasowych ustale wybitnych badaczy, sceptycyzmu prezentowane-go przez niektrych oraz weryfi kacji hipotez na podstawie najpeniejszej hydronimicznej bazy materiaowej, jak si udao obecnie zgromadzi. Jest to jedynie pewna propozycja, w ktrej obok kryterium jzykowego zastosowano take pozajzykowe, biorc pod uwa-g wczes ne pojawienie si nazwy w rdach i jej stabilno oraz wielko okrelanych obiektw. Autorka zakada (jednak nie bez wahania), i przy braku stabilnoci nazewni-czej w hydronimii, zwaszcza w odniesieniu do ciekw o niezbyt duych rozmiarach, je-dynie nazwy wikszych obiektw mogy przetrwa kilkanacie stuleci (por. Rymut 1997: 1718). 2. HYDRONIMY O ARCHAICZNYCH PODSTAWACH SOWIASKICHNa poniszy zestaw hydronimw skadaj si nazwy, ktrych powstanie mona odnie do epoki prasowiaskiej ze wzgldu na archaiczno podstaw. Kolejnym kryterium, cho nie stosowanym bezwyjtkowo, jest wielko obiektw. Wykaz uwzgldnia nazwy o r-nej budowie, objaniane s ich podstawy, kady natomiast z opisywanych hydronimw jest umieszczony w odpowiedniej podgrupie nazwotwrczej w rozdziale III i uwzgldniony w danych statystycznych. 1 Nazwa Hodwisznia jest transonimem, pochodzi od wyraenia przyimkowego od Wiszni, zawieraj-cego n. w., por. HE XVII 139140. 2 Nazw Radomirza uznaj za odantroponimiczn, pochodzc od imienia zoonego, z sufi ksem -ja. Pozostaje ona w zwizku z n. m. Radom (1154), take genetycznym obie zostay utworzone od tego sa-mego imienia Radomir, skrcenie: Radom. Ojkonim notowany jest wczeniej, wic moe on tkwi w pod-stawie hydronimu, a pniej nastpiy zmiany dyferencyjne. 3 Odantroponimiczna n. m. Wolbrz udokumentowana jest ju w XI w., por.: Woybor (1065)1103, Wolborz (1331) XVIXVII NMPol (kartoteka), por. imi zoone Wojbor. 4 Zaoenia metodologiczne i zestaw toponimw zosta przedstawiony w wystpieniu (w marcu 2013 r. w Instytucie Filologii Sowiaskiej UJ) Sowiaskie leksemy toponimiczne w nazewnictwie (miej-scowym) ziem polskich jako terenu niemacierzystego.48Biebrza (13141335), rz. o d. 163,77 km, pd. Narwi. Nazwa do powszech-nie uwaana za sowiask (por. HE XIX 1920; Babik 348349), pochodzi od ps. *bobr/*bebr/*bbr bbr; pierwotne znaczenie brunatny (SEBor). Boga (1227), rz. dzi nieistniejca, pd. Pilicy. ladem po n. w. jest nazwa doliny Buga (Geoportal). J. Udolph (1990: 6976) zestawia hydronim z niem. ap. balge m.in. wyo-biony przez wod kana, z lit. ap. bal boto; J. Duma czy j z ide. rdzeniem *bhelg-, *bhelgh-, ktry ma m.in. znaczenie byszcze, lni (HE XIV 1213; Duma 1999a: 2728). Za Z. Babikiem (349350) opowiadam si za sowiask genez hydronimu, od ps. *bolg dobry, miy, jasny, pol. bogi, ktry zwizany jest z ide. pierwiastkiem *bhelg- (por. SEBor). Prasowiaski rdze *brn- tworzy kilka derywatw apelatywnych ju w najstarszym okresie, jest on rwnie czsto wykorzystywany w toponimii (por. NMPol). W dorzeczu Wisy nazwy piciu obiektw uznano za odapelatywne, utworzone bezsufi ksalnie od tej podstawy. Brana (1886), dzi Struga Podska, rz. o d. 21,36 km, ld. Nidy, od ps. *brna bo-to, mokrado (Sps).*Brenna/Brynnica (1621), rz. o d. 17,18 km, pd. Wisy. Nazwa od ps. *brnn z bota, z gliny, gliniany (Sps), rekonstruowana na podstawie wczeniej notowanej n. m., por. Brenna (1490) NMPol I 336. *Brona/Bronka (1576), rz. o d. 19,91 km, pd. Nurca ( Bug). Bre (1354), rz. o d. 53,56 km, pd. Wisy. J. Rozwadowski (1948: 1220) dopatrzy si w nazwie ladw substratu germaskiego, wikszo badaczy natomiast opowiada si za sowiaskim rodowodem nazwy, od ps. *brna : *brnje rozmika ziemia, boto, glina (Sps), cho jej pierwotna posta pozostaje dyskusyjna (HE XV 1819; Babik 357).Bre (14701980), kan. o d. 29,73 km, ld. Wisoki. Nazwa ta moe by derywatem odapelatywnym lub ponowieniem z Brnia, pd. Wisy, gdy ujcia tych rzek le w odleg-oci ok. 14 km od siebie, a rda znajduj si w pobliu. Trudno stwierdzi, czy s to na-zwy paralelne, czy jedna z nich jest transonimem (por. HE XV 19; Babik 357). Oprcz oni-mw bezsufi ksalnych od tej podstawy powstao wiele hydronimw derywowanych, por.: Branew, take Brennica, Brynica, do wczenie notowanych. Mimo archaicznej podsta-wy nie mona czasu powstania wszystkich tych hydronimw przesuwa a do okresu pra-sowiaskiego. Dbra (1145), dzi Brda, rz. o d. 245,32 km, ld. Wisy. J. Rozwadowski (1948: 5255) uzna nazw za celtyck, H. Grnowicz (1985: 32) za staroeuropejsk. Z. Babik (353355), wywodzi j od ps. ap. *dbra wwz, parw, co jest przekonujce.Dubna (1222), dzi Dubnia, rz. od d. 50,76 km, ld. Wisy. K. Rymut susznie czy t nazw z czasownikiem duba (HE XVI 3334), bezporedni podstaw jest jednak ps. *dbn zwizany z dubaniem, sucy dubaniu; dubany (Sps)5. Nazwa ta klasyfi ko-wana jest te jako staroeuropejska, utworzona od pierwiastka *dhelbh- duba, obi (por. Udolph 1990: 9499).Drwiena (1262), dzi Drwinka, rz. o d. 30,50 km, pd. Wisy. K. Rymut czy hydro-nim z ap. drewno, drzewo, ale nie wyklucza zwizku z ide. rdzeniem *dreu-/*drou- py- 5 Por. te ps. *dbna dubanie, obienie, co wydubanego (np. koryto), odtworzone m.in. na pod-stawie n. w. Dubnia (Sps). Pierwsze zapisy hydronimu wskazuj jednak na brak mikkoci i motywacj odprzymiotnikow (szerzej por. Babik 365367).49n; rwca, pdzca, wartka (HE XII 43). Nazw t uznaj za archaizm sowiaski, od przym. drvna zwizana z drewnem (Sps), por. te stp. drwa. Za t motywacj dodat-kowo przemawia fakt, e rzeka pynie przez Puszcz Niepoomick. Notowany jest rw-nie inny obiekt o tej nazwie: Drw(i)ana (1410), dzi Drwina Duga, pot. o d. 5,48 km, ld. Serafy ( Wisa). Jego nazwa zapewne jest ponowiona z Drwiny/Drwinki (posiadaj-cej starsz dokumentacj). Wspczenie ujcie Drwiny Dugiej od grnego biegu Drwinki dzieli jedynie okoo 5 km. Krtynia (1257), dzi Krztynia, rz. o d. 29,49 km, ld. Pilicy. W opracowaniu J. Dumy (1999a: 29) nazwa uznana za archaiczn, od rdzenia *krut-, tkwicego w lit. kruts wa-wy. Wydaje si jednak sowiaska, uformowana za pomoc suf. -ynia od ap. kret (por. Ba-bik 422) lub od podstawy krzt-, por. krta, krztusi (SEBor). up(i)a (1330) XVI, dzi Skierniewka, rz. o d. 61,44 km, pd. Bzury. J. Udolph (1990: 152157), a za nim J. Duma, uznaje nazw za staroeuropejsk i wywodzi od rdzenia ide.*leup-/*leubh- obdziera, obupywa (HE XIV 7576; Duma 1999a: 30). Zanegowa to jednak L. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji ksiki J. Udolpha, sugerujc pniejsze powstanie nazwy i wskazujc na zwizek z czas. upi. Z. Babik (447) za pierwotn uwaa form upia z efemerycznym wariantem up, od ap. sowiaskiego *lupja o prawdopo-dobnym znaczeniu koryto, dolina rzeki.Nazwy: Mozgawa (1195), rz. o d. 14,82 km, pd. Mierzawy ( Nida) i *Mozgawa/Mozgawka (1787), str. o d. 6,49 km, pd. Nidy, uwaane s za sowiaskie, cho o ich ety-mologii opinie s rne (szerzej zob. s. 113). Myla (1909), rz. o d. 22,10 km, ld. Bugu. Rwnobrzmicy hydronim zanotowa-no w XIII w. w dorzeczu Odry6 i to on poddawany by analizom. E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 78), podobnie jak E. Bilut (HE X 111), opowiadali si za sowiask ge-nez nazwy od czas. *my-ti my, z sufi ksem -la. J. Udolph (1990: 168169) uwaa j za straoeuropejsk, od pierwiastka *ms- mech. Z. Babik (468) za A. Bakowskim skania si ku pochodzeniu odantroponimicznemu od n. os. Myl (: Mylibor), z sufi ksem -ja, lub od ojkonimu odantroponimicznego, cho nie odnotowano takiego na tym obszarze.Neresna (1396), dzi Nerel, rz. o d. 45,13 km, pd. Narwi. M. Biolik (HE XIX 132133) wskazuje na staoeuropejsk genez nazwy od rdzenia ide. *ner-/*nor- nurza; zag-bienie, jama. Z. Babik (476) szuka objanie na gruncie sowiaskim, czc nazw (za ESSJ) z ps. ap. *nerst rzeka, w ktrej odbywao si taro, przym. *nerstn, i jest to in-terpretacja do przekonujca.Niechwarcz (1330), dzi Niechwaszcz, rz. o d. 40,61 km, pd. Wdy. Hydronim ma trzy konkurencyjne etymologie. E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 7879) objania-j go jako nazw rodzim, zwizan z kasz. czas. varc szeleci, szumie, z negacj. H. Grnowicz (HE I 21; 1988: 33) rekonstruuje pierwotn posta jako *Ne-k(w)art-is i opo-wiada si za batyckim pochodzeniem od rdzenia *kart- (por. stprus. pracartis koryto, niecka) z negacj ne- w znaczeniu rzeka bez dna, rzeka wylewajca. Z. Babik (479480) za form wyjciow uznaje Niechwarszcz i wie j z ps. *nechvor rne gatunki pio-unu, te may las. Oba objanienia na gruncie sowiaskim s rwnie prawdopodobne.Nur (11131136), dzi Nurzec, rz. o d. 107,23 km, pd. Bugu. Dla J. Udolpha (1990: 175176) jest to nazwa staroeuropejska, czona z rdzeniem ide.*nu-/*nu-/*n-, rozsze- 6 Por. Mizla 1232 CdB A XIX 1.50rzonym o -r-, w dawnym znaczeniu koryto, rynna, rzeka (por. VanagasLH 232); nazwa archaiczna take dla E. Bilut (HE X 114115). L. Bednarczuk (1994: 15) i Z. Babik (483 484) poszukuj objanienia na gruncie apelatyww sowiaskich, por. ps. *nur zag-bienie, dolina, jama, te *noriti, *nuriti zanurza, pogra, stp. nor, nur ptak wodny, dial. dzika kaczka, borsuk (SEBor). Pywa (1331) 1512, dzi Uchanka, rz. o d. 26,30 km, pd. Bzury. J. Duma (HE XIV 8990; 1999a: 119) wywodzi nazw od ps. czasownikw *plyti/*pluti pyn z suf. -va (< *-va). Bardziej jednak prawdopodobny jest zwizek z ps. przym. *plyt : *plytv, fem. *plytva, o pierwotnym znaczeniu szeroki, paski, ale te niegboki, pytki (por. Bory, 2007: 193195; Babik 1999: 3435).Dwa hydronimy maopolskie Przegini (1136), dzi Rudno, pot. o d. 16,53 km, ld. Wisy, oraz Przeginia (1531), pot. o d. 12,76 km, pd. Tarnawki ( Stradomka Raba), K. Rymut wie z ps. *pergybni okolica grzysta (HE XVI 126; XII 138). A. Bakowski rekonstruuje apelatyw jako *przeginia miejsce strome, nie do przejcia, jar, urwisko (SEBa); podobnie Z. Babik (510511), cho z nieco innym, zmodyfi kowanym znaczeniem rozpadlina, nierw-na, niedostpna powierzchnia; wwz, parw, por. ps. *pergynji < germ. *fergn-. Rdza (1445) 1456, dzi Rzdza7, rz. o d. 66,35 km, ld. Narwi (zb. Dbe). Wedug Z. Babika (548549) hydronim derywowany od antroponimw typu Rd, Rda, Rdza, te jednak notowane s dopiero wspczenie. Podaje on rwnie alternatywn propozycj genezy od etymonu apelatywnego *rdja o znaczeniu bujny, obfi ty : przym. *rd. Bar-dziej prawdopodobne wydaje si odapelatywne pochodzenie hydronimu, zwizane wanie z przym. *rd (: rditi) o znaczeniu umiejtnie co szeregujcy, porzdkujcy, prawido-wy, odpowiedni, dobry, te zwinny, por. kasz. rdi zwinny, zdrowy, wesoy (SEKasz), i w zwizku z tym naleaoby go zaliczy do archaizmw sowiaskich8. Rena (1415) 1456, dzi Rynia9, str. o d. 13,35 km, pd. Cienkiej ( Rzdza Na-rew). Ta mazowiecka nazwa nie jest jasna. Hipotezy o batyckiej i staroeuropejskiej gene-zie podwaa Z. Babik, ktry uznaje hydronim za derywat dzierawczy o pierwotnej formie Rania, od n. os. Rana (ta jednak notowana tylko wspczenie), z sufi ksem -ja. Obiekt jest niewielki, nazwa izolowana, a wskazane objanienie nie przekonuje nawet samego auto-ra, ktry w konkluzji stwierdza, i podejrzewanie jej [nazwy] o przedsowiaskie pocho-dzenie, cho nie dajce si jednoznacznie wykluczy, nie moe by te jednoznacznie po-twierdzone (Babik 547548). Moliwy wydaje si zwizek z ps. czasownikiem *rinti, *rin wprawia w ruch, sprawia, e co si porusza, pynie (Sps), a formy nazwy zawie-rayby wschodniosowiask realizacj , por. te moe zwizany z tym czasownikiem ap. 7 Rzdza, rz., d. 66,35 km, ld. Narwi (zb. Dbe) ( Wisa), uchodzi koo Starych Zaubic: Ran-dza (1445)1456 SHGMz(MK 3, 326); Randza 1470 SHGMz(MK 5, 133v); Randza 1494 SHGMz(MK 18, 68v); Radza 1514 SHGMz(PT 1, 215); Rdza 1524 SHGMz(MK 32, 238238v); Rzdza, Rzdza 1775 ZWarsz 124, 144; Rzdza a. ; gb. Struga 1965 HW nr 549; Rzdza, -y 2006 HPol I 245. Lit.: Ba-bik 548549. 8 O rozwoju znaczeniowym ps. przym. *rd zob. Jakubowicz 2010: 105106. 9 Rynia, str., d. 13,35 km, pd. Cienkiej ( Rzdza Narew Wisa): Rena (1415)1456 SHGMz(MK 3, 6); Renya (1445)1456 SHGMz(MK 3, 326v); Renya 145580 DugoszAnn I 78; fl uvium dictum Renya 1473 SHGMz(AG 6691); Renya 1526 SHGMz(MK 41, 162v); fl uvii granitialis dicti Renya 1521 SHGMz(Warsz 13, 65); z rzeky Rynyey 1526 Warsz nr 2454; Rynia a. 1965 HW nr 549; Ry-nia, -i 2006 HPol I 245. Lit.: Babik 547548.51ry, re, rynia odsypisko na Dniestrze, naniesione wod z jaru majcego ujcie do koryta rzeki, naniesiony odsyp kamieni (SW). Pooenie miejscowoci: Rynia, gm. Nieport, we wspczesnym pow. legionowskim u ujcia Rzdzy, Rynia w gm. Dobre, w pow. miskim, u rde Ryni, a take bieg rzek Rynia Cienka Rzdza nasuwaj przypuszczenie, i w przeszoci mg by to jeden obiekt o nazwie Rynia.Ropa (1279) 1336, rz. o d. 83,82 km, ld. Wisoki. Nazwa objaniana jako sowiaska, od ps. ap. *ropa gsta ciecz (SEBor), por. HE XV 115116; Babik 539540. Skawa (1229), rz. o d. 97,77 km, pd. Wisy. J. Rozwadowski (1948: 204206) wywo-dzi hydronim od ps. *skava krta; jego hipotez zaaprobowali polscy badacze, por.: HE XII 176; Babik 554556. W. P. Schmid (1991) interpretuje nazw jako staroeuropejsk, od pierwiastka ide. *skeu- dzieli; owin, co si wydaje mniej prawdopodobne. Scarde (13141335) XV, dzi Skroda10. Nazwa uwaana za batyck, ze wzgldu na geografi oraz istnienie odpowiednikw toponimicznych (VanagasLH 301) i apelatyw-nych na obszarze batyckim (por. skerd-/skird- ktry pk, oddzieli si SESmocz 556, 560). Analogiczne wyrazy (por. *skorditi bronowa, spulchnia ziemi) i toponimy no-towane s jednak w jzykach sowiaskich. Z. Babik (557) rekonstruuje dewerbalny ap. *skorda bruzda > zagbienie > wyobiona, gboka dolina. Rzeka pynie przez histo-ryczne pnocne Mazowsze, tam te odnotowano drugi obiekt o tej nazwie, lecz bez do-kadnej identyfi kacji i starszej dokumentacji11. Sodew (1334) 1534, dzi Sudwia, rz. o d. 44,51 km, ld. Bzury. J. Duma rekonstruuje pierwotn posta nazwy jako *Sodzew i wywodzi j od nazwy myna Sodzew, notowa-nego w XV w., ta za od n. os. *Sd : sodzi (HE XIV 7879; Duma 1999a: 60). Z. Ba-bik (334335) widzi tu raczej zwizek z przym. *sold sodki, teoretycznie rozwaa te zwizek z przym. *soldv sodki, lecz brak powiadczenia tej postaci w jzykach histo-rycznych. Mona te rozway zwizek z czas. *solditi czyni przyjemnym, smacznym, sodkim (SEBor).Soja (1900), rz. o d. 32,27 km, pd. Suprali ( Narew). Nazwa uwaana za staro-europejsk, zwizana z rdzeniem ide. *sl- (*sel-/*sol-) potok, pynca woda, prd (por. HE XIX 172173). Z. Babik (557) wywodzi hydronim od ap. *sloja/*sloj (< ps. *sloja : *sloj), ktry mg oznacza miejsce zlania si dwu rzek, ujcie rzeki.Sucza (14141425) 1456, gb. Matlaka, rz. o d. 18,70 km, pd. Wissy ( Biebrza Narew). Nazwa (podobnie jak poprzednia) uwaana za staroeuropejsk, od rdzenia ide. *sl-, por. HE XIX 173174. Wczeniej wysuwano hipotezy o jej sowiaskim rodowodzie, por. *sl (por. ros. slukij krzywy, w ksztacie uku) VasmerREW II 666 lub *sluk wilgotny z suf. *-j(a) (Lehr-Spawiski 1960: 15). Srzeniawa (1244), dzi Szreniawa, rz. o d. 87,28 km, ld. Wisy. T. Lehr-Spawiski (1946: 64) zalicza t nazw do grupy bato-sowiaskich, pniej ju do sowiaskich (por. Lehr-Spawiski 1960: 10). J. Udolph (1990: 344345) opowiada si za pochodzeniem sta-10 Skroda, rz., d. 55,06 km, ld. Pisy ( Narew Wisa), uchodzi koo wsi Rudka-Skroda: Scarde (13141335)XV PrUr II nr 882; Scharde przed 1343 KMaz II 259; fl uvii dicti Skroda 1407, 1474 SHGMz (MK 6, 60); Skroda 1411 HMil 232; Scroda (1416)1456 SHGMz(MK 3, 110); Scroda (14141425)1457 SHGMz(MK 3, 22); Skroda 1425 MkM I nr 108; Scroda 1429 MkM II nr 79; Scroda 1430 MkM II nr 626; Scroda 1501, 1505 SHGMz(MK 18, 222); na rzece Skroda (1565) Lumaz II 107; Skroda 1889 SG X 717; Skroda a. Szkroda 1965 HW nr 517; Skroda, -y 2006 HPol I 256. Lit.: Babik 557. 11 Skroda, str., dzi nieistniejca, ld. Wgierki ( Orzyc Narew Wisa): 1965 HW nr 543.52roeuropejskim, od ide. *ser- pyn. Nazw czy trzeba z ps. *sern, *sernjav biay, biaawy (por. HE XVI 152153; Babik 580581).lina (1413), rz. o d. 39,26 km, ld. Narwi, pyncy na Podlasiu. Potamonim zaliczany do batyckich, staroeuropejskich, wizany z rdzeniem ide. *sl- (HE XIX 190191). Znaj-duje te przekonujce objanienie na gruncie sowiaskim, por. ps. *slina lina < ide. *(s)lei- luzowaty, kleisty (SEBor; por. Babik 582).Tana (1500), dzi Tamka12, str. o d. 14,22 km, pd. Orzyca ( Narew), to mazowiec-ki hydronim, ktry nie by dotd analizowany. Wzmiankowany jest wprawdzie przez K. Zierhoffera przy odhydronimicznej n. m. Task, jednak bez prby etymologii autor nie dysponowa wtedy te pen dokumentacj hydronimu (ZMaz 364365). Form po-siadajc dokumentacj od pocztku XV w. jest Tana, pierwotnie zapewne *Tna (z wtr-nym a), ktr naley wiza z ps. przym. *tn, fem. *tna, por. cienki. Posta z sufi ksem -ka i spgosk m, powstaa zapewne w wyniku adideacji do tama, tamka, pojawia si do-piero w XIX w. Tnew (1469) 1502, dzi Tanew, rz. o d. 114,25 km, pd. Sanu. Jak wykaza J. Rieger (1969: 167), pierwotn form hydronimu jest Tnew (< *Tny, *-ve), z wtrn samogo-sk a; ten sam autor w pniejszych opracowaniach widzi jednak zwizek z ide. *tin- bo-to (HE XVIII 100101). J. Udolph (1990: 328330) zalicza nazw do staroeuropejskich i przedsowiaskich, a Z. Babik (337338) czy jej podstaw z rdzeniem ps. *tn-, jak w *tnk cienki (realizacja *ten-, wtrnie zmiana -eN- > -aN-). Podobnie jak w wypadku przymiotnikw *plyt : *plytk : *plytv (por. Bory 2007: 194 i n. w. Pywa), mona zakada paralelne formy *tn : *tnk : *tnv.*Wgromadnica/Wgromadisa (1229), dzi Wgiermuca, rz. o d. 30,32 km, pd. Wierzycy ( Wisa). E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma zestawiaj nazw z kasz. vgroda miedza graniczna (1977: 132). H. Grnowicz widzi tu stare zoenie od ide. *ueng-r kr-ty i *mad- ciec, a W. P. Schmid w uwagach redaktora dodaje jeszcze nawizanie do stprus. *angurgis wgorz (HE I 36). Dla Z. Babika sowiasko nazwy nie podlega dys-kusji, a jako podstaw rekonstruuje ap. *gromad lub *gromadje co co znajduje si midzy (w) tym, co okrela si jako *gromada w znaczeniu topografi cznym usypisko, wy-dma, namulisko > dolina midzy wydmami lub dolina, koryto rzeczne z namuliskami (Babik 602604). Wietwca (1198) 1262, dzi Wietcisa, rz. o d. 44,64 km, ld. Wierzycy ( Wisa). H. Grnowicz uwaa nazw za staroeuropejsk, pochodzc od bazy *ueid-, z formantem -issa (HE I 3738; 1988: 31), cho W. P. Schmid w uwagach redaktora do jego etymolo-gii podaje konkurencyjn hipotez, rekonstruujc pierwotn form jako *Vtvca (od ps. *vtv, vtva, pol. gw. wietwa ga), wtrnie Wietcisa. T propozycj rozwija i modyfi -kuje Z. Babik (615616), objaniajc dalszy rozwj fonetyczny nazwy. Wilga (1335), rz. o d. 25,01 km, pd. Wisy. K. Rymut zestawia hydronim z stp. wilgi wilgotny, mokry, co zanegowa J. Udolph w uwagach tumacza, podajc jako podstaw pierwiastek ide. *uelg- (HE XII 220). Z. Babik nie wtpi w sowiasko nazwy i rekon-12 Tamka, str., d. 14,22 km, pd. Orzyca ( Narew Wisa), pynie w Dobrogostach, Dzierzgowie, Tasku-Przedborach: parte fl uvii Thana 1500 SHGMz(MK 18, 115); Tana 1781 ZPrzasn 31; R. Tana 1839 MpKwat IV 1; Tamka 1892 SG XII 152; Tamka a. 1965 HW nr 541; Tamka, -ki 1972 UN 140, 19; Tamka, -i 2006 HPol I 294. 53struuje dwa ps. przymiotniki, ktre mogy by jej podstaw: *vg i *vgk wilgotny (Babik 617618). Wilka (1478), dzi Wilga13, rz. o d. 67,53 km, pd. Wisy. Pierwotna posta nazwy to Wil-ka, forma Wilga zastpia starsz w XVIII w. Istniej dwie etymologie, obie prawdopodobne. T. Lehr-Spawiski (1960: 12) wywodzi nazw od przym. *wilgki > *wilkki > wilki, a E. Rze-telska-Feleszko (1982: 265) od ap. wilk, w formie archaicznego przymiotnika (typu *dba). Powysze hydronimy wyodrbniono na podstawie archaicznych, rzadkich podstaw sowiaskich, dawnoci dokumentacji i wielkoci okrelanego obiektu. Mona dopuci ponowienie w wypadku dwu nazw: Drwieny, niewielkiego obiektu, oraz Skrody, nieposia-dajcej wczesnej dokumentacji i zapewne niewielkiej strugi. 3. HYDRONIMY WYODRBNIONE NA PODSTAWIE KRYTERIUM POZAJZYKOWEGOPrzy wyborze tej grupy nazw wodnych brano pod uwag czas zanotowania (XIIIXV w.), wielko okrelanego obiektu (powyej 30 km) oraz stabilno nazwy w cigu wiekw14. Wyselekcjonowane hydronimy poddano analizie jzykowej, majcej na celu ustalenie, czy podstawy nazw i ich budowa sowotwrcza mog korespondowa (lub nie s sprzeczne) z re-konstruowanym stanem z okresu pnoprasowiaskiego. W ten sposb zbir powikszono o 28 dodatkowych hydronimw, utworzonych w wyniku czystej onimizacji: Biaa (1229), rz. o d. 105,14 km, pd. Dunajca; Bobrowa (1375), dzi Bobrwka, rz. o d. 38,78 km, pd. Bzury; Bobrza (1351), rz. o d. 50,75 km, pd. Czarnej Nidy ( Nida); Bystrzyca (1364), rz. o d. 81,95 km, ld. Wieprza; Bystrzyca (1437), rz. o d. 56,5 km, pd. Tymienicy ( Wieprz); Czarna (1235), rz. o d. 66,07 km, ld. Wisy; Czarna (1364), rz. o d. 52,28; pd. Pilicy; Czarna (14141425), rz. o d. 47,66 km, ld. Wisy; Czarna (1457), rz. o d. 32,44 km, pd. Tymienicy ( Wieprz); Czarna (1473), rz. o d. 60,22 km, pd. Kanau eraskiego ( Narew); Czerna (1227), rz. o d. 87,87 km, pd. Pilicy; Duga (1426), rz. o d. 48,58 km, pd. Kanau eraskiego ( Narew); Horz (1406), dzi Orz, rz. o d. 60,66 km, ld. Narwi; Jabo (1428), dzi Jabonka, rz. o d. 30,92 km, pd. Gaci ( Narew); Jeziora (1404), dzi Jeziorka, rz. o d. 71,54 km, ld. Wisy; *Kamiona (1210), dzi Kamienna, rz. o d. 149,2 km, ld. Wisy; Kamienica (1292), rz. o d. 33,08 km, pd. Dunajca; Kamienica (1330), rz. o d. 33,51 km, ld. Dunajca; Kamiona (1273), dzi Kamionka, rz. o d. 69,49 km, pd. Brdy; Osa (1222), rz. o d. 96,2 km, pd. Wisy; Pech (1418), dzi Pechwka, rz. o d. 34,27 km, ld. Nurca ( Bug Narew); Pona (1440), dzi Ponka, rz. o d. 43,37 km, pd. Wkry ( Na-rew); Rudawa (1254), rz. o d. 36,09 km, ld. Wisy; Schodn(i)a (1382), dzi Wschodnia, 13 Wilga, rz., d. 67,53 km, pd. Wisy: Vilka (1478) SHGMz(MK 5, 185); Vilka 1495 SHGMz(MK 18, 83); Wylka (1508)1540 SHGMz(MK 8, 21); Vilka (1508)1539 Matr IV/1, nr 6506; Wilka 1526 SHGMz(MK 41, 155v); nad rzek Wilk (1565) Lumaz I 87; Wilka 16171620 Lumaz 169; Wilga 1783 MpPerMz; Wil-ga a. Garwolka 1893 SG XIII 467; Wilga a. Garwlka a. 1965 HW nr 350; Wilga, -i 2006 HPol I 314. Lit.: Babik 618619.14 Za niestabilno uznaj istnienie nazw obocznych wiadczcych o braku cigoci nazewniczej. Zmiany dyferencyjne zwizane z kontekstem onimicznym, obecnoci rwnobrzmicego ojkonimu, wtr-nego w stosunku do hydronimu, traktuj natomiast jako przejaw zakorzenienia onimicznego i inter akcji, wibracji wewntrzsystemowej, co ma wiksze znaczenie ni pojedynczy zapis nazwy z archaiczn pod-staw. 54rz. o d. 48,01 km, pd. Czarnej; Sczko (1425), dzi Szko, rz. o d. 78,03 km, pd. Sanu; Soa (1272), rz. o d. 89,17 km, pd. Wisy; Wieprz (1236), rz. o d. 348,67 km, pd. Wisy; Wy-sznia (1358), dzi Wisznia, rz. o d. 83,54 km, pd. Sanu.Powstanie ponad 20 derywatw sufi ksalnych i paradygmatycznych rwnie mona od-nie do okresu sprzed pierwszego zanotowania: Biaka (1415), rz. o d. 35,16 km, pd. Ty-mienicy ( Wieprz); Brennica (1228), dzi Brynica, rz. o d. 57,2 km, pd. Czarnej Prze-mszy; Chemienica (12281235), dzi Chemiczka, rz. o d. 33,12 km, pd. Wisy; Chocina (1291), rz. o d. 38,88 km, ld. Brdy; *Gieczew/Gieczwica (1425), dzi Gieczewka, rz. o d. 50,27 km, ld. Wieprza; Kostrzyn (1436), dzi Kostrzy, rz. o d. 49,62 km, ld. Liw-ca ( Bug Narew); ososina (1287), dzi Wierna Rzeka15, rz. o d. 39,54 km, ld. Bia-ej Nidy ( Nida); ososina (1333), rz. o d. 56,91 km, ld. Dunajca; *Mtawa/Montau (1350), dzi Mtawa, rz. o d. 59,76 km, ld. Wisy; Mleczka (1405), rz. o d. 47,15 km, pd. Wisoka ( San); Moszczenica (1350), rz. o d. 55,08 km, pd. Bzury; Okrzeja (1470), dzi Okrzejka, rz. o d. 73,56 km, pd. Wisy; Osetnica (1405), rz. o d. 34 km, pd. Skrwy Lewej; Prdnik (1228), rz. o d. 35,9 km, ld. Wisy; *Przemszew/Przemsza (1303), rz. o d. 86,95 km, ld. Wisy; Spolna (1240), rz. o d. 41,22 km, pd. Brdy; Solina (1376), dzi Solinka, rz. o d. 38,25 km, ld. Sanu; Stobnica (1359), rz. o d. 45,75 km, pd. Wisoka ( San); Tucznia/Tuczna (1470), dzi Toczna, rz. o d. 39,71 km, ld. Bugu ( Narew); Tymienica (1425), rz. o d. 74,47 km, pd. Wieprza.W zbiorze tym nie ma nazw komponowanych, gdy nie speniaj one wszystkich wy-mienionych kryteriw, cho mona przypuszcza, e dwie ponisze powstay kilka wie-kw wczeniej ni zostay zapisane w rdach: Wielka Struga (1358), dzi Brzozwka, rz. o 56,75 km, ld. Biebrzy ( Narew), i Krzynowoga (1397), dzi Ulatwka, rz. o d. 25 km, pd. Orzyca ( Narew). Rozmieszczenie geografi czne obiektw okrelanych przez nazwy wyodrbnione w tym zbiorze jest do rwnomierne na badanym obszarze, z pewnym zagszczeniem w czci rodkowej dorzecza. Liczc od grnego biegu, mona stwierdzi, e w czci prawobrze-nej pooonych jest 48 obiektw: *Brenna/Brynica, Soa, Skawa, Przeginia, Wilga, Drwin-ka; Biaa, Kamienica (2 ), ososina (w dorzeczu Dunajca); Bre (2 ), Ropa; Mleczka, Stobnica (w dorzeczu Wisoka); Solinka, Szko, Tanew, Wisznia (w dorzeczu Sanu); Wieprz z Bystrzyc, Czarn, Gieczewk oraz Tymienica wraz z Biak i Bystrzyc; Okrzejka, Wil-ga, Rynia, Rzdza, Duga; Toczna, Myla koo Drohiczyna, Kostrzy; Nurzec wraz z Pe-chwk i Bronk (w dorzeczu Bugu); Nerel, Soja i Biebrza, Czarna, Orz, Jabonka, Skro-da, Tamka, Ponka (w dorzeczu Narwi); Chemiczka, Osa. W czci lewobrzenej jest to 31 obiektw: Przemsza wraz z Brennic, Przeginia/Rudno, Rudawa, Dubnia, Prdnik, Szre-niawa; Brana/Struga Podska, Bobrza, ososina, Czarna wraz ze Wschodni, Kamienna; Boga, Czarna (2 ), Czerna, Krztynia (w dorzeczu Pilicy); Jeziorka; Bobrwka, Moszcze-nica, Sudwia, Pywa/Uchanka (w dorzeczu Bzury); Osetnica, Brda z Chocin, Spoln, Kamionk; Mtawa, Niechwaszcz, Wgromadnica/Wgiermuca, Wietcisa. Na postawie danych hydronimicznych nie udao si jak dotd wyodrbni przed-historycznego sowiaskiego areau toponimicznego. Z prezentowanego zbioru i jego roz-mieszczenia nie mona wyciga wnioskw etnogenetycznych, mona go natomiast uzna 15 W tym wypadku odstpiono od kryterium stabilnoci nazwy, gdy zmiana zostaa dokonana admi-nistracyjnie w XX w. pod wpywem hydronimu literackiego.55za kolejn chronologicznie warstw nazw wodnych pojawiajcych si na mapie hydroni-micznej, po hydronimii staroeuropejskiej. Wrd 81 nazw o moliwym pochodzeniu pra-sowiaskim znajduj si hydronimy utworzone prawie wycznie od podstaw topografi cz-nych. W stosunku do nazw archaicznych nastpio poszerzenie pl semantycznych podstaw motywacyjnych. Pojawiaj si hydronimy od leksemw okrelajcych: kolor wody (Biaa, Biaka, Czarna, Mleczka, Szreniawa, Rudawa), lnienie, byszczenie (Boga, Szko), wa-ciwoci nurtu (Bystrzyca, Prdnik, Chocina), jako wody (Ponka, Toczna, Nerel), smak (Mtawa, Ropa, lina, Sudwia, Soa, Solina), cechy akustyczne (Gieczew, Niechwaszcz, Tymienica), cechy koryta i jego ksztat (Brda, Nur, Soja, Skawa, Skroda, Przeginia), du-go i gboko (Duga, Pywa, Tanew, Tana), charakter podoa (Bre i pozostae z t podstaw, Chemenica, Kamienna, Kamienica, Kamionka). W nazwach wykorzystywana jest motywacja zwizana z nadbrzen rolinnoci: Drwi(e)na, Jabo, Kostrzy, Okrze-ja, Osetnica, Przemszew, Wysznia, z faun: Bobrowa, Bobrza, ososina (2 ), Horz, Osa, Pech, Wieprz. Trzy nazwy maj motywacj kulturow (materialn): Moszczenica, Spol-na i Stobnica.Jeli chodzi o budow sowotwrcz wyodrbnionych hydronimw, to reprezentu-j one formacje rzeczownikowe bezsufi ksalne: Bre, Dbra, Horz, Pech, Ropa, Skroda, Wieprz, oraz sufi ksalne (powstae w wyniku onimizacji czystej lub rozszerzonej) na -awa: Mtawa, Rudawa, Srzeniawa; *-y, *-ve: Gieczew, Przemszew, Sodew; -yni(a): Krtynia, Przeginia (2 ); -ica: Brennica, Bystrzyca, Chemenica, Kamienica, Moszczenica, Osetni-ca, Stobnica, Tymienica, Wgromadnica; -eja: Okrzeja; -ina: Chocina, ososina, Solina; -ka: Biaka, Mleczka. Wiele te jest hydronimw odprzymiotnikowych, utworzonych za-rwno od przymiotnikw niemotywowanych typu: Biaa, Boga, Czarna, Duga, Pona, Soa, Tana, Wilga, jak i motywowanych, np. archaiczne Kamiona, Osa, z suf. -v: Pywa, Tanew; -ja: Biebrza, Bobrza; -na: Brenna, Dubna, Neresna; -owa: Bobrowa. Do nazw od-czasownikowych nale Myla i Niechwarcz. Pojawiajce si w tym zestawieniu nazwy maj wyznaczniki prasowiaskich nazw wodnych, wyrnione przez K. Rymuta (1998: 272274). Nie wystpuje tu jednak aden derywat na *-sk-, niewiele jest te hydronimw okrelajcych due cieki, utworzonych od podstaw rolinnych. Proponowany zbir sowiaskich nazw archaicznych obejmuje zarwno nazwy, ktre maj odpowiedniki indoeuropejskie, jak i hydronimy nalece do nowszej warstwy, niekie-dy take formacje ywe i produktywne, suce cigle jako matryca do tworzenia nowych derywatw. Wyselekcjonowane hydronimy, ktrych powstanie moe si odnosi do okresu prasowiaskiego, stanowi 1,2% ogu nazw odapelatywnych dorzecza Wisy. III. MODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH HYDRONIMY POLSKIE I INNOSOWIASKIE Z OBSZARU POLSKI 1. PROCES ONIMIZACJI W HYDRONIMIIStwierdzenie, e nazwy wasne s wtrne w stosunku do apelatyww, pojawia si w wik-szoci prac onomastycznych i jzykoznawczych (por. np. Rymut 1987: 100; Kucharzyk 2010: 7). W dotychczas publikowanych polskich monografi ach onomastycznych tworze-nie nazw wasnych od apelatyww opisywane jest jako proces onimizacji, derywacji na-zwotwrczej (w tym paradygmatycznej, sowotwrczej) i kompozycji. Onimizacj defi -niuje si jako przejcie ze zbioru apelatyww do zbioru nazw wasnych w wyniku zmiany funkcji (Osnoven sistem 15; Cielikowa 1990: 5). W niniejszym opracowaniu onimiza-cja pojmowana jest szerzej, jako proces proprializacji apelatyww bez uycia forman-tw oraz z uyciem formantw paradygmatycznych, sufi ksalnych, kompozycji, czemu to-warzyszy utrata znaczenia apelatywnego (derywacja semantyczna) i uzyskanie referencji jednostkowej. W ujciu tym indywidualizacja, uzyskanie referencji jednostkowej, powi-zanie nazwy z danym obiektem (referentem), a take wczenie do odpowiedniej katego-rii onimicznej staj si nieodcznymi elementami kadego aktu nominacji. Prekursorem podejcia teoretyczno-metodologicznego, zakadajcego, i powstaniu onimw odapela-tywnych towarzyszy zawsze onimizacja, jest R. rmek, a upowszechnia je szkoa czeska i sowacka. Wyanianie si propriw z warstwy apelatywnej dokonywao si i dokonuje etapowo. W rozdziale tym rozwaania teoretyczne obejmuj drug faz procesu nominacyjnego (por. rmek 1988: 2627). Formowanie si konkretnego onimu, w tym wypadku potamonimu (odapelatywnego), odbywa si przez wybr z apelatywnego systemu leksykalnego i so-wotwrczego odpowiednich rodkw, wpasowanie ich w model onimiczny lub stworzenie takiego modelu, co powoduje powstanie jednostki leksykalnej mogcej peni funkcj na-zwy wasnej. Relacje apelatyw hydronim ukadaj si w kilka modeli: apelatyw + onimizacja (derywacja semantyczna) hydronim, np.: Potok, Biaaapelatyw + derywacja paradygmatyczna + onimizacja hydronim, np.: Struek, Boruczaapelatyw + derywacja sufi ksalna + onimizacja hydronim, np.: Mleczka, Pirsna, Jasienica apelatywne wyraenie syntaktyczne + onimizacja hydronim komponowany (zestawie-nie), np.: Gboki Potok, Potok spod Gry57apelatywne wyraenie syntaktyczne + derywacja (paradygmatyczna, sowotwrcza, dezin-tegralna) + onimizacja hydronim komponowany (zoenie), np. Krzynowoga, Migrdapelatywne wyraenie syntaktyczne + derywacja redukcyjna/uniwerbizacja eliptyczna lub sowotwrcza + onimizacja hydronim (jednoczonowy)1.Trzeba przyj, e onimizacja jest procesem dugotrwaym i nie zawsze wystpuje ostra granica midzy apelatywem a onimem. W zwizku z tym zaoy naley istnienie strefy przejciowej, w ktrej ustala si wi (silna lub mniej stabilna) midzy obiektem onimicz-nym i onimem (por. Rymut 1987: 102; rmek 1999: 54). Podstawy apelatywne antro-ponimw i toponimw nazywane s odpowiednio: antropoleksemami apelatywami an-troponimicznymi, oraz topoleksemami apelatywami toponimicznymi (por. Borek 1987a: 113119, SPWT 9). W odniesieniu do apelatywnych podstaw nazw wodnych proponu-je si uycie okrele: hydroleksem apelatyw hydronimiczny (por. w 87; Rymut 1998: 270). Apelatywy tkwice w onimach s defi niowane rnie. Dla K. Rymuta (1987: 319) np. apelatyw antroponimiczny to taki apelatyw, ktry po przejciu do kategorii nazw wa-snych funkcjonuje jako nazwa osobowa, nie przyjmujc dodatkowego formantu onimicz-nego lub apelatyw zrekonstruowany z antroponimu. A. Cielikowa (1990: 201) widzi tu raczej wyraz zrekonstruowany z antroponimu, ktry zachowuje zwizek ze znaczeniem motywujcego apelatywu. Podobnie H. Borek (1987b: 7) interpretuje wyrazy toponimicz-ne, czyli formy apelatywne, ktre zostay uyte jako podstawy nazw geografi cznych i daj si zrekonstruowa z ich zasobu. K. Rymut wskazuje take etapy eliminowania elemen-tw znaczenia leksykalnego apelatyww w procesie onimizacji, ktre dokonuje si stop-niowo w tzw. strefi e przejciowej. W wypadku toponimizacji w pierwszej fazie utrzymuje si znaczenie podstawowe, wiksze jest te prawdopodobiestwo okrelenia znaczenia re-konstruowanego z apelatywu toponimicznego ni antroponimicznego (Rymut 1987: 103). W niniejszym opracowaniu okrelenia: apelatyw hydronimiczny hydroleksem uywane s wymiennie w znaczeniu: podstawa apelatywna hydronimw, rzadziej: apelatyw rekon-struowany. Podstawowym, prototypowym hydroleksemem jest termin hydronimiczny rzeka. Obok ustabilizowanych hydronimw typu Rzeka, uywanych w dokumentach, na mapach, w obiegu administracyjnym, istniej warianty gwarowe typu yka, yka (te gwarowe wa-rianty innych terminw hydronimicznych), do czste w materiale hydronimicznym na okrelenie obiektw, ktre posiadaj rwnie inn nazw. W pracy przyjto, e tego typu warianty gwarowe s uywane raczej jako nazwy pospolite, a nie nazwy wasne, i z tego wzgldu nie bd one poddawane analizie i wczane do statystyk.W wyznaczaniu podstawy motywacyjnej kieruj si tezami H. Borka, wypracowa-nymi podczas przygotowywania Sownika polskich wyrazw toponimicznych (dalej: SPWT). Zerwa on z praktyk ustalania tematw-rdzeni tkwicych w nazwach, a zaleca wyodrbnienie konkretnej podstawy nazwotwrczej, penego wyrazu wedug przynale-noci do odpowiedniej klasy czy kategorii morfologicznej. Stara si ustali granic mi-dzy formacjami odapelatywnymi powstaymi w wyniku derywacji semantycznej a od-apelatywnymi derywatami sufi ksalnymi powstaymi w drodze derywacji toponimicznej. 1 Ostatni model, nie do uchwycenia w procesie nominacji, mona odtworzy na podstawie zmian j-zykowych w compositach.58Traktowa mechanizmy nazwotwrcze podobnie jak apelatywne mechanizmy sowotwr-cze i skania si ku opinii, i derywacja semantyczna jest dominujcym procesem na-zwotwrczym w toponimach odapelatywnych (por. Borek 1985: 6771). Projekt sow-nika H. Borka E. Rzetelska-Feleszko okrela jako ogromnie interesujcy, ale te niemal rewolucjonizujcy dotychczasowe pogldy, cho do rekonstrukcji apelatyww na pod-stawie toponimw prezentuje podejcie nieco sceptyczne. Przyjmuje, i toponimy to pier-wotne apelatywy przeniesione w procesie derywacji semantycznej oraz derywaty sufi k-salne powstae w procesie toponimizacji. Obecno wikszej liczby nazw identycznych moe wiadczy o przeniesieniu gotowych leksemw z zasobu apelatywnego na drodze derywacji semantycznej, natomiast w wypadku nazw rzadkich i izolowanych powielane s modele toponimiczne (Rzetelska-Feleszko 1997: 235, 238). Zjawiska takie s sygnali-zowane w niniejszej pracy, a potencjalne apelatywy wydobyte z analizowanego materia-u. Kryteria wczania hydronimw do odpowiedniej klasy czy subkategorii s podobne do kryteriw klasyfi kacyjnych stosowanych w odniesieniu do apelatyww. Uwzgldnia si: sposb (model) tworzenia, formant nazwotwrczy, kategorie leksykalno-gramatyczne podstawy i derywatu, natomiast struktura onomazjologiczna podstaw nie jest przedmio-tem analiz (por. Dokulil 1979: 272). Interpretacja sowotwrcza materiau hydronimicznego nastrcza wielu trudnoci, nie zawsze bowiem jednoznacznie mona wydzieli podstaw derywacyjn, a badacze rnie wyznaczaj granice morfologiczne hydronimw. Jak pokazuje bogaty materia hydroni-miczny, tak samo brzmice nazwy mogy powstawa w rny sposb, rna te moga by ich motywacja. Analiza nazwotwrcza, motywacyjna w odniesieniu do hydronimw ma charakter diachroniczny, ujmuje dynamik systemu, jego rnorodno, a take kontekst onimiczny. Grupujc hydronimy tej subkategorii, naleao oddzieli nazwy powstae w wy-niku derywacji sufi ksalnej od derywatw bezsufi ksalnych na paszczynie onimicznej. Jest to gwny problem w analizie nazwotwrczej materiau onomastycznego. Nierzadko bo-wiem trudno jest ustali, czy hydronim jest formacj sufi ksaln, czy bezsufi ksaln. Auto-rzy syntez skaniaj si raczej do wydzielania sufi ksu, mimo istnienia rwnobrzmicego rzeczownika czy przymiotnika (por. Rzetelska-Feleszko, Duma 1977: 158160). Niekiedy te nie wskazuj bezporednich podstaw motywacyjnych, podajc np. dwa apelatywy: ar-na, arnw czy olszyna, olszynka (HE XII 13, XVI 175), a take czsto nazwy miejscowe i terenowe zwizane genetycznie z hydronimem bez ustalenia stosunku pierwotnoci. Wie-le nazw rwnobrzmicych w rnych monografi ach objanianych jest nieco odmiennie, dotyczy to zwaszcza granicy morfologicznej midzy podstaw a sufi ksem. Opis i usyste-matyzowanie tak duego materiau wymusza rezygnacj z drobiazgowych analiz na rzecz pewnych ujednolice i uproszcze, gdy mnoenie nazw wieloznacznych utrudnia stwo-rzenie caociowego obrazu. W niniejszej pracy przyjto, i odnotowanie w sownikach apelatywu (take motywowanego) mogcego stanowi podstaw hydronimu przemawia za powstaniem tego ostatniego w procesie czystej onimizacji, czyli przeniesienia istnie-jcego wyrazu pospolitego (te apelatywnego derywatu sufi ksalnego) do kategorii nazw wasnych. Bliskie jest to koncepcji twrcw niezrealizowanego Sownika polskich wy-razw toponimicznych, ktrzy wyrniaj jako samodzielne jednostki leksykalne nie tyl-ko wyrazy podstawowe, niemotywowane, ale te rne struktury derywacyjne, take takie poza toponimi niespotykane (SPWT 9). Analizowany materia skania rwnie do uznania derywacji semantycznej za dominujcy proces w tworzeniu hydronimw odapelatywnych 59i moe on stanowi pewne uzupenienie fragmentarycznie udostpnionego i nieukoczone-go wspomnianego wyej sownika topoleksemw. W wypadku hydronimw i mikrotoponimw, a take ojkonimw utworzonych od tych samych podstaw, gwn trudno stanowi ustalenie stosunku pierwotnoci. W pra-cy przyjto stanowisko historyczno-chronologiczne, tzn. jako pierwotny traktowany jest hydronim notowany wczeniej i w zwizku z tym umieszczany jest wrd onimw oda-pelatywnych. Jeli za nazwa miejscowa lub terenowa ma wczeniejsze powiadczenia rdowe ni hydronim, a podstawa motywacyjna nie nosi cech semantycznych leksemu hydronimicznego, wtedy przyjmuje si pierwotno ojkonimu lub anojkonimu, natomiast hydronim zalicza do derywatw transonimicznych. Dlatego te rwnobrzmice hydroni-my (dotyczce jednak rnych obiektw) znajd si niekiedy w rnych podklasach (sub-kategoriach). W wielu wypadkach, cho hydronim zaklasyfi kowano jako odapelatywny, pierwotny w stosunku do rwnobrzmicych ojkonimw czy mikrotoponimw, w przypi-sach sygnalizowana jest obecno takich nazw. Niejednokrotnie rozstrzygnicie o pier-wotnoci czy wtrnoci hydronimu w stosunku do nazwy miejscowej jest niemoliwe (por. Rzetelska-Feleszko 2001b: 37). Szczegln uwag zwraca istnienie wrd hydronimw odapelatywnych form rw-nobrzmicych. Kwesti dyskutowan w rodowisku jzykoznawcw jest stosowanie ter-minu homonimia na okrelenie powtarzalnoci onimw. Z. Kaleta (1998b: 32) stwierdza, e uycie okrelenia homonim w odniesieniu do onimu jest nieadekwatne i moe by mylce, gdy z defi nicji homonimu wynika, i jest to wyraz posiadajcy kilka rnych znacze leksykalnych, a onimy s tego typu znaczenia pozbawione. Mimo tego katego-rycznego stwierdzenia zamieszczonego w encyklopedii Polskie nazwy wasne, dziesi lat pniej zagadnieniu temu powicono konferencj, ktrej efektem jest tom Sowia-skie homonimy apelatywno-onimiczne i onimiczno-onimiczne w diachroniii i synchronii (2009). Wikszo zawartych w nim artykuw jest skoncentrowana wok materiau an-troponimicznego, kilka dotyczy toponimii, aden jednak hydronimii. Z wielu poruszanych problemw najistotniejsze wydaje si to, i mimo rnic w rozumieniu terminu nikt nie zakwestionowa istnienia homonimii w onimii. Teoretyczno-terminologiczne zagadnienia homonimii apelatywnej i proprialnej przedstawi najszerzej R. Mrzek (2009: 165170), inni autorzy rozpatrywali rne jej przejawy: homonimi apelatywno-onimiczn zwiza-n z procesem onimizacji, homonimi onimiczno-onimiczn, czc si z transonimiza-cj, homonimi etymologiczno-motywacyjn (por. np. Cielikowa 2009: 72, 73, 75). We wnioskach badacze, wskazujc na niejednoznaczno w defi niowaniu homonimii, postulu-j jej szersze opracowanie w sferze onimii (por. Cielikowa 2009: 77), tak by proponowane rozstrzygnicia mogy sta si skadnikiem teorii onomastyki sowiaskiej (Mrzek 2009: 16970). Mimo dostrzegania potrzeby caociowego opisu tego zjawiska w onimii, ktry nie zosta do tej pory zrealizowany, w niniejszym opracowaniu problematyka homonimii/polisemii w nazwach wodnych jest jednak tylko zasygnalizowana i podporzdkowana opi-sowi systemu. Na gruncie hydronimii oprcz zjawisk typowych dla wszystkich kategorii proprial-nych, jak wspomniana wyej homonimia apelatywno-onimiczna, onimiczno-onimiczna, czyli midzykategorialna, zwraca uwag powtarzalno nazw okrelajcych rne deno-taty w obrbie jednej klasy onimicznej. Pojawia si ona na wikszych obszarach, w obr-bie wikszych dorzeczy, gdzie wiele onimw okrelajcych rne obiekty ma podobn lub 60tak sam motywacj. Polisemii i homonimii w hydronimii powica kilka uwag we wst-pie do monografi i dorzecza Turca sowacki jzykoznawca J. Krko (2003: 1422). Przegld uj tej problematyki w onomastyce sowiaskiej wraz ze stosowan terminologi przed-stawia rwnie L. Siakov (2011: 8789). Badacze sowaccy, wychodzc od oglnych de-fi nicji homonimii i polisemii apelatywnej, przenosz je do onimii i rwnobrzmice hydro-nimy o tej samej motywacji oraz genezie traktuj jako polisemy, a majce rn motywacj jako homonimy. W opisie tych zjawisk w onomastyce sowackiej funkcjonuj okrelenia: onimiczna polisemia, homonimia onimiczna i onimiczna polireferencjalno jako szersze pojcie nazywajce oba zjawiska. W wypadku rwnobrzmicych hydronimw odapela-tywnych motywowanych przez ten sam leksem mona dopatrywa si onimicznej polise-mii, lecz w odniesieniu do powtarzalnoci onimw w ogle bardziej adekwatny jest termin polireferencjalno, wskazujcy na istnienie wielu referentw jednej nazwy i odrniajcy jednoczenie zjawiska polisemii/homonimii na gruncie apelatywnym i proprialnym. Spoj-rzenie na polireferencjalno przez pryzmat kryterium statystyczno-chronologicznego po-zwoli ustali prototypowe modele hydronimiczne. W niniejszym rozdziale, przynoszcym klasyfi kacj nazwotwrczo-motywacyjn hydro nimw, prezentowane s odczytane pierwsze zapisy nazw, wraz z dat ich sporzdze-nia. Jeli nazwa ulegaa przeobraeniom lub zmianie, w indeksie podawana jest pniejsza (w wypadku dzi nieistniejcych) lub wspczesna forma nazwy, ktra jest wyrazem haso-wym w elektronicznej bazie Nazwy wodne Polski, a take w tomach serii Hydronymia Europaea2. Indeks ilustruje jednoczenie brak stabilnoci hydronimw, do charaktery-styczny dla tej kategorii proprialnej.W dotychczasowej literaturze brak jest jednolitej klasyfi kacji semantycznej nazw wod-nych. Badacze prezentujcy syntezy poszczeglnych dorzeczy tworz na ich uytek sub-podziay wedug rnych kryteriw semantycznych. Niekiedy przybieraj one form do drobiazgowych opisw, por. np. propozycj E. Bilut (1989: 151166), ktra wyrnia kil-kanacie podgrup, a w ich obrbie rwnie stosuje subpodziay. W niniejszej monografi i niemoliwe i chyba niecelowe byoby zastosowanie bardzo szczegowych podziaw se-mantycznych. S one ograniczone do subpodziaw, ktre pozwol uchwyci charaktery-styczne, typowe i seryjne nazwy, z dwiema gwnymi grupami: hydronimami o charakte-rystyce topografi cznej i kulturowej. 2. HYDRONIMY POWSTAE W PROCESIE CZYSTEJ ONIMIZACJI (DERYWACJI SEMANTYCZNEJ)Wrd podstaw apelatywnych, kreujcych hydronimy w procesie czystej onimizacji, znaj-duj si rzeczowniki i przymiotniki niemotywowane i motywowane3, liczebniki oraz imie-sowy o semantyce topografi cznej i kulturowej. W grupie nazw powstaych w procesie derywacji semantycznej umieszczono rwnie hydronimy pluralne. Na temat pluralizacji jako formantu onimizujcego zdania badaczy s podzielone. Jedni skonni s widzie tu 2 Tytu hasa w bazie Nazwy wodne Polski i monografi ach z serii Hydronymia Europaea nie za-wsze jest taki sam, gdy wprowadzone zostay korekty lokalizacyjne, identyfi kacyjne oraz nazwy standa-ryzowane. 3 Przyjmuj, e sufi ksacja nastpia na gruncie apelatywnym, a hydronimy utworzone zostay w pro-cesie czystej onimizacji, gdy odpowiednie apelatywy s notowane w sownikach.61derywacj fl eksyjn (por. Rzetelska-Feleszko 1980a: 607), inni dostrzegaj dwoisto in-terpretacyjn, uniemoliwiajc jednoznaczne rozstrzygnicia (Mrzek 1990: 3334), lub decyduj si na jednoznaczne zaliczenie do onimw prymarnych, a wic powstaych w wy-niku onimizacji pluralnych apelatyww (Duma 1999a: 52). Dostrzegajc rwnie t dwo-isto, rozumian jako istnienie hydronimw powstaych w wyniku zmiany paradygmatu singularnego na pluralny oraz w wyniku onimizacji pluralnych apelatyww (co moe mie zwizek z pierwotn wieloci obiektw), zamieszczam je w grupie derywatw powstaych przez przeniesienie apelatywu (tu: pluralnego) do kategorii hydronimw. Zdaj sobie spra-w, e powstaj w ten sposb pluralia tantum, a wic onimizacji towarzyszy utrata opozy-cji: liczba pojedyncza liczba mnoga. Problem form plurale tantum, ktre tu wczono, jest jednak nadal dyskusyjny. 2.1. Hydronimy od rzeczownikw2.1.1. Hydronimy od podstaw topografi cznych Terminologia hydrografi czna zostaa uwzgldniona w opracowaniu polskiej terminolo-gii geografi cznej P. Nitschego (1964). Ukraisk terminologi hydrografi czn przebada M. Jurkowski (1971). W niektrych monografi ach hydronomastycznych zamieszczono ze-stawienia terminw hydrografi cznych motywujcych hydronimy odpowiednich dorzeczy. Krtki artyku tej grupie hydronimw odapelatywnych powicia W. ukasik-Szulowska. Omwia w nim 13 apelatyww hydronimicznych (bystra, macica, nieciecz, ponik, potok, rzeka, samica, starka, stok, struga, strumie, woda, zdrj) oraz motywowanych przez nie hydronimw z dorzecza Wisy i Warty (1974: 93102). Obszern monografi dotyczc 76 sowiaskich baz wodnych wraz z obfi tym materiaem apelatywnym i gniazdami topo-nimicznymi oraz ich analiz strukturaln zaprezentowa J. Udolph (1979). Ta imponujca praca, stanowica podsumowanie pewnego etapu bada hydronimicznych Sowiaszczy-zny, podporzdkowana bya gwnie dociekaniom etnogenetycznym. Zebrany przeze mnie materia z dorzecza Wisy zostanie skonfrontowany z wymienionymi opracowaniami, nie-kiedy wzbogacony, a dane dotyczce chronologii i geografi i ulegn modyfi kacji i ucileniu.2.1.1.1. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych wod pyncDunaj. Apelatyw hydronimiczny dunaj gboka woda, gbina, rzeka, woda w ogle4 powsta w wyniku apelatywizacji n. rz. Dunaj (por. Duma 1999a: 47). Niektrzy badacze uwaaj jednak ps. apelatyw *dunaj na okrelenie wielkiej rzeki, wielkiej wody, rozle-wu wody za pierwotny (por. Jurkowski 1971: 2223), co jest mao prawopodobne. Sama n. Dunaj (d. Morza Czarnego) jest archaiczna, por. goc. *Dnawi : celt.-ac. Dnuvius (< ide. *Dnu- rzeka < *d- pynny; pyn) Sps V 9294. Najstarszy hydronim Du-naj w dorzeczu Wisy ma powiadczenie z XVI w. i dotyczy pd. Przewodwki w dorzeczu 4 Znaczenia apelatywne podaj z reguy za opracowaniami monografi cznymi, gdzie cytowane s od-powiednie sowniki jzyka polskiego (historyczne, gwarowe, wspczesne), czsto dokonuj jednak uci-le, wprowadzam te nowe propozycje motywacyjne zaopatrzone w skrty odpowiednich sownikw. Ograniczenia objtoci pracy wymusiy rezygnacj z cytowania powszechnie znanych defi nicji. 62 Narwi, pozostae pojawiaj si w rdach z XVIII (1), XIX (2) i XX w. (3), gwnie w do-rzeczu rodkowej Wisy.Krynica. Wyraz krynica oznacza miejsce, gdzie z ziemi wytryska woda, rdo, zdrj, stok, struga (Sstp). Pierwotn polsk postaci bya krzynica, notowana od XVI w., a forma z -ry- powstaa zapewne pod wpywem ukraiskim (por. ps. *krinica o wtrnym znaczeniu wydrenie, jama, w ktrej zbiera si woda > rdo, zdrj SEBor). Obok formy krzynica istniaa zapewne rwnie posta *krzynka (por. ps. *krinka zagbienie, mae rdo), ktr powiadczaj dwa nieistniejce dzi maopolskie hydronimy Krzynka (1347, 1509), czone przez K. Rymuta z ap. skrzynka/krzynka (HE XII 94), por. te n. Skrzynka okre-lajc liczne jeziora w dorzeczu Warty (Duma 2010: II 337341). W badanym materia-le odnotowano od XVI w. 10 obiektw o nazwie Krynica, 1 w plurale tantum Krynice oraz 4 utworzone od postaci deminutywnych apelatywu: Kryniczka, Kryniczki, Kryneczka, gwnie w dorzeczu Narwi (6 obiektw na obszarze od rde do ujcia Biebrzy), Sanu (3), Bugu (3) (w ich grnych odcinkach, w zasigu wpyww dialektw wschodniosowia-skich), pojedyncze w dorzeczu Wieprza i Popradu. Macica. Apelatyw macica w znaczeniu rdo strumienia lub rzeki, te gwny zdrj, gwne rdo notowany jest od XV w. (SEBor). W tym samym czasie pojawia si rwnie jednostkowy hydronim Macica (1437), na okrelenie obiektu (dzi nieistniejcego) w dorze-czu Wisoki; wspczenie w tym samym dorzeczu notowany jest hydronim Matyca (1985), o cechach fonetycznych wschodniosowiaskich (emk.). Termin hydrografi czny macica nie jest charakterystyczny dla dorzecza Wisy, czciej wystpuje w dorzeczu Odry na terenie Wielkopolski (por. ukasik-Szulowska 1974: 94). Na badanym obszarze odnotowano na-tomiast 5 obiektw o nazwie Macocha, pierwszy w 1555 r., dotyczcy rzeki o d. ponad 25 km w dorzeczu Soy. Pozostae pojawiaj si w wykazach wspczesnych i s zgrupo-wane w pobliu gwnego koryta grnej Wisy. Wprawdzie apelatywu macocha w znacze-niu hydrografi cznym nie notuj sowniki ani jzykoznawcze wykazy terminologii hydrogra-fi cznej, lecz obecno tych hydronimw wiadczy o prawdopodobnym istnieniu znaczenia hydro grafi cznego. Termin matka gwne lub stare koryto rzeki sta si podstaw hydroni-mu Matka okrelajcego cieki w dorzeczu Wisoka i Bugu, notowanego w XX w. Nieciecz. Termin hydrografi czny nieciecz, nieciecza oznacza zbiornik wody stojcej; jeziorko nadbrzene, utworzone przez zalanie wdou w czasie wylewu rzeki, te wod wolno pync (SW). W dorzeczu Wisy potamonimy Nieciecz (2 obiekty) i Nieciecza (4) spotykamy prawie wycznie w Maopolsce, wrd ciekw lewobrzenej czci dorzecza midzy Rudaw a Kamienn, ale rwnie w czci prawobrzenej, na Mazowszu w dorze-czu Narwi. Wikszo z nich bya odnotowana ju w XVXVI w. i wspczenie nie wy-stpuje. Do gniazda tego wczy mona nazwy o cechach fonetycznych wschodnioso-wiaskich: Netecza (18491854, ukr. netea), dzi Wirowa, w dorzeczu Sanu, oraz Nietecz (2006, por. ukr. nete, pol. nietecz woda stojca) w dorzeczu Wisoka.Potok. Odapelatywnym potamonimem o bardzo wysokiej frekwencji jest Potok (71 referentw), wystpujcy take w formie plurale tantum Potoki (15). Pojawia si on w rdach od XIV w. , podobnie jak apelatyw potok (por. ps. *potok maa rzeczka, po-tok, strumie : *po-tekti pociec, popyn SEBor), ale 60% wystpie tych nazw rzecz-nych przypada dopiero na wiek XX. Dotycz one obiektw niewielkich rozmiarw, poni-ej 10 km, ktre w 80% s rozmieszczone po prawobrzenej stronie Wisy, midzy So a Sanem, cho spotykamy je rwnie w maopolskiej czci lewobrzenej, midzy Nid 63a Pilic (6), a take sporadycznie w dorzeczu Bugu (2) i Drwcy (1). Nazwa Patoka/Poto-ka (1909), od starszego derywatu odczasownikowego patoka dial. miejsce zalane wod, wilgotne, bagniste; wielka gbia w rzece (por. ps. *patoka to co spywa, co pynie, z ar-chaicznym wzdueniem przedrostkowego po- > pa- SEBor), wystpuje jedynie raz jako wariant Sechlaskiego Potoku (por. HE XIII 222). W dorzeczu grnej Wisy po San zloka-lizowanych jest ponadto kilkanacie obiektw o nazwie Potoczek, plurale tantum Potoczki. Rzeka. Jednym z czciej wykorzystywanych w potamonimii leksemw hydronimicz-nych jest rzeka, najbardziej prototypowe okrelenie wody pyncej, apelatyw notowany w jzyku polskim od XIV w. (por. ps. *rka < ide. *roi-k SEBor). Wraz z derywatami i postaciami gwarowymi wystpuje w podstawach nazw 169 obiektw. Pierwszy potamo-nim Rzeka pojawia si w rdach w XIV w. na okrelenie obiektu w dorzeczu Wisoka. W XV w. zapisano dwa kolejne, wspczenie ju nieistniejce; w XVI w. odnotowano na-zw Rzeka (1530) jako wariant n. Brzenica w dorzeczu Nidy, nastpne w XVIII w. (3), XIX (8), a najwicej w XX w. (88). Zwrci trzeba uwag, e zapisy dwudziestowieczne w wikszoci pochodz z UN-w, a wic mog by, podobnie jak powiadczenia gwarowe, nazwami uywanymi potocznie, nie w peni proprialnymi. Jako onim pojawia si rwnie forma pluralna Rzeki, dotyczca 14 obiektw notowanych gwnie w XX w. Wrd ciekw tak okrelanych dominuj mae, o dugoci poniej 10 km. Hydronim Rzeka jako nazwa oboczna identyfi kowa okresowo take i wiksze obiekty, takie jak: Mleczna (22 km), Rada (28 km), Sokoda (44 km), Stradomka (44 km). Rzeka pojawia si czciej na okrelenie ciekw w czci prawobrzenej grnego odcinka Wisy (ponad 70 obiektw); wyrnia si tu dorzecze Raby, Dunajca, Wisoki, Wisoka i Sanu, w czci lewobrzenej midzy Prze-msz a Pilic odnotowano natomiast tylko 23 takie obiekty. Pojedyncze hydronimy Rzeka spotykamy rwnie w dorzeczu Wieprza i Suprali. Pojawiaj si rwnie hydronimy od apelatyww deminutywnych: Rzeczka, Rzeczki/Rzyczki (26) na obszarze caego dorzecza, od grnej Wisy po Biebrz, Rzeczyna (4, rzeczyna maa rzeczka), Rzeczuka (1, rzeczu-ka maa rzeczka); s to gwnie nazwy notowane w XX w. Wrd nich na uwag zasu-guje n. Rzeczyna (w dorzeczu Wierzycy) odnotowana ju w 1198 r. Wrd apelatyww hydro nimicznych nalecych do tego gniazda wyrni jeszcze trzeba rzeczowniki rzeczy-ca i rzeczysko oznaczajce dawne koryta rzeki. Rzeczyca jako hydronim pojawia si 9 razy, a Rzeczysko 5 w XVXX w. W dorzeczu Raby notowana jest w XIV w. nazwa Porzycze, a w dorzeczu Skawy Porzecze, nazwa zapisana w XVIII w.; obie pochodz od gw. ap. po-rzecze miejsce nad rzek (SGPKar). Zwraca uwag brak hydronimw od apelatywu rzeka i pochodnych w lewobrzenej czci dorzecza Wisy midzy Pilic a Brd, gdzie natomiast pojawia si czsto hydronim Struga (zob. niej).Samica. Termin hydrografi czny samica oznacza gwne koryto rzeki, w tym znacze-niu od XIV w. (SEBor). W dorzeczu (grnym i rodkowym) Wisy hydronim ten pojawi si 8 razy, w tym dwa razy zanotowano go w XV w., pozostae wystpienia s wspczesne. Czciej spotykamy go w dorzeczu Odry. Snoza. P. Nitsche termin hydrografi czny snoza defi niuje jako gboki potok grski (1964: 161). Jest to jedno z wielu znacze tego gwarowego apelatywu, notowane w oko-licach Jabonkowa (por. SGPKar). Prasowiaskie dial. *snoza objania si jako drek, koek czcy, spajajcy czci jakiego przedmiotu, zatyczka i to lub podobne znaczenia pojawiaj si w gwarach polskich, te kaszubskich. Jest to deverbativum od ps. *s-noziti przebija, przenika o pierwotnym znaczeniu to, co przebija co, przechodzi przez czci 64czego spajajc je (por. SEKasz). W okresie staropolskim apelatyw ten odnotowany zo-sta raz (XV w.) i prawdopodobnie oznacza element myskiego koa nasibiernego (Sstp). Hydronim Snoza zosta zapisany po raz pierwszy w XVI w. na okrelenie potoku w dorze-czu Soy, por. Snoza (1514), w formie plurale tantum Snozy pod koniec XVI w. w odnie-sieniu do mynwki w dorzeczu Wilgi; nazwy tych dwu ciekw motywowane s wanie obecnoci mynw. Pozostae 8 obiektw o nazwie Snoza, Snzka/Snska odnotowano w XVIIIXX w. na obszarze lska Cieszyskiego i Nowosdecczyzny. Interesujce, e w gwarach ziemi cieszyskiej ap. snoza spotykamy w znaczeniu wwz, te poczenie dwu poladkw (SGCiesz). Na podstawie gwarowych znacze topografi cznych mona rekonstruowa pierwotne wybite przez wod gbokie koryto. Motywacja tych hydroni-mw jest jednak zrnicowana chronologicznie i geografi cznie.Stok. Leksem *jztok spynicie, cieknicie (: *jz-tekti ciec) ma zasig ogl-nosowiaski (SEBor), cho w jzykach wschodniosowiaskich wystpuje w znaczeniu zlanie si dwch rzek, potokw (por. Jurkowski 1971: 54). Apelatyw stok5 w jzyku pol-skim pojawia si w XV w. i oznacza strumie, potok, rdo. Pierwszy obiekt o tej nazwie zosta zapisany ju w drugiej poowie XIV w. Stok (1365), dzi Popawka, kolejne 4 w XV w. Najstarsze zapisy dotyczyy obiektw pooonych w granicach historycznego Mazowsza, zarwno bliszego, jak i dalszego. Ogem odnotowano 18 obiektw o nazwie Stok, 4 w plurale tantum Stoki i 8 o nazwie Stoczek odnoszcych si do ciekw pooonych na obszarze historycznej Maopolski i Mazowsza, w czci lewobrzenej od Przemszy po Jeziork (11), a w czci prawobrzenej od Sanu (2), przez dorzecze Wieprza (4), widra (2), Bugu (1), po dorzecze Narwi (8). W zebranym materiale wystpuje rwnie hydronim wschodniosowiaski Istok (1554), dotyczcy obiektu w dorzeczu Sanu.Struga. Apelatyw notowany od XIII w. w znaczeniu maa rzeczka, strumie, w stp. te strug pewna ilo cieczy pyncej, lejcej si wskim pasmem (por. ps. *struga stru-mie, to z ide. suf. *-g od czas. *sreu- pyn, ciec, z wstawnym -t- SEBor). Ogem od-notowano 147 obiektw o nazwie pochodzcej od tego apelatywu i jego derywatw. W XVXVI w. pojawio si w rdach 12 obiektw o nazwie Struga i 2 o nazwie Strug, kolej-nych 11 w XVIIXIX w., natomiast w XX w. zapisano 96 obiektw o nazwie Struga, 5 o nazwie Strug oraz 7 w formie plurale tantum Strugi. W wikszoci hydronimy te doty-cz ciekw o dugoci poniej 10 km, cho rwnie okrelaj obiekty due, np. Strug, d. Wisoka (d. 33,92 km), czy Struga d. Drwcy (d. 34,69 km); wystpuj w caym dorzeczu Wisy, z wyjtkiem jej grnego biegu. Odnotowano tylko jeden obiekt w dorzeczu Prze-mszy, midzy Przemsz a Pilic 36, a powyej Pilicy po Brd 24. W czci prawobrze-nej od Soy po San jedynie 22 obiekty, w czci rodkowej 26, a powyej Narwi 24. Hydronim Struka spotykamy 13 razy, a plurale tantum Struki 1 (nazwa okrela rowy w pow. mieleckim). Na badanym obszarze brak jest potwierdzonych w dorzeczu Odry hydronimw utworzonych od innych derywatw sufi ksalnych podstawowego apelatywu: Struysko, Struyszczka, Strunica, Strunik, Struaj (por. ukasik-Szulowska 1974: 96).Strumie. Termin hydrografi czny strumie potok, struga (notowany od XIII w.) do czsto wystpuje w funkcji potamonimu. Ogem odnotowano 15 razy nazw Strumie: midzy XIII a XVI w. 6 razy, a najstarszy przekaz dotyczy nieistniejcej n. Strumie (1283), odnoszcej si do obiektu w dorzeczu grnej Wisy; w XVIIIXIX w. pojawiy si 5 Z zanikiem nagosowego i- < *j-; por. skra : iskra.653 nowe, a w XX 6. Wspczenie spotykamy rwnie potamonimy utworzone od posta-ci deminutywnej strumyk (7 obiektw). Trzeba jeszcze zwrci uwag na archaiczn po-sta apelatywu strumy (por. ps. *strumy, *strumene, to od ide. czas. sreu- pyn, ciec, z przyrostkiem -men- i wstawnym -t- SEBor), zachowan w potamonimie okrelajcym ciek w dorzeczu Wisoka Strumy (15481549). Obiekty o nazwach Strumie, Strumyk wystpuj w dorzeczu grnej i rodkowej Wisy a po Narew i Bzur na pnocy. Studnia. Staropolski ap. studnia, oprcz znaczenia oglnie znanego, by rwnie leksemem hydrografi cznym oznaczajcym naturalne rdo (por. SEBor), podobnie jak jego derywaty studnisko, studzienka, studzionka (por. Nitsche 1964: 180). Wyrazy te stay si podstaw ponad 20 potamonimw singularnych i pluralnych, spotykanych gwnie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy, ale rwnie lewobrzenej, take w do-rzeczu Bugu i mazowieckiej czci dorzecza Wisy: Studzianka (1494, 1845, 1915)6, Stu-dzienka (1544, 1855, 1966 3 ), Studzionka (1460, 17861788, 1995), Studzianki (1579, 17861788, 1966), Studzienki (1963, 1965 2 , 1969), Studzionki (17861788 2 ), Studniska (17861788). W dorzeczu Wisoki odnotowano take potamonimy o cechach wschodniosowiaskich, por. Studnik (1965, emk. studnyk rdo, krynica, studnia), Stunnyk (1985). Zdrj. Apelatyw zdrj rdo notowany jest od XV w.; kontynuuje on ps. dial. *jzroj rdo, ma zasig pnocnosowiaski. W XV w. notowany jest rwnie ap. wzroj/wzdroj strumie, potok (SEBor) i to znaczenie stao si motywacj nazw tu prezen-towanych. Potamonim Zdrj okrela 15 obiektw, Zdroik, Zdrojek pojedyncze, plurale tantum Zdroje 3, a Wzdroje 1. Centrum wystpowania przypada na dorzecze Biebrzy i Narwi (przed ujciem Biebrzy), take Bugu, na pnocny wschd od granic historyczne-go Mazowsza, na obszarze Suwalszczyzny i czciowo Podlasia, co dowodzi, e apela-tyw nie by typowy tylko dla Wielkopolski (jak wynikaoby to z bada J. Udolpha 1979: 461464). Zapisy pochodz w wikszoci z materiaw gwarowych z lat szedziesitych XX w. Dwa hydronimy w formie plurale tantum okrelaj cieki znajdujce si w dolnej i rodkowej czci lewobrzenej Wisy: Wzdroje, notowany w 1358 r. (a wic wczeniej ni stp. ap. wzdroj) nieistniejcy dzi ld. Wisy na Kujawach, oraz Zdroje (1802), dzi Sta-wiska, ld. Jeziorki. Do grupy hydronimw utworzonych od podstaw zwizanych znaczeniowo z wod pyn-c nale rwnie: Bicz (1888, zapewne od bicz na okrelenie wody, kaskady, wodospadu), Ciecza (17861788, 1965, ciecza pyn, ciecz, tu zapewne w znaczeniu potok, strumie por. ukr. ap. tea tok wodny, prd), Jarek (18491854, 1965, jarek potok; gbokie miej-sce w wodzie), Koodzidz (1456, por. ps. *kolddz, *kolddz rdo, krynica, stud-nia < germ. *kaldinga : kald zimny ESSJ 10, 124125)7, Liwa (18491854, liwa potok 6 Kilka dat umieszczonych w nawiasie po cytowanym hydronimie wiadczy o istnieniu kilku rnych referentw o danej nazwie, a znak i liczba sygnalizuj istnienie kilku obiektw o jednej nazwie notowa-nych w tym samym czasie. 7 Koodzidz, str., pd. widra ( Wisa), koo wsi Koodzi: Colodzyacz 1456 SHGMz(W 6, 61719); super fl uvis Swider, Colodzyancz 1456, 1473 SHGMz(MK 5, 171v); Koodzidz (1565) Lumaz I 134, 191; 1965 HW nr. 351. N. myna i wsi notowane w XV i XVI w. wtrne w stosunku do hydronimu. Posta Koodzidz z realizacj *kold- > kood- wynika zapewne z adideacji do ap. koo, ko-odziej lub z wpyww wschodniosowiaskich (por. Babik 1999: 3134). 66wody deszczowej)8, Martwica (1963, martwica, tu zapewne okrelenie bardzo powolne-go nurtu rzeki, braku ryb, rolinnoci lub starego koryta), Ponik (1966, ponik rzeka gin-ca pod ziemi, w bagnach), Przetok (1962, gw. przetok cienina wodna9), Ruczaj (2006 2 ), Schudnica (1788, schodnica may rowek; cieki wd po polach SGPRei), Sikla-wa (2006, siklawa wodospad w grach10 SGPKar), Sopot (1455148011, 2005, gw. so-pot rdo), Sopotnia (17041725, sopotnia ts.), plurale tantum Spawy (1966, spaw m.in. zbieg dwch rzek; miejsce przygotowywania barek lub tratw do spawu), Wierzy-sko (1963, moe od wywierzysko miejsce, skd rdo wytryska), Wirek (19611970, 1966, dem. wirek : wir), Wodca (1964, por. woda, wodca wod wiodca = wodom-cza SGPKar), Wodomcza (1537, wodomcza12 strumyk, koryto), Wodonica (1964, 1966, wodonica rw na polu, ktrym wody ciekaj SW), Wodocza (1568, wodocza wy-rwa wodna w polu13 SW), Wodycza (1969), plurale tantum Wodospady (XX w.), Wd-ki (1965), Wykap (1964, gw. wykap rdo w grach), Zarywka (1961, zarywka stru-myk SGPKar), plurale tantum Zarywy (1964, zaryw zarwanie SW), Zwara (1965, zwara silny wir na rzece), Zwodnica (1990 2 , zwodnica rw w polu, ktrym woda spy-wa), plurale tantum rda (1966), rdliska (1889, 1882, rdlisko mokrado SGPRei). Wrd baz od terminw hydrografi cznych znalazy si gwnie leksemy genetycznie so-wiaskie. Wzmianki wymagaj dwa hipotetyczne apelatywy: *fl isa, *fl isia > *pisia (< niem. Fliess rzeka)14 oraz *bacha (< niem. Bach strumie, potok) i hydronimy z nimi zwizane, por. Pisia (178115, 1812, 1889), Bacha (196516, 1971 217). Pozostaje jednak pytanie, czy to 8 Liwa to zanotowany jedynie w XIX w. wariant n. Czarna, ld. Mrowli ( Wisok San), umiesz-czany przez J. Udolpha (1990: 141145) wrd nazw staroeuropejskich, a przez J. Riegera czony z ros. gw. liva, lyva boto (HE III 36, 4849). Krytyczn analiz tych objanie prezentuje Z. Babik. Wie on nazw z gw. ap. liwa ulewa (: liwa), z moliwoci dalszego rozwoju znaczeniowego: potok wody desz-czowej; por. Babik 426427. Objanienie to wydaje si przekonywajce. 9 Materia wschodniosowiaski, a take sowacki powiadcza znaczenie strumyk, koryto rzeki; por. Jurkowski 1971: 25.10 By moe kontaminacja sika tryska i sichla ka mokra na grze, z suf. -awa RospSEMiG 444.11 Zapis uzupeniony z DugoszAnn I 77; brak go w HE XVIII 78.12 Zapewne od pierwotnego *vodo-ma miejsce, w ktrym przez wyrw woda pomyka.13 Pokrewne etymologicznie i znaczeniowo z ap. wodomcza.14 Hipotez tak przedstawi Z. Babik (506), przychyla si do niej i j rozwija E. Wolnicz-Pawowska (2007: 4635).15 Pisia, rz., d. 33,70 km, ld. Brynicy ( Kana Brynicy Drwca Wisa), wypywa na wsch. od wsi Grzby, pynie w pobliu wsi Zduny, przez jez. i w Skrobacj, uchodzi na pn. od wsi Bartniczka: Kse-nithe fl uvium 1317 KMaz II 145; fl uvio Xanthi 1492 SHGMz(Ep. 15, 236); Bachorka 1781 ZDobrz 149 (tu jako d. Brynicy koo Grzaw); Pissa 1781 ZDobrz 154; Pisia a. Pisa a. Pissa a. Ksenita a. Ksienita 1965 HW nr 638; Pisia, -si 1972 UN 173, 10, 16, 18, 25; Pisia, -i 2006 HPol I 209. Lit.: Babik 505506.16 Bacha, rz., d. 54,41 km, pd. Drwcy ( Wisa), rdo na pn.-zach. od Wbrzena, ujcie na zach. od Lubicza Grnego: Bostolz 1262 PrUr I/2 nr 156; nad strum. Postolsk (Bostolz) 1887 SG VIII 850; Gr. Bache 1909 MpMbl(Thorn, 2977); Mokra a. Muckir a. Mockera; gb. Wieczny, Kana- (od jez. Wieczno do Jez. Mlewickiego); db. Wilcza Struga a. Bacha a. Wolfs Fliesschen p 1965 HW nr 651; Bacha, -chy 1972 UN 187, 10; Bacha, -y 2006 HPol I 2. 17 Bacha, Dua, rz., d. 21,16 km, ld. Lutryny ( Osa Wisa): Brudzawska Struga l 1965 HW nr 758; Bacha, -chy 1971 UN 178, 18; Dua Bacha 2005 AtPHP(F-4); Dua Bacha, -ej -y 2006 HPol I 60. Bacha, Maa, r., d. 6,62 km, ld. Duej Bachy ( Lutryna Osa Wisa), rdo w pobliu No-wych opatek, ujcie na pd.-zach. od Piwnic: Bacha, -chy 1971 UN 178, 18; Maa Bacha 2005 AtPHP (F-4); Maa Bacha, -ej -chy 2006 HPol I 156. 67niemieckie nazwy pospolite byy adaptowane do jzyka polskiego i funkcjonoway jako ter-miny, wtrnie jako hydronimy, czy te do adaptacji dochodzio na gruncie hydronimii. 2.1.1.2. Hydronimy od leksemw okrelajcych koryto rzeki i jego czci Bania. Apelatywu bania (< ps.*bana ania; kopua; naczynie kopulaste, pkate) ani jego derywatw: banica (wir wodny, doek), baniska (baseny wodne, charaktery-styczne dla grskich potokw), baniocha (cz dawnego koryta rzeki) nie zawiera wy-kaz terminw geografi cznych P. Nitschego (1964). M. Jurkowski (1971: 35) notuje ukra-iski termin hydrografi czny banja rdo mineralne, te ciepe rdo. K. Rymut podaje znaczenie hydrografi czne ap. bania d, wgbienie, te gbokie miejsce w potoku, wir wodny (HE IX 2; XII 1). Odnotowano 6 obiektw o nazwie Bania (zapisanych w XVIII XX w.), 2 o nazwie Baniska (1846), 3 o nazwie Banica (1786178, 184718, 188019) oraz jeden obiekt o nazwie Baniocha (1965). Cieki tak nazwane spotykamy w dorzeczu grnej Wisy, w jej czci prawobrzenej po Rab i Poprad wraz z Dunajcem, jedynie Baniocha to obiekt znajdujcy si w dorzeczu Wieprza.Debrz/Debrza. Staropolski ap. debrz (< ps. *dbra) dolina, zarola, ciernisko, dial. debrze, debrza (SES), sta si podstaw kilkunastu hydronimw. Najwczeniej, bo w XV w., pojawia si w rdach (dzi nieistniejcy) hydronim Debrz (1441) na okrele-nie obiektu w dorzeczu Nidy, co jednoczenie wyznacza pnocn granic wystpowania potamonimw z t podstaw. W XVI w. pojawiaj si dwa kolejne: Debrz (1582) i Debrza (1525). W XVIII w. odnotowano tylko jeden nowy obiekt (dzi ju nieistniejcy) o nazwie Debrz (1786), pozostae wystpuj dopiero w wieku XX. S to mae cieki, czsto wsp-czenie ju nienotowane, pooone w wikszoci w prawobrzenej, grnej czci dorzecza Wisy, najliczniej w dorzeczu Wisoki (9). Dolina. Leksem dolina ziemia nisko pooona, d, wgbienie, wwz (SES) ozna-cza rwnie dawniej koryto, oysko rzeki (Nitsche 1964: 186). Wraz z derywatami sta si podstaw 3 hydronimw okrelajcych 13 obiektw notowanych od XVIII w.: Dolina (17861788 4 , 1890, 1965), Dolinka (18491854, dem. dolinka : dolina), plurale tantum Doliny (1845, 1889, 1964, 1965 2 , XX w.).Jama. P. Nitsche (1964: 43) umieszcza jam wrd terminw speleonimicznych, a M. Jurkowski (1971: 120) uwzgldnia go wrd ukraiskich terminw hydrografi cznych na oznaczenie doliny potoku, te gbi, wyrwy wodnej. Znaczenie podawane w sownikach etymologicznych to znaczne wgbienie gruntu, d, loch, jaskinia (SEBor). Frekwencja nazw z t podstaw w hydronimii (por. te hydronimy przymiotnikowe i derywaty sufi k-salne) sprawia, i mona ap. jama uzna za termin hydrografi czny. Do nazw powstaych w wyniku czystej onimizacji nale: Jama (17861788, 18771905, 1965), plurale tantum Jamy (17861788, 1965) i Jamki (2006, dem. jamka : jama), ktre okrelaj obiekty poo-one w czci prawobrzenej dorzecza Wisy od Skawy po San. acha. Leksem acha (te ach), notowany od XIV w., oznacza odnog rzeki lub daw-ne jej koryto, piaszczyst mielizn rzeki; zosta zapoyczony ze rwniem. lache kaua, teren bagnisty, boczne koryto rzeki oddzielajce si od gwnego (SEBor). Potamonim 18 Hydronim rekonstruowany z nazwy miejscowej, ktra jest wtrna; por. NMPol I 69.19 Wczeniej notowana nazwa miejscowa; por. z Banice 1600 NMPol I 69.68acha okrela 18 obiektw w dorzeczu Wisy, wikszo z nich to stare koryta bd rozle-wiska Wisy, a z ponad 40 odnotowanych (cznie z wodami stojcymi) w caej Polsce tylko 2 dotycz innego obszaru ni dorzecze Wisy, mianowicie starorzecza Warty20 (por. Duma 2010: I 129) oraz lskiego dorzecza Baryczy (por. SNGl VII 43). Pierwszy potamonim acha zosta zapisany w 1395 r. na Mazowszu w okolicach Wychodca, kolejne 5 dopiero w XIX w., a pozostae w XX w. acha to nazwa typowa dla dorzecza Wisy, zwaszcza czci rodkowej (maopolsko-mazowieckiej), pojawia si od Liszek koo Krakowa po Sie-kierki w Warszawie i od Skawiny na poudniu po Zakroczym i wie Wychdc w gm. Czer-wisk nad Wis na pnocy. Wystpuje take hydronim ach (1839, 1863), okrelajcy 2 obiekty w dorzeczu Zagodonki, ktry ju w XIX w. zmieni form na esk acha, oraz plurale tantum achy (1965, 2006). Odnoga/Otnoga. Wyraz odnoga/otnoga odgazienie np. rzeki, ki pojawia si w rdach od XIV w., pochodzi od wyraenia przyimkowego od nogi (SEBor). W tym samym czasie co apelatyw odnotowano hydronim Otnoga (1375), identyfi kujcy 2 cieki w dorzeczu Wisoka. Wspczenie pojawia si dwukrotnie w dorzeczu Dunajca i koo St-ycy w pow. ryckim.Parowa. Staropolski ap. parowa okrela dolin; od XVII w. wystpuje w leksykonach wyraz parw o znaczeniu wska dolina wyobiona przez wod, wwz, jar (SEBor). Hydronim Parowa zosta odnotowany w XX w. jako nazwa 4 obiektw. Znajduj si one w rodkowej czci dorzecza Wisy: 2 w czci lewobrzenej i 2 w prawobrzenej. Cie-ki o tej nazwie w dorzeczu Biebrzy i Bzury oznaczaj stare koryta. Czciej potamonim ten spotykany jest w dorzeczu Odry (kilkanacie obiektw).Paryja. Gwarowy apelatyw paryja oznacza wsk dolin, wwz; d naturalny ze stromymi brzegami, przez ktry pynie strumyk (SGPKar). P. Nitsche czy go z rum. pru, pru, pru potok (1964: 60), natomiast A. Bakowski widzi zwizek z czas. ry (SEBa II 506). Hydronim Paryja zosta zapisany w XX w. na oznaczenie 7 obiektw, pooonych gwnie w czci grnej, prawobrzenej dorzecza Wisy, w dorzeczu Dunajca, Wisoki i Wisoka. Jeden ciek znajduje si w czci lewobrzenej, w okolicach Kazimie-rzy Wielkiej. Przerwaniec. Gwarowy wyraz przerwaniec miejsce nad wod, gdzie stoi woda (SGPRei)21 odnotowany zosta na Lubelszczynie i w pogranicznym pow. garwoliskim. Pochodzcy od niego hydronim Przerwaniec zwizany jest rwnie z tym regionem. Obiekty o nazwie Przerwaniec (4) znajduj si wycznie w dorzeczu Wieprza i zostay za-pisane w XX w. (193722, 1965, 1969 2 ). Przyrwa/Przerwa. W staropolszczynie ap. przyrwa oznacza wybrzee, zatok, p-niej jar, dziur, znany by te we wschodniej Sowiaszczynie (por. Jurkowski 1971: 98), etymologicznie zwizany z czas. rwa (< ps. *rvati). W XIX i XX w. odnotowano 13 obiek-tw o nazwie Przyrwa, wikszo (9) znajduje si w czci prawobrzenej od Skawy a po Wieprz, a 4 w lewobrzenej po dorzecze Nidy. S to gwnie mae cieki, z wyjtkiem Przy-rwy, ld. gu w gm. Dzikowiec, pow. kolbuszowski, o d. ponad 34 km. Gwarowy ap. prze-20 Tu pojawia si n. w. acha, zapisana ju w pierwszej poowie XIV w., nieco wczeniej ni w dorze-czu Wisy.21 Take przetacznik zwyczajny (SGPKar).22 Nazwa oddaje charakter obiektu wodnego, ktry skada si z krtkich odcinkw rozcignitych na dugoci okoo 5 km.69rwa okrela wyrw, nowe koryto rzeki, powstae wskutek przedarcia si przez grobl, nasyp (SGPKar). Hydronim Przerwa okrela 6 obiektw rzecznych (nazywa te w 12 wypadkach wody stojce), notowanych w XVIIIXX w., a ich rozmieszczenie nie wykracza poza obszar zakrelony dla potamonimu Przyrwa. Najstarsze powiadczenia hydronimu Przerwa (17861788 2 ) odnosz si do dzi nieistniejcych obiektw w pow. suskim (HE XII 155156).Rosocha. Apelatyw rosocha notowany jest od XV w. w znaczeniu rozgaziony pie drzewa, rozgaziona ga, por. sow. *orz()socha (SEBor). W zestawieniu terminologii geografi cznej P. Nitschego nie wystpuje. J. Rieger w objanieniach nazw z dorzecza Sanu wprowadza znaczenie hydrografi czne tego apelatywu rozwidlenie potoku (RiegSan 138), podobnie Z. Babik (542), rekonstruujc pierwotn posta mazowieckiej nazwy Rozoga23 jako *Rosocha. Hydronim ten jest powiadczony ju w XIV w. Odnotowano 3 obiekty o nazwie Rosocha (zapisy pochodz z XIX i XX w.), 2 w formie plurale tantum Roso-chy (notowane w XVI w.), jeden od ap. w formie deminutywnej Rososzka (pochodzcy z XVI w.) oraz 2 w plurale tantum Ros(z)uszki (1965), Rososzki (1596). Najwicej nazw nalecych do tego gniazda onimicznego (5) odnosi si do ciekw w dorzeczu Sanu. Na tym obszarze odnotowany jest rwnie potamonim o cechach fonetycznych wschodnioso-wiaskich Rasocha (1849). Roztoka. Zapisany w XV w. wyraz roztoka/roztok oznacza dolin grsk wyobion przez potok, take potok grski (por. ps. *orztoka/*orztok rozpynicie si, rozdzielenie si pyncej wody SEBor). Sta si on podstaw potamonimu Rostoka, Roztoka (28 obiek-tw), Rostok (2 obiekty) oraz Rostoki, Roztoki w formie plurale tantum (8 obiektw). Posta deminutywna rostoczka/roztoczka motywowaa nazw Rostoczka, Roztoczka (3 obiekty) oraz plurale tantum Rostoczki, Roztoczki (4 cieki). Pierwszy raz hydronim Rostoka zosta odnotowany w XV w., kilka w XVII, natomiast wikszo zapisw pochodzi z w. XIX i XX. Obiekty tak nazwane rozmieszczone s prawie wycznie w zlewiskach prawobrze-nych dopyww Wisy, od Soy po San, na obszarach grskich (co wie si z semantyk apelatywu). Wyjtek stanowi tu nazwa oboczna Rostoka, odnotowana w XVII w. na ozna-czenie Kanau Zaborowskiego w dorzeczu Bzury (HE XIV 36). W dorzeczu Soy spoty-kamy kilka obiektw o nazwach pochodzcych od tej podstawy motywacyjnej, wykazuj-cych sowackie cechy fonetyczne (rozwj ps. grupy *ort-): Rastoka (17861788 2 , 1845, 1846, 1962), Raztoka (1964, 2006, sowac. rztoka potok pyncy w dole, dzia wodny), plurale tantum Rastoki (1846). Urwa, Urwisko. Leksem urwa, urwisko notowany jest jako termin topografi czny w znaczeniu stroma, zwykle pionowa ciana (por. Nitsche 1964: 40). Istnienie jednak hydronimw Urwa, okrelajcego 1 obiekt, i Urwisko, notowanego 10 razy w rdach od XVIII w., sprawia, i naley wzi pod uwag apelatyw nie tylko w znaczeniu topografi cz-nym, lecz take hydrografi cznym, na okrelenie potoku o stromych, poszarpanych brze-gach (por. HE IX 126). Cieki o nazwie Urwisko pojawiaj si w dorzeczu grnej prawo-brzenej Wisy od Soy po Osaw. 23 Rozoga, rz., d. 83,10 km, pd. Narwi ( Wisa): Rusow (1335)XV; Rutzogo, Ru(t)zogo 1341; Rozogi 1343 KMaz II 213, 251, 260; Rososzna XVI AtMz; Rosoga 1783 MpPerMz; Rozoga a. Rozoa a. Rosoga a. Rutzogo a. Rusow 1965 HW nr 522; Rozoga, -i 2006 HPol I 237. Hydronim okrelany zazwy-czaj jako batycki lub przedsowiaski (Rozwadowski 1948: 303; RospSEMiG 330). Z. Babik (542545) proponuje etymologi sowiask od ap. rosocha (co ma uzasadnienie w widocznym na mapach rozwidle-niu w pobliu ujcia), a posta Rozoga uwaa za powsta pod wpywem niemieckim. 70Widy. Termin widy P. Nitsche (1964: 205) odnotowuje w znaczeniu kt midzy dwiema czcymi si rzekami, a wic semantycznie jest on zbliony do leksemu roso-cha (zob.). W dorzeczu Wisy wystpio 5 obiektw o nazwie Widy; pierwszy zapis poja-wi si w XV w. i okrela nieistniejcy ju ciek w okolicach Siewierza. Pozostae odnoto-wano w XIX i XX w.: 2 w dorzeczu Soy i 2 w dorzeczy Bugu. Ze wzgldu na semantyk podstawy do tej samej grupy hydronimw odapelatywnych naley rwnie zaliczy n. w. Wideka (1965). Wczeniej notowana n. m. ma posta Wideki (1654) NMPol (kartoteka) i jest ona zapewne ponowiona z hydronimu, ktry mona rekonstruowa jako *Wideki (: dem. wideki). Forma Wideka jest wtrna, powstaa wskutek singularyzacji, dyferencyj-na w stosunku do n. wsi (por. HE XV 152153). Wyrwa, Wyrwisko. Wyraz wyrwa ma znaczenie rowek wyrwany zwaszcza na sto-ku przez wody staczajce si ze szczytu gry na d podczas roztopw lub ulewy, a wy-rwisko wyrwa, dziura zrobiona wyrwaniem, wklso, jama, wyobienie, np. od prdu wody, wymu (SW). Hydronim Wyrwa pojawia si w XIX i XX w., identyfi kujc 5 duych obiektw (o dugoci od 12 do 35 km), ktre s pooone w prawobrzenej czci dorzecza Wisy, gwnie w dorzeczu grnego Sanu (3) oraz w dorzeczu Wdy. W badanym materiale odnotowano rwnie potamonim Wyrwisko okrelajcy d. Skawinki. Pozostae hydronimy od podstaw o podobnej semantyce (w tym wiele w formie plu-rale tantum) to: Dunica (1963, gw. dunica dugi, wski, pas pola lub ki SGPRei, tu w znaczeniu wska, duga rzeka), Doy (17861788, 1847, 1965), Dule (1965 2 , zapew-ne od ap. d, z podwyszeniem artykulacji samogoski przed -l-, std zmiana doy > dule), Doki (1963), Dulec (1970, dolec may d), Dolce (1419), Dukla (1336, por. ps. *duka wgbienie, zagbienie, otwr, por. te dawne grnicze dukla wski szybik, gw. d na ziemniaki, te przerbla Sps)24, Dupa (1965, dupa w pierwotnym znaczeniu wydre-nie, wgbienie SEBor), Dupiny (1733, dupina wydrenie, zagbienie), Grapa (1844, 1845, grapa parw, por. rum. groap d, jama SES), Kotlina (17861788 2 ), Kotliny (17861788, 1845), oyska (1966, oysko koryto rzeki), ua (19611970, ua jama, kotlina zalana wod), Padoy (17861788, 19611970, gw. pad, padoek dolina, nizi-na, wwz, ale te maa studzienka, ktrej wody uywaj tylko do pojenia byda SGP-Kar), Padoki (17861788), Pod (1963 2 , ts. co pad), Podoy (1846, 1964), Pastrug (2006, gw. pastrug rw, wd), Poonki (2003, poonka przerbel), Proway/Przeway (17861788, ukr. prowa przepa, wwz, pol. przewa dziura, tama, grobla), Przepusta (17861788, przepusta szczerba), Rada (1965, rado rozwidlenie rzeki), Rynwy (1970, rynwa rynna, ciek wody SW, por. niem. Rinne), Rypa (1882, gw. rypa dua przestrze zarzucona zwaliskami ska, zachukr. rypa wysokie, skaliste koryto; przepa, wwz, rw), Rywa (1964, gw. rywa rw, ts. co rynwa), Szachty (1515, szachta zagbienie, d, por. niem. Schacht szyb), Wdoek (1964), Wkop (18491854, wkop dolina, wwz), Wsosz (1960, 1965, *(v)so-je) miejsce spynicia dwu rzek), Wwz (17861788), Wodnica (17861788, 1963, 1965, 1966, wodnica nazwa niektrych gatunkw rolin, te bruzda)25, Zapad (1965, gw. zapad dolina), Zapat (1453), Zapa dliska (2006, zapadlisko 24 Nazwa ma take inne etymologie, ale wspczenie dominuje pogld o sowiaskim polskim po-chodzeniu nazwy; por. HE XV 39; Babik 373374. 25 Ze wzgldu na znaczenie podstawy apelatywnej nazwa niejednoznaczna, umieszczona jednak w grupie leksemw hydrografi cznych.71bagno), Zapadzisko (17861788 3 , zapadzisko miejsce zapadnite, najczciej na sku-tek podmycia przez wod), abina (1789, zabina, abina, obina wklso na wierz-chach gr, por. te ap. b koryto drewniane; dolina, rw), obina (17861788). Do hydronimw od apelatyww charakteryzujcych czci koryta rzeki nale rw-nie: Brzeg (1965, brzeg brzeg nadwodny, pobrzee; koryto rzeki, te pagrek, wzg-rze), Brzegi (1965), Buchta (1965, buchta zatoka utworzona przez zakrt rzeki, por. niem. Bucht zatoka), Czoo (1934, czoo przenonie przednia, wierzchnia strona czego-kolwiek), Flader (19341937, fl ader ya w drzewie albo kamieniu, ap. pochodzenia nie-mieckiego), Pazuchy (1788, pazuchy zatoka), Uchd (1966, uchd uchodzenie, ujcie; miejsce, przesmyk do ujcia), Upust (1892, 2006), Ucie ((1375) 1563), Ujcie (1855), Wierchowina (1964), Wierzchowina (17861788 3 , 1962, wierzchowina grny poczt-kowy bieg rzeki lub strumienia wraz z dopywami; grna, pytsza cz stawu na rzece, te przylegajcy do nich teren Sstp), Wierzchowiny (17861788), Wirzchowisko (1369, wierz-chowisko grny bieg rzeki, wd), Wia (1960, wia meander), Wrotki (17861788, gw. wrotki wrota), Wyspa (1965), Wysza (17861788, wysza wysoko; grny bieg), Wywie-rzysko (2006), Zady (1964), Zagwki (1960), Zakrt (17861788, zakrt skrt, uk, za-k), Zakrty (1845), Zatoka (1643, 2006), Zatoki (1889, 1966), Zwrotnica (17861788). 2.1.1.3. Hydronimy od apelatyww o znaczeniu gbia, miejsce gbokie Bek/Bech. Apelatyw bek jest czst baz toponimiczn. Termin ten notowany jest przez P. Nitschego (1964: 72) w znaczeniu boto, ka, gbokie miejsce w wodzie, wir.Wyraz ten, okrelany jako zachodniosowiaski, ma kilka znacze: huczenie, huk, oskot; topiel wodna, wir; od XV w. i w gwarach gboka woda koo myna; woda spadajca na turbin koa myskiego oraz grzzawisko, boto (por. SPWT 44); to ostatnie znacze-nie uznawane jest za dominujce w toponimach. Potamonim od tej podstawy odnotowano 7 razy. Pierwszy zapis pochodzi z XV w. i okrela obiekt w okolicach Tarnowa, pozostae dopiero z w. XX. Odnotowano rwnie nazw wodn od formy deminutywnej beszek potamonim Beszek (1787) w dorzeczu Nidy. Nazwy Bech, Bek, plurale tantum Beki cha-rakterystyczne s gwnie dla pnocnej Maopolski (lewobrzena cz dorzecza Wisy). Do podgrupy tej nale take: Bczal (1880, 18491954, gw. bczal gbokie miej-sce w rzece, te moczarowate pole lub ka, trzsawisko SGPRei), Beza.(1881, beza gboka przepa, gboka woda)26, Bezednia (1970, bezdnia, bezodnia niezgruntowane jeziorko, ukr. bezodnia gbia, przepa, otcha wodna, gbokie miejsce w rzece, ps. *bezdna przepa, otcha Sps I 220), *Gbia/Gbia (1545), Gboczena (1789, g-boczyna gbia SW), Gboczyzna (2006), Topielisko (19611970, topielisko gbokie miejsce w rzece), Przepa (2006), Przezde ((1352) 151927, bezde otcha). 26 Termin beza nie ma powiadczenia formy apelatywnej w jzyku polskim, w prasowiaszczy-nie rekonstruowana jest posta *bl z/*bl za co byszczcego, biaego, por. Sps I 285. Wrd okrele ukrai skich M. Jurkowski (1971: 120, 94) notuje bewz gboka, ciemna, pozarastana dolina potoku ze stro-mymi brzegami, gboka przepa, bezde, bewza gboka woda. Toponimy z t podstaw zgrupowane s w pd.-wsch. czci wojewdztwa lubelskiego i na pogranicznych terenach ukraiskich, por. SPWT 47.27 Pierwotna jest zapewne forma Bezde, por. n. m. Bezde (dzi nieistniejca): Besgen (11661167) 1533, Bezden 1261 NMPol I 126; forma z nagosowym przez- zamiast bez- pochodzenia przyimkowego powstaa w wyniku wymiany pierwotnego przyimka, co nie jest zjawiskiem rzadkim.722.1.1.4. Hydronimy od apelatyww o znaczeniu miejsce pytkieBrd. Apelatyw brd (dem. brodek) notowany od XIV w., posiada oglne znaczenie pytkie miejsce rzeki, przez ktre mona przej lub przejecha na drugi brzeg, jako ter-min hydrografi czny zapewne pytki strumie, por. te gw. lena struga z twardym dnem (Nitsche 1964: 159; Jurkowski 1971: 21). Nazwa wodna Brd pojawia si w rdach od XVI w. (3 obiekty), wczeniej, bo w XIV w., wystpuje Brodek (1 obiekt). Ogem odnoto-wano 28 obiektw o nazwach: Brd, Brodek, plurale tantum Brody, Brodki/Brdki, gwnie w dorzeczu rodkowej Wisy: w czci lewobrzenej 12 obiektw, w prawobrzenej 9; 2 obiekty o tej nazwie zlokalizowa mona rwnie w dorzeczu Przemszy, 4 w dorzeczu Sanu i 1 w dorzeczu Bzury. Przewoka. Wyraz przewoka oznacza niskie miejsce midzy rzekami, zwizany jest z eglug rdldow i tzw. przewoczeniem odzi przez miejsce pytkie, por. stp. miejsce przecigania odzi z jednej rzeki do drugiej (Sstp). Hydronim Przewoka zosta odnotowa-ny w XV i XVI w. na okrelenie dwu obiektw w dorzeczu Wieprza i Bugu. Inne nazwy od pokrewnych znaczeniowo leksemw identyfi kuj pojedyncze cieki: plurale tantum Haczyska (18491854, haczysko piasek podwodny niebezpieczny dla stat-kw, mielizna; krtka mielizna o pkolistym brzegu) oraz Nakie (1565, *nakie piasz-czyste namulisko w zakrtach rzecznych28).2.1.1.5. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych wody stojceZastanawia wystpowaniew potamonimii leksemw limnonimicznych semantycznie zwi-zanych z wodami stojcymi. Wikszo tych nazw okrela obiekty o niewielkich rozmia-rach, czsto starorzecza; niejednokrotnie s to nazwy oboczne. Od apelatywu jezioro, jego form pluralnych, deminutywnych, a take sufi ksalnych utworzono 5 potamonimw okre- lajcych 18 obiektw: Jezioro (17861788, 1964, 1965 2 , 1973, 2006), plurale tantum Jeziora ((1404) 1541, 1855 2 , 1963, 1966 2 ), Jeziorko (17861788), Jeziorek (1965, 1966 : jeziorek jeziorko, staw SGPRei), Jezierzyska (1585, jezierzysko zanikajce je-zioro, rozlewisko i bagnisko po starym, zanikajcym jeziorze Sstp), Podjeziorze (1964, podjeziorze miejsce nad jeziorem). Od leksemu staw rdldowy zbiornik wodny (na-turalny lub sztuczny) (SEBor) i pochodnych stawek, stawik, stawisko (wraz z formami pluralnymi) utworzono 8 potamonimw nazywajcych 46 obiektw, ktre dotycz rzek o niewielkich rozmiarach: Staw (17861788, 1965), Stawek (XVI w., 1914), Stawik (1966), Stawisko (1568, 17861788 2 , 1839, 18491854 2 , 1961, 19611970 2 , 1965, gw. stawisko miejsce, gdzie poprzednio by staw, te rowek przeorany pugiem dla cieku wody SGKar), Stawisko/Stawiska (17861788), pluralia tantum: Stawy (18491854 2 , 1940), Stawki (1643, 17861788 3 , 1789, 18491754, 1881, 1964, 1965 2 ), Stawiska (18021803, 1839, 1845, 1848, 18491854 2 , 1855, 1884, 1890 2 , 1904, 1962, 1964 2 , 1965, 1966), Stawiski (1845, 1963). Pozostae to: Kaua (1919), Koomyja (1414, 28 Apelatyw *nakie (< *nakl), nienotowany w sownikach jzyka polskiego i zrekonstruowany na podstawie kilkunastu nazw miejscowych i wielu terenowych (por. NMPol VII 338339), jest w hydronimii rzadki (jedynie 2 nazwy w dorzeczu Wisy). 731965, koomyje gbokie wyboje wypenione wod), Okno (2006 2 , okno niezaronite miejsce na bagnie, otwr napeniony wod w grzskim bagnie SGPKar), plurale tantum: Kaue (2006), Oczka (1962, oczko mae, okrge jezioro). 2.1.1.6. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych bagna, tereny podmokeToponimom od podstawy baba powicia swj obszerny artyku E. Wolnicz-Pawowska (2005: 151171). Hydronim Baba (gwnie nazwa wd stojcych) wystpuje liczniej ni inne nazwy geografi czne, jest te do powszechny w innych krajach sowiaskich. W ze-stawieniu prezentowanym przez autork znalazo si 29 ciekw z dorzecza Wisy o na-zwach z t podstaw, w tym 3 obiekty o nazwie Baba (1365, 1564, 1965) w dorzeczu Przemszy i Brdy. Brak w jej spisie potamonimu Baba.(1401)29, obocznej nazwy Dulwki, w dorzeczu Rudawy. Autorka kwestionuje istnienie terminu hydrografi cznego w znaczeniu trzsawisko, grzskie miejsce na bagnie, ktry podaje Jurkowski (1971: 145), opowiada si natomiast za metaforycznym uyciem tego wyrazu w odniesieniu do toponimw, opar-tym na skojarzeniu z okrgymi, pulchnymi ksztatami kobiecymi, z cechami takimi jak mikko, galaretowato w wypadku trzsawisk (por. Wolnicz-Pawowska 2005: 169). Podstawa *bachor-/*bochur-, oznaczajca w terminologii fi zjografi cznej bagno, bo-to, por. te ap. bachorza, bachorze botnista nizina, bagno, boto (Nitsche 1964: 68), tkwi w nastpujcych nazwach wodnych: *Bochur(z)/Bochurzec ((1448) 1574)30, Bacho-rza (1297) 1552, *Bachorza/Bachorz (1880), Bachrz (1961). Kolejn archaiczn podsta-w jest *bary (por. ps. *bara : dial. wschsow. *bar moczar, bagnisko, woda stojca Sps), z ktr zwizany jest hydronim *Barycz/Baryczka (18491854)31, w dorzeczu Sanu, moe te wspczenie notowany Bar (2006), w dorzeczu Dunajca.Leksemy ruda boto, niewysychajce bagnisko, rudka boto, mokrado, na ktrego powierzchni zbiera si ruda elazna, rudnia miejsce botniste z ktrego wypywa rzeka albo jezioro i gw. rudawa odmiana bagna, zapewne od rudawego koloru (SW) stay si podstaw kilku potamonimw okrelajcym ponad 20 obiektw: Ruda (1383, 1855, 1880, 1888, 193437, 1961, 1964, 19611970, 2005), Rudka (1888, 1965, 1966, 1970, 2006), Rudka/Rudki (1965), plurale tantum Rudki (1965), Rutka (1848, 1966), Rudnia (1888, 1889, por. te brus. rudnia wytwrnia potau, ukr. rudnia miejsce wydobywania i prze-robu rudy elaznej), Rudawa (1254, 136532, 17861788 2 , 18491854). Pozostae nazwy wd pyncych w tej grupie semantycznej to: Bagno (1847, bagno), Bado (1965, gw. bado bagno, grzzawisko, mokrado SGPRei33), Boto (1854), Bot-nica (1487, 152134, botnica Pratum palustre Sstp), Borowina (19291936, gw. borowi-29 Por. HE XVI 3536.30 Nazwa wodna zrekonstruowana na podstawie n. m. Bachrz, notowanej w XIV w. (por. NMPol I 54); wtrnie dyferencjacja za pomoc dodania suf. -ec. 31 Od XV w. notowana n. m. Barycz (NMPol I 97), ktra jest podstaw rekonstrukcji hydronimu.32 Rudawa (1254) to lewy dopyw Wisy, natomiast rwnobrzmica Rudawa (1365) to nazwa odno-gi Rudawy u jej ujcia do Wisy, ktra rwnie ma dyferencyjne n. Rudawka i Parva Rudawa. W HE XVI 124125 stanowi one odrbne hasa, co sugeruje, e s to rne obiekty. Czy rzeczywicie? Moliwe, e jedna nazwa jest transonimem albo e s to struktury paralelne. 33 Apelatyw notowany na tym samym obszarze co hydronim, w okolicach Lubatowej (pow. kronieski).34 Por. te n. m. Botnica 1577 NMPol I 228.74na rodzaj muu leczniczego uywanego do kpieli botnych; torf; borwka), Brodnica (1966, gw. brodnica moczary, trzsawisko SGPRei), Cheche (1288, 1438, *che()che < *chchl, por. gw. checho mokrado, bagno, chechy mokrada, ki podmoke SEBa), Checho (1966), Czeretnik (1713, czeretnik bagno wrd lasu zarose trzcin, sitowiem albo tatarakiem SW), Jaruga (18491954, jaruga jar gboki, botnisty; bo-to rzadkie, deszczowe; kaua, bagno), Kaluga (19611970, rus. kalga bagno, boto, pol. kauga kaua), plurale tantum Kalugi (1966), Mocarzysko (17861788, moczarzysko moczar), Moczarka (17861788, moczarka trzsawisko, mokrado, te moczarka gatu-nek roliny rosncej na podmokym gruncie), plurale tantum Moczary (18491854, 1964, moczar grunt bagnisty, pokryty rolinnoci wodn, mokrado, bagno, trzsawisko), Mi-kinia (1848, *mikinia < *mg-k-yna lub *mk-k-yna grzski, podmoky teren, pooo-ny nad wod, por. BER III 719), *Mokrado/Mokradl (1594)35, Mokrzowa (16601664, mokrzawa moczar, niski mokry grunt, miejsce mokre, sap, ziemia, na ktrej niedawno woda staa), Siga (1965), Syhla (1882, gw. siha moczar na grze lesistej, ukr. syhla bagno, te gsty las iglasty36), Stawarka (1845)/Stawiarka (1855), stawiarka, stawar-ka szlam, czyli mu w stawie SGPKar), Wyar (19611970, wyar na gruncie bagnistym lub torfowym, miejsce od poaru ziemnego wypalone, na ktrym w czasie mokrym woda zbiera si moe), Zza (1965, por. zza boto, bagnisko SW, gw. zzeli aja kogo SGPKar), plurale tantum Bagniska (1883, bagnisko), Opary (1976, opary mgy unoszce si nad bagnami, miejscami wilgotnymi), Pary (1961, 1965, gw. para bagno), Tymiany (XVI w., *tymiano bagno Nitsche 1964: 90). 2.1.1.7. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych cechy wodyW obrbie tej grupy panuje do dua rnorodno semantyczna. Cechy wody postrzega-ne s rnymi zmysami, pojawiaj si wic nazwy od podstaw, ktre okreli mona jako akustyczne, kolorystyczne, zapachowe, smakowe, kinetyczne.Do okrelenia prdkoci przepywajcej wody najczciej uywane s leksemy z pod-staw bystr- w znaczeniu szybki, ruchliwy. Polskim hydronimom z tym rdzeniem po-wici dwa bardzo szczegowe artykuy J. Duma (2002a i 2003b). Materia z dorzecza Wisy potwierdza jego ustalenia. Odrzeczownikowe derywaty z t podstaw to: Bystrz (17861788, bystrz, bystrze nurt, pd wody, prd, por. ps. *bystr dial. pn. wartki, rwcy prd wody Sps)/Byszcz (1918), Bystrze (1965)/Byszcze (1966)37, Bystrzec (1379) 1606, 1558, XVI, bystrzec wir na rzece, ps. *bystrc rwcy potok, rwcy nurt, prd rzeki Sps), Bystrzyca (1364, 1417, 1437, 1447, 1456, 1839, 1965, 1970, bystrzyca miej-sce wartkiego, szybkiego prdu na rzece lub potoku < ps. *bystrica Sps). Obiekty tak nazwane spotykamy zarwno w dorzeczu grnej Wisy, gdzie nurt jest z natury szybki, jak i w dorzeczu Nidy, Wieprza, Broku. Potamonimy od innych apelatyww o podobnej 35 Mokrado, str., ld. Sierpienicy ( Skrwa Wisa): torrentem dictum Mokradl 1594 SHGP 205; 1965 HW nr 580. 36 Ap. gw. siga/siha jest karpatyzmem, por. rum. sihl las. W nazwach wd pyncych dorzecza Wisy wystpuje niezbyt czsto, a w toponimii sowiaskiej ograniczony jest do regionu karpackiego; por. Udolph 1979: 388393. 37 Rymut wie n. z ap. byszcz poysk, blask, por. HE XVI 23. Wydaje si jednak, e jest to gwaro-wa realizacja n. Bystrze. 75semantyce s nieliczne, nale do nich: Papry (1966, gw. papry pytka, lecz bystra woda w miejscu, gdzie rzeka chce wydrze koryto SW), Sz(n)ur (1970, gw. ur, por. ap. szur mu i piasek naniesiony przez wod biec i zakryty wod, wic niebezpieczny, te sur prd bystrej wody). Dwie kolejne nazwy mona uzna za metaforyczne, utworzone od apelatyww, ktre konotuj znaczenie zwizane z prdkoci, szybkoci: Sikawka (1593, sikawka38), Rakieta (1965). Z powolnym ruchem wody zwizana jest nazwa Bujawka (XVIXVIII w., bujawka to, co si buja, hutawka) z dorzecza Narwi. Od podstaw uwarunkowanych znaczeniowo waciwociami akustycznymi utworzono jedynie 2 nazwy, ktre dotycz obiektw w dorzeczu Sanu: Szum (1790), Bech (18491854). Ostatni zwizany jest z wyrazem dwikonaladowczym bech o dwiku powstaym wskutek nagego ruchu, uderzenia, por. bechn gwatownie rzuci, wla co lub wyla (SGPRei). Wrd hydronimw derywowanych od podstaw rzeczownikowych tzw. kolorystycz-nych dominuj leksemy zwizane z barw rudaw, rdzaw, oznaczajc czsto te tereny bagienne lub zawierajce rud elaza: Rudawka ((XVIII w.) 1977, 1859, 1867, 19611970 2 , 1967, rudawka woda rudawego koloru na bagnach, na grzskich terenach), Rzawka (1847, gw. rzawka rdzawa woda SGPKar, por. rdza, pokrewne z ruda, rudy). Do tej gru-py nale te hydronimy z podstawami od substantywizowanych przymiotnikw na -awa: Czarniawa (1965), Czernawa (1938, 1961, 1962), Czerniawa (2006), zwizanymi zna-czeniowo z przymiotnikiem czarny, oraz od apelatywu smka (: smoa): Smka (1966), plurale tantum Smki (1971). Etymologicznie z podstaw biay zwizane s odrzeczow-nikowe hydronimy: Bielica (129339, 1416, 1524, 1552, bielica mokrado, bagno40), Bie-lina (1468, 1881, ps. *blina co biaego, biel Sps). Pozostae pochodz od wyrazw, ktre w sposb metaforyczny konotuj okrelone barwy (przezroczysty, biaawy, bysz-czcy itp.): Bbel (1964, bbel m.in. baka, pcherzyk), Gwiazda (2006), Iskra (19611970), Kouszek (19611970), Malonka (1791, 1847, malanka), plurale tantum Ma-lanki (18491854), Pianka (19611970), ko (1425), Szko (19341937, 1964), lina (1413)41, Rubinek (2006, rubinek zapewne od koloru wody lub rolinnoci nadrzecznej)42. Podstawy odnoszce si do waciwoci mineralnych wody motywoway wy-mienione poniej potamonimy. Apelatyw sotwina43, stp. sowina podmoka ka, te rdo sone wzgldnie kwane jest jednym z czciej wykorzystywanych lek-semw w tej grupie. Hydronimy Sotwina (7 obiektw), plurale tantum Sotwi-ny (2), Sotwinka (1) notowane s w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy od Ska-wy przez Rab, Dunajec po San, rwnie w dorzeczu Bugu (1). Po raz pierwszy 38 Por.: stp. sikawka przyrzd do robienia lewatywy, sikado woda wytryskujca spod ziemi; r-do (SEBor). Moe wic istnia w tym okresie neosemantyzm sikawka o znaczeniu strumie wytryskujcy spod ziemi.39 Bielica, str., pd. Drwcy od Gnilszczyzny do Mokrej ( Wisa): Beliza 1293 PrUr I/2, nr 609; Be-lis, belisbach [bez daty] SHGCh 6; Struga a. Bielica p 1965 HW nr 651. Lit.: SHGCh 6, 31, 64, 80. 40 To apelatywne znaczenie zwizane jest z obszarem Mazowsza (por. Sps I 229), a te cztery obiekty pooone s wanie w czci mazowieckiej, te pomorskiej dorzecza.41 Dopuci mona zwizek z ap. lina, ktry w uyciu metaforycznym oznacza mg bezbarwn lub biaaw, gst ciecz, z reguy spienion (Babik 582), por. ps. *slina < pie. *(s)lei- luzowaty, kleisty SEBor.42 Rubinek, str., d. ok. 0,5 km, pd. Bugu ( Narew Wisa), uchodzi w okolicy wsi Mielnik: Rubi-nek, -nka 2006 HPol I 239. 43 Por.: ps. *solty, *soltve bagno, boto ze son wod, *soltwina sona woda mineralna, sone rdo Sps I 122.76 potamonim Sotwina/Sowina pojawi si w rdach w XIV w. (kilkanacie lat wcze-niej ni apelatyw) i dotyczy nieistniejcego ju obiektu w dorzeczu Dunajca, loka-lizowanego koo wsi Zabrze, gm cko, pow. nowosdecki (HE XIII 231). Oprcz wymienionych formacji istnieje te kilka potamonimw od tej podstawy z cecha-mi fonetycznymi wschodniosowiaskimi: Sootfi na/Sotwina (1512), Sootwa (1849), Sootwina (1786, 1890, 1965, 2006), gwnie w dorzeczu Sanu, oraz z cechami fo-netycznymi sowackimi: Satwiny (1962) w dorzeczu Dunajca. Hydronimy te nie wykra-czaj poza teren poudniowo-wschodniej Polski, ktry naley do karpackiego zwar-tego obszaru wystpowania toponimw z t podstaw (por. Udolph 1979: 261268). Liczne s rwnie nazwy od ap. ropa gsta tawa wydzielina gromadzca si w ranach; ropa naftowa i pochodnych. Najwczeniej notowany jest makrohydronim Ropa (1279) 1336, rz. o d. 83,82 km, ld. Wisoki. Pozostae nazwy odnosz si do mniejszych obiektw: Ropa (18491854 3 , 1965, 2006 2 ), Ropienka ((1513) 1616), Ropianka (1965, 2005, ropianka olej skalny, nafta surowa). Hydronimy, a take ojkonimy z t pod-staw skoncentrowane s na jednym obszarze, ktry wyznaczaj geologiczne waciwo-ci terenu zoa ropy naftowej w regionie karpackim (dorzecze Wisoki, Wisoka, Sanu). Inne nazwy zwizane s ze skadem chemicznym wody lub jej waciwociami cieplny-mi i zapachowymi: Bdzina (1892, por. bdzi < ps. *pzdti, wtrnie *bzdti SEBor), Cieplica (1789, cieplica miejsce i rda ciepych wd leczniczych), Kwaszenina (1511, kwaszenina co kwanego), Obornik (1262, obornik mierzwa, gnj gsty na nawz), Pieczynia (1907, pieczynia sone rdo, studnia), Siara ((1363) 1636, siara siarka, te mleko wydzielajce si z gruczow mlecznych w pierwszych dniach po porodzie), Sol-nisko (17861788, solnisko step przesycony sol), Szczawa (1578, 1855, 2006, szczawa mineralna kwana woda). 2.1.1.8. Hydronimy pochodzce od okrele terenuPotamonimy od rzeczownikw okrelajcych teren i jego waciwoci tworz do duy zbir. Apelatywy rnicujce okrelane obiekty na podstawie cech topografi cznych mo-gy by pierwotnie nazwami terenowymi ponowionymi na obiekty wodne, brak jednak ta-kiej dokumentacji w odniesieniu do poniszych formacji. Zwizane s one z rnorodnymi obiektami topografi cznymi znajdujcymi si w pobliu rzeki. Hydronimy od apelatyww okrelajcych obszary kowe, podmoke czka (1425, 17861788), ka (1965), plurale tantum czki (18491854), ki (18491854, XX w.), *g/k (15111523, g ka czsto podmoka, zwykle w dolinie rzeki, poronita niekiedy krzewami), pluralia tantum: gi (18491854), ek (1918), ki (17861788), gi (18491854), ka (18491854, 1964, 1965, 1970, 2006), plura-le tantum ki (1884, 1969), kta (1847, kta zakrt, wygicie terenu; ka), kawa (1884, kawa co, co ma ksztat uku, wygicie, krzywizna, linia wykowata, te k, ka), g (1846, 18491854, 1855, 1983, g las lub ka na botach), ug (1849, 1964, 1970, 2006, ug bagno, mokrado, ka bagnista), plurale tantum ugi (1961), Ryja (1847, 2006, gw. ryja mokra ka Nitsche 1964: 116), Smug (1418, 15111523, 1966 3 , 1969 2 , smug, smuga ka; miejsce nisze midzy polami; kawaek pola; bagno), Smuga (1961, 1965, 1966, 2006), plurale tantum Smugi (1966 2 , 2006). 77Hydronimy od apelatyww okrelajcych pole i jego czci, polany, pustki Bagieniec (17861788 2 , bagieniec pole powstae w wyniku osuszenia bagien), plu-rale tantum Celiny (1539, 1963, gw. celina glina, pole niezaorane), Cupel (1964, cupel cypel, pole ostro wchodzce midzy lasy albo wody, ukadajce si w szpiczasty klin), Kt (18491854), plurale tantum Kciny (17861788, kcina lichy kt; wrbek w lesie pod ktem), Kty (18491854 2 , 18931895), Klin (1961), Klinik (2006), plurale tan-tum Kliniska (18491854, klinisko), Krpa (1390, (1443) 1453, 1404, 1471, 1964, 1965, krpa sucha wynioso na bagnie), plurale tantum ysce (17861788, ysiec ysy, tu: pozbawiony rolinnoci), Niwa (1961), plurale tantum Niwy (1964, 1974), Niwka (1447) 1511/12, 1965, 2006), Obszar (1855), pluralia tantum: Obszary (1892), Opaka (1262, *opaka miejsce strome, niezdatne do uprawy, pnocne44), Opusta (1855, 1965, 2006, gw. opusta kawaek ziemi midzy bruzdami, nietknity lemieszem w oraniu), Ostrw (1610, ostrw miejsce otoczone wod, wyspa SW, por. ps. *o(b)strov wyspa, od ide. pierwiastka *sreu- pyn SEBor), Ostrwek (1965, 1966, 2006), Par (1964, par odg, zaorany ugr), Polanka (1887), plurale tantum Pasy (1973), Polana (17861788), plura-lia tantum: Polanki (1887), Polany (17861788), Plko (1966), Wzor (15621565) XVIII, wzor pole zaorane, uprawne), Dezerta (2006, dezerta pustka, por. ac. desertum pusty-nia), plurale tantum Pustki (17861788 2 , pustka miejsce puste; pole), Zakcie (18491854, zakcie ubocze, stronie). Hydronimy od apelatyww okrelajcych gleb, podoe, miejsce kamienisteCzernica (1781, 1886, 1965, czernica czarnoziem), Glinka (170417, glinka grunt gli-niasty, gatunek gleby nieprzepuszczajcej wody), Glinik (1847, 1961, 1964 3 ), plurale tantum Glinki (17861788, 19611970), Gliniki (1964, 1973), Glinnik (1444, 1489, 1568, 1583, 1597, 18491854, 1964), Glinianka (1965, glinianka miejsce, gdzie kopano lub kopie si glin, d po glinie wybranej na cegy, napeniony zwykle wod), plurale tan-tum Piaski (1839 2 , 1966), Rdzina (1846, 1966; rdzina grunt gliniasty zmieszany z iem, glink popielat i marglem rolniczym), plurale tantum Rdziny (17861788), Ga-za (17861788, gaza kamie polny o znacznych rozmiarach), Kamie (1854, 1974), plu-rale tantum Kamienie (1855), Kamyk (1964), Krzemienica (1961, 1966, krzemienica grunt krzemienisty SW), Krzemienica/Krzemieniec. (1880), Krzemianka (1839, 1900, krzemion-ka miejsce, gdzie wystpuje duo kamieni), Krzemionka (1890, 1963, 1965). W grupie tej wyrniaj si frekwencj potamonimy: Kamianka (: kamianka okrela-jca strumyk lub miejsce kamieniste), Kamionka (: kamionka kupa kamieni45), Kamie-nica (: kamienica kamienioom Sstp, miejsce pene kamieni SW), Kamieniec (: kamie-niec miejsce kamieniste; nagromadzony przez grskie wody stos kamieni; brzeg potoku zasany kamieniami), pochodzce od rwnobrzmicych apelatyww. Wyrazy te stanowi pierwotne nomina loci, oznaczajce miejsca kamieniste, ktre ze wzgldu na czsto uy-cia w hydronimii mogy sta si rwnie terminami hydrografi cznymi oznaczajcymi stru-mienie czy potoki o kamienistym korycie i brzegach. Najwczeniej notowana jest Kamie-44 Na podstawie materiaw toponimicznych wydaje si moliwe zrekonstruowanie apelatywu w tym znaczeniu, por. opacze SEBa II 413.45 Cz autorw monografi i hydronimicznych widzi w tej nazwie derywat odapelatywny z suf. -ka (por. Duma 1999a: 92). Dua liczba obiektw o nazwie Kamionka skania do uznania jej za derywat po-wstay w wyniku czystej onimizacji. 78nica (1235)46, pd. Wisy w historycznej ziemi dobrzyskiej; pozostae obiekty o tej nazwie (9) pooone s gwnie w dorzeczu grnej Wisy po Dunajec. Cieki o nazwie Kamianka (7), notowane od XV w., rozmieszczone s na obszarze caego dorzecza, podobnie jak Ka-mionka (38), rwnie udokumentowane od pocztku XV w. po wspczesno. Potamonim Kamieniec pojawia si jako nazwa 10 obiektw w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San. Hydronimy od apelatyww okrelajcych gry, wzniesienia, pochyoci, stromizny Gra (1507, 1844), Grka (1846, 1855), pluralia tantum: Gry (1965), Grki (18491854, 1965), Goraj (XX w., goraj miejsce grzyste), plurale tantum Grdy (1966, grd miej-sce wrd bagien, wysze i suche, poronite lasem), Grbka/Grpka (1429, grbka wzgrze, stromy pagrek, wznioso ziemi SW), Grbka (17861788), Gru (1965, gro szczyt, gra), Gronik (17861788, 197747, 1961, dem. gronik : gro), Groniczek (17861788 2 , groniczek : gronik), plurale tantum Kopliny (1964, gw. koplina miejsce wyniose, wolne od niegu; ziemia pokazujca si spod niegu wrd odwily), Pagor (1933, pagr wzniesienie, gra), Przegibek (18771905, przegibek miejsce w grach le-ce na pochyoci, przecz), Przypr (1846, przypr strome miejsce), Przysop (17861788, 1844, gw. przysop miejsce na grzbiecie gry, przecz), Skaa (1848, 1965), Ska-ka (2006), Skarpa (1960, 1961, 1964, skarpa pochyy nasyp)/Szkarpa (1962, 1965), Stro-nie (1845, stronie jedna strona gry), Tatra (1937, tatra wysoka skaa SL48), Ubocz (18491854, ubocz pochyo gry, dzia, wierzchowina), Poom (1884), Zawale (17861788 2 , 1845, gw. zawale lekkie nachylenia gruntu). Do tego zbioru zaliczy mona jeszcze nazw Bben (1963, bben, tu moe w przenonym znaczeniu wypuko terenu), ktra w sposb metaforyczny okrela wzniesienie. Inne nazwy zwizane z okreleniami terenowymi Leaje (1888, 1962, leaj legowisko zwierzt), Midzydroe (19611970, 1965, midzy-droe miejsce, przestrze midzy dwiema drogami), Midzygrze (1965, midzygrze), Rwnia (1985, rwnia rwna paszczyzna, rwnina). 2.1.1.9. Hydronimy od podstaw botanicznychWrd potamonimw fl orystycznych spotykamy formacje utworzone zarwno od nazw drzew (pojedynczych, pluralnych, okrele zbiorowych derywowanych sufi ksalnie na gruncie apelatywnym), jak i krzeww, bylin oraz traw. Podstawa brzoza w hydronimii (podobnie jak w ojkonimii) jest do czsta na tere-nie caej Polski (por. SPWT 76). Apelatywy hydronimiczne z t podstaw s zrnicowa-46 Por. te nazw wsi Kamienica, notowan od 1434 r. (NMPol IV 285). 47 Groniki, pot., d. 2,20 km, d. Poniwca ( Wisa): Gronik 1977 Geoportal, Mp-25(Ustro); Potok Groniki 1989 Geoportal, Mp-10(Ustro); Potok Gronik 1995 Geoportal, Mp-50(Skoczw); Groniki, -w 2006 HPol I 82. 48 Wyraz powsta w wyniku apelatywizacji oronimu. Nazwa Tatry jest przedsowiaska, zapewne od ide. *ter-, por. sanskryckie trman szpic supa ofi arnego, grec. kraj umarych, pierwot-nie moe otcha, bezde. W odmianie zredukowanej i zreduplikowanej kontynuowane moe przez ps. *trtra gaz, wzgrze skaliste, skaa Sownik staroytnoci sowiaskich VI 3435. 79ne: od formy niemotywowanej brzoza, przez deminutywn brzoska/brzzka, po postaci derywowane sufi ksalnie o znaczeniu las lub lasek brzozowy: brzezie, brzezina/brzeziny, brzezinka/brzezinki, brzenica, brzenik, brzozowiec, brzenica (Sstp). Na badanym obsza-rze odnotowano nastpujce potamonimy motywowane tymi podstawami: Brzoza (1448, 15641565, 1989), Brzska (1530, 1542), Brzzka (1967), Brzezie (1965), Brzezina (17861788 3 , 2006), plurale tantum Brzeziny (17861788), Brzezinka (1844, 1880, 1964, 1985, 2006), plurale tantum Brzezinki (1525), Brzenica (1317, 1322, 1328, 14701480, 1880), Brzenik (18491854, 1966), Brzozowiec (1519). Od wyrazw motywowanych przez podstaw buk-, takich jak: bucznik, buczyna, buko-wiec, bukowina o znaczeniu las lub lasek bukowy (SGPRei), utworzono 4 hydronimy okre-lajce 15 obiektw: Bucznik (17861788, 1846, 1964 3 , 2006), Buczyna (17861788), Bukowiec ((1444) XVI w.49, 1524, 188450,1965, 2006), Bukowina (17861788, 1962, 2006). Wszystkie te obiekty zgrupowane s w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po dorzecze Sanu.Na 13 potamonimw z podstaw db- (nazywajcych ponad 40 obiektw) tylko jeden pochodzi od wyrazu podstawowego: Db (14141425); od form deminutywnych utwo-rzono dwie nazwy: Dbek (1457) i Dbczak (1964). Pozostae hydronimy pochodz od rzeczownikw motywowanych: dbie, dbrowa, dbrwka, dbica, dbina, dbinka, db-czyna, dbnica, dbowiec, poddbie, oznaczajcych las, lasek, gaj dbowy, miejsce pod dbami (Sstp, SGPRei), por. Dbie (1965, 2006), Dbrowa (1379, 18491854 2 , 1963, 1965, 1973), Dbrwka (1538, 17861788, 1878, 1884, 1885, 1880, 19361937, 1938, 1965 2 , 2005, 2006 5 ), Dbczyna (1965 2 ), Dbica (1585), Dbina (1845, 1961, 1965 4 ), Dbinka (1964, 2006), Dbnica (1459, 1902), Dbowiec (1931), Poddbie (1567). Wikszo ciekw o wymienionych nazwach znajduje si w dorzeczu grnej pra-wobrzenej Wisy po San (27), take rodkowej a po Narew (6); pozostae (9) wystpuj w czci lewobrzenej po Pilic. Podstawa grab- tkwi w 5 hydronimach nazywajcych 10 obiektw. Podobnie jak w wy-padku innych nazw fl orystycznych rzeczowniki motywujce hydronim oznaczaj miejsca, gdzie rosn graby: Grabwka (1510, 1845, 1965, 2006), plurale tantum Graby (2006), Grabina (2006 2 ), Grabnik (18491854 2 ), plurale tantum Grabniki (18491854). Cie-ki pooone s gwnie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy. Od apelatywu jawor utworzono jeden potamonim Jawor (18491854, 1964, 1966) okrelajcy trzy obiekty. Rzeczownikowe derywaty oznaczajce miejsca, gdzie rosn jawory, stay si podstaw nazw kolejnych 10 obiektw: Jawornik (1526, 1531, 1836), Jaworznik (1827), plurale tantum Jaworzniki (1415), Jaworzyna (1846, 1847, 1962, 1964, jaworzyna gaj jaworowy, miejsce zarose jaworami), Jaworzyna/Jaworzyny (1846). Wyraz joda i pochodne uformoway 4 potamonimy (dla 6 obiektw): Joda (1520), Jelnia (1965, jedlnia joda), Jedlina (17861788 2 , 1845, jedlina las jodowy), plurale tantum Jedliczki (17861788, dem. jedliczka joda).Rzeczowniki zwizane z podstaw lipa tworz gniazdo 5 potamonimw: Lipa (1885, 19611970), Lipka (1503, 1966, 2004), plurale tantum Lipki (1643, 17861788), Lipnik 49 Por. n. wsi Bukowiec 1580 NMPol I 451.50 Odnotowana take n. m. Bukowiec (1961) oraz n. lasu Bukowiec 1964 HE XIII 21, 28.80(17861788, 1965), plurale tantum Lipinki (1855, 1884). Najwczeniej, bo ju w XV w., odnotowano nazw Lupka (1483, z wahaniem lu- > li- w nagosie), w dorzeczu Bugu. Z wyrazem olsza/olcha i pokrewnymi, takimi jak: olszyna olcha, las olchowy, olszynka, olszowiec las olszowy (SGPRei), zwizanych jest 6 potamonimw (dla 18 obiektw): Ol-sza/Olcza (1846), Olszyna (17861788, 18771905, 1886, 19611970 2 , 1965 2 ), plura-le tantum Olszyny (1881, 1886, 1965, 1966, 1971), Olszynka (1937, 1965, 2006), Olszowiec (1961, 1983). Obiekty o tych nazwach zgrupowane s gwnie w dorzeczu grnej (zwaszcza prawobrzenej) Wisy, jeden znajduje si w dorzeczu Biebrzy. Od rzeczownikw leszcz, leszczyna i pochodnych utworzono 5 nazw wodnych (dla 8 obiektw): Liszcze (1847, 1942)51, Liszczyna (1787), plurale tantum Leszczyny (1846, 1965), Leszczynka (2006), Laskowiec (1629, 17861788, 2004, laskowiec gaik leszczynowy). Do omawianej grupy formacji nale take potamonimy z apelatywem osika i pokrewnymi w podstawie: plurale tantum Osiki (17861788, gw. osika topola), Osina (18491854), plurale tantum Osiny (2006), Onica (1518, onica osa, osika). Apelatywy okrelajce inne drzewa lub ich skupiska stay si podstaw pojedynczych nazw wodnych, gwnie singularnych: Chojna (1343), Czrzenia (1333, 1456), Jabo (1428)52, Rokita (18021803, 2003, rokita), Sosna (2006), Szczyp (1883, gw. szczep, szczyp ja-bo SGPKar), Topola ((1440) 1511/1512), Trzen(i)a. (16601664), Wierzba (1964); Borcok (17861788, borczak sosna, por. bug. sosna, sosenka), Cisowiec (17861788), Ispina (17861788, ispina drzewo ispy, wiklina, gitkie gazki, mode wici), Iwina (1891, 1855, iwina drzewo iwy, gatunku wierzby), Rokitka (1847, dem. rokitka), Smerek (1529, 18491854), Smreczyna (1964, smreczyna wierk), Smyrek (1962), Sosenka (1919), Soli-na (1960, solina sosna), Sonica (17861788, sonica sosna SW), Sonina (18491854, sonina las sosnowy), wirek (18491854, wierk), plurale tantum Jasiony (1855), Jasiono-wiec (1511, jesionowiec skupisko drzew jesionowych SGPRei), Modrzewie (1961, modrzew). Na uwag zasuguj potamonimy, w ktrych podstaw jest jak si wydaje apelatyw winia, stp. i dial. wisznia, ps. *vina drzewo owocowe (SEBor). Pochodzenie nazw dwu obiektw w dorzeczu grnej Wisy: Wisznia (1519), dzi Winia, pd. Brnia ( Wisoka), oraz Winia (1966), dzi Stara Winia, ld. Wisoki (HE XV 158), nie budzio wtpliwo-ci. Hydronim Wysznia (1358), Winia (1565), dzi Wisznia, pd. Sanu (d. ponad 80 km) mia natomiast kilka objanie. J. Rozwadowski (1948: 269) odnajdywa tu stary rdze indoeuropejski, ten sam co w n. Wisa; za t propozycj opowiada si rwnie J. Rieger (por. HE XVIII 123). Z. Babik uzna nazw za rodzim, podajc trzy moliwe motywacje: od przym. *vynij grny w odmianie prostej, od ap. *vina lub od archaicznego przym. *vin(j)j winiowy, lub od ap. *vi rolina botna z suf. -n (Babik 620). Potamonimy od apelatyww typu las, br, gaj, gszcz, oznaczajcych oglnie rolinno i miejsca zwizane z tymi oglnymi okreleniami, zostay wczone do grupy fl orystycznej53: 51 Pierwotna jest raczej posta Leszcze, od gw. leszcz leszczyna, w l. mn., wtrnie singularyzacja na-zwy. Posta Liszcze to wynik przejcia e >i; podobnie w n. Liszczyna. 52 Jabonka, rz., d. 30,92 km, pd. Gaci ( Narew Wisa), uchodzi koo wsi Milewo: super r. Yablon 1428 MkM I nr 681; fl umine Jablon (1435)1456 SHGMz(MK 3, 173v); fl uvium Jablonya 1472 SHGMz(MK 6, 17v); fl uvii Jablony 1496 SHGMz(MK 9, 206v); torrentis Jablona 1521 SHGMz(MK 32, 102v103); na rzece, ktr zowi Jablona (1565) Lumaz II 85; Jabonka, Jabonna 1882 SG III 344; Jabonka a. Jabo a. Jabonna a. Ga a. a. Jabonia> 1965 HW nr 469; Jabonka, -i 2006 HPol I 89. 53 Podobnie jak w opracowaniu R. Mrzka (1990: 53). 81Br (1885), Borek ((1349) 1570, 15641565, 2006), Gaj ((1765) XVIII w., 19611970 2 , 1966), Gaik (19611970), Gszcz (17861788, 1964), Gzdek (2006, dem. gzdek : gzd las, por. ps. *gozd Sps), Gwodziec (17861788, 18491854, gwodziec lasek), Kru-chynia (17861788, kruchynia gstwina), Lasek (17861788 2 ), pluralia tantum: Lasy (1889), Laski (1938), Lesiska (1961), Narty (1966, stp. nart las54), Porbka (1983), Porbki (17861788, 18491854, dem. porbka : porba zagajnik SGPKar), Podlasie (17861788, podlasie teren pooony pod lasem), Podlesie (1884, podlesie), Przylasek (17861788, 1875, 1964, przylasek may lasek przy wielkim), Sady (18481854).Od okrele krzeww i krzewinek utworzono 15 hydronimw: *Bestwina/Bezwina (17861788)55, Borzyna (1847, borzyna borwka, brusznica), Ciernwka (18021803, ciernwka jeyna), Jagdka (2006), Kalina (17861788, 1965), Malina (XVI w.), Ma-linka (1724), *Ostryny/Ostrny (17861788, ostryna jeyna SW), Malenie ((1446) 1456, 1791, *malenie malinowe zarola, zbiorowisko malinowych krzeww; maliniak), Malennik (1965, malennik maliniak, zarola malinowe), Maliniak (1964), plurale tantum Malinowiska (17861788, malinowisko miejsce, gdzie rosn maliny). Byliny, trawy, roliny uprawne, zboa w podstawach potamonimw reprezentowane s w nazwach: Bylina (1937), Chmielnik (1554), Dzierzga (1426, dzierzga rzsa wodna SpXVI), Kapunik (17861788, gw. kapunik pole pod kapust albo po kapucie), Kicz (1883, kicz paka, trzcina, pczek rokiciny), Kobylak (1964, kobylak szczaw koski), Kocanek (17041725, 1855), Kocierz (1934, bliej nieokrelona rolina lub jej owoc), Ko-sina 18491854, kosina rolina cielca si), pluralia tantum: Kotyska (1938, kotyski, ko-tyszki gazki rokity, z modymi, nierozwinitymi pkami), Kozielce (1964, kozielec m.in. kozio, samiec kozy, ale te gatunek roliny, zawiek ty), cze (1963, cze gatu-nek roliny), opie (1884), plurale tantum Makowiska (1895, makowisko), Narwa (1965, gw. narwa narost, porost trawy, dar, darnina), Ostrek (2006, dem. ostrek : ostrg), Owies (17861788), Palczawka (18491854, palczatka rolina z rodziny traw), Paleczni-ca (1351, palecznica rolina z rodziny traw), Paprotka (2006), Pasternak (1846, paster-nak gatunek roliny), Rogo (19611970, rogo, rogoa sitowie), pluralia tantum: Run-ki (1964, runek rumianek), Ruty (18491854, ruta), Rzepka (2006, dem. rzepka : rzepa), Rzepnik (1576, 1963, rzepnik gatunek roliny), Rzeucha (19611970), Rzoska (1961, rzska rzsa, rodzaj roliny wodnej z zanikiem nosowoci), Tatarka (1409, 1980, tatar-ka gryka), pluralia tantum: Trzciny (1971), Trzcionki (17861788), Sita (1965, gw. sit trzcina), Wosienica ((1285) 1643, 19361939, wosienica gatunek trawy SW), Wosie (17861788, gw. wosie, wosi trawa twarda rosnca na brzegach bagien SW). Szerszego omwienia wymaga mazowiecka n. Gielnica, pniej Gieczanka56. W Sowniku staropolskim odnotowany zosta ap. gielnica tasznik pospolity (te w tym 54 Apelatyw nart jest derywatem od wyraenia przyimkowego *na rt na szpicu, na kocu: rt co wysunitego ku przodowi, ostry szpic, czubek czego, por. kasz. nrt m.in. kraniec, przyldek SE-Kasz III 325327. Nart, Narty to czsta nazwa lasw oraz wsi w Wielkopolsce, w tym na Kujawach, oraz na Mazowszu; por. NMPol VII 351. 55 Toponimy typu Bestwin, Bestwina, Bestwiny, wystpujce w Polsce, a take w Czechach i Rosji, wiadcz o istnieniu ap. *bestwina, zwizanego z ps. *bz, *bzd bez Sambucus; por. NMPol I 125. 56 Gieczanka, str., pd. omyczki ( Narew Wisa), uchodzi koo Konarzyc: na rzece Galnizi, rzece Gielniczi, rzece Gielnizi (1565) Lumaz II 74; Gieczanka 1839 MpKwat V 2; Gieczanka 1965 HW nr 470. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67. 82samym znaczeniu igielnik57) i wanie ten wyraz moe by podstaw motywacyjn hydro-nimu utworzonego w procesie czystej onimizacji, cho niewykluczona jest rwnie geneza batycka, por. lit. geltas ty, tawy SESmocz 167. E. Rzetelska-Feleszko (1978b: 67) wie n. Gielnica z podstaw *gltn/*gltn, por. stp. i dial. giel kawa chleba, dial. gielnik kawaek chleba, sera, gieka gaka np. chle-ba; niedojrzay owoc na drzewie, o niejasnej etymologii, te ps. *gln luz, lepka, cignca si substancja i *glj ziemia gliniasta, lepka (Sps). Pniejsza posta hydro-nimu pozostaje w zwizku z nazw lecej u rde strumienia wsi Gieczyno, powiad-czonej od 1414 r. (NMPol III 124125).Kilkanacie potamonimw trudno jest zakwalifi kowa do okrelonego zbioru seman-tycznego, pochodz one od apelatyww, ktre mona czy oglnie z rolinnoci: Chmyz (19611970, chmyz drobny chrust, badyle, chwasty; krzew liciasty, krzaczasty; niedorod-ne zboe), Kierzek ((1442) 1456, 1839), Korze (1894, 1938), Korzeczek (1855, gw. korzy-czek korze), Somka (1889, 1966), pluralia tantum: Chrusty (1963), Krzaki (17861788), Strcze (17861788, strcze strki), Wikle (1847, wikle chaszcze), plurale tantum Wisy (1966, wis zarole, zielsko czepne, zachwaszczone), Wyszulec (1845, wyszulec wisz, wi-szar, ktrym pokrywaj strzechy).2.1.1.10. Hydronimy od podstaw zoologicznychPotamonimy od nazw zwierzt stanowi mniej liczn grup ni nazwy pochodzce od okrele botanicznych. Podstawami nazw wodnych stay si okrelenia zarwno zwierzt yjcych w wodzie, jak i na ldzie, nazwy ryb, owadw, ptakw i ssakw. Niewiele jest hydronimw pochodzcych od nazw gatunkw ryb, s one notowane gwnie wrd cie-kw grnej Wisy: plurale tantum Jawice (1962, jawica gatunek ryby), Karasie (1966, kara), Leszcz (17861788, leszcz58), plurale tantum Leszcze (17861788, 1964), Lipie (1846, lipie ryba ososiowata), Mitus (2006, mitus ryba). Od okrele pazw i gadw pochodz potamonimy: aba (1964) i Jaszczurka (2006). Liczn grup stanowi nazwy wodne utworzone w wyniku onimizacji mian ptakw: Ceranka (1787), Cieciorka (1534 2 )59, Cietrzew (17861788), Dropa (2006, dropa ptak, grzyb), Dzicioek (1979)60, Gawron (17861788), Jaskka. (1970), *Jastrzb/Yostre (1402), Kania (1664, 1883, 1966, 2006 3 , kania ptak drapieny z rodziny sokow, te nazwa grzyba), Kruczek (1784, kruczek czarny gob; owad, turku podjadek), Kukaw-ka (1882, kukawka kukuka), astawka (1893, gw. astawka, lastawka jaskka), Nur-ka (1929, nurka nazwa dzikiej kaczki), Sikorka (1889), Ska (1962, sonka, ska ptak 57 Nazwa zwizana z charakterystyczn wysok odyg, z osadzonymi owocami przypominajcymi szpilki. Wedug informacji mieszkaca tego terenu tasznik pospolity ronie nad brzegami bezimiennego dzi strumienia. 58 Oprcz gatunku ryby ap. leszcz, leszcza oznacza w gwarach te leszczyn, ga leszczynow bd kij leszczynowy, a wic nie mona wykluczy motywacji fl orystycznej.59 Obie nazwy notowane s w jednym dokumencie, a midzy obiektami, ktre okrelaj, istnieje re-lacja dopyw recypient. Trudno wic orzec, czy powstay rwnoczenie od apelatywu, czy jedna z nich jest ponowieniem. 60 Notowana jest rwnie n. ter. Dzicioek, a rzeka przepywa przez rezerwat ptakw w okolicy os. Brzza (gm. ochw, pow. wgrowski).83z rodziny bekasw), Wilga (1964). Do tej grupy mona zaliczy rwnie dwa potamonimy w formie plurale tantum: Jastrzbki (1965) i Kawki (1966)61. Wrd hydronimw od apelatyww entomologicznych wyrnia si wczesn doku-mentacj nazwa Muszka (1326, dem. muszka : mucha), redniowieczny wariant n. Siemie-chowianka62. Pozostae notowane s w XIX i XX w.: Komar (1965), Mrwka (1893), Mu-cha (19611970, 1970, 1980), Pszczka (1859), uk (2006). W podstawach 25 hydronimw utworzonych od nazw ssakw spotykamy zarwno rze-czowniki w formach podstawowych, jak i deminutywnych (w rwnych proporcjach). Naj-starsze powiadczenie ma n. rz. Wieprz (1236), okrelajca najduszy (348,67 km) obiekt w tej grupie. W starszej literaturze nazw t czono z apelatywem wieprz (por. Rozwa-dowski 1948: 293), J. Udolph (1990: 296300) wywodzi hydronim, podobnie jak i inne z t podstaw, od ide. *vipro- krty. Z. Babik (609) powraca do tradycyjnego czenia nazwy z bato-sowiaskim apelatywem oznaczajcym samca wini. Potamonim Wieprz (17861788) identyfi kuje rwnie mniejszy obiekt w dorzeczu Skawy. Kolejnym hydroni-mem zoologicznym, ktry by przedmiotem wielu analiz etymologicznych, jest mazowiec-ki Horz (1406, orz, horz ko, rumak, waach Sstp), dzi Orz, ld. Narwi. J. Udolph (1990: 224) odrzuci sugerowany przez M. Vasmera zwizek ze sowiaskim ap. or ko, ogier i zaproponowa etymologi staroeuropejsk, od *er-/*or- porusza si szybko. Z. Babik (490491) podwaa t hipotez i opowiada si za rodzim motywacj. Pozostae hydronimy pochodzce od nazw zwierzt to: Jele (19341937), Koza (1880), Maciora (2006), Niedwied (15641965, 1564), Pech (1418, pilch gryzo, szczur63), Suka (1892), Tur (1963), Wydra (18491854), plurale tantum (?) Zebrze (17861788, zbr/zbrze ubr SEBor); od apelatyww deminutywnych: Byczek (1963), Konik (1839, 1880), Nied-wiadek (1964), winka (1531, 1890, 1960, 1961, 1965, 1972, 1983, 2006), Wieprzyk (1961). W grupie tej zwraca uwag czste wystpowanie apelatyww: wieprz, wieprzyk, winka w funkcji nazw rzecznych, co jest uwarunkowane bytowaniem dzikich wi nad brzegami rzek. Podstawami kolejnych potamonimw s nomina loci okrelajce miejsca bytowania zwierzt: Gawroniec (1937, 1965, 197264, gw. gawroniec miejsce, gdzie zbieraj si gaw-rony SGPRei), Wilczyniec (1846 2 , wilczyniec miejsce wrd lasu, gdzie gromadz si wilki), Zwierzyniec (1963), abieniec (17861788, abieniec miejsce, gdzie lgn si aby, 2006), abiniec (1789, 1965, 1966), abnik (1848, 1965 2 , gw. abnik miejsce, gdzie jest duo ab SGPKar). Niewykluczone, i pierwotnie byy to nazwy terenowe po-nowione na obiekty wodne. 2.1.2. Hydronimy od podstaw kulturowych, zwizanych z dziaalnoci czowieka 2.1.2.1. Hydronimy od terminw hydrografi cznych oznaczajcych obiekty sztuczne Wrd potamonimw zwizanych z tzw. krajobrazem kulturowym dominuj formacje utworzone od leksemw oznaczajcych rne typy sztucznych obiektw wodnych. 61 Notowana jest te w tym samym czasie rwnobrzmica nazwa terenowa.62 K. Rymut dopuszcza te motywacj przez n. os. Muszka (HE XIII 224). 63 J. Udolph zalicza n. do staroeuropejskich od ide. *pel-/*pol- (HE X 121), natomiast E. Bilut (tame) i Z. Babik (500) wi n. z ap. pilch (z realizacj sonatu l najpierw jako o, pniej e).64 Tu te jest notowana n. ter. Gawroniec 1972 (HE X 45).84Mynwka. Najczciej reprezentowanym apelatywem w tej grupie terminw jest mynwka sztuczna odnoga rzeki albo strumienia, prowadzca wod na koo myskie. Hydronim Mynwka okrela ponad 100 obiektw, notowanych w w. XVIII (5) i XIX (14), wikszo jednak ma dokumentacj wspczesn. Mynwki spotykamy gwnie w dorze-czu grnej Wisy przez dorzecze Raby, Dunajca, Sanu, czciej w prawobrzenej czci ni lewobrzenej, take w dorzeczu rodkowej Wisy, wrd dopyww Bugu i Biebrzy oraz Bzury i Brdy. S to zazwyczaj niewielkie cieki, cho w kilku wypadkach Mynwka jest nazw oboczn (zapewne odcinkow) wikszych rzek, np.: Mynwka (1854), dzi Sooki-ja, rz. o d. 89,45 km; Mynwka (1965), dzi Gieczewka, rz. o d. 50,27 km, czy Mynw-ka (1938), dzi Grbka, rz. o d. 40,57 km. Podobne znaczenie co mynwka ma apelatyw mynka, ktry sta si podstaw hydronimu Mynka (1789, 184865, 1880, 1962, 1993, 2006) i plurale tantum Mynki (1849, 1962).Kana. Apelatyw kana (z ac. canalis rura, rw m.in. rw napeniony wod cie-kow; rw do odpywu lub dopywu wody (SW) wystpuje do licznie w hydronimii. Odnotowano 28 obiektw o nazwie Kana, z ktrych dwa maj dokumentacj dziewit-nastowieczn, pozostae wspczesn. Pojawiaj si rwnie nazwy od postaci deminu-tywnych: Kanalik (1961 2 ) i Kanaek (1965, 1976). Wikszo dotyczy obiektw po-oonych w grnym dorzeczu prawobrzenej Wisy. W zestawieniu zwraca uwag nazwa Kanar (1975), pd. Pszczynki, ktra wywodzi si od gw. lskiego ap. kanar kana. Przykopa. Apelatyw przykopa oznacza rw krtki; sztuczne koryto, ktrym wod z po-toku skierowuj do myna lub tartaku (SGPKar). Utworzono od niego nazwy (singulare i plu-rale tantum) 24 ciekw, notowanych od XVIII w., por. Przykopa (178688), obiekt w dorze-czu grnej Wisy, pozostae w XIX i XX w. Wczeniej notowane s potamonimy od wariantu przekopa: Przekopa (14701480,.XVI w.66), plurale tantum Przekopy (1423). Nazwy te maj starsz dokumentacj ni Mynwka (zob. wyej). Wystpuj te hydronimy, pochodzce od apelatyww wariantywnych, takie jak: Przypopa (1965), Krzykopa (1964, 1965, 1966), Krzy-popa (1964 2 ), Krzepopa (1965), zapisane w XIX i XX w., oraz od formy deminutywnej, por. plurale tantum Krzypopki (1965). Cieki o tych nazwach spotykamy gwnie w dorzeczu grnej Wisy, z zagszczeniem w czci prawobrzenej (ponad 20 obiektw). Rw. Apelatyw rw przekop, poduny d wykopany w ziemi (SEBor), notowany od XV w., wraz z form deminutywn rowek, sta si take podstaw potamonimw. Roz-mieszczenie geografi czne ciekw tak nazwanych (ogem 28) nie wykazuje cech charak-terystycznych. Hydronim Rw zosta odnotowany ju w 1466 r. i dotyczy lewego dopy-wu Wisy koo Ciechocinka, natomiast w XVIII w. zapisano dwie takie nazwy, w XIX 4, a pozostae wspczenie. Rybnik. Oglnosowiaskim terminem oznaczajcym staw, staw z rybami jest apela-tyw rybnik (por. Jurkowski 171: 65). W dorzeczu Wisy motywuje on nazwy wd stojcych, a od XIX w. take nazwy wd pyncych. Odnotowano 4 cieki o n. Rybnik i 1 o n. Rybniczek (: dem. rybniczek), wystpuj one w dorzeczu Sanu i jeden w dorzeczu Narwi. Wtok. Staropolski apelatyw wtok rw naturalny lub przekop, kana prowadzcy wod, (Sstp), kana murowany, kana wodny sztuczny (SW) jest ostatnim w tej grupie terminem 65 Cho hydronim jest notowany dopiero w XIX w., to ze wzgldu na znaczenie podstawy jest on ra-czej pierwotny w stosunku do n. m. Mynka, zapisanej w XV w. (NMPol VII 180). 66 Obiekt ten zosta omwiony w dwu monografi ach, por.: HE IX 51 i HE XVI 115.85bdcym podstaw wikszej liczby hydronimw. W dorzeczu Wisy spotykamy 6 obiektw o n. Wtok i 2 w plurale tantum Wtoki. Nazw Wtok (okrelajc obiekt o d. 23 km) od-notowano po raz pierwszy w 1890 r. w dorzeczu Dunajca; pozostae zapisy, pochodzce z w. XX, dotycz obiektw pooonych w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po Wisok. Roz-mieszczenie hydronimw w poudniowo-wschodniej Maopolsce zbiene jest z zasigiem gwarowym apelatywu, ktry jest zapewne archaicznym derywatem odczasownikowym, por. pol. wciec < ps. *vtekti wpyn do wewntrz, w gb czego (Bory 1975: 154155). Inne hydronimy majce po kilka referentw, notowane wspczenie to: Fosa (7), lu-za (5), Burzowiec (3, od ap. burzowiec kana burzowy), plurale tantum Sadzawki (3). Na specjaln wzmiank zasuguje hydronim Kineta. (1964), dzi Kana Jadownicki, oraz Kineta (2006), ld. Wisy. Jak ustali Z. Babik (2005: 184), ap. kineta (z niem. Knette) jest terminem oznaczajcym rodzaj wykopanego rowu, te dren, studzienk kanalizacyj-n, rowek w studzience kanalizacyjnej, sztucznie pogbione dno morza. K. Rymut czy n. Kineta z antroponimem Kinet (por. HE XII 81).Pozostae nazwy kulturowe od leksemw hydrografi cznych: Akwadukt (1966, akwe-dukt wodocig nadziemny doprowadzajcy wod ze rde grskich, ktrymi woda py-na na zasadzie naturalnego spadku, stosowany obecnie gwnie w melioracjach, por. ac. aquaeductus), Doprowadzalnik (2006, gw. doprowadzalnik rw doprowadzajcy wod SGPRei), Jaz (1965, 1966, jaz m.in. sztuczna tama, grobla zwracajca wod na koo my-skie; pot przez rzek do wstrzymywania i owienia ryb, te gw. miejsce pytkie, cz-ce gbsze wody), Riwa (1855, gw. rywa rw), Stoa (XVI w., dwa obiekty w dorzeczu Przemszy, ap. stoa, sztoa, sztolnia rw, przykop, kana, te szyb grniczy), plurale tantum Stoy (1528), Tamy (1965), Ulga (1962, ulga kana przeciwpowodziowy), Zasta-wa (17961802, zastawa rodzaj zbiornika na ryby), Wgroda (1971, 1983, gw. wgroda ogrd, te pot, miedza, tu moe tama, jaz). 2.1.2.2. Hydronimy od apelatyww zwizanych z gospodark len, roln, hodowlanNazwy wodne tej grupy utworzone zostay od rzeczownikw, ktrych znaczenie odnosi si do pozyskiwania nowych terenw przez karczowanie i wypalanie lasw, do uprawy roli, hodowli, ogrodnictwa, pszczelarstwa. S to: Bar (1561), Binduga (1966, binduga miejsce przy rzece, gdzie drewno spawiaj, por. rdniem. bindinge poczenie), Brodo (1848, brodo), Cercha (1895), Cerhel (17861788), Cyrhla (1846), Czerszla (1962, 2006, gw. cerhla polana na miej-scu wytrzebionego lasu, te nazwa osiedla powstaego na miejscu wytrzebionego lasu67, stp. czerl cz lasu, w ktrej drzewa uschy po wyciciu na pniach obrczkowatych pasw kory), Dyl (19611970, dyl tarcica, gruba deska, bal), Gnojnik (1849 1854), Grd (19611970 2 , 1960, grd ogrodzona ka; miejsce ogrodzone), Grdza (1965, grdza ogrodzenie, miej-sce ogrodzone), Kadub (17861788, kadub pierwotnie pie wydrony wstawiony w ziemi do ujcia wody rdlanej), pluralia tantum: Kadubki (1964), Limirzyska (1845, 1855, lemie-rzysko miejsce po wypaleniu wgli), Karczunek (1959), Karpa (1965, karpa pniak, karcz, koda w rzece czy w stawie, o ktre moe zaczepi d czy sie rybacka), plurale tantum Kopaliny (1847, 2006), Kopanina (2006, kopanina d, zagbienie w ziemi; karczowisko), Kopa (17861788, kopa naczynie wydrone w drzewie, niecka), Kozieniec (17861788, 67 Por. W. Herniczek-Morozowa, Terminologia polskiego pasterstwa grskiego, Wrocaw 1975, 4748. 861938, 1961, kozieniec pomieszczenie dla kz; rolina z rodzaju wiciokrzeww), an (1849, 1965), az (18491854, 1965, az grunt uprawny na miejscu wyrobionym w lesie, czyli wy-citym i wypalonym), plurale tantum azy (1884), azek (1965 2 , dem. azek : az), plura-lia tantum: azki (1849, 1964), aziska (17861788, 1964, azisko), owisko (1884, owisko), Matnia (1965 3 , matnia cz sieci rybackiej, puapka), Milerz (1477, 1965, milerz/mielerz stos drzewa, z ktrego wypala si wgle, uoony na ksztat stogu), plurale tantum Milerzy-ska (1433, mielerzysko kotlina okryta prochem wglowym, po skoczeniu wglenia), Moczy-do (1391, 1786 2 , 2003, moczydo stawek, kaua a. d z wod do moczenia lnu i konopi, zbiornik wody), Mocznik. (1960, gw. mocznik miejsce gdzie si moczy len SGPKar)68, Mra-nica (1895, 1964, 2006, mranica rodzaj zagrody dla byda; miejsce w grach, gdzie zimoway i kociy si owce), Nawrocie (17861788, nawrocie partia gruntu opuszczona podczas orania SGPRei)69, Otoka (1931, otoka obszar leny z ulami, pasieka), Paciorka (1496, gw. paciorka cz midlicy do otukiwania konopi, por. te pacirka pacierz), plurale tantum Paleniska (1597), Pasieka (1883, 1846, 1886, 1961, 2006 2 ), plurale tantum Pasieki (1964), Pasionek (17861788 3 , gw. pasionek pastwisko, ka przeznaczona do wypasu byda), Pasternik (18491854, gw. pasternik pastwisko), Pastewnik (1846, 1966, pastewnik pastwisko, szcze-glnie ogrodzone), Pastornik (1846), Pastwisko (1973, pastwisko), plurale tantum Pastwiska (17861788, 1971, 1973), Pachta (1513) 1518, pachta jama po wydobytym kruszcu), Po-sa (1712, posa kaway ziemi ornej pord wykarczowanych lasw), Puczka (17881792, puczka miejsce, urzdzenie suce do pukania), Porba (1847, porba miejsce po wyr-banym lesie Sstp), Potas (1846, potasz, pota wglan potasu, popi z drzew palony i stopio-ny), Pooga (17861788, pooga poar), Przegon (15111523, przegon miejsce przeprawy byda przez rzek), Przesieka (1839, 1909, przesieka wycity las), plurale tantum Przygony (1963), Rubomiska (!) (1846, rbanisko wyrbany las), Rudnik (1565 2 , 1839, 1931, 1964, 1972, rudnik kopalnia rudy), plurale tantum Ryska (1880, rysko pole po pszenicy, jczmie-niu), Sadziska (1965, *sadzisko sad owocowy), Skotnia (1965, skotnia wygon, droga koo lasu do pdzenia byda), Szkotnia (1963), Skotnica (1486, 1855, 2006, skotnica droga dla by-da na pastwisko), pluralia tantum: Smolarki (17861788), Soliska (17861788, 1846, solisko miejsce, gdzie sypano sl dla owiec), Spaleniska (17861788), Spawie (1964, spawie dua skrzynia zbita z desek, uywana do transportu ryb na rzekach SGPKar), Stog (1966, stog, stg brg), Stos (1962, stos), plurale tantum Strgi (17861788, gw. strga miejsce zagrodzone do dojenia owiec), Szychta (1867, szychta wielki skad drewna pod goym niebem), Sztolnia (1964, sztolnia poziome lub lekko nachylone wyrobisko korytarzowe prowadzce ze stoku w gb gry), cierniwka (1885, gw. cierniwka pole po skoszonym zbou), Trzebierz/Tr-bierz (1979, trzebie karczunek), Wygon (1962, 1965 2 , wygon pastwisko), plurale tantum Wygoniska (1884) 1934, wygonisko pastwisko Sstp), Wyrumbaniec (1789, wyrbaniec miej-sce po wyrbanym lesie SGPRei), Zagacie (1961, zagacie zagony daleko w polu pooone), Zapocie (1965, zapocie miejsce za potem, pastwisko za potem), arnowiec (1787, arno-wiec kamie myski arnowy, te rolina). Najstarsze z tej grupy hydronimw wi si z gospodark wypaleniskow i pszczelarstwem, por.: Milerz, Milerzyska, Paleniska, Bar, oraz z przetwarzaniem lnu, por. Moczydo.68 K. Rymut jako podstaw hydronimu gwarowego podaje czasownik moczy czyni mokrym, zwil-a(HE XV 140). 69 J. Rieger jako podstaw motywacyjn podaje ap. nawrt (HE XVII 172).87Podstawy poniszych nazw nie cz si bezporednio z gospodark, lecz z czynnocia-mi ycia codziennego zwizanymi z wod, jak kpanie i pranie bielizny: Kpalnia (1970, kpalnia miejsce kpieli), Pracz (2006), Praczka (1965, 1970, 1979, praczka miejsce, gdzie pierze si bielizn, te praczka kijanka do prania, deska do prania pooona w rze-ce), Prado (1966, gw. prado stoek, na ktrym kobiety przy rzece pior SGPKar), plu-rale tantum Prada (1961). 2.1.2.3. Hydronimy od apelatyww oznaczajcych dziea rk ludzkich Wrd hydronimw utworzonych od apelatyww oznaczajcych budowle i obiekty o cha-rakterze gospodarczym, przemysowym, mieszkalnym wyrniaj si pod wzgldem li-czebnym formacje zwizane z mynarstwem: Mynek (19611970, 1962, 1964, 1966, 19811982), Mynica (19611970, ap. mynica miejsce, gdzie si miele, gdzie stoi myn), Mynisko (1964, 1965, mynisko miejsce przy mynie), plurale tantum Myniska (1885, 1965), Mynnica (1788, mynica miejsce, gdzie si miele, gdzie stoi myn), Jagielnik (1787, jagielnik myn, w ktrym si przerabia proso na krupy jaglane). Pozostae to: Bra-ma (1884), Bronia (2006, bronia szopa na zboe), Ceramika (1973), Dworzyska (1965), Huty (17861788), Chutka (1886, dem. hutka : huta), Gajwka (17861788, 1915), Gbot (1855)/Chobot (1893, gw. chobot sie na ryby, zastawiana tylko przy upustach), Kamera (1961, 1965, kamera komnata, izba, pokj), pluralia tantum: Karczmiska (18491754), Kazanice (18491854, kazanica ambona), Korab (1791, korab d, okrt, statek wod-ny), pluralia tantum: Korhany (1965, por. kurhan mogia, pagrek), Kosarki (1855), Ko-szarki (1846, por. koszary czworoboczne ogrodzenie pod otwartym niebem dla owiec, ko-szara owczarnia), Laktoza (1973, laktoza)70, Murowaniec (1962, murowaniec budynek murowany, dawniej te karczma), Papiernia (1877, 1965), Parcianka (1847, parcian-ka ptno, kaftan), Przysta (19611970), plurale tantum Szaaszyska (1965, szaasisko miejsce, midzy szaasami), Spust (18491854, spust stawida zasuwa do puszczania wody na koo myskie, take ujcie, odpyw; spuszczenie wody ze stawu). 2.1.2.4. Nazwy od apelatyww zwizanych z osadnictwem i organizacj spoeczno-gospodarcz Najwczeniej notowanym w tej grupie nazw jest dzi nieistniejcy lski hydronim Osiek (1360), okrelajcy obiekt w dorzeczu Przemszy. Nazwa wywodzi si od apelatywu osiek miejsce, gdzie wznosia si warownia lena utworzona z nagromadzonych i pospajanych pni drzewnych, pniej te w znaczeniu topografi cznym miejsce niskie, urodzajne, ktre dawniej byo k (SW). Frekwencj wyrniaj si potamonimy od ap. granica (znanego od XIII w.) w znacze-niu linia zamykajca lub oddzielajca okrelony obszar (SEBor), gdy rzeki od zawsze stanowiy element podziau terytorialnego. Ogem w badanym dorzeczu odnotowano 12 obiektw o nazwie w formie singularnej Granica i 2 w formie plurale tantum Gra-nice (18491854, 1965). Wikszo jest odnotowana wspczenie, 2 w XIX w.; najstar-sze powiadczenie ma Granica (1532), nazwa nieistniejcego dzi obiektu koo Koaczyc 70 W yszkowicach, przez ktre pynie struga, znajdoway si fabryki, m.in. cukrownia i zakady far-maceutyczne, a nazwa zapewne nawizuje do produktw tam wytwarzanych. 88we wspczesnym powiecie jasielskim (HE XV 48). Wszystkie jednak cieki tak nazywane s niezbyt duymi obiektami, pooonymi gwnie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San. Jedna nazwa odnotowana jest w dorzeczu Wieprza i okrela obiekt o najwikszych rozmiarach w tym zbiorze, jest to Granica (1960), str. o d. 16,64 km (HE VI 16).Hydronimy od innych podstaw leksykalnych, ale o podobnym znaczeniu, to: Chotar (1512, gw. chotar, chotarz granica wsi; obszar terytorium gminy, wsi; duy kawa ziemi, pola, ki, pastwiska, z wgierskiego hatr) i Dzia (17861788 2 , 18491854). Podstawy motywacyjne poniszych potamonimw cz si z dziaaniami czowie-ka majcymi na celu uatwienie komunikacji ldowej, ktra usprawniana bya przez prze-prawy wodne. Apelatywem czsto wykorzystywanym w toponimii jest ga grobla umoc-niona faszyn, droga moszczona faszyn (Sstp), por. te ps. *gat droga (przez bagna, bota), wyoona kodami, pniami, gaziami, chrustem, som itp. (Sps). Nazwy wodne o tej podstawie zapisane zostay ju w XV w. na Mazowszu, por. Ga (1414142571, 1483) w dorzeczu Narwi i Bugu. Pozostae pojawiaj si pniej i dotycz obiektw pooonych w czci rodkowej i dolnej dorzecza Wisy, por. Ga (XVI w., 1880, 1888, 1965 2 , 1969, 1970). Plurale tantum Gatki (1788, gatka : ga) odnosi si do nieistniejcego dzi obiektu w dorzeczu grnej (lskiej) Wisy. Podobn semantyk ma leksem grobla, grobia wa ziemny, notowany od XV w. (SEBor). Hydronimy utworzone od niego (oraz od form deminutywnych) udokumento-wane od XIV wieku to: Grob(i)a (1394), Grobla (1881, 1891, 1965, 1983), plurale tantum Groble (1847) oraz Grobelka (1770, 1960, 1974, dem. grobelka). Wysok frekwencj w tym mikropolu semantycznym maj apelatywy mostek, mocisko, te most. Hydronimy o tych podstawach posiadaj dokumentacj od XVIII w.: Mostek (17861788, 19611970, 1964), pluralia tantum: Mostki (17861788 2 , 1839, 1855 3 , 1964), Mosty (1788), Mocisko (1784, 17861788), plurale tantum Mociska (1962, 1965). Zbli-one znaczenie maj podstawy poniszych hydronimw: plurale tantum Kadki (19611970 2 , kadka), awa (14141425, 2006, awa kadka przez wod Sstp), awka (17861788, dem. awka), plurale tantum awki (1584) oraz Przejazdek (1469, dem. przejazdek : przejazd). Semantyka podstaw niej przedstawionych nazw rzecznych jest zwizana z osad-nictwem: Budzisko (19611970), Grdek (XVI w., 2006), Grodzisko (1543, 1846, 1881, 1965), Nawsie 17861988 2 , 1845, 1847, 1855 2 , 1966, nawsie cz wsi rodkowa lub cignca si wzdu drogi, rwnina bdca z zasady wspln wasnoci, plac wiejski, bonie Sstp), Osada (18491854), Przedmiecie (18491854), Siedlisko (1564), plurale tantum Siedliska (18491854 2 ), Wie (1973). Pozostaymi hydronimami wczonymi do grupy nazw kulturowych s: Kawaek (1964), plurale tantum Deszczki (18491854), Klince (1847, kliniec jedna z desek o tej samej gruboci, bez fug na boku, sucych do pokrycia dachu), Morgi (19611970), o-71 Ga, rz., d. 22,78 km, ld. Narwi ( Wisa), wypywa koo Starego Zakrzewa, pynie przez Milewo, Ga: Gacz (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 123); Gacz 1425 MkM nr 42; Sokolaka 1457 HMil 467; Sokolalanka (1470)1471 SHGMz(MK 6, 2v); fl uvii Sokolanka alias Gacz 1473 SHGMz(MK 6, 3333v); Gacz antiqua 1524 SHGMz(MK 41, 1) (stare koryto w pobliu ujcia do Narwi); Staragacz 1545 Matr IV/1, nr 7415; Str. Puiewska (!), Gacka 1839 MpKwat V 2; Ga lub Jabo 1881 SG II 433; Ga a. Jabo a. Jabonka a. Pniewska Struga a. Pujowska Struga a. Pujowoska Struga; db. Sokolaka 1965 HW nr 468; Ga, -ci 2006 HPol I 66. 89kietnica (1296, 1454, por. okietnica ryba na okie duga lub moe rzeka na okie sze-roka), Okrg (1788, okrg teren otaczajcy co, ssiedztwo), plurale tantum Okrawki (18491854, okrawek), Roniki (1848, ronik, por. gw. ronica kawaki wasnego pola drobnej szlachty pooone w obcych wsiach SGPKar), O (1966, o wa, na ktrym si koo obraca), Pobojka (1859, pobjka miejsce po boju), Stanowiski (18491854, por. ukr. stanovyse miejsce, gdzie wypasane jest bydo), Stopienie (1964, stopienie sprze-da), Stra (1500, por. stroa rybna krlewskie gospodarstwo rybne na przedmieciu Krakowa), Superata (19611970 2 , superata nadwyka), plurale tantum Szubienice (17861988), Trjkt (1965), Trupienie (1480), Trupieniec (1880), Tryb (1526, stp. tryb drka, cieka)72, Ulica (1892), Wirtel (1544, wiertel, wirtel pewna miara na zboe, wier korca), Zastawa (19961999), Zatwr (19611970, zatwr wszystko, co do za-warcia, zaparcia, zamknicia suy, zapora, zasuwa, rygiel, zawora SWil). 2.1.2.5. Hydronimy metaforyczneNiewiele jest nazw metaforycznych w mikrotoponimii i hydronimii, dominuj tu raczej motywacje konkretne. Na uwag zasuguj hydronimy, ktrych podstawy zwizane s z re-ligi, obrzdowoci i wierzeniami ludowymi: Diabeek (18021803)73, Figura (2003), Hozanna (1882)74, Sobtki (1966), Turo (17861788), Zjawienie (1961). Frekwencj wyrniaj si hydronimy od podstawy pieko i pochodnych. Naj wczeniejsze powiadczenie ma w tej grupie semantycznej hydronim Pkielnik (1245)75, pot. o d. 10,76 km, ld. Czarnego Dunajca (HE XIII 177), pniej jest notowany niezidenty-fi kowany Piekielnik (17861788) we wsi Rychwadek w powiecie ywieckim (HE IX 83). Hydronim Pieko okrela 7 obiektw notowanych wspczenie. Od formy deminutywnej piekieko powsta potamonim Piekieko (1585, 1855) oraz plurale tantum Piekieki (1532, 1964). Nazwy te okrelaj niewielkie cieki w dorzeczu Wisoki i Dunajca. Metaforycz-nym toponimom Pieko powicia krtki szkic M. Malec (2000: 283284), wskazujc na rnorodne znaczenia wyrazu pieko, ktre mogy si sta motywacj toponimw. Mona przypuszcza, i w wypadku hydronimw byy to metaforyczne znaczenia: miejsce prze-72 Trybwka, rz., d. 23,27 km, ld. Omulwi ( Narew Wisa), wypywa koo wsi uka, uchodzi koo Wiatroowa: fl uvius Luko (13311335), Lukow 13351341 KMaz II 213, 251; ad fl uvium Luko przed 1343 KMaz II 259; a tor. Tryb 1526 SHGMz(Z 27, 265); Czarna 1783 MpPerMz; Trybowka 1839 MpKwat IV 1; Triebe 1922, gw. Trybwka 1926, uka 1928 Ley II 351; Tryp a. Tryb a. Trypwka a. Trybwka a. uka a. (Triebe) a. 1965 HW nr 536; Trybwka, -i 2006 HPol I 298. Dawniej uka; n. w. ge-netycznie prus., od *luk- por. ot. lukt gi, zagina, skrca; por. te n. wsi uka NMPol VI 394. Nazwa Tryb zapewne od ap. tryb drka, cieka (prosto idca) Sstp, por. te tryba wska posa pola, zagon, mie-dza SW i niem. Triebe wygon, pastwisko. 73 J. Duma (1999a: 49) wywodzi n. Diabeek od ap. diabeek. Na MpGillyPr odnotowana jest n. w. i n. myna Diabellek M. (18021803) pooonego midzy Nakonowem a agiewnikami. Moliwe wic, e n. rz. ponowiona z n. myna. 74 M. Milewska (PMT XV 129) wie nazw z liturgicznym zawoaniem hosanna, dla H. Grnowicza (1988: 32) jest ona natomiast niejasna. 75 Hydronim Pkielnik (dzi Piekielnik) jest pozostaoci rodzimych, regularnych kontynuantw ps. *pkl, por. stp. pkie pieko, diabe (SEBor). Por. ap. piekielnik mieszkaniec pieka, szatan (Sstp), dia-be, szatan, czart (SW).90bywania zych duchw76 oraz czsto sygnalizowane w toponimii miejsce trudno dostpne, oddalone od wsi, przepastne77. Na uwag zasuguj rwnie metaforyczne uycia nazw naczy, narzdzi gospodarczych, czci wozu, ktre za spraw swojego ksztatu konotuj wtrne (cho nie zawsze) znaczenia topografi czne: Cber (1351, stp. cber, ceber rodzaj duego drewnianego wiadra), Czerpado (18491854, czerpado chochla, czerpak), Dziea (1881, dziea due drewniane naczynie do rozczyniania ciasta na chleb), Kazub (1882, kazub m.in. rodzaj naczynia z kory), Ko-cioek (2006), unia/Lunia (1884, lunia cz skadowa wozu), Koonica (1883)78, Sie-kierka (1963, 2006), Skrzynka (2005), plurale tantum widry (1786), Topr (1965), moe te plurale tantum Portki (18491854). W funkcji metaforycznej wykorzystywane s rwnie na-zwy czci ciaa: Piszczel (14701480, 2006), Szyja (17861788, 1961, 1966, 2006), cigno (2005), yka (2005, 2006) oraz inne leksemy konotujce znaczenie dugi i cienki: Ciciwa (1478, ciciwa struna lub sznurek nacignite na uku; sznur, ni, linka SEBor)79, acuch (1965), Nitka (1963, 1974, 2003, 2006), Warkocz (1961), Wyk (1839), plurale tantum Wst-ki (1888). Hydronimy te odnosz si do niewielkich obiektw, co czy je z mikrotoponimi, dla ktrej tego typu nazwy metaforyczne s charakterystyczne (por. Mrzek 1999: 144). Na zasadzie metafory utworzono od wyrazw abstrakcyjnych hydronimy: Fantazja (1787), Figa (1888, fi ga m.in. osoba albo rzecz maa, drobna), Grzywda/Hrywda (1881, krzywda), Zgoda (2003, zgoda). 2.1.3. Hydronimy o innosowiaskich cechach fonetycznych lub leksykalnych Poza zakresem tego opracowania pozostaj nazwy obce w hydronimii dorzecza Wisy (nie-mieckie, batyckie). W zwizku z tym, e elementy innych jzykw sowiaskich, gwnie wschodniosowiaskich, na obszarach pogranicza byy i s obecne w hydronimii badanego dorzecza, zdecydowano si je uwzgldni. Nazwy te reprezentuj podobne czy te te same modele motywacyjne i sowotwrcze, dlatego wczane s do odpowiednich typw formal-nych i wliczane do statystyk. 2.1.3.1. Hydronimy wschodniosowiaskieOd terminw hydrografi cznych powstay nastpujce potamonimy: Bootce (18771890, ukr. bootce : booto boto), Bryt (1887, ukr. brid potok), Hnyliszcze (1939, ukr. ap. hnyliszcze ba-gno, boto), Huczek (19341937, 1965, ukr. huczok may wodospad), plurale tantum Hucz-ki (18491854), *Izwor/Izibor (1595, emk. izwor rdo), Izwor (17861788, 1889), Izwr 76 W wierzeniach ludowych rzeka jest siedliskiem zych duchw (Bartmiski 2007: 164).77 Tu w odniesieniu do wymiaru gboki, por. te podobne motywacje w nazwach jaski: Pieko, Piekieko.78 Hydronim naley wiza z ap. konica drek na osi wozu przytrzymujcy drabiny lub skrzyni w znaczeniu metaforycznym na okrelenie rozwidlenia rzeki. To znaczenie sprawia, e cho n. w. notowana jest dopiero w XIX w., to prawdopodobnie istniaa ju wczeniej, gdy od XVI w. pojawia si n. m. Koni-ce, dzi Koonice; por. NMPol V 73. 79 Ciciwa, str., dzi nieistniejca, pd. Czarnej Strugi ( Duga Kana eraski Narew Wisa): fl uminis Czyanczywa 1478 SHGMz(MK 9, 95v); Zaczanczywa 1478, 1481 SHGMz(MK 9, 103103v); Czyanczywa 1502 SHGMz(MK 18, 143v); a. 1965 HW nr 549.91(18491854, 1882), Zwir (18491854 2 , ukr. gw. zvir, zvor potok), Zwor (1635, 17861788, 19341937), Zwr (17861788, 1895, 1965), Zworec (1934, dem. ukr. zwore), Jarocha (1867, jaruha gboki jar, boto, ukr. ap. jaruha rw, kana), Jaruha (1985 3 , emk. jaruha parw, jar), Kaabania (1965, ukr. kaabanja kaua, boto, gboka jama z wod), Kiernica (18491854, 1854, ukr. kernycja, krynycja rdo), Kulas(z) (1526)80, Makotra (1526) 1549, por. ukr. makitra (< *makotra kotowina, kotlina), Maka (1885, ukr. gw. maka moczar, ba-gno), Moklak (18491854, ukr. mokljak miejsce botniste), Murynia (1855, por. ukr. mury-na boto, ktre zostaje na polu po powodzi), Prowal (17861888, 18491854, ukr. prowal przepa, wwz), Riczka (1625, ukr. riczka), Rybnyk (19341836, emk. rybnyk), Urwy-chwist/Urwychwost (17681788, 18491854, ukr. gw. urwychwost bagno81), Ustrzyk (1855, ukr. ustrik miejsce zlewu dwu rzek i potokw), Werchowina (1898, ukr. werchowyna, pol. wierzchowina rdo; grny bieg rzeki). W badanym materiale odnotowano nastpujce hy-dronimy od apelatyww zwizanych z obiektami terenowymi: Horaj (1965), Horbek (18491854, ukr. horbok grka), plurale tantum Horbki (1966), Jandua (1965, jandua czara, ukr. jandoa, jandya m.in. wgbienie w szczycie gry, ros. jandowa, endowa due wg-bienie, zapadlisko), Kaminia (18491854, ukr. kaminnja kamienie), Kiczurka (18491854, emk. dem. kiczurka), uch (1978 ukr. i brus. ap. uh), uh (1884), Rozpucie (1965, ukr. roz-puttja rozdroe), Zarynok (18491854, zarinok brzeg pokryty wirem). Hydronimy od podstaw rolinnych to: Bereska (1880, ukr. bereska), Bereka (1963), Berenica (1376), Buko-wec (18491854), odzina (17861888, por. ukr. odyna szuwary), Paportyna (18491854, ukr. paportyna papro), pluralia tantum: Syhy (1846), Wilchy (1949, emk. wilcha olcha), abiny (17861788, emk. abyny skrzek abi, wodorost), a podstawy zoologiczne repre-zentowane s w nazwach: Biaahus (1880, por. ukr. gw. biohuzka, pol. biaorzytka), Hawran (18491854, 1964, ukr. gw. hawran gawron), Jastrib (1882, ukr. jastrib jastrzb), plurale tantum Medwede (1949, 1965), Zwieryniec (1933, rus. zwierynec, ukr. zwiryne). Podstawy apelatywne zwizane z kultur materialn reprezentowane s przez nazwy: Bendiuha (1880, por. bienduga, z ukr. -h- zamiast -g- ), Czerte (1880, 1883, 1965, 2006, ukr. czerte, pol. gw. czerte, czerti wyrb, karczunek, polana, pierwotnie obszar wykar-czowany), Dial (18491854), Hatka (1965, ukr. hatka tama na rzece, pol. gatka : ga), Horodysko (18771905, ukr. horodysko grodzisko), Koszaryszcza (17861788, ukr. ko-szaryszcze miejsce dla owiec), Kut (18491854, emk. kut chlew dla wi), Rudnyk (1426, rudnik miejsce, gdzie wydobywano rud), plurale tantum Zasiki (18491854, ukr. zasik zasiek). Dominuj tu nazwy obiektw w dorzeczu Sanu, ale te spotka je mona w dorzeczu Dunajca i Ropy oraz grnego Bugu i Narwi.2.1.3.2. Hydronimy z cechami fonetycznymi czeskimi i sowackimi Nieliczne nazwy przejawiaj cechy jzykw poudniowych ssiadw: Blatnica (1679, por. czes. ap. blatnice teren mokry), Blatnik (1846, sowac. blatnk miejsce moczarowate), Teplica (1855, czes. teplica, pol. cieplica miejsce i rda ciepych wd leczniczych). 80 Hydronim ma zwizek z n. m., notowan troch pniej. Pierwotna wydaje si n. w. i jak sugeruje W. Makarski, ma ona charakter metaforyczny okrelaa miejsce grzskie, botniste, por. ukr. kulasza po-trawa z mki jczmiennej lub kukurydzianej, pol. kulesza mamayga (por. MakSk 95)81 Apelatywu tego nie notuje jednak wrd terminw hydrografi cznych M. Jurkowski (1971). 92Wrd hydronimw odapelatywnych formacje odrzeczownikowe powstae w wyni-ku czystej onimizacji stanowi 36%. Pojawiaj si w rdach od w. XII, lecz do koca XVIII w. zapisano w dokumentach jedynie 24,2% tych hydronimw, w w. XIX 19,8%, a 56% stanowi nazwy majce dokumentacj dopiero z XX w. Hydronimy odrzeczowniko-we dotycz gwnie obiektw maych, krtszych ni 10 km (wrd nich s cieki, dla kt-rych brak danych dotyczcych dugoci, ale zakadam, e byy to rwnie mae obiekty) 85%. Makrohydronimy (powyej 50 km, nie liczc nazw odcinkowych czy okresowych wariantw nazw duych obiektw) stanowi niewielki procent, por.: Bystrzyca, Jeziora, g, Orz, Szko, Trzenia, Wieprz, Wisznia. Wrd potamonimw z omawianej tu grupy dominuj formacje rodzaju eskiego (52%), wiele jest te nazw rodzaju mskiego (28%), z ktrych ponad poowa okrela obiekty pooone w czci prawobrzenej dorzecza Wisy po San. Formacje rodzaju nijakiego stanowi niewielki odsetek (5%), wiksz grup two-rz hydronimy w plurale tantum (15%).Trzon warstwy apelatywnej zawartej w hydronimach odrzeczownikowych stanowi terminy hydrografi czne oraz okrelenia wody, koryta i jego czci 49%. Inne bazy o cha-rakterystyce topografi cznej to: okrelenia terenu 12%, leksemy tzw. botaniczne 12%, zoologiczne 3%. Podstawy o charakterystyce kulturowej stanowi 24%. 2.2. Hydronimy od przymiotnikwSemantyce przymiotnikw tzw. immanentnych, waciwociowych, powicia swj ar-tyku bazujcy na wspczesnym materiale hydronimicznym, zawierajcym ponad 4 tys. hydro nimw odprzymiotnikowych, E. Jakus-Borkowa (1989: 141149). Ustalia ona udzia procentowy i rang poszczeglnych przymiotnikw w tworzeniu hydronimw. Jest to opracowanie synchroniczne oparte na materiale z Hydronimii Wisy i Hydronimii Odry. Najczstszymi w hydronimii przymiotnikami biay czarny oraz mniej produktyw-nym bystry zaj si J. Duma (2002a, 2003a, b), ktry na podstawie dostpnego materiau historycznego przeanalizowa derywowane od nich potamonimy. Niniejsze opracowanie ma charakter diachroniczny, materiaowo ogranicza si do nazw wd pyncych z obszaru dorzecza Wisy i jest konfrontowane z ustaleniami wymienionych autorw. 2.2.1. Hydronimy od przymiotnikw o charakterystyce topografi cznej W wypadku hydronimw od przymiotnikw pierwotnych (niemotywowanych) nie jest moliwe ustalenie, czy zostay one utworzone bezporednio od przymiotnika, czy od zesta-wienia zawierajcego przymiotnik i termin hydrografi czny w wyniku elipsy tego ostatnie-go. Jeli chodzi o przymiotniki motywowane, to wachlarz moliwoci jest wikszy. Mog to by formacje odprzymiotnikowe powstae w wyniku czystej onimizacji lub od zesta-wienia z przymiotnikiem w wyniku elipsy, lub utworzone w wyniku sufi ksacji, np.: Jam-na : przym. jamna82; Jamna : jamna rzeka, z elips rzeczownika; Jamna : jama, z suf. -na, na okrelenie cieku drcego jamy. Do tej grupy nazw rzecznych powstaych przez prze-82 W odmianie prostej lub zoonej, ktrych rozrnienie w rodzaju eskim jest moliwe tylko w przypadkach zalenych (kocwka dopeniacza l. poj. -y lub -ej).93niesienie przymiotnikw do kategorii nazw wasnych zaliczyam hydronimy, ktre maj pierwszy zapis w formie jednoskadnikowej, a w wypadku nazw od przymiotnikw mo-tywowanych jeli taki przymiotnik jest notowany na gruncie apelatywnym. Hydronimy odprzymiotnikowe cechuje dua rnorodno semantyczna. W ujciu syntetycznym d jednak do uchwycenia cech najbardziej charakterystycznych. Wrd wielkiej liczby potamonimw powstaych od przymiotnikw w wyniku czy-stej onimizacji w rozdziale II, powiconym warstwie prasowiaskiej, znalazy si: Boga, *Brenna, Drwiena, Neresna, Pywa, Rzdza, Skawa, Tana, Tanew, Wilga, Wilka. Kolej-n warstw stanowi hydronimy od archaicznych polskich przymiotnikw (bezsufi ksal-nych)83: Dba (145384, 1845, 1855, 1856), Jabona85 (1444), Jasiona86 (13401341, 1351, 1373), *Jesiona/Jessina (1336)87, *Kamiona (1210, 1273), *Kamiona/Kamionka (1537), Kamiony (18491854), Miedwiada (1440). Do tej grupy zaliczy naley take hydronim Mrowa (1352), dzi Mrowla, ld. Wisoka, ktry J. Rieger (HE III 4849) objania jako sowiaski, zwizany zapewne z ap. mrwka88 (nazwa owada), podobnie Z. Babik (466), natomiast J. Udolph zalicza go do warstwy staroeuropejskiej (por. HE III). Nazwy typu Osa (122289, 14701480, 1966, 2003) rozpatrywa trzeba raczej w zwizku z archaicz-nym przymiotnikiem osa poronita os, osik, cho dwa wspczesne powiadczenia mog pochodzi od nazwy owada lub od nazwy osobowej. Potamonim Soa (1272) Z. Ba-bik (562563) uwaa za motywowany archaicznym ps. przymiotnikiem *sol zwizany z sol, sony, co przekonuje i znajduje potwierdzenie w uwarunkowaniach geologicznych. Jednak wikszo badaczy czy So z ide. nazw soli, a J. Udolph widzi tu ide. pier-wiastek *sal- potok, woda pynca, nurt (1990: 271274). Oprcz nazw pochodzcych od przymiotnikw bezsufi ksalnych do warstwy starszej zaliczy mona raczej rzadkie na-zwy od przymiotnikw na -awy, fem. -awa: Modawa ((1525) 1539, modawy)90, Rusawa (1361, rusawy), Sinaw (1350, sinaw(y), take Srzeniawa (1244), dzi Szreniawa, ld. Wisy. Potamonim ten by przez A. Brcknera (SEBr 554) i J. Rozwadowskiego (1948: 294295) uwaany za sowiaski. czono go z przym. ps. *sern biay, siwawy + suf. -awa lub z *sernjav biaawy. J. Udolph (1990: 344345) odnosi nazw do ide. rdzenia *ser-/*sor- 83 Ojkonimom tego typu powicia obszerny artyku I. Bajerowa (1957). 84 Zadbie, rz., d. 20,07 km, ld. Racinicy ( Wkra Narew Wisa), uchodzi w Budach Kra-szewskich: Damba torrens 1453 SHGP 55 (tu?); 1965 HW nr 556; Zadbie, -a 2006 HPol I 323. 85 J. Duma (1999a: 76) odczytuje nazw jako Jabonia i umieszcza j wrd derywatw fl eksyjnych, lecz w wietle zapisw moe to jednak Jabona od archaicznego przymiotnika *jabona (: jabo). 86 Hydronim moe by formacj bezsufi ksaln od archaicznego przymiotnika, moe by take dery-watem z suf. -na; por. NMPol IV 113. 87 Elszka, str., d. 7,67 km, ld. Sandeli ( Drwca Wisa): Jessina 1336 Woel 217; Elszka a. Lu-bawka a. Libawka a. Jesionna a. Zielkowska a. Zilkowska Struga a. Elske a. Jeszona a. Jeschona; gb. Ryki l 1965 HW nr 626; Lubawka, Elszka, 2004 GUGiK; Elszka -i 2006 HPol I 64. Lit.: SHGCh 31. 88 Por. ps. *morv/*morvj mrwka SEBor 340. 89 Osa, rz., d. 96,2 km, pd. Wisy, rdo w jez. Perkun, pynie przez liczne jeziora, wsie: Sup, Szar-no, Szczepanki, Lisie Kty, wiekocin, Now Gr, uchodzi na pn.-zach. od Grudzidza: Ossa 1222 PrUr I/1, nr 41; apud fl umen ossaw 1422 Woel 417; na rzece Ossie 1565 Lumalb 145; Osa, -sy 1958 MPol nr 90; Osa a. Ossa a. a. a. - p 1965 HW nr 751; Osa, -sy 1971 UN 178, 6, 7, 9, 10, 11, 15; Osa, -sy 2006 HPol I 198. Lit.: SHGCh 5, 1520, 41, 91; Froel I 86, 178 i in.; Babik 491492.90 Modawa, str., dzi nieistniejca, pd. widra ( Wisa): Mlodawa (1525)1539 Matr IV/1, nr 6626; 1965 HW nr 351.94pyn. Rwnobrzmicy, pno notowany hydronim Szreniawa/reniawa (1965), wariant n. Stradomka (w dorzeczu Raby), jest raczej ponowieniem z herbu Szreniawa. Przymiotniki od terminw hydrografi cznych stay si podstawami nastpujcych nazw rzecznych: Barona (1428, 1443, 151191, barony : barg legowisko, nora, jaskinia), Jamna (1511, 17861788), Jamne (1880), Jeziorna (1839, jeziorny SpXVI)92, Korytno (17861788, gw. korytny : koryto), Maciczna (1884)93, Rosochaty (18491854), Stokowa (1966, stokowy ze stoku, rdowy), Stokowy (1890), Studzianne/Studenne (1965, stu-dzianny), Studziany/Studziennik (17861788, studziany), Sochaty (17861788, *socha-ty, por. rosochaty rozwidlony; oznacza rozwidlony potok), Widowa (2006)94, Wirowa (1839), Wodna (1935), Wodny (17861788), Zdrojowa (1781)95. W zbiorze nazw odprzymiotnikowych okrelajcych wymiary, cechy koryta i wody na pierwszy plan wysuwaj si hydronimy polireferencjalne oraz nazwy, ktrych podsta-wy tworz opozycje binarne. Jedn z czciej wykorzystywanych baz jest w potamonimii Wisy przymiotnik gboki. Tworzy on nazwy 89 obiektw, w trzech odmianach rodza-jowych: 68 to formy mskie, 11 nijakie, 10 eskie. Ujawniaj si one w dokumen-tach od pocztku XV w. do wspczesnoci. Do koca XVIII w. odnotowano 50% tego zbioru. Najwczeniej powiadczony potamonim Gboka (14141425) 1456 identyfi ku-je jednoczenie obiekt najdalej pooony na pnoc w dorzeczu Wkry. W XV w. odno-towano jeszcze dwa cieki o tej nazwie, por. Gboka (1434, 1478), dzi nieistniejce, pooone w lewobrzenej czci dorzecza, w okolicach Krakowa i Skaryska-Kamien-nej. W w. XVI pojawia si pi nowych zapisw: Gboka (1546), Gboki (15481549, 1562), Gbokie (1583), w tym jeden w aciskim tumaczeniu Profundum (1526)/Gboki (1786); z XVII w. pochodzi tylko jeden przekaz: Gboki (1644). Najwikszy przyrost no-towa mona zaobserwowa w w. XVIII (36 obiektw). Wikszo z nich pochodzi z Me-tryki Jzefi skiej i dotyczy obiektw z obszaru dawnej Galicji. Kolejne 20 powiadcze pojawia si w XIX w., a 26 w XX. Strumienie i potoki tak nazwane s rozmieszczone przewanie w czci prawobrzenej grnego dorzecza Wisy od Soy po San. Wystpuj rwnie potamonimy z cechami fonetycznymi wschodniosowiaskimi, gwnie w dorze-czu Sanu, por.: Huboki (1511, 1596, 18491854, 1855), Hubokyj (1949). Antonimiczny 91 Barona, str., l. lub pd. Sony ( Wkra Narew Wisa), pyna koo Szyszek na Mazowszu: a torrente Barlozna 1511 SHGMz(Z 20, 149v); 1965 HW nr 558. Barona, str., dzi nieistniejca, w rejonie townicy na Mazowszu: Barlozna 1428 MkM I nr 718; rivulum seu struga Barlozna 1443 SHGMz(ADP 258). Barona, str., dzi nieistniejca, w ziemi nurskiej na Mazowszu: in Barloszna fl uvio iacentem ultra Narew (1443)1517 SHGMz(Kap. P. 50, 5v). 92 E. Bilut hydronim Jeziorna umieszcza wrd sufi ksalnych (HE X 7273).93 Urszulewka, str., d. 3,38 km, pd. Skrwy ( Wisa), pynie we wsi Urszulewo: Maciczna 1884 SG V 882; Maciczna 1965 HW nr 580; Urszulewska Rzeczka, -kiej -ki 1971 UN 183, 6; Urszulewka 1983 PHP I 707; Urszulewka, -i 2006 HPol I 303. 94 Widowa, stare koryto, pd. Narwi ( Wisa), koo wsi Izbiszcze: Widowa, -ej 2006 HPol I 309. Od przym. widowy (: widy rozgazienie rzeki); czy dwa koryta Narwi. 95 Wieczfnianka, str., d. 14,36 km, ld. Orzyca ( Narew Wisa), w Grzybowie: Wiewna 1435 SHGP 324; Rzeczka maa Wieczfi onka nazwana zdrojowa 1781 ZPrzasn 96; Wieczfnianka 1893 SG XIII 299; 1965 HW nr 541; Wieczfnianka, -ki 1972 UN 131, 36; Wieczfnianka, -i 2006 HPol I 309. Lit.: SHGP 324. 95przymiotnik pytki nie jest spotykany w nazwach ciekw omawianego dorzecza, por. jed-nak nazw Pywa .Frekwencj wyrniaj si take nazwy od przym. suchy ogem 26 obiektw, w tym 12 w formie eskiej, 13 w mskiej, 1 w nijakiej. Pojawiaj si one od XIV w.: Suchy (1341), Sucha (1351); prawie poowa wystpuje w rdach do koca XVIII w., natomiast pozostae w XIX i XX w. Obiekty o nazwach Sucha, Suchy, Suche rozmieszczone s od grnej Wisy a po Brd, najliczniej w dorzeczu Dunajca (10). Opozycyjne semantycznie nazwy od przym. mokry s nieliczne, por. Mokry (1567, 17861788, 1964) oraz *Mokra, zrekonstruowana na podstawie niem. Mocker (1297), dzi Mukrz. Od przymiotnika krzywy utworzono nazwy 19 ciekw niewielkich rozmiarw, w trzech formach rodzajowych. Najwczeniej pojawia si potamonim Krzywy (1359) w dorzeczu Wieprza, w XV w. odnotowano dwa cieki o nazwie Krzywa (1501, 152496) w dorzeczu Na-rwi. Obiekty wystpujce w rdach od XVIII w. po wspczesno rozmieszczone s wy-cznie w czci prawobrzenej dorzecza Wisy po San.Adiectivum wielki (w rodzaju mskim i eskim) jest podstaw nazw 15 maych ciekw (krtszych ni 10 km), ktre si pojawiaj w rdach gwnie w XVIII w. Wystpuj te formy od gwarowych postaci Wielga (18491854) oraz Wieli (1789). Brak jest nazw od synonimicznego przymiotnika duy. W nazwach potokw pojawia si natomiast antoni-miczny przymiotnik may. Najstarszy zapis n. May pochodzi z XVI w., pozostae z XVIII, a jedyna eska posta to wspczenie zestandaryzowana nazwa Maa (2006) w dorze-czu Jeziorki. Formy od przymiotnika w stopniu wyszym s rzadkoci, takie pochodze-nie ma by moe n. Misza (1511), pierwotnie *Mniejsza, dzi Miazga, w dorzeczu Pilicy.Kolejny na licie frekwencyjnej jest przymiotnik kamienny, ktry wystpuje jako okre lenie 12 ciekw, zapisanych od XVI w.: Kamienne (1532), Kamienna (XVI). Poja-wiaj si te derywaty od wariantw fonetycznych i sowotwrczych tego przymiotnika: Kamionna (1964), Kamienista (1965). Obiekty tak nazwane zgrupowane s w dorzeczu prawobrzenej, grnej Wisy po San, a cieki o nazwie utworzonej od archaicznej postaci przymiotnika typu Kamiona (zob. wyej) pojawiaj si te w czci lewobrzenej w dorze-czu Kamiennej i Brdy. Semantycznie zwizany z przym. kamienny jest przym. twardy, b-dcy podstaw hydronimu Twarda (1367) w dorzeczu Pilicy.Potamonimy Ostra, Ostre, Ostry, te Wostry, zwizane z przym. ostry stromy, ale te prdki, rczy (SW) identyfi kuj 9 obiektw notowanych od XIX w., ktre s rozmiesz-czone wycznie w prawobrzenej czci grnego odcinka dorzecza Wisy. Od przymiotnika dugi pochodz nazwy 9 ciekw, ktre si pojawiaj w rdach od XV w. Najwczeniej powiadczone maj posta esk Duga (142697, 1473), w dorze-czu Narwi i Raby. Nazwy te, w przeciwiestwie do pozostaych, notowanych w XVIII w. i wspczenie, maj realne odniesienie do dugoci obiektw wynoszcej ponad 40 km. Antonimiczny przymiotnik krtki wystpuje w podstawie hydronimu Krtki (17861788), ktry odnosi si do nieistniejcego ju obiektu w dorzeczu grnej Wisy. 96 Krzywa, str., dzi nieistniejca, l. lub pd. Zambrzycy ( Jabonka Ga Narew Wisa), brak bliszej lokalizacji: torrentis Krzywey 1524 SHGMz(MK 32, 226v); 1965 HW nr 469. 97 Duga, rz., d. 48,58 km, pd. Kanau eraskiego ( Narew Wisa): Dluga 1426 MkM I nr 364; fl uvio Dluga (1446)1456 SHGMz(MK 3, 335); Dluga 1502 SHGMz(MK 18, 143v); Dluga 1522 SHGMz(MK 32, 141v); Duga (1565) Lumaz I 24; Duga 1775 ZWarsz 163; Duga a. Duska a. winiarka a. Zonza 1965 HW nr 549; Duga, -ej 2006 HPol I 54.96Nazwy typu Stara (5 obiektw), Stary (3) spotykamy w czci prawobrzenej i lewo-brzenej Wisy po Pilic, a najwczeniejszej powiadczona jest Stara (1420), wanie w do-rzeczu Pilicy. Okrelay one obiekty niewielkich rozmiarw, czsto starorzecza, wyjtkiem jest tu Stary. (1882), wariant nazwy Olszanka w dorzeczu Sanu okrelajcej obiekt o du-goci ponad 20 km. Nazwy od przymiotnika stary maj opozycj w postaci jednostkowego (dzi nienotowanego) hydronimu Nowy (17861788), w dorzeczu grnej Wisy. Przymiotnik szeroki sta si podstaw nazwy Szeroki i Szeroka (7 obiektw), notowa-nych od XVIII w. po wspczesno, za antonimiczny przymiotnik wski w nazwie Wski (17861788, 1881) identyfi kuje tylko 2 obiekty. Wszystkie te hydronimy okrelaj niewiel-kie cieki w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San. Semantycznie bliski przymiotni-kowi wski jest rwnie cienki podstawa mazowieckiej n. Cienka, notowanej od XVI w.98. Zgrupowane niej hydronimy pochodz od przymiotnikw znaczeniowo zwizanych z gruntem, okrelajcych podoe rzek, te okolic nadrzecznych. Najliczniej reprezento-wane s nazwy od przym. glinny, te gliniasty (9 obiektw): Glinna (1568, 1846), Glin-ne (1596, 1629), Glinne/Glinny (1723), Glinny (17041725, 17861788 2 ), Gliniasty (1446), ktre spotykamy gwnie w dorzeczu Soy i Sanu. Ze znaczeniem botnisty, grzs-ki czy si kilka przymiotnikw, ktre stay si podstaw potamonimw: Babi (1845, 1880, babi : baba), Botna (1882), Botne (1398), Botny (1893), Drzna (1425, ps. *dr-dn leny), Kalna (XVI w., kalny mtny), Grzska (1885, grzski/grzski pierwotnie botnisty), ugowa (1511, 1965, ugowy zwizany z bagnem, mokradem, podmoky SES), Surowy (1595, 1787, gw. surowy wilgotny). Od przymiotnikw piaseczny, piasko-wy utworzono nazwy: Piaseczna (142699, 1965100), Piaseczny (1546, 15191582), Piasko-wa. (1960). Pozostae hydronimy od podstaw zwizanych z gleb to: Wapienny (XVI w., 18491854), Rdzinna (1845), Rdzinny (17861788). Podstawy wymienionych poniej hydronimw odnosz si do cech koryta rzecznego, zwaszcza do jego ksztatu: Ciasne (1962), Ciasny (1228), Kolna ((1397) 1622, 1529101, 17861788, kolny okrgy, zataczajcy koo), Koowa (1962), Kona (1560, kony uko-ny, skony), Okolna (19611970, okolny kolisty), Poduny (1966), Obrczna (18491854, obrczny obszar otoczony kolistym lasem, rzek), Pryczny (19021903, pryczny przeczny), Przeczny (17861788 2 , przeczny przeciwny, poprzeczny), Rwne (1882), Rwny (1855), Stromy (1955), cisa (1854), Urwisty (17861788, urwisty stromy, peen urwisk). Woda bya rdem poywienia i do tych waciwoci nawizuj nazwy od przym. ryb-ny peen ryb, obfi tujcy w ryby: Rybna (1480, 18771905, 1963 2 ), Rybne (17041725). 98 Cienka, rz., d. 30,69 km, pd. Rzdzy ( Narew Wisa), uchodzi koo Klembowa: [Cienka (Ja-sienica)] XVI AtMz 247; Cienka 1839 MpKwat IV 3; Jasienica 1883 SG III 473; Cienka a. Jasionka a. Ja-sienka a. Jasienica 1965 HW nr 549; Cienka, -ej 2006 HPol I 36. 99 Tatarka, str., d. 7,09 km, ld. Sony ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo wsi Modzele: Pyseczna 1426 MkM I nr 256; Pyaseczna (1440)1456 SHGMz(MK 3, 243); Pyasecznicza (1440)1456 SHGMz(MK 3, 243); Modzelwka 1885 SG VI 574; 1965 HW nr 558 (tu?); Struga Tatarka 1980 PHP; Tatarka, -i 2006 HPol I 295. Na podstawie dokadnego opisu w BorkCiech 78 wydaje si, e mona Piaseczn identyfi kowa ze wspczesn Tatark. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70.100 Piaseczna, str., d. Rozogi ( Narew Wisa): Piaseczna 1965 HW nr 522.101 Kolna, str., ld. Nasielnej ( Wkra Narew Wisa), brak bliszej lokalizacji: ad torrentem Colna 1529 SHGMz(Z 29, 298v); 1965 HW nr 560.97Opozycyjn grup w stosunku do powyszej, informujcej o obecnoci ryb, stanowi nazwy, ktrych podstawy wi si z brakiem czego (np. ryb). Za takie uzna mona: Jaowa (1598), Jaowy (19341937), Pona (1440102, por. pony lichy, nieurodzajny, ubo-gi (w ryby), Pony (1962), moe rwnie derywaty od przymiotnika pusty: Pusta (1936), Pusty (17861788 4 ).Liczn grup nazw od przymiotnikowych okrele cech wody stanowi tzw. hydro-nimy kolorystyczne. Najczciej uywan podstaw jest przymiotnik czarny wystpuje ogem w nazwach 83 obiektw, z czego 64 maj form rodzaju eskiego. Od XIII w. po-jawiaj si w rdach rzeki o takich nazwach: Czerna (1227), dzi Czarna, d. Pilicy o d. 87,87 km, oraz Czarna (1235), ld. Wisy o d. 66 km, uchodzcy koo Poaca; w XIV w. zanotowano nazwy 3 kolejnych obiektw. Do koca XVI w. pojawio si w rdach 29 ciekw, w XVIII w. 9, a wic w tym okresie odnotowano jedynie okoo 45% zbioru, pozostae nazwy zanotowano pniej. Hydronimy te okrelaj zarwno obiekty mae, jak i due. Nazwa Czarna odnosi si do 27 rzek krtszych ni 10 km, inne, okrelajce obiek-ty wikszych rozmiarw, to: Czarna (14141425), rz. o d. 47,66 km, ld. Wisy uchodzcy koo Czerska; Czarna (1457), rz. o d. 32,44 km, pd. Tymienicy w dorzeczu Wieprza, oraz Czarna (1473), rz. o d. 60,22 km103; najdusza Wda, ld. Wisy o d. 198,04 km, okreso-wo bya nazywana Czarn.(1767). Hydronimy od przymiotnika czarny rozmieszczone s na obszarze caego dorzecza Wisy, od rde a po Wd. Wskaza jeszcze warto 2 nazwy rzeczne, ktre wspczenie maj form zestawion, a pierwotna, jak si wydaje, nazwa odprzymiotnikowa, peni obecnie jedynie funkcj dyferencyjn: Czarna.(1540), dzi Czar-na Nida (ta forma notowana dopiero od XIX w.), rz. o d. 68,72 km, d. Nidy, oraz Czorna (1736), wtrnie Czorno Wiseka (1788), dzi Czarna Wiseka, pot. rdowy Wisy. Opozy-cyjne nazwy od przym. biay to: Biaa Nida (1961), gb. Nidy i Biaa (1736), wtrnie Biaa Wiseka (1884), prawe rami rdowe Wisy104. Od przymiotnika biay pochodz nazwy 27 ciekw wodnych, wrd ktrych dominuje forma eska. Notowane s od XIII w., por.: Biaa (1229), rz. o d. 105,14 km, pd. Dunajca, kolejne 3 w XIV w., w XV w. 5, po 4 w XVI i XVIII w. oraz 10 nazw w XX w. Obiek-ty tak nazwane rozmieszczone s od rde Wisy a po dorzecze Narwi, gwnie w czci prawobrzenej, natomiast w czci lewobrzenej wycznie midzy Pilic a Zgowiczk. W zestawieniu liczbowym dla obszaru Polski, prezentowanym w artykule J. Dumy (2003a: 399), potamonimy od przym. czarny (221) wystpuj dwa razy czciej ni od przym. biay (111). W dorzeczu Wisy proporcje te osigaj jeszcze wysze wartoci dla nazw od przymiotnika czarny (83 obiekty) w porwnaniu z nazwami od biay (27). Zwra-102 Ponka, rz., d. 43,37 km, pd. Wkry ( Narew Wisa), pynie przez Posk, uchodzi na wsch. od wsi Koozb: Plona (1440)1456 SHGMz(MK 3, 238); fl uvium Plona 1474 SHGMz(MK 5, 49); fl uvio Plonya 1491 SHGMz(MK 6, 265); Plona (1521)1540 SHGMz(Cim. 71, 213216); Ponka 1775 ZPo 12; Ponka a. Ponna a. a. 1965 HW nr 557; Ponka, -i 2006 HPol I 212. J. Udolph (1990: 322) uwaa nazw za staroeuropejsk, zwizan z rdzeniem *pel-; L. Bednarczuk (1993: 259) za przedsowiask; Z. Babik (508509) za rodzim, co przekonuje. 103 Czarna, rz., d. 60,22 km, pd. Kanau eraskiego ( Narew Wisa): Czarna 1473 SHGMz(MK 9, 30v31); Czarna 1526 SHGMz(MK 41, 152); Czarna 1775 ZWarsz 189; Czarna 1783 MpPerMz; Czar-na 1965 HW nr 549; Czarna, -ej 2006 HPol I 40.104 Szerzej o tego typu nazwach opozycyjnych w planowanej czci 2, powiconej potamonimom odonimicznym i procesom transonimizacyjnym.98ca uwag niezgodno rodzaju gramatycznego eskiego ze wspczesnym okreleniem typu obiektu: na 76 obiektw o nazwach Czarna, Biaa, 16 to cieki typu potok. Podstawa motywacyjna n. Szronka/Szrenka (1965)105 czy si semantycznie z przymiotnikiem biay. Na podstawie istniejcego ojkonimu odhydronimicznego Szresk (notowanego od XI w., por. ZMaz 361) pierwotn form n. wodnej naley rekonstruowa jako *rzona/*Szrona, por. ps. *sern biay, siwawy, pol. szron, ron (SEBor), z wtrnym sufi ksem -ka (por. analogiczny proces: *Orana > Oronka, n. m. Orosko). Wrd potamonimw kolorystycznych wyrniaj si liczebnoci rwnie nazwy od przym. czerwony (11 obiektw), z dominacj form mskich (8) nad eskimi. Najwcze-niej odnotowany zosta hydronim Czerwony (1627), dzi Czerwony Potok, w dorzeczu Sanu. Kolejne zapisy pojawiaj si w w. XIX 5 i XX 2. Obiekty o nazwach Czerwo-ny, Czerwona zlokalizowane s w czci prawobrzenej, od Skawy, przez dorzecze Du-najca (5 obiektw), po San. Wczenie zapisane zostay hydronimy od synonimicznego ps. przym. *mn czerwony: Czyrmna (1379, 1470), dwa obiekty w dorzeczu Skawy; Czermna (1582)106 w dorzeczu Wisoki oraz Czyrmna (1419), zapewne pd. Rudna ( Wi-sa), dzi obiekt bez nazwy107. Odnotowano te hydronimy od przymiotnikw powizanych semantycznie: Krasna (1529, 1900, 2006, krasny czerwony, rowy, rumiany, szkarat-ny), Krwawa (1965, krwawy) w dorzeczu Sanu.Kolejnym przymiotnikiem okrelajcym barw, ktry si sta podstaw hydronimicz-n, jest zoty. Czciej wystpuje jako element zestawie (zob. niej) ni jako nazwa jed-noelementowa: Zota (1888, 1964, 2006), Zoty (1965). Odnotowano te potamonim Zot-ne (1964, zotny zoty), w dorzeczu Dunajca, wystpujcy obok ojkonimu Zotne (1962), ktry wydaje si wtrny w stosunku do nazwy wodnej. W przebadanym materiale wyst-puj 2 hydronimy od przym. srebrny: Srybny (18491854), Srebrna (1890)108, w dorzeczu Wisoka i widra, oraz dwa od przym. zielony: Zielona (1530, 19901993). Nazywaj one obiekty znajdujce si w lewobrzenej, mazowieckiej czci dorzecza Wisy. Do pozosta-ych nazw odprzymiotnikowych pochodzcych od okrele barw nale: Rudy (1972), Ru-dawy (1596), Rudna (1839), *Rdzawa/Rdzawka (1449, 1888109, rdzawy bagnisty, pokryty rdz), Rdzawy (17861788), Mleczna (1387, XX w.), Modra (1964), Piwny (17861788), te Ceglany (18491754). Z zabarwieniem wody, ale nieokrelonym bd niedookrelo-nym, typu ciemny, jasny, zwizane s kolejne hydronimy Ciemna (1504, 1550), te *Ciem-na/Ciemnica (1787), rekonstruowana na podstawie n. m. misk110, Ciemny (1964) oraz 105 Przylepnica, rz., d. 21,78 km, pd. Mawki ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo Szre-ska: Przylepnica 1784 MpPerP; Przylepnica 1839 MpKwat III 2; Przylepnica a. Przylipnica a. Przelipnica a. Szronka a. Szrenka 1965 HW nr 554; Przylepnica, -y 2006 HPol I 225. Lit.: ZMaz 361.106 Zapis Czermna w HE XV 30 umieszczony zosta w hale Czerna. Historycy identyfi kuj obiekt z Pachniczk; por. AtKr 290. 107 Niestety, w NMPol II 215 zapis ten przypisany zosta rzece o n. Czernka, ktra ma dokumentacj z XIX w., a jej nazwa jest wtrna w stosunku do n. m. Czerna (gm. Krzeszowice).108 Srebrna, str., d. 13,86 km, pd. Mieni ( wider Wisa), uchodzi na zach. od wsi Kdzierak: R. Menia maa 1783 MpPerMz; Srebrna 1890 SG XI 152; Srebrna 1965 HW nr 352; Srebrna, -ej 2006 HPol I 263.109 Pierwotna posta n. w. Rdzawa zrekonstruowana na podstawie n. m. Rdzawa 1262 i 1581 NMPol (kartoteka), ktra cho wczeniej notowana wydaje si wtrna; por. HE XII 161162.110 Nazwa miejscowa notowana wczeniej ni hydronim, por.: Czmynsko 1529, misko 1787 NMPol II 248. Pierwotna posta nazwy wodnej to *Tmna, wtrnie *Tmnica (szerzej: NalSand 79).99Jeskra (1396, jaskry bardzo jasny, racy blaskiem oczy111), dzi Jaskrzanka, w dorzeczu Narwi, oraz Jesny (1228)112, dzi Jasna, w dorzeczu Pilicy.Czstymi podstawami hydronimw staway si take przymiotniki oznaczajce ruch wody. Wyrniaj si frekwencj przede wszystkim nazwy od przymiotnika bystry (og-em 18 obiektw), w formie eskiej (9), mskiej (5) i nijakiej (2). Najwczeniej notowane w tej grupie s mazowieckie hydronimy Bystre (14141425), dzi Bystra, w dorzeczu Na-rwi, oraz Bystra (1496), dzi Bystrzanka, w dorzeczu Skawy. W XVI w. odnotowano tego typu nazwy okrelajce 6 kolejnych ciekw, w XVIII w. 3, w XIX w. 6 i w XX w. 1. Obiekty tak nazwane rozmieszczone s w grnym prawobrzenym dorzeczu Wisy a po San, z jednym wyjtkiem, ktry dotyczy obiektu najstarszego (zob. wyej). Wczy tu mona jeszcze nazwy od podstaw odnoszcych si do nurtu wody, takie jak: Rczy (1885, rczy szybki, bystry), w dorzeczu Dunajca, czy te Silna (1863, silny), w dorzeczu Nar-wi. Za antonimiczne, nieliczne zreszt, uzna mona hydronimy: Spokojna (1964), Wolny (1846), Wolna (1850) i Leniwa (XVI w., 1867). Bazy przymiotnikowe oznaczajce cechy akustyczne wody tkwi w nazwach: Cicha (14701480, 17041725, 17861788 2 ), Cichy. (1591), Gucha (1962, por. guchy przy-tumiony, niewyrany, moe te cichy, spokojny; potok pyncy w odlegym, niedostp-nym, cichym miejscu), Guchy (17861788 2 , 18491854, 19341937) i antonimicznym jednostkowym hydronimie Szumny (1845). Tu rwnie naley nazwa omna (2003, omny kruchy, amliwy, atwy do zamania, moe te bystry, niespokojny, por. omi ama, rozbija Sstp)113, d. Wiaru, w dorzeczu Sanu. Z przymiotnikami odnoszcymi si do waciwoci wody jej temperatury, jakoci, smaku i zapachu zwizane s nazwy okoo 30 obiektw. Licznie reprezentowana jest podstawa zimny (9 obiektw): Zimna (1551), Zimne (1846 2 ), Zimny (17861788 2 , 1846, 1937, 1964), spotykana prawie wycznie w grnym biegu prawobrzenej Wisy, zwaszcza w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem. Wspczenie nazw Zimna (2006) od-notowano w dorzeczu Narwi, w tym regionie zapisana zostaa take nazwa Luta (1581, luty zimny, chodny, ps. *ut gwatowny, szybki, srogi114). Ze znaczeniem zimny, chodny czy si podstawa hydronimu Studzona (1419, por. gw. przym. studzienny, studziony, por. bug. c zimny). Potamonimy zawierajce przymiotniki antonimiczne s nieliczne: Ciepa (1481), moe te *Parny, rekonstruowany z niem. Parner (1846, parny duszny, gorcy, por. te gw. para bagno). O jakoci wody mwi podstawy takich hydronimw, jak: Dobra (1700115, 1839 2 ), Czysta (1492), wierza (1477)116. Cechy negatywne wyra-aj podstawy nastpujcych nazw rzecznych: Gsty (1598), Gnojno (1965, gnojny zagno-111 Przymiotnik w takiej formie notuje SEBor 206. W nazwie widoczne pnpol. przejcie ja- > je-. M. Biolik pomija pierwszy zapis i uznaje nazw za derywat z suf. -anka (HE XIX 6566).112 Tu take widoczna zmiana ja- > je-.113 Hydronim nieodnotowany w HE XVII, w SG wzmiankowany jako pot. z omny (XIII 267). Nazwa miejscowa omna posiada dokumentacj z XV w. i wywodzona jest od n. w.; por. MakPrz 153 i NMPol III 356. 114 O rozwoju znaczeniowym ps. *ut zob. Jakubowicz 2010: 358. 115 Dzi Dobka. Pierwszy zapis (niepomieszczony w HE IX): na Dobrze (1700) z kartoteki J. Doma-skiego (udostpnionej przez Instytut lski w Opolu) wskazuje na odmian rzeczownikow. 116 Pawnica, str., d. 9,44 km, ld. ydyni ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6, 100); wierza XVI AtMz 248; Pawnica a. 1965 HW nr 555; wierza 2005 GUGiK; Pawnica, -y 2006 HPol I 213. 100jony, peen gnoju), Mtna (16611664), Mtny (1520, 1964), Skalany (1962, 1964, gw. skalany zmcony), Smarkate (1855). Wrd hydronimw, ktrych podstawy wyraaj waciwoci smakowe wody, wy-rniaj si nazwy od przymiotnika sony (8 obiektw), notowane od XIII w.: Sona (1234, 1273, 1365, 1464, 1565), Sony (1889), take w formie z podwojonym -n- Son-ne (18491854, 1880). Cieki tak nazywane wystpuj wycznie w grnym dorzeczu pra-wobrzenej Wisy od Raby po San. Synonimiczny przymiotnik solny tworzy 3 potamoni-my: Solna (1791), Solny (17861788), Salna117 (1964). Jedyn nazw od opozycyjnego przymiotnika odnotowano w czci pnocnej, w dorzeczu Skrwy Lewej Sodka (1462). W grupie tej umieci naley take nazwy: *Gorzki/Garzki (15111523, gorzki), okrelaj-c obiekt w dorzeczu Bzury, moe te Siarczysty (2006, siarczysty tu raczej nasycony siar-k), w dorzeczu Soy i Kadzielna (1884, kadzielny kadzidowy).Z obiektami terenowymi, obok ktrych lub przez ktre pynie rzeka, zwizane s przy-miotniki stanowice podstawy nastpujcych hydronimw: Dolinowy (17861788, doli-nowy), Garbowy (17861788, garbowy), Grkowy (17861788), Grski (1845 2 , 1964), Grzaski (1961, grzaski grski, grzysty), ysy (17861788, 1965, ysy tu pozba-wiony rolinnoci), Piarny (1846, *piarny : piargi rodzaj osypiska skalnego, piar-ysty), Skalisty (1446, 2006, skalisty kamienny), Skality (1964, skality kamienny), Skal-nity (1788, gw. skalnity skalisty, por. sowac. skalnat skalisty), Skalny (1789, 1846, skalny), Skalski (1846, 1888, skalski : skaa). Relacje przestrzenne midzy ciekiem a innymi obiektami w terenie wyraaj przymiot-niki motywujce hydronimy, ktre si ukadaj w pary antonimiczne, obiekty jednak nie s lokalizacyjnie powizane: *Blizna/Blosene (1396, blizny bliski), Blizna (1524), Blizny (17861788 3 ), Bliniejszy (1643, 1645), Bliski (17861788), Bliszy (17861788) oraz Dalnia (17861788, gw. dalni dalszy, dalej pooony, daleki), Dalny (17861788), Dal-szy (17861788); Dolny (17861788 4 ) oraz Grna (18491854, 1883, 1881), Grny (17861788, 1847, 18491854); Niny (17861788, 18491854) oraz Wyny (17861788 2 ); Przedni (17861788 4 , 1962), Przednia (18401854) oraz Zadni (17861788 4 , 1892, 1962), Zadkowy (17861788, zadkowy zadni, tylny). Pozostae nazwy nalece do tego zbioru to: rednia (1961, 1963), redni (19341937), rzedni (17861788 4 ), Nadolny (1512), Narony (1519), Ostatni (17861788), Podle-na. (XVI w., podleny : pod lasem), Pos(t)rzedni (17861788 2 , gw. postrzedni pored-ni), Porednia (1457, 1964), Poredni (1844), Schodn(i)a (1382, wschodnia)118, Wschod-nia (1970), Uboczny (1847), Zagrni (1964 2 , zagrni119). Wrd potamonimw odprzymiotnikowych zwizanych z fl or obecne s formacje ar-chaiczne (zob. wyej), ktre nale do najwczeniej odnotowanych, oraz wiele nazw od przy-miotnikw derywowanych na gruncie apelatywnym przy uyciu sufi ksw -owy, -ny oraz nielicznych na -any, -aty, -isty, -owski. Czste s potamonimy od przymiotnikw zwiza-nych z oglnymi okreleniami terenw zadrzewionych: Borowa (1404, 1789, 1880, 19361939, 1965, 2006 2 , borowy), Borowy (1892), Laskowa (1866, laskowy), Laskowy 117 Forma Salna (z a) jest sekundarna, hiperpoprawna; por. HE XV 129.118 Nazwa zapewne pochodzi od przym. wschodni, a forma Schodn(i)a powstaa w wyniku faszywej dekompozycji lub jeli uznamy j za pierwotn od schd stopie, przepa SEBor, z suf. -na; por. te ap. schodnica may rowek; cieki wd po polach SGPRei.119 Por. przym. zagrny : za gr, tu w odmianie mikkotematowej.101(17861788, 18491854, 1884), Laskowski (1962, laskowski laskowy), Lasowa (1884), La-sowy (1849, 1884), Lena (1447, XVI w., 1839, 1855, 1884, 1974, leny), Leny (17861788). Przymiotniki od nazw drzew stay si podstaw nastpujcych hydronimw: Brzesz-czany (1962, brzeszczany : brzost), Brzozowa (1366)120, Brzozowy (17861788), Buko-wa (17641768, 17641768, 1850121, 1929), Bukowy (1846, 1964), Cisowy (17861788), Dbowy (17861788 2 ), Grabowa (2006), Grabowski (1508, 17861788), Jasienowy (1846), Jasinowa (18491854), Jaworski (178688 2 , jaworski), Jedlna (13401341, 1489, 15641565, jedlny), Jedowy (17861788), Jodowa (1359), Klonowski (XX w., klo-nowski klonowy), Lipna (1556122, 2006123), Lipowa (1884, 1962, 1965), Lipowy (1493), Lipowska (1844, lipowski lipowy)124, ubowa (1966, ubowy, z ubu, tj. z kory lipo-wej), Olchowa (1352, 1524, olchowy : olcha), Olchowy (1551), Olchowate (18491854), Olszana (1289, gw. olszany olchowy SGPRei), Olszowa (1409, 17861788), Olszowy (17861788 3 , 18771905, 1983), Smrekowy (17861788), Sosnowy (17861788, 1847, 1855 2 ), liwowa (17861788, liwowy SGPRei)125, Topolowa (1444), Wir(z)bowa (1254). Pozostae potamonimy tej grupy wywodz si od przymiotnikw derywowanych od nazw krzeww i innych rolin (take uprawnych): Bzowy (1787), Cisowa (1674, cisowy), Ja-gielna (1826, jagielny : jagy krupy z ziarna prosa), Konopata (1971, konopaty koloru konopi), Krzaczysty (17861788 2 , krzaczysty poronity krzakami), Leszczna (1884, leszczny leszczynowy), Loskowy (17861788, por. gw. loska leszczyna), czny (17861788, czny : ka), ozkowy (17861788), Makowa (1367126, 1644, makowy otrzymany z maku, jasnopopielaty SpXVI), Marchwiany (1965), Meszna (1715, gw. meszny msza-ny, tj. mchem porosy), Mszana (1369), Mszena (1254), Ostowata (19611970), Paport-ny (17861788, paprotny paprociany SW, ukr. paporo), Rokitowy (17861788, rokito-wy), Rana (1965), Rany (2003), Ruciana (2006), Rzepna (XVI w., rzepny pochodzcy od rzepy Sstp), Rona (1565, rany ytni Sstp)127, Sitna (1452), Skrzypny (17861788), Trciana (1373, stp. trciany trzcinowy), Ziemniaczany (1964), ytnia (1450). Inne wczo-ne tu nazwy motywowane s przez przymiotniki zwizane z czciami rolin: Korzenna (1960), Skowy (1884). Jak wynika z powyszego zestawienia, najwczeniej hydronimy tego typu pojawiaj si w XIII w.: por. Mszena, dzi Mszanka, Wir(z)bowa, dzi Wierzbienica i Olszana, dzi 120 A. Fastnacht identyfi kuje obiekt z Pielnic, por. SHGSk III 33.121 Zapis nowy w stosunku do dokumentacji w HE IX 84, por. Stczyski 298.122 Lipna, str., dzi nieistniejca, pd. Turki ( Wkra Narew Wisa): Lipna 1556 SHGMz(Z 33, 535); 1965 HW nr 559. 123 Lipna, pot., d. 5,09 km, d. Wisoki ( Wisa), uchodzi na pn.-zach. od Wyszowatki: Lipna, -ej 2006 HPol I 149. 124 Nazwy przymiotnikowe na -owski znajdujce si w tej grupie sugeruj, i w acuchu derywacyj-nym moga wystpowa jaka nazwa terenowa lub miejscowa, zwaszcza e n. w. jest rodzaju eskiego, obiekt jest potokiem i ley w dorzeczu grnej Wisy. Nazwa terenowa Hala Lipowska (1962) notowana jest wspczenie; por. HE IX 60. 125 Por. te n. ter. liwowa 17861788 HE XII 201.126 Por. te n. m. Makowa 1438 NMPol VI 454455, ktr W. Makarski uznaje za wtrn w stosunku do n. w. (MakPrz 160161).127 Czarna Struga, str., d. 8,79 km, pd. Dugiej ( Kana eraski Narew Wisa), ucho-dzi koo Woomina: Rzona (1565) Lumaz I 103 (tu?); [Czarna] XVI AtMz 247; Czarna Struga 1965 HW nr 549; Czarna Struga, -ej -i 2006 HPol I 41.102Jastrzbka, w dorzeczu Raby i Dunajca. Poowa wymienionych nazw zostaa zapisana do koca XVIII w. Spotykamy je na caym obszarze dorzecza, najczciej w odcinku grnym, prawobrzenym, ale rwnie w dorzeczu Wieprza, Bugu, Narwi, a po dorzecze Wdy na pnocy. Nazwy te nie s stabilne, czsto uywane byy tylko okresowo; okoo 30% stano-wi warianty. Zbir hydronimw przymiotnikowych od nazw zwierzt (wraz z archaicznymi, wymienionymi wyej) odnosi si do ponad 50 obiektw. Dominuj wrd nich formacje powstae od przymiotnikw derywowanych paradygmatycznie oraz z sufi ksem -owy, rzad-ko -na, pojedyncze z -any, -asty. Najwicej hydronimw pochodzi od nazw ssakw: Bo-browa (1300, 1375, 1534128, 1539129, 1674), Borsuczy (1668, 1715), Kobyla (1844, 1965), Kobyli (1523130, 1846), Koni (1868), Kozia (1965), Kozi (1505), Lisi (17861788), asia (1426)131, osia (1891), Niedwiedz(i)a (1254, 17861788), Niedwiedzi (1744, 17861788 2 ), Psi (17861788), wina (1373), Turze (18491854), *Wilcza/Wilicza (1434), Wilcze (1962), Wilczy (17861788 2 ), Woli (18491854), Zubrza (1358). Od przymiotnikw motywowanych nazwami ptakw i innych mniejszych istot utworzono pozostae hydro-nimy: Gawroni/Hawrani (1562)132, Jaskczany (17861888), Jastrzb(i)a (1198, 1847), Jastrzbi (17861788), Orla (1417, 1516, 1869, 1983, orli zwizany z orem)133, Soko-la (2003), urawia (1935, 1965), Komarowy (1965), Rakowy (1962), *abna/Sobiska Struga (1889), mijowaty (17861788). Pierwszy hydronim z tej grupy zapisany zosta w XII w., jest to Jastrzbia, str. o d. 3,55 km, dzi bezimienna, w dorzeczu dolnej Wisy w powiecie kociaskim, kolejny w XIII w., w XIV w. 5, do koca XVIII w. pojawio si w rdach ponad 70% nazw tej grupy. Maj one najczciej form esk (25 obiek-tw), niewiele mniej jest postaci mskich (24), najmniej nijakich (2).2.2.2. Hydronimy od przymiotnikw zwizanych z kultur materialnKulturowe nazwy rzeczne odprzymiotnikowe, reprezentowane przez potamonimy okre-lajce 122 obiekty, s mniej produktywne od kulturowych nazw odrzeczownikowych. Li-czebnoci wyrniaj si cieki okrelane przez potamonimy od przym. graniczny (28), ktre maj wysz frekwencj ni utworzone od ap. granica (14). Wikszo nazw ma form msk (20), esk jedynie 8. Pierwsza pojawia si na pocztku XV w.: Granicz-ny (1405), dzi Granice, pot., w dorzeczu Dunajca (HE XIII 76), kolejne w XVI w.: Graniczny (1511, 1567, 1595, 1596). Najwikszy przyrost zapisw mona zaobserwowa w w. XVIII, kiedy to odnotowano 12 nowych obiektw o tej nazwie, w tym rwnie w for-128 Bobrownica, str., d. 15,36 km, pd. Skrwy ( Wisa), uchodzi koo wsi Turza Maa: Bobrowa 1534 SHGP 15; Bobrownica a Bobrownicki a. 1965 HW nr 580 (tu le zlokalizowana); Bo-brownica 1983 PHP I 709; Bobrownica, -y 2006 HPol I 16. Lit.: SHGP 15. 129 Bobrowa, str., pd. Wkry ( Narew Wisa), uchodzi poniej Dbrwek i Bieunia: Bobrowa 1539 SHGMz(Poc. 5, 341); p 1965 HW nr 553. 130 Kobyli, pot., ld. Sanu ( Wisa), uchodzi midzy wsiami Hoczew i Huzele: Kobili 1523 AGZ XVI nr 2896. Lit.: SHGSk II 63. 131 asia, str., dzi nieistniejca?, pd. Narwi ( Wisa): riwlum Lassza 1426 MkM I nr 393, 394; 1965 HW nr 540. Zapewne od przym. asi lub ap. asia (: asica, aska).132 W HE IX 28 odrbne haso; wedug AtKr 290 jest to dzi Przykwka. 133 Nazwy uwaane te za staroeuropejskie (por.: Udolph 1990: 222224; Grnowicz 1985: 22, 1988: 31), od ide. rdzenia *er-/*or- pyn, co mao prawdopodobne (por. Babik 486487). 103mie eskiej Graniczna (17861788 2 ), pozostae w XIX i XX w. Prawie wszyst-kie obiekty tak nazywane pooone s w grnym prawobrzenym dorzeczu Wisy od Soy po San. Jeden obiekt odnotowano w dolnym biegu Wisy, w dorzeczu Wdy Granicz-na (1964), okresowy wariant Trzebiochy, rz. o d. 25,20 km (HE I 78). Do tego zbioru wczy mona te jednostkowy hydronim Pograniczny (17861788, pograniczny), w do-rzeczu Wisoka. Podobne znaczenie co przymiotnik graniczny maj okrelenia dziaowy i dzielny, moe te rozdzielny, ktre s podstawami hydronimw: Dziaowy (17861788), Dzielny (17681788 3 ), Rozdzielny (1468).Kolejn grup nazw odprzymiotnikowych jednorodn semantycznie, ale nie morfolo-gicznie, tworz nazwy zwizane znaczeniowo z doprowadzaniem wody do mynw: My-narska (18491854), Mynarski (17861788), Mynna (1966, 1960, 1970), Mynne (1855, 1886), Myska (17861788 4 , 1884, 1963, 1966, 1970 2 , 2006), Myski (1846, 1847, 1885, 18771905). Cieki o tych nazwach wystpuj w grnym prawobrzenym dorzeczu Wisy od Soy po San (12 obiektw), take w maopolskiej lewobrzenej czci dorzecza od Prdnika po Radomk (7). Dalej na pnoc spotykamy tylko dwa obiekty: Myski, gb. Waranki, w dorzeczu Bugu (HE X 180181), a w dorzeczu dolnej Wisy Myska, dzi Struga Myska, obiekt o d. 27,34 km, ld. Wisy (HE I 20). Do innych nazw zwizanych z gospodark nale: Bartna (1373), Bartne (1985 2 ), Bartny (1963), Chlewna (17861788, chlewny), Chliwny (1877), Fabryczny (2006), Folusz-ny (1846), Obroczna (1564, obroczny : obrok), Pasieczny (1468, 1537, pasieczny), Pany (17861788, pany : pa), Pilny (17861788, pilny tartaczny), Szklarski (1787), Tartacz-ny (1965), arnowa (1534, arnowy : arna), arowy (1964, arowy : ar), orowy (1990). Hydronimy, ktrych podstawy cz si z osadnictwem i organizacj spoeczno-gospo-darcz, reprezentowane s przez nastpujce nazwy: Cmentarna (1970), Domany (1964, domaszny domowy), Dworski (18491854), Gminny (1962), Gromadzki (1965), Kocia-ny (1985, kociany)134, Krajowy (1962), Mogilna (1839135, mogilny grobowy), Mosteczna (1964), Mostkowy (XX w.), Mostowy (17861788), Splny (18491854, (w)splny), Wiej-ska (17861788), Wiejska/Wsiowa (17861788), Wieski (1564, stp. wieski wiejski), Wie-ny (1964), Wsiowa (18491854, 1882, gw. wsiowy wiejski), Wsplny (17861788), Za-grodny (17861788, zagrodny, moe od za grodem?).Wystpuj take potamonimy od przymiotnikw okrelajcych rne budowle i przed-mioty gospodarcze egzemplifi kowane przez nazwy: Drny (17861788, drny drgo-wy), Gana (13341336, ps. *gatn zwizany z drog utworzon na botach, z tam, grobl Sps), Gatny (1966), Grodna (1479, grodny grodowy), awny (17861788, aw-ny), azowa (1450, 17861788, 1966, azowy : az), azowy (1456, 1786), ana (1532, any azowy), Moczydowy (1962, moczydowy : moczydo). Pewn liczb przymiotnikowych podstaw hydronimicznych mona zgrupowa wok szeroko pojtej kultury duchowej: Piekielny (18491854, 1962), wita (1466, 1882), wi-te (1570, XVI w.), Wilkoaczy (1715). Odrbn grup stanowi nazwy od przymiotnikw o charakterze abstrakcyjnym, ktre przez uycie metaforyczne stay si hydronimami: Bd-134 Potok przepywa obok cmentarza. 135 Mogilna (1), str., d. 10,33 km, ld. Dzierzbi ( Skroda Pisa Narew Wisa), uchodzi koo Porytego: Struga Mogilna 1839 MpKwat V 2; Mogilna 1885 SG VI 580; Mogilna 1965 HW nr 518; Mogil-na, -ej 2006 HPol I 176. Na MpKwat zaznaczony w pobliu cmentarz ydowski.104ne (1460), Gocinny (1965, por. dawne gocinna woda nieoczekiwanie, nagle pojawiaj-ca si woda, powd), Lichy (1847, lichy ndzny, niepozorny, mizerny), Milutka (1961), Mia (2006), Przykre (1964), Robotna (1880), Rzewny (2006)136, Straszny (17861788, 18491854), Szwarny (1846, szwarny pikny, adny), Wierny (1788). Hydronim Dziewczy (1964)/gw. dziewiczy, od przym. dziewczy panieski, dziewiczy czysty (SW), motywowa-o zapewne znaczenie czysty. K. Holly przywouje te znaczenie potok pyncy od dawna (por. Hollyyw 85). Do nazw metaforycznych wczy mona nazw Zbjna (XVI w.)137, od stp. zbjny waciwy zbjcy (Sstp); obiekt pooony w Puszczy Kurpiowskiej. Wrd derywatw odprzymiotnikowych pojawiaj si rwnie potamonimy o cechach fo-netycznych (rzadziej leksykalnych) innosowiaskich. Najwicej jest nazw o prowenien-cji wschodniosowiaskiej: ukraiskie w dorzeczu Sanu i Bugu, bojkowskie i emkowskie w dorzeczu Wisoki i Dunajca, biaoruskie w dorzeczu grnej Narwi. Przymiotniki o charakterystyce topografi cznej motywoway potamonimy: Beaja. (1571), Bystryj (1949, emk. bystryj bystry), *Chytra (1788, por. ukr. chytryj tu w znacze-niu bystry, szybki potok)138, Czarnaja (1505), Czornij (18491854), Dalnej (19341936, emk. dalnij dalny), Dogi (1965, ukr. dowhyj), Dohy (17861788), Dublen (18771905, ukr. dublenyj wymoczony w dubyle wywar z kory olchy), Dubowy (1525, ukr. dubowy dbowy), Gilaty (18771905, ukr. hillja ga, przym. hilljastyj rozgaziony)139, Hru-ska (1562, brus. hruzki, ukr. hruzkyj grzski, bagnisty, botnisty), Kawny (1965, kalna), Kremiany (1965, ukr. dial. kremjanyj krzemowy), Kruhe (1966, brus. kruhy okrgy, ko-listy), Krywe (18491854), Krywy/Krzywy (1883), Krywyj (19341936, ukr. krywyj), Mut-ny (1526, ukr. mutnyj mtny), Poski (1985, ukr. ploski), Rabe (18491854, ukr. rjabyj pstry), Rywna (18491854, ukr. riwnyj : riw rw), Sridnie140 (18491854), Szuty (18491854, gw. szuty, ukr. sutyj bezrogi, bez wosw), Tychy (17861788, ukr. tychy cichy), Wapenna (18491854, ukr. wapennyj), Zeleny (1645 2 , ukr. zelenyj). Przymiotniki fl o-rystyczne stay si podstawami nastpujcych nazw wodnych: Berezowa (1515), Bierie-zowaja (1529), Mochnate (18491854, por. ukr. mochnatyj), Tysi (1846, emk. tys cis). Przymiotniki zoologiczne tkwi w hydronimach: Medwey (1965), Rybnyj (1376), Woczy (1889, por. ukr. wowk wilk), a kulturowe w nazwach: Silski (18491854, ukr. silskyj wiejski), Silska (1963).136 Rzewny, pot., pd. Urwiska ( Wilga Wisa), w Borku Fackim, cz. Krakowa-Podgrza: Rzewny, -ego 2006 HPol I 247. Zapewne od przym. rzewny tkliwy, smtny, por. ps. *revn pierwotnie ryczcy.137 Zbjna, rz., d. 17,91 km, dzi bez nazwy, pd. Narwi ( Wisa): Zbjna XVI AtMz 249; do rze-ki Zboinej (1565) Lumaz II 92; midzy rzekami Zboyna, Turorzem i Omowi 16171620 Lumaz I 100; Zboina struga 1783 MpPerMz; Dopyw z Popioek 2005 APHP (H-4). H. Borek wie podobne toponi-my z ap. zbj, natomiast Rospond z czas. bi, por. rzecz. boisko na okrelenie miejsca ubitego, z uklepan ziemi przygotowan do osiedlenia. Nazwa miejscowa Zbjna, notowana od XVIII w., jest wtrna wobec hydronimu. Lit.: Borek 1968: 270; RospSEMiG 451.138 E. Bilut czy hydronim z przym. ukr. chytryj, natomiast J. Udolph (w uwagach tumacza) uwa-a n. za staroeuropejsk, od rdzenia *skeud-/*skeut-, i podaje w wtpliwo zwizek z przymiotnikiem ze wzgldu na jego wtrne znaczenie szybki(HE X 32). Tymczasem podstawowe znaczenia ps. *chytr od-noszce si do cech fi zycznych rekonstruowane s jako zrczny, szybki, wprawdzie tylko na podstawie materiau z jzykw poudniowo- i zachodniosowiaskich (por. Babik 359; Jakubowicz 2010: 221).139 Forma Gilaty powstaa wskutek spolonizowania czonu pierwszej nazwy (HE XVII 96). 140 Forma zruszczona, od przym. redni.105Elementy sowackie spotykamy w kilku potamonimach z dorzecza Soy i Dunajca: Bela (1320, 1334, 1750), Beli (1317), Hlubokie (1846), Mutne (1662), Stupny (1846), Zlat-na (1846, 1844). Hydronimy odprzymiotnikowe w dorzeczu Wisy okrelaj ponad 1000 obiektw o r-nej dugoci. Mae strumienie poniej 10 km stanowi 82% zbioru; wiksze rzeki powyej 50 km to niewielki odsetek, jedynie 22 obiekty (niespena 2%). Najwczeniej powiadczo-na nazwa cieku z tej grupy zostaa odnotowana w XII w., w XIII w. pojawia si 20 nowych zapisw, w XIV w. 48, w XV w. 68, w XVI w. 117, w XVII w. 16, w XVIII w. 269, w XIX w. 225, w XX w. 240. Do koca XVIII w. udokumentowano ponad 50% zbioru. Najwicej potamonimw omawianego typu wystpuje w grnej czci dorzecza Wisy po So i Przemsz (202), a ponad 70% obiektw tak nazwanych zlokalizowanych jest w cz-ci prawobrzenej po San. Pod wzgldem rodzaju gramatycznego hydronimy mskie stanowi 51% zbioru, e-skie 44%, nijakie 5%. Wiksze cieki, tu powyej 17 km, maj prawie wycznie nazwy w formie rodzaju eskiego, mniejsze potoki, strumienie, take odcinki wikszych rzek identyfi kowane s przez nazwy w rodzaju mskim, co jest determinowane przez typ obiek-tu i jego rodzaj gramatyczny.2.3. Hydronimy od liczebnikwLiczebniki czciej wykorzystywane s jako elementy nazw zestawionych (zob. s. 198) ni jednoczonowych. W zgromadzonym tu materiale wystepuj tylko 4 nazwy odliczeb-nikowe: Pierzwy (17861788, por stp. i gw. pirzwy pierwszy w kolejnoci SEBor), Dzie-wicioraki (1964); 2 obiekty o tych nazwach powizane s ze sob lokalizacyjnie: Drugi, Pierwszy (17861788).2.4. Hydronimy od imiesowwPolskim hydronimom od imiesoww na -cy powici artyku J. Duma, w ktrym podda analizie 50 nazw wodnych z obszaru caej Polski (por. 2006: 8194). Niniejsze zestawienie nie wnosi znaczcych uzupenie do jego ustale. Hydronimy pochodzce od imiesoww na -cy, -ny, -y, -ony, -ty, w liczbie 50, okrelaj gwnie obiekty mae, majce dugo poniej 10 km, kilka odnosi si do cie-kw o dugoci 2030 km. Nazwy imiesowowe tych wikszych obiektw, pojawiajce si w pierwszych zapisach, ulegy jednak substantywizacji lub na ich miejscu pojawiy si nowe (nastpia renominacja), np.: mierdzca, dzi Sanka, Wielca, dzi Wielucz, Ciek-ca, dzi Radna, Ponika, dzi Psarka, Szumica, dzi Szumionka, Zwnica, dzi miczka. Archaiczn podstaw zawiera mazowiecki hydronim Glibica (1503)141, w dorzeczu Narwi. Niewtpliwie pochodzi od imiesowu na -cy, a ten od ps. *glibati brodzi, cho-dzi po czym lepkim, zapadajc si, por. te *glib pdsow. boto, bagno, trzsawi-sko (Sps VII 102103). Kontynuantem w gwarach polskich jest czasownik gliba si 141 Glibica, str., dzi nieistniejca, ld. Wincenty ( Pisa Narew Wisa): Glybyancza 1503 SHGMz(MK 18, 164); 1965 HW nr 516. 106 ugina, por. take pokrewne glibawa ka botnista, grzska, gnibiel, glibiel przepa, otcha; trzsawisko (SGPRei). Od teje podstawy utworzono inny mazowiecki hydro-nim Glibicy Stok oraz maopolskie nazwy Glbiczka i Glibiczka (zob. niej). Inna mazo-wiecka odimiesowowa nazwa dzi nieistniejcego strumienia Posech ((14141425) 1456, poschn)142, w dorzeczu Narwi, wyrnia si niezoon form odmiany.Obiekty okrelane przez hydronimy odimiesowowe nie wykazuj wyranego zgrupo-wania geografi cznego, wystpuj na caym badanym obszarze, od grnej Wisy po Narew i Brd. Maj w wikszoci form rodzaju eskiego: Beczca (1471, 1895, becze), Che-czca (1300, checzy ka, szlocha), Cheszczca (1965, chesta chlupa), Ciekca (1789, 1888, 1965), Grzmica (1965), Szumica (1892), mierdzca (1321, 1964), Wielca (1480, wia si wi si), Wodzca (2006), Wonica (1965), Wrzca143 (2006), *Zwnica/Swnocza (1370, *zwnicy, por. ps. *zvnti gono dwicze, brzmie, rozbrzmiewa, stp. wznie SEBor); Karczowana (19611970), upiana (16601664, upi obdziera z kory), Moszczona ((1431) 1786), Nieznana (1961), Ponika (1561, 1473, 1561, 1890, ponika SpXVI, gw. ponikn znikn, skry si, nazwa oznacza strumie, rzek, ktra w ziemi ginie, by dalej znowu wytrysn), Punika (1888), *Prdzona144/Rzeka Prdzy-ska (1591, prdzi pyn z prdem), Przekopana (17861788), Przeschy (1596), Stra-cona (1564), Wylewna (18491854), Zapada (19611970 2 ), Zmylona (2006). Formy eskie maj rwnie hydronimy oznaczajce obiekty typu potok, strumie, por. Przeko-pana, Wonica. Postacie rodzaju mskiego przybieraj nieliczne nazwy, por.: Beczc145 (1937), Szumicy (1546), Kopienny (1521), Ryty (17861788), Wyczyszczon (1974). Tylko 2 potoki identyfi kowane s przez nazwy w rodzaju nijakim: Kryte (2006) i Zwolne (1855). Wrd potamonimw odimiesowowych frekwencj wyrniaj si nazwy pochodz-ce od gniy, zgniy zesputy, stchy, mierdzcy, te gnuny, leniwy, ospay (SW), w od-niesieniu do wody zapewne wolno pyncy, ale rwnie o niezbyt przyjemnym zapa-chu (7 obiektw). Wystpuj one wycznie w dorzeczu Sanu i Narwi. S to: Gnia (1536, 18771895, 1900, 19611970), Gnie (2003), Gniy (17861788), Zgniy (19341937). Imiesowy bdce podstaw nazw wd pyncych semantycznie wi si gwnie z czasownikami oznaczajcymi efekty dwikowe towarzyszce przepywowi wody, a tak-e z cechami wody, w tym zapachowymi, oraz z dziaalnoci czowieka dotyczc samych ciekw (Przekopana), jak i terenu wok nich (Karczowana). Wrd derywatw odimiesowowych, nie bez wtpliwoci, umieszczona zostaa na-zwa *Orana/Oranka (1448), wspczenie Oronka, rzeka o dugoci okoo 20 km w do-rzeczu Radomki, ktra wymaga osobnego omwienia. Odnotowana forma z XV w. jest wtrna, na co wskazuje obecno n. m. Orosko146. J. Nalepa w recenzji pracy dotyczcej toponimii wojewdztwa sandomierskiego neguje jej sowiaskie pochodzenie, rekonstru-142 Posech, str., dzi nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa), koo Ostroki: Posszechl (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 92v); 1965 HW nr 538.143 Jest to interesujcy przykad nazwy opozycyjnej wobec zaginionego hydronimu Zimna Woda (zob.) oraz odhydronimicznej n. m. Zimna Woda, notowanej wspczenie.144 Pierwotna posta n. w. rekonstruowana na podstawie n. m. Prdzona, por. Pransin 1400, Prandzen 1546 NMPol IX (w druku).145 Forma ta moe wiadczy o chci unikania formy imiesowu przez nawizanie do takich apelaty-ww, jak zajc, brzdc.146 Por. Oransko 14701780, Oranysko 1508, Oransko 1569, Orosko 1787 NMPol VIII 148. 107uje pierwotn posta hydronimu w formie *Orana lub *Oran(i)a i wie go z ide. rdzeniem *or- (NalSand 134135). J. Udolph (1990: 219) rwnie proponuje etymologi staroeuro-pejsk, od ide. *er-/*or- porusza si szybko, z sufi ksalnym *-n-, i odrzuca zwizek ze sowiaskim *orati, part. praet. passivi orana, ze wzgldu na semantyk. Do tej hipotezy skania si take L. Bednarczuk (1993: 255256). Natomiast D. Kopertowska (1994: 213) oraz Z. Babik (489) dopatruj si zwizku hydronimu z imiesowem orany. Istnienie takich toponimw, jak: Oronne (NMPol VIII 147), Orane, uroczysko (Geoportal), oraz innych hydronimw odimiesowowych, jak upiana czy Przekopana, czyni t hipotez prawdo-podobn.Kilka hydronimw z dorzecza Wisoki i Sanu wykazuje cechy fonetyczne wschodnio-sowiaskie, por. Boczaczy (1985, z wschsow. -o-, por. pol. beczcy), Hnya (1935, ukr. przym. hnyyj zgniy, gniy), Szumlaczy (19341937, ukr. szumljaczyj szumicy), Za-wynnyj ((1376) 1427, por. ukr. zawyty, zawywaty zawia, zawiewa lub zawija).W prezentowanym zbiorze hydronimw odapelatywnych powstaych w procesie czystej onimizacji zwraca uwag polireferencjalno nazw od leksemw specjalistycznych oraz od przymiotnikw. Uwypuklono wystpowanie najczciej wykorzystywanych podstaw rze-czownikowych i przymiotnikowych, a take pola semantyczne, ktre reprezentuj. W po-wyszym rejestrze potamonimw z dorzecza Wisy pojawia si rwnie wiele formacji od apelatyww derywowanych. Jeeli odpowiednie (homonimiczne) apelatywy s notowane w sownikach, to bliszy jest mi pogld, i hydronimy takie powstay w wyniku czystej oni-mizacji. Psycholingwistyczne i socjologiczne uzasadnienia aktu nazwotwrczego, podob-nie jak w mikrotoponimii (por. Mrzek 1990: 2950, 158), skaniaj do rozszerzenia bazy apelatyww, ktre podlegaj toponimizacji. Wrd nich jest wiele rzeczownikw na -ica, -ina, -ec, -ik, -ak, -ek, -ka, -nia, -e, gwnie terminw topografi cznych. Istnienie rwno-brzmicych apelatyww o znaczeniach, ktre raczej nie mogy motywowa hydronimw, sprawia natomiast, e naley rozway moliwo tworzenia okazjonalnych neosemanty-zmw kreujcych hydronimy. Takie przesunicia semantyczne nie s notowane w sowni-kach, a ich ladem mog by hydronimy i rekonstruowane z nich znaczenia, gwnie lo-katywne.3. HYDRONIMY POWSTAE W PROCESIE ONIMIZACJI ROZSZERZONEJ Z UYCIEM FORMANTW NAZWOTWRCZYCH3.1. Derywaty paradygmatyczneTermin derywacja paradygmatyczna147 stosowany jest gwnie w odniesieniu do zjawisk synchronicznych. Prezentowane tu ujcie diachroniczne utrudnia rozpoznanie derywacji paradygmatycznej w funkcji onimicznej. Niektre typy s sufi ksalne historycznie, np. Za-dziele, a wspczenie paradygmatyczne, inne i historycznie, i wspczenie paradygma-147 Derywacj paradygmatyczn jako proces tworzenia nazw pospolitych i wasnych, rozwj pogl-dw teoretycznych oraz histori terminu w badaniach onomastycznych szeroko omwia w czci teore-tyczno-metodologicznej pracy powiconej staropolskim antroponimom utworzonym paradygmatycznie A. Cielikowa (1991: 525).108tyczne. Derywacja paradygmatyczna ma w hydronimii charakter marginalny, dotyczy tworw odrzeczownikowych, odczasownikowych oraz pochodzcych od wyrae przyim-kowych. Wikszo hydronimicznych derywatw paradygmatycznych pochodzi od pod-staw topografi cznych, mniej jest nazw od podstaw kulturowych.Motywacja hydronimw na *-y, *-ve (< *--) jest niejednoznaczna. Mogy powsta od odpowiednich niepowiadczonych eskich apelatyww na *-y, *-ve w wyniku czystej onimizacji lub przez wczenie podstaw werbalnych i nominalnych do typu deklinacyjnego na *--, lub przez upowszechnienie si kocwki biernika l. poj. (-ew) w funkcji forman-tu paradygmatycznego, gdy gwnie formacje z -ew (wtrnie -wa) zostay odnotowane w rdach jako nazwy rzek. Wskazaniem do ich wydzielenia i szerszego omwienia byy wzmianki badaczy-slawistw o produktywnoci tej formacji w toponimii, w tym w hydro-nimii (por. Bernstein 1985: 269; Wojtya-wierzowska 1992: 5255). W pnym okresie prasowiaskim rzeczowniki na *-- > *-y, *-ve rodzaju e-skiego byy zrnicowane chronologicznie. Wyrni mona tu dwie grupy: rzeczowni-ki o starych, przedsowiaskich podstawach pierwiastkowych i zapoyczenia (np. *cky witynia, z germ. *kiriki, to z grec. paski), w ktrych morfem ten pe-ni funkcj strukturaln, oraz sowiaskie dewerbalne i denominalne abstracta. Produk-tywno tematw na *-- ujawnia si w okresie rozpadu wsplnoty prasowiaskiej i we wczesnych epokach rozwoju jzykw sowiaskich, dlatego wyrazy te maj may zasig, czsto ograniczajcy si do poszczeglnych jzykw (por. Wojtya-wierzowska 1992: 5255). Sowiaskie rzeczowniki o dawnych tematach na *-- > *-y, *-ve przeanalizowa S. Bern stein (1985: 269291). Przedstawi on zasb staro-cerkiewno-sowiaski (11 rze-czownikw) oraz rekonstrukcje ponad 50 formacji z rnych dialektw prasowiaskich, nalecych do wielu pl semantycznych (czowiek, terminy pokrewiestwa, topografi ka roliny, zwierzta, uksztatowanie terenu, wytwory czowieka odzie, sprzty, budownic-two), wrd ktrych frekwencj wyrniaj si bazy rolinne i zwierzce. Wybrane polskie i ukraiskie hydronimy na *-- byy tematem szkicu J. Riegera (1996: 149154), natomiast J. Domaski (1995: 1542) omwi szerzej 33 hydronimy (gwnie polskie, te innoso-wiaskie) nalece do tej formacji. Nie ze wszystkimi jego propozycjami zawartymi w tym artykule mona si zgodzi, zwaszcza jeli chodzi o cz podstaw uznanych przez niego za sowiaskie148. W hydronimii dorzecza Wisy wyodrbniaj si dwie grupy nazw rzecz-nych nalecych do formacji na *-y, *-ve z zakoczeniem -ew oraz -wa. Do pierwszej gru-py nale potamonimy o podstawach archaicznych, przedsowiaskich: Hoczew, Huczwa, Megiew, Narew, Omulew, Peta, Szkwa, Skrwa, Uszew, kiew (zob. rozdzia I, por. te Babik 50), do drugiej nazwy wodne z pnoprasowiaskimi denominalnymi i dewer-balnymi podstawami. Niektre z nich trudno niekiedy odrni od formacji przymiotniko-wych, takich jak Pywa, Tanew (zob. s. 50, 52). Do dawnych formacji na *-- wczono 5 hydronimw odnoszcych si do 9 obiektw.Nazwa Branew (14551480, 1456) identyfi kuje dwa cieki wodne w dorzeczu Sanu. Do powszechnie jest ona wizana z podstaw *brn- boto i zaliczana do tematw na *-y, *-ve (por. HE XVII 3334; Babik 352), J. Rozwadowski (1948: 14) umieszcza nato-miast ten hydronim w warstwie przedsowiaskiej.148 Wszystkie hydronimy tej formacji, uznane w niniejszej pracy za archaiczne, przedsowiaskie, J. Domaski stara si etymologizowa na gruncie sowiaskim, co nie przekonuje. 109Hydronim Ponikiew okrela 3 obiekty: Ponikiew (1564), dzi Ponikwa, pot. o d. 5,84 km, ld. Soy (HE IX 87), Ponikwy/Ponikiew149, str. na Mazowszu, oraz Ponikiew (1564)150, dzi Ponikiewka, pot. o d. 8,79 km, ld. Skawy (HE XII 146147). Nazwa ma zwizek z ps. ap. *poniky, *ponikve miejsce, w ktrym znika pod ziemi strumie wody (wtrnie raczej to, co znika pod ziemi), czasownikiem *ponikati, *poniknti znika (por. Wojtya-wierzowska 1992: 53).Obecno polireferencjalnych hydronimw na *-y, *-ve uprawdopodobnia moliwo funkcjonowania na gruncie polskim niezapisanych kontynuantw *brny, brnve rzeka, miejsce bagniste, gliniaste i *poniky, *ponikve strumie, ktry znika pod ziemi. Do tego zbioru moe nalee take hydronim Sodew (1334) 1534, dzi Sudwia, ld. Bzury, por. ps. *solditi czyni przyjemnym, smacznym, sodkim (SEBor). Pierwotna posta nazwy wodnej *Gieczew jest odtwarzana na podstawie nazwy miej-scowej Gieczew. Historyczne powiadczenie ma wtrna posta nazwy rzecznej Gieczwi-ca (1425), dzi Gieczewka, rz. o d. 50,27 km, ld. Wieprza, por. HE VI 1314. Nad rzek le dwie miejscowoci o nazwach Gieczew i Gieczwica, jedna u rde, por. Gelczwi-cza (1409), Gelczwya (1414), Gelczew (1529), druga w pobliu ujcia, por. de Golcewa (!) (13251327), de Gelczwa (13501351), Gelczew (1416) NMPol III 124. Chocia ojkonim Gieczew ma wczeniejsz dokumentacj ni hydronim, semantyka podstawy skania do uznania nazwy wodnej za pierwotn, por. ps. *glati haasowa, *g haas, huk, o-skot, pol. dial. giecze haasowa w zgromadzeniu, szumie (Sps)151. Nazwa rzeczna *Przemszew (< *Permi) zostaa zrekonstruowana na podstawie znie-ksztaconego zapisu Przeweczwe (1306) 1445 Kkk I 157. Zapis ten dotyczy dzisiejszej nazwy Przemsza, ld. Wisy. Ju J. Rozwadowski (1948: 292) czy j z ap. mech, pniej rwnie wizano j z t podstaw, dyskusyjny natomiast by sposb derywacji (por. HE IX 90). Z. Ba-bik (511514) jako podstaw rekonstruuje apelatyw *permi, -ve o znaczeniu to, co zaroso mchem, derywowany od czas. *permati pokry si, zarosn mchem. Hipotez t utwier-dza istnienie pno powiadczonej n. Przemeszew, -szwi (1964), pot. o d. 6,46 km, w dorze-czu Dunajca (HE XIII 203), cho ta moe by utworzona wedug wzoru hydronimw na -152. Formacje na *-i, *-ve, do ktrych zaliczy mona *gl i, glve to, co szumi, haasuje i *permi, *permve to, co zaroso mchem s wtrne w stosunku do tworw twardote-matowych i reprezentowa mog model archaizujcy (por. Duma 1999b: 8794). Wrd innych, niezbyt licznych hydronimw utworzonych w wyniku derywacji pa-radygmatycznej dominuj formy powstae wskutek zmiany rodzaju w stosunku do mo-tywujcego apelatywu (31). Polegaj one na feminizacji rzeczownikw rodzaju mskie-go, np.: *Drenia/Drynia (XVI w.153, dre rolina dere), Bczala (1376, gw. bczal)154, 149 Ponikiew, str., dzi nieistniejca lub obiekt bez nazwy, ld. Sony ( Wkra Narew Wisa): Ponykwi (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 63v); Ponykwi 1426 MkM I nr 256; Ponykew (1442)1456 SHGMz(MK 3, 268v); Mdzelka (= ? Ponikiew), (= ?Mdzelka 1) 1965 HW nr 558.150 Tu te n. m. Ponikiew 1581 NMPol IX (w przygotowaniu).151 Nie mona jednak kategorycznie wykluczy pierwotnoci ojkonimu i jego pochodzenia od n. os. *Giecz; por. Gieka, Gieczyk RymSEN I 232. 152 W pobliu znajduj si obiekty o nazwach zwizanych z gniazdem odhydronimicznym Uszew. 153 Wedug AtSd 168 nazwa notowana ju w XVI w. 154 Hydronim Bczala zamieszczony w dwu monografi ach: HE XV 12 (tu za identyfi kacja, a n. obja-niana jako odantroponimiczna) i HE III 2.110Beka (1448, bek), Gboczka (1963, 1965155, gboczek d), Praszcza/Braszcza (1885, gw. (Podlasie) braszcz strumyk, ukr. brjaszcz pytkie miejsce w rzece, gdzie pluska woda po kamieniach, por. te z XVII w. brzeszczy si wita, dnie), Pastruga (1964, pastrug rw, wd), Rowa (1856, rw), Smarza (17861788, gw. smarz limak, te gatunek grzyba156), Wara (1391), dzi Warzyca157, Wtoka (18491854 2 , 1964, wtok), Wi-cierza (1365, wicierz kosz z wikliny lub sieci do poowu ryb w jeziorach lub rzekach), Wycieka (17861788, wyciek wyciekanie, wypyw, wylew), Zawoja (1846, 1855, zawoj zakrt rzeki, te gatunek roliny), Zembrza (1845, zbrz/zbrz), te jednostkowo rodza-ju nijakiego Ubiedrza (1423, ubiedrze wysze miejsce ki, pochyo kowa)158. Kil-ka spord podanych apelatyww ma odnotowane gwarowe postaci w rodzaju eskim, np. rw/rowa, wtok/wtoka, zawoj/zawoja (SGPRei), trudno wic stwierdzi ostatecznie czy derywacja paradygmatyczna zasza na gruncie onimicznym. Maskulinizacja dotyczy kilku podstaw rzeczownikowych rodzaju eskiego: Fos (1963, fosa), Krzypok (1961), Ryj (1964, ryja), Struek (1596, struka) oraz jednego rze-czownika rodzaju nijakiego: Trzo (XVI, por. trzenie ucieranie, skubanie, szarpanie). Od-notowano jedynie dwa przypadki zmiany rzeczownika rodzaju mskiego na rodzaj nijaki: Beko (1966, bek), Nakle (1847, *nakie). Nazwa Urwiz (17861788, urwisko) powstaa w wyniku derywacji dezintegralnej (ucicie elementu sufi ksalnego), ktrej towarzyszya zmiana paradygmatu.Wikszo hydronimicznych derywatw odczasownikowych ma form rodzaju e-skiego: Bieba (1930, 1963, moe gw. bebla miesza w pynnej potrawie, beta, be-bli mci, te bebla gsta potrawa, rozgotowane ziemniaki), Borucza (1525, bo-rucze wydawa niski, przecigy gos, rycze SGPRei)159, *Niewarcza/Newatcza (!) (1318, nie warcze), Oklena (1228, stp. okleni wyprni, wyczyci; wytrzebi SES), Pryska (1784, pryska pluska, bryzga, wytryska), Przysucha (1961, przy-suszy?), Rechta (1280)160, Rzekta (1437, rzechta chrapliwy gos wydawa, o abach i sroce)161, Spawa (1983, spawia), Szpera (1964, szpera), Zawonia (1966, zawo-nie zapachnie), Zwina (17861788, por. zwinie wydawa z siebie dwik). Po-sta rodzaju nijakiego maj dwa hydronimy: Narosie (1891, narosi) i Rozgnoje (19611970, rozgnoi). Wrd derywatw odczasownikowych podstawy dwu hydronimw maj po kilka rwnoprawnych etymologii. Nazwa up(i)a ((1330) XVI w., upi) przez 155 HE XII 52 notuje dwa cieki o tej nazwie, jeden dopyw Gogoczwki, drugi pyncy w Mogi-lanach, bez podania recypientw. Mona przypuszcza, i chodzi o jeden obiekt. 156 Nie mona wykluczy pochodzenia od n. os. Smarza. 157 J. Rieger (1969: 175) wie hydronim z ps. ap. *var(a) oznaczajcym wod, por. te ps. *var wrzenie, to, co wrze, od czasownika *vrti wrze, gotowa (SEBor). Za element motywacji hydronimu posuyo moe bulgotanie, pienienie si, ktre towarzyszy wrzeniu. 158 Jasienica, rz., dzi nieistniejca, pd. Wisy, uchodzcy 6 km na pd.-wsch. od Pocka: Ubyedrza sive Jassennicza 1423 SHGP 108. 159 Borucza, str., d. 15,13 km, ld. Cienkiej ( Rzdza Narew Wisa): fl uwys Borucza 1525 SHGMz(AG 1027); Borucza 1775 ZWarsz 144; Borucza 1783 MpPerMz; Borucza 1965 HW nr 549; Bo-rucza, -y 2006 HPol I 19.160 Rechta, str., dzi nieistniejca, ld. Wisy, uchodzia midzy Brd a ach: Rechta 1280 Kuj 355; Rechta a. l 1965 HW nr 712.161 K. Rymut wywodzi nazw od czasownika (HE XVI 130), natomiast Z. Babik (2002: 213) uwaa j za derywat od ap. rzeka, z reliktowym suf. -ta (< *-ta). 111J. Udolpha (1990: 152157) i J. Dum (1999a: 30) uznawana jest za staroeuropejsk, pochodzc od rdzenia *leup-/*leubh- obdziera, obupywa. T hipotez zanegowa L. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji ksiki J. Udolpha, skaniajc si ku pniejsze-mu powstaniu nazwy i zwizkowi z czas. upi. Z. Babik natomiast (447) nazw t wie z ap. *lupja o prawdopodobnym znaczeniu koryto, dolina rzeki. Hydronim Niechwarcz (1330) jest objaniany jako sowiaski, od kasz. czas. varc szeleci, szumie z ne-gacj lub od ps. ap. *nechvor rne gatunki piounu, te may las, take jako batycki. Motywacja odczasownikowa i proces derywacji paradygmatycznej wydaj si jednak w wypadku tej nazwy bardziej prawdopodobne (zob. te s. 49). Jako derywat pa-radygmatyczny mona te objani hydronim Turol162, dla ktrego Z. Babik (590) pro-ponuje etymologi sowiask od ap. turosa szum, pogoski, odgosy, znanego z dia-lektw ukraiskich, natomiast L. Bednarczuk (1996: 127) nazw t uwaa za batyck, z formantem -sl-. Hydronimy utworzone w wyniku singularyzacji stanowi rzadko, proces ten obec-ny jest w nazwach: Rufa (1962, gw. rufy rowy koo drogi), Skarpiel (1966, skarpiele oddzielne urwiska brzegu Wisy) oraz Pulwa (1839, gw. pulwy wilgotne ki; bagno SGPKar). Potamonim Pulwa163, do pno notowany, identyfi kuje ld. Bugu na Podlasiu o d. 55,99 km. Apelatyw, bdcy podstaw nazwy, jest pochodzenia batyckiego, por. lit. plios wielkie bagna, trzsawisko SESmocz 436. Do grupy derywatw paradygmatycznych nale take hydronimy o cechach wschod-niosowiaskich: odrzeczownikowy Czertezia (18491854, ukr. czerte obszar wykarczo-wany), Zamio (18771905, ukr. zamil odmia, mielizna nadbrzena) i odczasownikowy Garka (1867, por. ros. garka krzycze, woa, ukr. harkaty warcze, mrucze). 3.2. Derywaty sufi ksalneRnica midzy hydronimami powstaymi w procesie czystej onimizacji od apelatyww motywowanych a hydronimami utworzonymi na drodze onimizacji rozszerzonej (z udzia-em formantw sufi ksalnych i paradygmatycznych o funkcji nazwotwrczej) od apelaty-ww niemotywowanych moe by nieostra. Hydronimy Bystrzyca, Bystrzec mog pocho-dzi od ap. bystrzyca, bystrzec lub od przym. bystry, np. bystra (woda), bystry (potok), z sufi ksami nazwotwrczymi -ica, -ec. W cigu kilku dziesicioleci pogldy onomastw dotyczce zakresu onimizacji apelatyww i toponimicznych funkcji niektrych sufi ksw ewoluoway. Przeledzi to mona wanie na przykadzie hydronimu Bystrzyca. Przyros-tek -ica w warstwie apelatywnej tworzy m.in. nomina loci, jako formant toponimiczny kon-tynuuje t funkcj i rozwija inne, w tym strukturalne. E. Rzetelska-Feleszko (1978a: 78) w opracowaniu powiconemu temu wanie sufi ksowi wyrnia szczegowe typy sowo-twrcze, oddziela te nazwy prymarne od sekundarnych, cho jak stwierdza, jest to hipo-tetyczne, gdy odwouje si najczciej do apelatyww powiadczonych wspczenie, nie za historycznie. Badaczka umieszcza nazw miejscow Bystrzyca wrd derywatw od 162 Turol, rz., d. 31,90 km, pd. Pisy ( Narew Wisa): Turgawiten (!) 1341 KMaz II 251 (tu?); Thurosz (1565) Lumaz II 92; z Turoszm 16171620 Lumaz I 100; bez nazwy 1783 MpPerMz; Tu-rosl 1839 MpKwat V 2; Turol 1892 SG XII 646; Turol a. Turosl a. (Turoschel) 1965 HW nr 517; Turol, -i 2006 HPol I 300. 163 Mazowieckie n. ter. Plwy omawia Z. Babik (517518).112pierwotnych przymiotnikw (por. Rzetelska-Feleszko 1978a: 77). J. Duma (2002a: 1726) natomiast, analizujc potamonimy z podstaw bystr-, wskazuje na dwoisto motywacji ta-kich formacji, ktre mog pochodzi od gotowych apelatyww lub powstawa w wyniku derywacji sufi ksalnej. Stwierdza, e nazwy typu Bystrzyca mog by nazwami prymar-nymi majcymi odniesienia do ap. bystrzyca szybko pynca woda lub sufi gowanymi na gruncie derywacji nazwotwrczej od bystra z suf. -ica, cho w podsumowaniu skonny jest uzna je raczej za zwizane z rzeczownikiem bystrzyca ni z przymiotnikiem bystra. W niniejszej pracy stosowane jest rozstrzygnicie bazujce na rdach sownikowych. Je-li jest notowany w sownikach lub opracowaniach rwnobrzmicy apelatyw sufi ksalny o znaczeniu odpowiadajcym okolicznociom powstania nazw wodnych, to taka nazwa wczana jest do grupy hydronimw utworzonych w procesie czystej onimizacji. Jeli brak rdowego potwierdzenia takiego apelatywu sufi ksalnego lub jest notowany w znacze-niu odlegym od pl semantycznych wykorzystywanych w motywacji nazw wodnych, to hydronim uznawany jest za derywat sufi ksalny. Mimo e istnienie lub brak apelatywu su-fi ksalnego homonimicznego z hydronimem w sownikach niekoniecznie musi wiadczy o jego nieistnieniu w przeszoci, z zasady nie s rekonstruowane apelatywy na bazie nazw wodnych. Sygnalizowane jest niekiedy prawdopodobiestwo ich istnienia, determinowane przez powtarzalno niektrych hydronimw, czyli wysok polireferencjalno, istnienie serii nazewniczej (np. nazw pochodzenia botanicznego) oraz tzw. przeskokw motywacyj-nych w derywacyjnym acuchu onimicznym (np. Jama : jama, Jamna : jamna, Jamn-ica : jamna lub *jamnica, Jamn-iczny lub Jamnicz-ny : jamny lub *jamnica164. Pozostaje pytanie, gdzie i kiedy dokonuje si w wypadku onimw sufi ksalnych proces sowotwrczy wybr formantu i powstanie nowej jednostki leksykalnej czy onimicznej? Uwaam, e odbywa si to raczej przed wczeniem tej jednostki do odpowiedniej klasy onimicznej, na paszczynie przejciowej. Wraz z uzyskaniem przez onim in statu nascendi funkcji identyfi kacyjnej, lokalizacyjnej, dyferencyjnej nastpuje stopniowa jego deseman-tyzacja, wyczanie z apelatywnych pl semantycznych.Odapelatywne derywaty sufi ksalne, tworzone z uyciem kilkudziesiciu przyrost-kw nazwotwrczych, s prezentowane w kolejnoci odpowiadajcej ich produktywnoci, z wyjtkiem formacji archaicznych. Poszczeglne przyrostki uznane za toponimiczne oma-wiane s wedug schematu: krtka geneza sufi ksu, udzia w tworzeniu apelatyww, prezen-tacja hydronimw wedug podstaw formalnych i semantycznych, podsumowanie uwzgld-niajce dane ilociowe, chronologi, geografi , czliwo i funkcje toponimiczne sufi ksu. Dane dotyczce prezentowanych tu hydronimw odapelatywnych derywowanych sufi ksal-nie zostay skonfrontowane z hydronimami powstaymi w wyniku czystej onimizacji od apelatyww sufi ksalnych oraz w miar moliwoci z deproprialnymi hydronimami utwo-rzonymi z udziaem danego sufi ksu.164 Podobne procesy omawia w odniesieniu do staropolskiego materiau apelatywnego K. Kleszczowa (por. 1998: 16).1133.2.1. Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi3.2.1.1. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -awa Sufi ks -awa znajdowa si od dawna w krgu zainteresowa badaczy i do powszech-nie uwaany by za stary formant hydronimiczny. Przegld dotychczasowych pogldw na temat jego pochodzenia oraz prezentacj toponimw, ktre go zawieraj (wraz z map-k), zamieszcza Z. Babik (5459). Sufi ks -awa pochodzenia germaskiego jest spotykany w hydro nimach warstwy najstarszej, o podstawach przedsowiaskich 8 takich hydro-nimw z dorzecza Wisy znalazo si wrd nazw archaicznych, por.: Dokawa, Mirzawa, Mawa/Mawka, Mtawa/Motawa, Osawa, *Radawa/Radawka, Tyrawa/Tyrawka, Wo-dawa. Naley jednak odrni go od sufi ksu -awa, tworzcego na gruncie apelatywnym odrzeczownikowe nomina loci i actionis, oraz -aw(y), derywujcego przymiotniki odrze-czownikowe i odprzymiotnikowe. Sufi ks -awa w staropolszczynie nie jest produktyw-ny, tworzy jedynie kilka derywatw odrzeczownikowych, odczasownikowych i odprzy-miotnikowych (por. Kleszczowa 1996: 277). W gwarach derywowa odczasownikowe, te odprzymiotnikowe i rzadko odrzeczownikowe nomina loci (por. Kowalska 2011: 9192). W okresie prasowiaskim przyrostek *-av tworzy przymiotniki o znaczeniu saby sto-pie intensywnoci jakiej cechy, koloru, por. np.: *nav (*nav), *nava, *navo majcy kolor zbliony do czarnego (Sps), pol. czarniawy, czerniawy prawie czarny. W okresie staropolskim apelatywne derywaty przymiotnikowe na -awy s nieliczne (29 formacji, gwnie odrzeczownikowych) i aden z nich nie oznacza sabego nasilenia cechy (por. Kleszczowa 2003: 6466), ktra to funkcja jest charakterystyczna dla tej klasy dery-watw wspczenie165. W hydronimach pojawia si zarwno rzeczownikowy sufi ks -awa, jak i przymotniko-we podstawy na -awy (fem. -awa), por. Modawa, Srzeniawa. Wbrew powszechnym opi-niom, i -awa jest typowym sufi ksem hydronimicznym, nie tworzy on a tak wielu nazw wodnych na badanym obszarze (ponad 20). Poniej omwiono tylko nazwy uznane za so-wiaskie. Wrd. hydronimw z suf. -awa wyrni mona dwa zbiory derywatw: deno-minalne i dewerbalne. Najstarszym, tzn. najwczeniej pojawiajcym si w rdach hydro-nimem w tej grupie, jest Mozgawa (1195), rz. o d. 14,82 km, pd. Mierzawy ( Nida). K. Rymut wie j z ap. mzg, mozga ostrzyca, rolina z rodziny traw (por. HE XVI 9394), podobnie jak J. Nalepa (por. NalSand 126). Zastanawia zapis Muscawa (Mu-zgawa), cytowany w HW (nr 134), ktrego brak jednak wrd powiadcze rdowych zebranych w monografi i serii Hydronymia Europaea. Uznanie tej formy za pierwotn, do-puszcza zwizek z *muzga/*muzg pdsow. , ros. a c ; (: *muzgati, *muskati, por. pol. muska), por. te przym. *mozgav(j) (ESSJ 20, 202, 197198, 91), pol. mu-zga gatunek lepszej trawy, trawa pod wod rosnca (SW). Odnotowana jest take n. Mo-zgawka (1787), str. o d. 6,49 km, pd. Nidy. Ta posta jest jednak wtrna, derywowana od nazwy miejscowoci Mozgawa, por.: Moschawa (12411243), Mosgawa (1396) NMPol VII 268269; na bazie ojkonimu zrekonstruowa mona pierwotny hydronim *Mozgawa. 165 Obecnie zbir przymiotnikw na -awy wzrs do okoo 90 formacji i s to gwnie derywaty od-przymiotnikowe (por. Grochowska 1975: 333342). 114Rzeczki Mozgaw i Mozgawk dzieli w linii prostej okoo 17 km, uznaj obie nazwy za de-rywaty paralelne, cho nie mona wykluczy ponowienia. Potamonimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -awa to: *Bobrawa/Bobraw (1350, bbr), Krzakawa (1512, krzak)166, Iawa (1644), Kalawa (1965, ka, ukr. kal), *Kalawa/Ko-lawa (1964), plurale tantum Kalawy (1545), kawa (XX w., ka)167, Marchawa (1501, ps. *mrchy *mrchve marchew, zapoyczone z germ. SEBor)168, *Muawa/Muttawa (!) (1867, mu), Polkawa (1848, plko), Rzsawa (15111523, rzsa, bot. rzsa wodna)169, Smuga-wa (17861788, smuga dolina, wyduone obnienie terenu Sstp, gw. smug ka mi-dzy polami SGPKar)170, Szydawa (1855, szydo), Sidawa (1936, sido)171, Liniawa.(1970, lin, rus. lin gatunek ryby), Rzezawa (1786, ps. *ir pokarm, w znaczeniu topografi cz-nym pastwisko)172, Ternawa (1377) XVIII w., tarn, tarnina, ukr. teren, ternyna), Zboawa.(1880, zboe) oraz yawa (1648, 1979, ya woda zaskrna, rdo takiej wody, ukr. r-do, zdrj Jurkowski 1971: 43). Oba obiekty o n. yawa to dopywy Zielawy ( Krzna Bug), a ich ujcia dzieli odlego okoo 10 km, mogo wic doj do ponowienia. Za pomoc sufi ksu -awa uformowano rwnie nazwy odczasownikowe: Cykawa (1966, cyka pi pomau, sczy SW, moe na okrelenie szczeglnie powolnego, leni-wego nurtu rzeki)173, *Klikawa/Klikawka (1883, por. ps. *klikati : *klikti : *kliknti krzy-cze, gono woa SES)174, Smarkawa (1350, smarka < ps. *smrkati pociga nosem SEBor)175. Kolejne dewerbalne nazwy wodne byy przedmiotem uwagi wielu badaczy i po-siaday rne etymologie. Hydronim Srawa (18021803), dzi Strawa, ld. Luciy ( Pi-lica), uznany zosta przez J. Dum za archaiczny (HE XIV 81; Duma 1999a: 3335), a to z powodu le zidentyfi kowanych zapisw redniowiecznych. Szeroko problemy identyfi -kacyjne i etymologiczne tej nazwy omawia Z. Babik (574576), ktry opowiada si za p-n genez i zwizkiem nazwy wodnej z czasownikiem sra. Motywacj rwnobrzmicego hydronimu, zanotowanego take w XIX w. Srawa (1855), dzi Serafa, pd. Wisy w Wie-liczce, poda ju J. Rozwadowski (1948: 294): Srawa [] pochodzi od tego samego pnia, ktry jest w sra; w Wieliczce, z jej odwiecznymi kopalniani, jest Srawa rzeczywicie od wiekw po prostu ciekiem, kanaem. Za takim pochodzeniem opowiedzia si take 166 Krzakawa, str., dzi nieistniejca lub obiekt bez nazwy, pd. Orza ( Narew Wisa), uchodzi-a koo Bobina, na Mazowszu: fl uvium Crzakawa 1512 SHGMz(Siel. 12, I 40); 1965 HW nr 539.167 kawa, pot., d. 2,57 km, ld. Kisieliny ( Wisa), uchodzi w Biadolinach: Lonkawa XX w. Geo-portal; kawa, -y 2006 HPol I 147. 168 Marchawa, rz., dzi nieistniejca, zapewne pd. Wisy, wypywajcy z Gaek, a uchodzcy pod Za-krzewem, w ziemi wyszogrodzkiej: Marchava 1501 SHGWy 33. Lit.: SHGWy 33. 169 Por. n. ter. Rzsawy, pola we wsi Borowiec 1964 (HE XIV 74).170 Nazwa ma zwizek z n. m. Smugawa, por. migawa (!) 1934, Smugawa 1964 HE XII 181182. 171 Por. n. m. Sidawa 1982 WUN III 207.172 Por. n. wsi (w pobliu Bochni) Rzezawa, pierwszy zapis: Zyrzawa 1350. Zmian yrzawa > erza-wa > Rzeawa K. Rymut objania przejciem -ir- > -er- oraz metatez, a Rzeawa > Rzezawa rozpodob-nieniem fonetycznym (HE XII 170).173 Por. n. ter. Cykawa 1961 HE XVI 27, 133.174 Nazwa miejscowa Klikawa notowana wczeniej, por. Klykawa 1508 NMPol IV 496, semantyka podstawy pozwala jednak uzna n. w. za pierwotn; por.: NalSand 95, HE XVI 58.175 Historycy identyfi kuj szesnastowieczn Smarkaw z Krzyworzek, por. AtKr 293, moliwe e wspczenie to Smarkwka, ld. Kobielnika ( Krzyworzeka Raba) HPol I 258. Por. te n. lasu: in no-stra silva densa Smarkawa (1350) ZDM I nr 59 (HE XII 181).115K. Rymut (por. HE XII 172173). Zmiany nazw Srawa > Strawa, Strawa > Serafa naley tumaczy tendencj do eufemizacji. Hydronimem budzcym nieuzasadnione kontrowersje jest *Mtawa/Montau (1350)176, dzi Mtawa, ld. Wisy. Od dawna z niejasnych przy-czyn podejrzewana o pochodzenie batyckie stwierdza Z. Babik (454) na podstawie rzekomej etymologii zawartej w Nazwach rzecznych Pomorza midzy doln Wis a dol-n Odr. Tymczasem autorzy, E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 71), podaj jako pierwsz etymologi sowiask od *mt-, jak w pol. mci, z suf. -awa, dopuszcza-jc te pochodzenie batyckie. To objanienie powtarza E. Jakus-Borkowa (w 39), take H. Grnowicz, tylko w odwrotnej kolejnoci (HE I 19). Do zagadkowa pozostaje n. Pr-czawa177, w ktrej mona wyodrbni suf. -awa, a podstaw czy z ps. czasownikiem *prsti, *prd wykonywa (szybkie gwatowne ruchy), porusza, macha ciaem lub cz-ci ciaa, por. te *prd szybki nurt wody (SEBor). Przyrostek -awa uyty zosta do adaptacji nazwy niemieckiej Morbach (1376), dzi Morwawa, rz. o d. 29,93 km, ld. Wisoka ( San). Polskie formy adaptacyjne (fonetycz-no-morfologiczne) pojawiaj si od XIV w.: Murmawa (1389) 1428 AGZ VIII nr 19; prope ripam fl uvii Mormava ex alia parte Mormawa 1518 AGZ XIX nr 3117; Morwana 1565 Luukr II 251, 300; Rivulo Morvava 17861788 MJ XV 130. J. Rieger uwaa nazw za so-wiask, zwizan z ap. *morava (HE III 4647), natomiast Z. Babik (462) opowiada si za pierwotnoci nazwy niemieckiej178.Wrd odonimicznych hydronimw na -awa (ktrych jest okoo 20) notowane s wy-cznie czyste transonimy ponowione z obiektw wodnych, miejscowych oraz terenowych. Podobny liczebnie zbir tworz hydronimy na -awa, powstae w procesie czystej onimiza-cji od przymiotnikw na -awy lub zleksykalizowanych apelatyww na -awa. Dominuj tu polireferencjalne nazwy Czernawa, Czarniawa i Rudawa. 3.2.1.2. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -yni(a)Przyrostek *-yn i (wtrnie z wyrwnaniem do tematw na -a) w okresie prasowiaskim formowa eskie odpowiedniki mskich apelatyww osobowych, rzeczowniki abstrak-cyjne od przymiotnikw, ktre czsto ulegay konkretyzacji. F. Sawski (1974: 139141) wskazuje rwnie na jego du rol w onomastyce sowiaskiej. Sufi ksowi temu w jzy-ku polskim na tle sowiaskim powici w latach szedziesitych artyku R. Laskowski (1962: 171187), ktry, omawiajc gwnie formacje apelatywne, zwrci take uwag na toponimy utworzone z jego uyciem. W okresie staropolskim odnotowano tylko kilkana-cie derywatw apelatywnych, gwnie odrzeczownikowych nazw eskich (Kleszczowa 1996: 262263). W gwarach przyrostek ten wystpuje rzadko, A. Kowalska (2011: 102) no-tuje 7 rzeczownikw oznaczajcych nazwy miejsc. Odapelatywne hydronimy z suf. -ynia 176 Por. n. m. Mtawa, dzi Mtawy, odnotowan te w XIV w.: Montaw 1374 NMPol VII 12.177 Prczawa, str., d. 15,33 km, pd. Osy ( Wisa), rdo w jeziorku na pn. od Bud i Jeziora rodkowego, pynie przez jez. Gapa, Jezioro Gulbiskie, ujcie na pd.-zach. od Lisich Ktw: fl umen Prenczellam 1533 Woel 748; de alte Mhle auf der Prenczawa 15551560 Froel I 178; Prenszawa Fl. 17961802 MpSchrt XXI; Przenzawa ok. 1845 MpRey nr 48; Prczawa 1888 IX 38; Prczawa a. a. p 1965 HW nr 764; Prczawa, -wy 1971 UN 178, 15, 16; Prczawa 2005 AtPH-P(E-3); Prczawa, -y 2006 HPol I 222. Lit.: SHGCh 56, 75, 102. 178 W okolicach Rymanowa s lady osadnictwa niemieckiego; por. Fastnacht 2007:132142. 116(w funkcji lokatywnej) to zaledwie kilkanacie nazw, gwnie odrzeczownikowych, wrd ktrych najstarsz i posiadajc bogat literatur jest Krtyna (1257)/Krtynia (1499), dzi Krztynia, ld. Pilicy. J. Duma (1999a: 29) uwaa nazw za staroeuropejsk od rdzenia *krut, ktry mona odnale w lit. kruts wawy, ruchliwy i pol. kret. Z. Babik (422) opowiada si za obecnoci w podstawie ap. kret lub rwnobrzmicej n. os. oraz sufi ksu -ynia, odrzuca natomiast zwizek z ap. krtyk grdyka. Czy susznie? W hydronimii dorzecza Wisy znajdu-jemy jeszcze 3 nazwy wodne z tym rdzeniem: Krzto (1357), rz., dzi zapewne nieistniej-ca lub niezidentyfi kowana, moe w okolicy Nowego Scza, czona przez K. Rymuta m.in. z ap. krzta, krzto krta, przenonie wski przesmyk wodny (HE XIII 122); Krztwka (1531), pot., pd. Sanu, nazwa dla J. Riegera niejasna, kojarzona z gw. krzet kret (HE XVII 129), oraz staw Krztyk179 w przysiku Krztyk, gm. Nagowice, woj. witokrzyskie. Nazwy wodne od czci anatomicznych s do czste w toponimii, por.: Szyja, Piszczel, wic nie naley chyba odrzuca zwizku tych hydronimw z podstaw krzt- (por. stp. krta/grta, te krzta gardo, gardziel, grdyka SEBor 263) w przenonym znaczeniu topografi cznym. Kontrowersje etymologiczne wok hydronimw na -ynia nie dotycz tylko tej jednej nazwy. Oto pozostae, ktrych podstawy nie s zbyt jasne: Cadynia/Cadyna (17861788, moe cedzi?)180, Fatynia (1448)/Chwatynia (17861788, chwata?), Zdynia (1359)181; Ci-tynia (1809)/Cietynia (1839, cetyna igliwie wierkowe, gazie rbane SW)182, dzi Ce-tynia, ld. Bugu, najduszy obiekt w tej grupie (ponad 37 km), do pno pojawiajcy si w rdach. W dorzeczu Bugu rwnie znajdujemy n. Lutynia (1884), dzi Lutnia, rz. o d. 35 km, pd. Zielawy ( Krzna Bug), ktra moe mie pochodzenie przedsowia-skie183 (por. HE X 96). Z. Babik (435437) wysuwa tez o rodzimoci hydronimu od ps. *ut w znaczeniu ostry, gwatowny, dziki, co przekonuje. Niejednoznaczn podstaw ma n. w. Werenia (16601664)184, dzi Werynia, ld. Przyrwy. K. Rymut uwaa j za niejasn, J. Udolph natomiast podaje jako etymon rdze ide. *uei-r wirowa, krci (HE XV 152), por. te moe: ps. *vir wirowanie, pol. wir, w XVI w. te wier szybki, gwatowny ruch obrotowy wody, ps. *vrti wrze (SEBor). Podstawa lub- ma rne objanienia, wic nie bez pewnych wtpliwoci hydronim Lubynia wczam do sowiaskich, utworzonych za pomoc suf. -ynia, moe od podsta-wy *ub miy, przyjemny (< pie. *leubho- miy, kochany SEBor), w opozycji np. do *ut gwatowny, dziki. Nazwa Lubienia (1363), dzi Lubianka, w dorzeczu Kamiennej, przez K. Rymuta czona bya z ide. *leup-/*leubh- odziera z upin, korowa, odrywa (HE XVI 76; wspczenie i dawniej rozcigay si tu lasy). Wtpliwoci budzi tylko wiel-ko obiektu okoo 6 km. Dopuci rwnie mona pochodzenie odantroponimiczne od 179 Nazwa stawu zestandaryzowana w formie Staw Krztyni, -u -ego 2006 HPol II 161, w lokalnym uyciu Krztyk. Apelatyw krztyk ma rwnie gwarowe znaczenie szyja, np. w rejonie Koskich (informa-cja wasna). 180 Por. te n. ter. Cady 1963, Cadynia, Cadynka 17861788 HE XII 27.181 Nazwa miejscowa Zdynia notowana od XV w. (HE XV 164165); moliwe e jest ona pierwotna, por. ps. *zdati, *z lepi, formowa z gliny itp. ciany, naczynia, pol. zdun, bug. zid budowla SE-Bor 736. 182 Przegld i krytyk hipotez etymologicznych przedstawi Z. Babik (358359), ktry widzi tu wpyw ukraiski i interakcje dwu systemw jzykowych. 183 Podobnie jak Lutynia w dorzeczu Warty, od pie. rdzenia *leut-/*lout-/*lut-, ac. lutum boto Duma 2010: I 129. 184 Nazwa miejscowa Werynia notowana wczeniej ni hydronim, por. Wyrynya 1503 HE XV 152.117n. os. *Lubien z suf. -ja, cho wtedy n. m. Lubienia byaby chyba pierwotna (nazwa rzeki i nazwa miejscowa notowane w tym samym okresie). Kolejne trzy nazwy wodne z t pod-staw okrelaj obiekty pooone w dorzeczu Sanu: Lubynia (1359) 1512, dzi Lubenia185; Lubynia (1565), dzi Lubienia; Lubienia (18491854), por. HE XVII 140, 162; III 3738. Ponisze nazwy budz mniej kontrowersji: Borynia (1435, br)186, Hudynia (1882, gw. hudki wawy, prdki, ale por. te huda wydawa gos waciwy dudkowi SGPKar), Kotynia (1965, kot pniak, kloc do rbania drzewa SES)187, Kostrzynia (XVI w., *ko-strze roliny bardzo szorstkie, szczeciniaste, por. stp. kostrzewa chwasty zboowe)188, Tatynia, Tatyna (18491854, strus. tat zodziej, grabieca, por. te n. os. Tata SSNO), *Wodynia/Wodynka (1409)189. Niektre spord tych obiektw, zwaszcza o wikszych roz-miarach, posiadaj do wczesn dokumentacj i rozproszone s od dorzecza Skawy na po-udniu (Cadynia) po dorzecze Drwcy na pnocy (Kotynia). Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczownikw na -ynia (< *-yn i) s nieliczne: Kruchynia, Mikinia, Przeginia (zob. wyej); sufi ks -ynia zawiera take, uznana za archaiczn, n. ydynia (zob. s. 29). 3.2.1.3. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ka i rozszerzeniamiPrzyrostek -ka wywodzi si z prasowiaskich sufi ksw *-ka, *-ka o identycznych funk-cjach. Tworzyy one feminativa, substantywizoway przymiotniki, czasowniki, wystpo-way gwnie w funkcji deminutywnej, te strukturalnej, i byy szczeglnie produktywne w jzykach grupy pnocnosowiaskiej (Sawski 1974: 99). W okresie staropolskim suf. -ka peni funkcj strukturaln, deminutywn, tworzy derywaty odczasownikowe, take odprzymiotnikowe (Kleszczowa 1996: 106118). Cho przyrostek ten ma charakter wie-lofunkcyjny, w gwarach bardzo produktywny jest w funkcji lokatywnej (Kowalska 2011: 5053). Ju w okresie prasowiaskim wyabstrahowa si zoony sufi ks -iczka (< *-i-ka z nawarstwienia si *-ka na deminutywne *-ica) oraz -awka (< *-av-ka z nawarstwienia si *-ka na *-ava), pniej wyodrbniy si formanty rozszerzone: -anka, -aczka, -czka, -eczka, -wka, -uka. W wypadku suf. -ka (wraz z rozszerzeniami), podobnie przy -ica (wraz z rozszerzenia-mi), badacze rnie wyznaczaj granic midzy podstaw a sufi ksem (dotyczy to zarw-no apelatyww, jak i nazw wasnych). Apelatywy dbwka, grabwka dla K. Kleszczowej (1996: 118) s derywatami odprzymiotnikowymi od dbowy, grabowy, natomiast w opra-cowaniu A. Kowalskiej (2011: 53) grabwka jest klasyfi kowana jako rzeczownik odrze-185 Nazwa miejscowa notowana po raz pierwszy w takiej samej formie i w tym samym czasie co nazwa wodna. W. Makarski (1986: 101), objaniajc ojkonim, oprcz rdzenia indoeuropejskiego rekonstruuje rw-nie znaczenie hydronimiczne apelatywu, ktry stanowi podstaw hydronimu, jako niecka, rw, ciek. 186 Wspczenie odnotowano n. m. Borynia 1961 i n. ter. Bory 1963 HE XVI 60, 182.187 Kotynia, str., dzi nieistniejca, ld. Drwcy ( Wisa), uchodzia midzy Gnilszczyzn a Mokr (dzi Bacha): l 1965 HW nr 651. Por. n. ter. Kotynia, torfowiska w ynie 1972 UN 187, 7. 188 Nazwa Kostrzynia zidentyfi kowana za Atcz 138 z Mocienic (pd. Moszczenicy Bzura Wisa) HE XIV 52. 189 Wodynka, str., dzi bez nazwy, pd. widra ( Wisa), we wsi Wodynie: Vodinka 1409 Czer nr 2020; Wodynka 1476 SHGMz(MK 5, 182a); Vodzynka 1476 SHGMz(MK 5, 181v); Wodynia a. Wodynka 1965 HW nr 351. Tu te wie Wodynie, notowana od XV w., ktrej nazwa jest wtrna wobec hydronimu (por. Bijak 2001: 221).118czownikowy od grab, z rozszerzonym suf. -wka. W materiale staropolskim odnajduje-my apelatywy z przyrostkiem -ka w funkcji strukturalnej, deminutywnej, feminatywnej, symilatywnej, sygnalizujcej podrzdno, s tu rwnie leksemy o rnorodnych rela-cjach midzy derywatem a podstaw oraz o niejasnej funkcji semantycznej (por. Klesz-czowa 1996: 106123). Materia gwarowy dotyczcy derywatw lokatywnych z tym su-fi ksem dostarcza przykadw na deminutywa formalne, neutralne semantycznie, ale te okrelajce inne desygnaty wzgldem podstawy, por. glinka d po glinie, niwka cz pola, ki, nowinki pole po wykarczowaniu lasu, wapienka gleba z du zawartoci wapna, niektre z nich mona uzna za neosemantyzmy powstae na bazie deminutyww (por. Kowalska 2011: 52). Jak naley traktowa wic formacje deminutywne w hydroni-mii? W mikrotoponimii umieszczane s one wrd bezsufi ksalnych i dlatego przyrostek ten w nazwach terenowych lska Cieszyskiego w XVIII w. nie wyrnia si produktyw-noci w toponimizowaniu podstaw rzeczownikowych (por. Mrzek 1990: 4546). Ina-czej wyglda metodologiczne podejcie w badaniach nad szesnastowieczn mikrotoponi-mi mazowieck, gdzie wrd gwnych funkcji sufi ksu -ka wymieniono tworzenie nazw odrzeczownikowych od wyrazw pospolitych (por. Mznter 234). Pojawia si pytanie, czy np. botaniczne i zoologiczne apelatywy na -ka, niemajce znaczenia lokatywnego, mogy si sta podstaw hydronimw, czy w sposb wystarczajcy identyfi kowayby ciek nawet may, np. jabonka maa jabo? Wydaje si, e funkcja toponimicznego sufi ksu derywu-jcego od rzeczownikw niemajcych charakteru lokatywnego moga by rozszerzana wa-nie o znaczenie lokatywne, w stosunku do funkcji deminutywnej czy strukturalnej. I tak Jabonka zapewne okrelaa pierwotnie rzek pynca wrd jaboni. Trudnoci w obja-nieniu motywacji potguj si, gdy w gr wchodzi kontekst onimiczny, rwnobrzmice to-ponimy190 i brak stabilnoci nazwy. Przeledzi te problemy mona na przykadzie hydroni-mu zapisanego w XV w. (wsp czenie bez dokumentacji): Bzieniec, rz. o d. ok. 5 km, dzi obiekt bez nazwy, ld. Ciemigi ( Bystrzyca Wieprz): Bzanka 1416 LKP 149; Bzieniecz (1427) 1588 ZDM V nr 1365 (por. HE VI 7). Notowana jest rwnie n. m. Bzieniec, por. Bzenecz 1409 NMPol I 483 oraz n. ter. Las Bziniec 1963 Mp-25(be 2). W HE zignorowano najwczeniej zanotowan form Bzanka, wyodrbniono przyrostek -ec i nie rozstrzygnito kwestii pierwotnoci hydronimu i ojkonimu. Stosunek pierwotnoci pozostaje nieustalony rwnie w NMPol, gdzie jako podstaw podano ap. bez krzew, Sambucus, a wic przy-rostkiem nazwotwrczym byby -eniec. Biorc pod uwag chronologi zapisw, za pier-wotn uzna naleaoby nazw miejscow. Istnienie jednak rnych sowotwrczo postaci nazwy wodnej i nazwy miejscowej powoduje, i dopuci mona rwnolege utworzenie wskazanych toponimw od tej samej podstawy za pomoc rnych sufi ksw, z pniej-sz zmian w hydronimie -anka > -eniec. Takie wanie rozstrzygniecie zaprezentowano w tej monografi i. Majc wiadomo, i motywacj pewn mona ustali (a wic i wydzie-li sufi ks toponimiczny) np. dla onimw odtoponimicznych, a cz derywatw w zbiorze tu prezentowanym moe stanowi wynik derywacji semantycznej (tj. czystej onimizacji), zdecydowano zaklasyfi kowa do grupy hydronimw sufi ksalnych191 ponisze nazwy. Zbir hydronimw na -ka omwiono w grupach z przyrostkiem nierozwinitym i jego warianta-mi rozszerzonymi (w l. poj. i mn.). 190 Ich obecno sygnalizowana jest w przypisach.191 Z sufi ksami w funkcji nazwotwrczej.119Hydronimy z sufi ksem prostym -ka (wraz z plurale tantum na -ki) stanowi ponad 50% oglnej liczby nazw na -ka wraz rozszerzeniami. Inwentarz nazw z tym przyrostkiem otwie-ra wymagajca szerszego omwienia Cimionka (1482), z dorzecza Wisoki, obiekt loka-lizowany koo wsi Samoklski w pow. jasielskim, zamieszczony przez K. Rymuta, wraz z zapisami dla n. ter. Cimionki (1965), w HE XV 2627. Nazwa, oprcz trudnoci etymolo-gicznych, sprawia rwnie problemy identyfi kacyjne. redniowieczna Cimionka zestawia-na jest przez historykw ze wspczesnym Glinczanym Potokiem, d. Szczawy (por. AtKr 290). W wykazie nazw zestandaryzowanych Cimionka to ld. Kopotnicy (por. HPol I 37), ktrego wsprzdne odpowiadaj notowanemu w SG i HW potokowi Dobryski. Teore-tycznie wic mamy do czynienia z dwoma obiektami wodnymi, cho mog to by tylko byty ksikowe i kartografi czne. Etymologicznie hydronim czy naley z ps. *tismen cicho > *cimie (ta sama podstawa w n. Tymienica, por. Babik 592, przyp. 38). Do formacji pochodzcych od rzeczownikw o znaczeniu topografi cznym zwiza-nym bezporednio z wod, korytem rzeki nale: Bczalka (1880, bczal gbokie miejsce w rzece)192, Bloszczka (19611970, gw. ap. blsk, blosk blask SGPKar, ze zmian sk > ), Jeziorka (1855, jezioro), Mleczka (1405, mleko), Obrzydka (1886, por. dawny ap. obrzyd obrzydliwo, wstrt, odraza SW; n. okrela zapewne potok mierdzcy), Prudka (1888, prud, prd), Ropka (1519, ropa), Rozdoka (1531, rozd gboka dziura, wydrenie SL, te wwz SGPKar), Smrdka (1994, smrd), Stawka (1839, staw), Szczawinka (1934 1937, szczawa), ywiczka (1983, ywica). Od apelatyww oznaczajcych cechy gruntu lub pobliskiego terenu utworzono nastpujce hydronimy: Bachorka (1781, bachorza, bachorze botnista nizina, bagno, boto), Bawanka (2004, bawan)193, Barzynka (1965, gw. barzyna teren podmoky, grzski, botnisty, bagno SGPKar), Checheka (1970, checho), Cimianka (14141425, *tymiano bagno Nitsche 1964: 90)194, Garbka (19341937, garb gra), -kawka (1884, kawa co, co ma ksztat uku, wygicie, krzywizna, linia wykowata, te k, ka), Miaka (1965, gw. mia boto rzadkie, mu, woda mtna SW), Morawka (1539, ps. ap. *morava teren podmoky, trawiasty, nadwodny Sps), Ostrwka (1238, ostrw), Rudawka (1892, rudawa), Smuszka (XIX w., smuga), Tymianka (14141425195, 1960196), Wi-seka (1965, zapewne od ap. wisa wszelki wylew wd na wiosn SGPKar). Do tej grupy naley te potamonim w formie plurale tantum Debrzki (1965)197. W grupie odrzeczownikowych hydronimw na -ka wiele jest nazw fl orystycznych: Buczynka (2006 2 , buczyna), Brzeniczka (1882, brzenica)198, Drapaczka (1974, zapew-ne od drapaki jeyny SGPKar), Jabonka (1496, 17861788, jabo), Jamioka (1859, 192 Pierwsze zapisy podane w HE XV 12: inter Dobrzechowa fl uuium et Banczela paludinem (1373) KMp III nr 856; inter Banczala et Dobrzechowa fl uuios (1376) XV KMp III nr 883, nie dotycz tego obiek-tu, lecz cieku w dorzeczu Wisoka, por. HE III 2. Wczeniej notowana jest n. wsi, por.: Banczalka 1424, Ban-czela 1427, Baczalka 1529 NMPol I 104. Hydronim zapewne pierwotny, cho zanotowany pniej. 193 Bawanka, str., d. 4,47 km, ld. rz. Wel ( Drwca Wisa), wypywa z Jeziora Fabrycznego: Mynwka, Bawanka, -i 2004 GUGiK; Bawanka, -i 2006 HPol I 4. 194 Por. n. m. Ciemianka 1439 NMPol II 131.195 Por. n. ter. Tymianki 1971 HE X 193.196 Nasuwa si wtpliwo co do odapelatywnej motywacji nazwy tego cieku (mimo niewtpliwego znaczenia zwizanego z hydrografi ) w zwizku z istnieniem wsi o n. Tymianka, odnotowanej ju w 1563 r. (NMPol (kartoteka)).197 Por. te n. pola Debrzki 1965 HE XV 35.198 Por. n. m. Brzeniczka 1890 HE XVI 21.120jemioa), Jasionka (1513199, 1546200, 1783201, 1787, 1882 2 202, 1965, jasion), Jaworka (15111523, jawor), Jaworzynka (1643, 2006, jaworzyna las jaworowy Sstp), Jesionka/Jesiona (1965, jesion), plurale tantum Jesionki (1965), Kostrewka ((1362) XVIII, por. pol. kostrzewa chwasty zboowe Sstp), *Kosutka/Kosodka (1942, kosuty koluchy igy so-snowe, wierkowe, kolki, igliwie SW)203, Kosutka (19611970), Krzanka (1965, chrzan z gw. zmian nagosowego ch- > k-), Leszczka (XVI w., leszcza leszczyna), Leszczyn-ka (1565, leszczyna)204, ochaczka (17861788, gw. ochacze borwki SW), opianka (1361, opian), oska (1638, oza), ubinka (1964, ubin), Osiczka (1847, osika topola SW), Osiczynka (1966, osiczyna topola SWil)205, Pokrzywka (1883, 1891, 1962, 1964 2 , 1965, 2006, pokrzywa), Sianotka (1931, 1966206, gw. siano sianokos czyli ka zdatna do koszenia trawy na siano SGPKar), Sitwka (19611970, sitowie Sstp), Szuwar-ka (19341937, szuwary), Trestka (1362, tre trzcina pospolita Sstp), Wierzbka (1893, wierzba, ukr. werba), Wiska (1964, wis, wiszar sitowie, tatarak; ka mokra, sitowiana SW), Wosianka (1885, 1965, gw. wosie, wosi trawa twarda rosnca na brzegach ba-gien SW), urawinka (1970, urawina borwka SW). Podstawy zwizane z faun motywoway hydronimy: Boberka (1534, bbr), Bobrka (1397)207, Czapelka (1960, 1966208, czapla ptak botny), Gawronka (1965, gawron), Ko-byka (1960, kobya), Krwka (1962, krowa), Raczka (19361939, rak skorupiak lub coll. drobne ryby nie nadajce si do jedzenia SGSych). Niezbyt licznie reprezentowane s hydronimy utworzone od apelatyww zwizanych z kultur materialn i duchow: Berwinka/Bierwinka (1880, berwino bierwiono), Gatka/Hatka209 (19611970, ga wizki chrustu, gazi uywane jako osona, przykrycie, grobla, tama), Grodziszczka (1436, grodziszcze), Kotarka (1844, gw. kotarz obszar gruntowy danej wsi, obwd objty granic administracyjn, moe te kotara kotlina m.in. miejsce, gdzie spoczywa zajc SGPKar), Kunic(z)ka (1839, kunica warsztat wytopu i obrbki elaza SW), plurale tantum Moczyki (1964, moczydo)210, Niweczka (1442, niwka niewielkie pole uprawne Sstp), Stpka (17861788, stpa urzdzenie skadajce si z naczynia lub koryta i tuczka, tzw. stpora, suce do obtukiwania, ubijania, kruszenia, te potrzask na zwie-rzta Sstp), Stolka (XVI w., stoa rw, przykop, kana SW), arnwka (1480, 1882, 1990, arnw jeden z dwu kamieni w ksztacie koa, midzy ktrymi rozciera si ziarno Sstp). 199 Jasionka, str., dzi nieistniejca, ld. Turki ( Wkra Narew Wisa): Jasyonk[a] 1513 SHGMz(Z 11, 594) (tu?); 1965 HW nr 559. 200 Mimo e n. wsi Jasionka notowana jest ju w XV w., por.: Jasszenka 1442, Jassionka 1518 NMPol IV 117, pierwotna jednak jest nazwa wodna. 201 Por. n. m. Jasionka 1962 i n. pola Jasionka 1966 HE XVI 47.202 Por. n. m. Jasionka 1665 NMPol IV 117 i Jasionka 1882 HE XV 55. 203 Forma urzdowa Kosodka jest tworem hiperpoprawnym, nawizujcym do podstawy kosy lub kosi.204 Por. te n. wsi Leszczyna, zaoonej w 1565 r. na surowym korzeniu nad rzeczk Leszczynk NMPol VI 71. 205 Odnotowano rwnie n. m. i n. ter. Osiczyna 1961 HE XVI 102.206 Tu te n. ter. Sianotka 1966 HE XVI 133. 207 Nazwa wsi Bobrka notowana w XIII w. (NMPol I 324) uznawana za wtrn w stosunku do hydro-nimu. 208 Tu te n. ter. Czapelka 1966 HE X 33.209 Forma Hatka z gw. wschsow. zmian g- > -h. 210 Por. te n. ter. Moczyki 1964 HE XVI 91.121Kilka hydronimw powstao w wyniku metaforycznego uycia apelatyww. Na-zwa Trupieka (1791, 1892) okrelaa moe obiekty pynce w pobliu cmentarza lub miejsc zbiorowego pochwku po epidemiach. Hydronim Bzdurka (2006), pd. Wieprza o d. 9,26 km okrela prawdopodobnie obiekt niewiele znaczcy, maych rozmiarw (por. bzdura bagatela, drobiazg, gupstwo SW), a Zodziejka (1786, 19341937) zapewne strumie, ktry wylewa i zabiera grunty (?), cho niewykluczone jest porednictwo jakiej nazwy terenowej. Derywaty odprzymiotnikowe z suf. -ka stanowi do liczn grup. Frekwencj wy-rniaj si nazwy od przym. czerwony, stp. czyrwony/czyrzwony czerwony, szkaratny, rudy, gniady (SEBor); 21 obiektw o takich nazwach znajduje si w czci prawobrze-nej od Dunajca po Drwc, w czci lewobrzenej tylko 2. Nazwy majce dokumentacj z XV w. wystpuj gwnie w formie Czyrwonka (14141425211 2 , 1428212, 1478), po-zostae w postaci Czerwonka (1468213, 1630214, 17861788, 1855, 1880, 1885 2 , 1931, 19611970 2 , 1962, 1965 3 , 1967, 2006) i plurale tantum Czerwonki (18491854)215. Hydronimy z przymiotnikiem biay w podstawie okrelaj 8 obiektw pooonych gwnie w czci prawobrzenej dorzecza od Dunajca a po Bug: Biaka (1415216, 1437217, 1809218, 1932, 1964, 1965 2 ), Biaka/Biaki (1848). Odnotowano rwnie kilka nazw od przym. ubiany (: ub, uba kora, szczeglnie z lipy Sstp): *ubianka/Lybyanka (1487), ubion-ka (17861788)219, ubienka (18491854), ubianka (1965 2 ), plurale tantum ubianki (1625)220 oraz od przym. parszywy majcy parchy; brudny (SW): Parszywka (17861788 2 , 2006), Praszywka (18771905, praszywy parszywy), ktre okrelaj obiekty w do-rzeczu grnej prawobrzenej Wisy. Krtkiego omwienia wymaga hydronim Branka (1885 2 , 1965), okrelajcy cie-ki w dorzeczu Trzeniwki (pd. Wisy), w pow. tarnobrzeskim. K. Rymut czy je z ps. rdzeniem *brn- (por. HE XV 18, 32, 8788), co ze wzgldu na pn dokumentacj oraz obecno sufi ksu -ka przy archaicznej podstawie budzi pewne wtpliwoci. Bardziej praw-dopodobny wydaje si zwizek z podstawami bra, brany, branie zbir lnu, owienie ryb, wykopywanie studni (SGPRei). Pozostae derywaty od przymiotnikw o znaczeniu ogl-notopografi cznym stanowi: Boczenka (1880, boczny tu w znaczeniu pyncy z boku, 211 Czerwonka, str., dzi nieistniejca (?), ld. Orzyca ( Narew Wisa), pyna spod wsi Czer-wonka: Czirvonca (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 2323v); super Czyrwonska 1473 SHGMz(MK 6, 48v); na rzeczce maej Czerwonczyczce (!) 16171620 Lumaz I 85; a. 1965 HW nr 543. 212 Czerwonka, str., dzi nieistniejca (?), pd. Orza ( Narew Wisa), uchodzia koo Grodziska: Czirwonka 1428 MkM I nr 717; Czirwonka (1439)1456 SHGMz(MK 3, 224); 1965 HW nr 539. 213 Tu te notowana nazwa wsi Czerwonka 1880 NMPol II 229. 214 Nazwa miejscow Czerwonka 1656 HE XVII 58.215 Tu te przys. Czerwonki 1980 i lasy Czerwonki 1966 HE III 10.216 Por. te n. wsi notowan w tym samym czasie: Byalka 1415 NMPol I 147.217 Nazwa wsi, cho notowana wczeniej, zostaa ponowiona z n. obiektu wodnego, por.: Balka 1425, Villa Byalka 1437 NMPol I 147148.218 Por. te n. m. Biaka 1827 HE X 7071.219 W tym samym czasie notowana n. m. ubianka, por. Ubionka 17861788 HE XII 209. 220 Por. n. ter. ubienka 19341937 HE XVII 150.122na uboczu)221, Czarnawka (przed 1554, czarnawy)222, Czerka (1965)223, Czerniawka (1937, czerniawy), Goka (1839, goy niezaronity), Kraska (XVI w., krasy, krasny czerwony, dorodny, pikny), Ldwka (19611970, ldowy), ukwka (1965, ukowy), Maka (1965, may), Mika (2003, miy), Nieradka (2006, nierad nieyczliwy; n. zapewne o charakterze artobliwym), Ponka (1432, pony lichy, ndzny, niepodny), Rosochatka (1964, rosochaty rozgaziony), Siarczanka (1964, siarczany), Siarka (1890)/Szarka (1931, pol. szary, ukr. si-ryj hybryda polsko-ukraiska), Siwka (1960, siwy), Skowyrka (17861788, skowyrny, sko-werny wartki, prdki SGPKar, por. te skowyra pies, gderacz, zgrabny SW), Somianka (1974, somiany224), Sonka (17861788, sony), Ugwka (1970, ugowy botny SW z za-nikiem nagosowego -), Wiszowatka (1966, wiszowaty mokry, nieurodzajny, peen wiszu : wisz sitowie, tatarak SW), Zotka (1457, 1938, zoty)225, elazwka (1965, elazowy)226.Przymiotnikowe podstawy fl orystyczne wystpuj w ponad 50 hydronimach, wrd kt-rych znaczn grup stanowi przym. na -owy: Borwka (1839, 18491854, 1881, 1964, 1965, 1976, borowy, te por. borwka jagoda, czernica SW), Brzozwka (1428227, 1839 2 , 1845, 1880, 1998, brzozowy), Bzowka (1489, bzowy : bez, por. te bzwka jagoda bzu czarnego SW), Ciswka (18491854, 1882, cisowy), Dbwka (1882, 1965, 1980, dbowy), Gogwka (1448228, 1580229, gogowy), Jabonwka (1882, jabonowy Sstp), Jaworwka (1439230, 1542231, jaworowy), Jegwka (1439, jegowy : jegla wierk SGPKar), Jodwka (1888, jodowy), Ka-linwka (1472232, 1509233, 1481, 1960, kalinowy), Klonwka (1565, klonowy), Laskwka (1961, laskowy : lasek), Makwka (1576, makowy)234, Malinwka (17861788, 1960), Olszewka/Ol-szwka (1775, olszowy : olsza, por. te olszwka gatunek lichej ziemi torfowatej, na ktrej uda-je si tylko olszyna; gatunek grzyba SW), Olszwka (1846, 1961, 1964 2 , 1966 2 , 2006235), 221 Por. te n. cz. wsi Boczenka 1900 HE X 16.222 Zarwno n. w. Czarnawka, jak i Czerniawka nale do gniazda toponimicznego, obejmujcego n. m.: Czarnawa, Czarnawka, Czerniawa, notowane w tym samym czasie (por. HE XVII i XVI); za pier-wotne uwaam hydronimy. 223 Zapewne pierwotnie *Czernka, od przym. czarny, z uproszczeniem grupy spgoskowej -rnk- > -rk-, z suf.-ka (HE VI 1011).224 Zarwno M. Biolik, jak i M. Kondratiuk uwaaj n. w. za pierwotn mimo istnienia wczeniej no-towanych rwnobrzmicych toponimw, por.: n. m. Soomianka 1890, Somianka uroczysko 1921 Kond 185; HE XIX 172. 225 Por. n. m. Zlotha, Slothka 1467 HE XIII 290. 226 Por. te n. ter. elazwka 1965 HE XV 168.227 Brzozwka, str., d. Jury lub Winicy, w ziemi wiskiej na Mazowszu: Brosowka 1428 MkM I nr 608. 228 Gogwka, str., dzi nieistniejca, ld. Wkry, midzy Nasieln a ujciem do Narwi ( Narew Wi-sa), w dawnym pow. nowomiejskim: Glogowka 1448 SHGMz(Z 1413v); 1965 HW nr 561. 229 Por. te n. ter. Gogwka 1961 HE XII 55230 Jaworwka, str., dzi nieistniejca lub obiekt bez nazwy, ld. Narwi ( Wisa), midzy ujciem Biebrzy i Gaci: Jaworowka (1439)1456 SHGMz(MK 3, 231v); 1965 HW nr 468. 231 Mimo wczeniejszej dokumentacji nazwy wsi Jaworwka, por. Jaworowka 1439 NMPol IV 145, nazw wodn uznaje si za pierwotn, por. Kond 77. 232 Kalinwka, str., dzi nieistniejca, ld. Narwi ( Wisa), brak bliszej lokalizacji: Calinowka 1472 SHGMz(MK 6, 7); 1965 HW nr 468. 233 Por. n. m. Kalinowka 1511 NMPol IV 264. 234 Wczeniej notowana n. wsi Makwka 1516 NMPol VII 459 i n. ter. br Makwka 1559 Kond 120, ale n. w. uwaana za pierwotn. 235 Olszwka, pot., d. 5,82 km, ld. Psarki ( wilina Kamienna Wisa), uchodzi na pd. od wsi Kamieniec: Olszwka, -i 2006 HPol I 195. 123Orzechwka (1894, orzechowy), Rokitwka (1460, rokitowy), wierkwka (1965, wierko-wy)236, Wirzbwka (1468, wirzbowy Sstp), Wierzbwka (1427, 19541960, 1965), Sosnwka (19611970, 1966, sosnowy Sstp), Wizwka (1487237, 19611970, wizowy Sstp), Wiszniw-ka (1883, 1855, winiowy, gw. wiszniowy), Winiwka (1965). Mniej liczn grup hydronimw stanowi derywaty od przymiotnikw na -any: Dbianka (1435, dbiany dbowy SW, por. te dbianka od, narol na liciu dbu Sstp), Olszanka (14141425, 1518, 1859, 1888, 1931, 19611970, 1965, 1966, 2003, 2006, olszany : olsza), Ranka (19611970, rany : ra), Ranka (1494, rany : re yto Sstp)238, Trzcianka (14141425 2 , 1444, 1460, 1472, 1487, 1564, 1581239, 1961, 1965, trzciany, trciany, trciany zwizany z trzcin, poronity trzcin Sstp). Frekwencj wyrniaj si nazwy Olszanka (11 obiektw), notowane od XV w., i Trzcianka (10 obiektw), take notowane od XV w. a po wspczesno. Uwzgldni jeszcze trzeba hydronim w formie plurale tantum Mszanki (1432, *mszany : mech). Kolejn zwart podgrup w obrbie odprzymiotnikowych hydronimw topografi cz-nych stanowi formacje zwizane z faun, a wrd nich interesujce z powodu swojej niejednoznacznoci s nazwy Turka. Najbardziej prawdopodobny jest zwizek starszych toponimw z ap. tur, przym. turzy (Sstp). w wymary przodek byda domowego najdu-ej przetrwa na Mazowszu, zasiedla nizinne obszary podmoke i bagienne. W rednio-wieczu odnotowano dwa obiekty o tej nazwie: Turka (1441)240 w dorzeczu Nidy oraz Tur-ka (1485)241 w dorzeczu Narwi na Mazowszu. Pozostae, notowane pniej (1855, 1961, 2006) mog mie inn motywacj: od n. os. lub etnicznej Turek, w formie dopeniacza lub od czas. turkota, rzecz. turkot, w nawizaniu do dwiku wody. Podstawy od przy-miotnikw pochodzcych od nazw zwierzt zawieraj nastpujce hydronimy: Baranwka (1890, 2006, baranowy Sstp), Bobrwka (1476242, 19141915, 1965243, bobrowy), Borsu-kwka (1536, borsukowy SW)244, Jaszczorwka (17861788, jaszczorowy SW), Jew-ka (1578, 1867245, 2006, jeowy SW), Kaczorwka (2003, kaczorowy), Koniwka (1966, 236 Por. te n. m. wierkwka 1965 HE IX 122. 237 Wizwka, str., dzi nieistniejca, pd. Gawarka ( Struga Wisa): fl umine Vyazowka (1487) 1490 SHGMz(MK 6, 246) (tu?); 1965 HW nr 563.238 Ranka, str., dzi nieistniejca, pd. Wilgi ( Wisa): Rzanka 1494 SHGMz(MK 18, 67v); Rssanka 1525 SHGMz(MK 41, 57v); 1965 HW nr 350.239 Por. n. ki Trzcianka 1579 HE XVI 158.240 Por. te. n. m. i n. ter. Turka 1966 HE XVI 158.241 Turka, str., d. 18,76 km, ld. Wkry ( Narew Wisa), uchodzi koo Popielyna Dolnego: Tur-ca 1485 SHGMz(Z 117, 286); Turka 1546 SHGMz(ZG 7, 483); Turca 1507 SHGMz(MK 18, 264v); Turka 1531 SHGMz(Z 31, 55v); Turka 1965 HW nr 557; Turka, -i 2006 HPol I 300.242 Bobrwka, str., dzi nieistniejca, pd. Pety ( Narew Wisa), na Mazowszu: kole strugy Bo-browka 1476 SHGMz(MK 6, 87v); super Bobrowka 1468, 1472 SHGMz(MK 6, 9); p 1965 HW nr 544. 243 Bobrwka, str., dzi nieistniejca, brak bliszej lokalizacji, d. Sony ( Wkra Narew Wisa), na Mazowszu: 1965 HW nr 558. Zapis z HW wskazuje, e jest to n. historyczna, brak jed-nak dokumentacji w SHGMz.244 Tu rwnie n. wsi Borsukwka, por.: w siole Borszukowce 1557 NMPol I 305. 245 E. Bilut wie n. Jewka, ld. Huczwy ( Bug Narew Wisa), z antroponimem Je (HE X 59). Pochodzenie od odpowiednich antroponimw z suf. -wka moliwe w wypadku wielu hydronimw tej podgrupy zoologicznej. 124koniowy)246, Kozinka (1965, koziny), Liswka (1960, lisowy SGPRei), Orwka (1886, or-owy orli SW), Rakwka (1787, 1888, 1960, rakowy), Szpakwka (2006, szpakowy SW), *Wwka/Wswka (18491854, wowy Sstp), Wwka (1938)247, Wowka (17861788, woowy), Wrblwka (1938, wrblowy Sstp), mijwka (1786, mijowy). Obok for-macji od przymiotnika na -owy : lisowy (zob. Liswka) wystpuje rwnie hydronim od sy-nonimicznej postaci lisi plurale tantum Liszki (1881)/Liszka (1889, lisi : lis). Przyrostek -ka utworzy niewiele odprzymiotnikowych nazw kulturowych. Do tej mao licznej grupy nale nastpujce hydronimy: Domaczka (1855248, 2006, domaczy do-mowy, swojski SW), Jazwka (1964, 1966, jazowy), Mostwka (1839, mostowy), Pospl-ka (19611970, posplny wsplny, powszechny SW, z derywacj dezintegraln), Wsiw-ka (1964 2 , gw. wsiowy wiejski SGPKar). Derywaty dewerbalne o znaczeniu topografi cznym i kulturowym reprezentuj nazwy: Kpaczka (1971, kpa, por. te gw. kpaczka naczynie do kpania SGPKar), upka (1507, upa), Mieka (19611970, mieni odznacza si gr kolorw, blaskw, poyski-wa, byszcze, lni SW)249, Nalewka (XVI w., nalewa), Przerywka (1581, 1964, przery-wa przerwa), Przysypka (17861788, gw. przysypa zasypa SGPKar), Skupka (1900, skupia zgromadza, do kupy zbiera SW), plurale tantum Zakrki (1964, zakry za-toczy krg, zakoowa SW)250. Nieco wicej jest formacji odimiesowowych, ktre w wikszoci maj niezbyt boga-t i pn dokumentacj: Gnika (19611970, gniy, te gnika owoc dzikiej gruszy ule-ay; ulgaka SW), Kopanka (1839, 1845, 1965, 19811982, kopany; te stp. kopanka niecka (naczynie) Sstp), Niewiadomka (2006, niewiadomy)251, Ogrodzonka (2006, ogro-dzony)252, Pachniczka (1965 2 , pachncy), Pogorzaka (2006, pogorzay)253, Przyryt-ka (1965, przeryty : przery przekopa), mierdziczka (18491854254, 1966, mierdz-cy), wiconka (1966, wicony), Wrzczka (1995, wrzcy gorcy), Zgnika (2004255, 2006256, zgniy), plurale tantum Trzaskonki (1845, trzaskany : trzaska SW). Wrd dery-watw odimiesowowych zwraca uwag Glbiczka (1527)257, hydronim nieuwzgldniony w HE XV, a omwiony przez Z. Babika (1999: 2326), ktry wywodzi go od imiesowu 246 W tym samym czasie notowana n. ter. Koniwka HE XV 66. 247 Tu te n. ter. Wwka 1966 HE XV 152. 248 Por. n. ter. Domaczka 1964 HE IX 63.249 Hydronim raczej niezwizany z archaicznymi nazwami typu: Mie, Mianka, Minina. 250 Tu te n. ter Zakrki 1984 HE XIII 282.251 Niewiadomka, str., d. 12,03 km, ld. Klikawki ( Wisa), uchodzi na pn. od wsi Podmiecie: Nie-wiadomka, -i 2006 HPol I 187. 252 Ogrodzonka, pot., d. ok. 2 km, ld. Obrocznej ( Lepietnica Czarny Dunajec Dunajec Wisa), w pobliu Pienikowic: Ogrodzonka, -i 2006 HPol I 192. 253 Pogorzaka, str., d. 17,66 km, pd. Netty ( Biebrza Narew Wisa), uchodzi na pd.-wsch. od Orzechwki: Pogorzaka, -i 2006 HPol I 215. 254 Por. n. m. mierdziczka/Smierdzczka 1889 HE III 79.255 Zgnika, kan., d. 14,85 km, ld. Bachy ( Drwca Wisa), rdo na pd.-zach. od Wbrzena: Kana Zgniki, Zgnika, -i 2004 GUGiK; Zgnika 2005 AtPHP(E-4); Zgnika, -i 2006 HPol I 328. 256 Zgnika, str., d. 8,56 km, ld. Jegrzni ( Biebrza Narew Wisa), uchodzi koo Wonejwsi: Zgnika, -i 2006 HPol I 328. 257 Glbiczka, pot. bliej niezlokalizowany, d. Brzenicy zwanej w dolnym biegu Grbk ( Wisa), pyn w pobliu Ucia Dolnego: Glbyaczka 1527 SHGKr I 744. 125 *glbicy : *glbie (< *glbti nienotowany w Sps), synonimicznego do gln (< *glnti), (u)lgn. Wspczenie odnotowano rwnie n. Glibiczka (1966), kan. w Krzemienicy, pow. mielecki258, czon przez K. Rymuta z gw. gnibiel, glibiel przepa, otcha (por. HE XV 43). Jest to derywat odimiesowowy z suf. -ka, por. ps. *glibati brodzi, chodzi po czym lepkim zapadajc si, te *glib boto, bagno, trzsawisko (Sps) oraz pol. gw. gliba si ugina, te pokrewne glibawa ka botnista, grzska (zob. te Glibica, Glibicy Stok).Istniej nieliczne hydronimy w formie zoe przymiotnikowo-rzeczownikowych z su-fi ksem -ka: Suchodka (2006)259, winobrdka (1931), Zimnodka (1964), i zaimkowo--czasownikowych: Samocieczka (1546, 1965)260. Wrd hydronimw z suf. -ka dominuj derywaty odprzymiotnikowe (ponad 50%), nieco mniej liczne s odrzeczownikowe, niezbyt liczne odczasownikowe; odnotowano rwnie kilka compositw.Rozszerzony sufi ks -wka wyabstrahowa si z rzeczownikw tworzonych za pomoc przyrostka -ka od podstaw przymiotnikowych zakoczonych na -owy oraz czasowniko-wych na -owa. W okresie staropolskim utworzono z jego uyciem zaledwie kilka rze-czownikw (por. Kleszczowa 1996: 120); jego produktywno wzrosa w okresie nowo-polskim w jzyku oglnym, a take w gwarach, gdzie tworzy liczne nazwy miejsc (por. Kowalska 2011: 5354). Wrd derywatw hydronimicznych najwicej jest formacji od-rzeczownikowych o znaczeniu topografi cznym (ponad 70 obiektw): Baniwka (17861788 2 , bania), Bielwka (17861788, biel), Brodwka (1845, 18491854, 2006, brd), Bystrzwka (17861788, bystrz, bystry)261, Dotwka (1526, doto narzdzie do drenia, obienia, rycia SEBor, zapewne na okrelenie rzeki, ktra obi swoje koryto)262, G-bwka (1881, 1965, gb), Grudwka (1445, grud piasek gruboziarnisty, wir SpXVI), Jaziorowka (1565)/Jasiorwka (XVI w.)263, Jesionkwka (1937, jesionek : je sion)264, Knie-jwka (XVI w., knieja)265, Krztwka (1531, por. gw. krzet kret, krzta odrobina, kruszy-na, czas. krztoni ksztusi si SGPKar), omwka (1939, om), Przycznikwka (1845, przecznik co poprzecznego SW), Serwatwka (2005, serwatka, z derywacj dezinte-258 Por. te n. pola Glibiczka 1966 HE XV 43. 259 Suchodka, str., d. 18,36 km, pd. Wkry ( Narew Wisa), uchodzi w Szczypiornie: Suchod-ka, -i 2006 HPol I 279.260 Oba obiekty tak nazwane znajduj si w dorzeczu Wieprza. H. Ml wywodzi hydronim od apelaty-wu samocieczka, powoujc si na artyku W. ukasik-Szulowskiej (1974), w ktrym tego apelatywu jed-nak brak (por. HE VI 106); SW notuje jedynie ap. samotok prd, nurt, strumie. 261 Por. te n. gry Bystrwka 1964 HE XII 27.262 Dotwka, str., moe dzisiaj Jastrzbka, d. Grabownicy ( Omulew Narew Wisa), w Pusz-czy Raskiej: fl uvii dicti Dlothowka 1526 SHGMz(MK 41, 134); 1965 HW nr 537. Nad rzek ley wie Dutwka, por. Dutowka 1783 NMPol II 357. 263 Wedug E. Bilut n. rz. od n. os. *Jasior (: Ja) HE X 97, co nie przekonuje. Moe jednak od ap. je-siora o rybia SW (rdze ten sam co w ps.*ostr, pol. ostry, jesiotr) z hiperporawn zmian je- > ja-. Por. te n. wsi Jasierowka 1783, Jasiorwka 1827 NMPol IV 120. 264 Por. te n. m. Jesionkwka 1962 HE XIII 9596. 265 Cho cytowany w HE XVI 5960 pierwszy zapis hydronimu pochodzi z 1787 r., to wedug histo-rykw nazwa notowana ju w XVI w., por. AtKr 291.126graln)266, Tulejwka (2006, tuleja lejek SW)267, Welmwka (!) (1855, por. ps. *vna, pol. wena), Wierzchwka (1965, wierzch), Wywka (1965, wy, wya wysoko SW), Zawawka (1846, zawa), plurale tantum Stokwki (1966, stok). Rzeczownikowe podstawy rolinne tkwi w nastpujcych nazwach: Chwojwka (1966, chwoja choina, sosna), Gostkwka (1962)/Gozdkwka (1966, gozdek)268, Gru-szwka (19611970, grusza), Jarzbwka (1847, jarzb), Krzakwka (1846, krzak), Sko-rosiwka (1966269, gw. skorosina lasy jarzbowe w grach SGPKar, skorusa Zborowski), Szlazwka (2004, laz, szlaz korze lazowy, malwa, te lazwka rolina z rodziny la-zowatych (SW)270. Podstaw przymiotnikow ma hydronim ytnwka (1980, ytny SW). Jedna nazwa pochodzenia botanicznego Jarzbwki (1884) ma pierwotnie form plu-rale tantum. Kilkanacie nazw utworzono od podstaw zoologicznych. W zwizku z tym, e nazwy zwierzt byy czsto podstaw antroponimw, nie mona wykluczy derywacji odosobo-wej, a w wielu wypadkach rwnie transonimizacji, ktrej ulega inna n. terenowa: Cze-pielwka/Czapielwka (1963, czapla, rzadziej czapel gatunek ptaka botnego), *Go-biwka/Kolembiwka (!) (1855, gob), Kacwka (1847, gw. kacza), Kaczwka (1938), Karasiwka (XVI w.271, 1964, kara gatunek ryby), Kulikwka (1536, kulik niewielki brodzcy ptak botny)272, aniwka (2006, ania)273, Piskorzwka (2006, piskorz gatunek ryby)274, Sikorwka (1889275, 1963, sikora), Sirszeniwka (1531, stp. sirsze, siersze, od XVI w. szersze SEBor), Wgrwka (1784, wgorz, wgor), dzi Wgorwka. Ponisze nazwy ze wzgldu na semantyk podstaw zaliczy mona do kulturowych: Bruzdwka (17861788, bruzda rowek midzy zagonami do cigania wody SW), Kana-wka (19611970, kana), Kopalniwka (1964, kopalnia), Myn(k)wka (2006, mynek)276, Mostkwka (1965, mostek), Pniwka (1504, pie)277, Podwawka (17861988, podwale lub pod waem), Potaswka (2006)278, Stawwka (1846, staw, potok zasila zesp staww, 266 Serwatwka, str., d. 4,56 km, pd. Mleczki Wschodniej ( Mleczka Wisok San Wisa), uchodzi w Zarzeczu: Serwatwka 2005 AtPHP(J-11); Serwatwka, -i 2006 HPol I 250. 267 Tulejwka, pot., d. ok. 2 km, d. Ropy ( Wisoka Wisa), uchodzi koo Bogaczwki: Tulejw-ka, -i 2006 HPol I 300. 268 Por. te n. wwozu Gozdkwka 1966 HE XVI 42. 269 Por. n. ter. Skorosiwka 1966 HE XV 132. 270 Szlazwka, str., d. 7,04 km, pd. jez. Ewingi ( Iawka Drwca Wisa): Szlazwka, -i 2004 GUGiK; Szlazwka, -i 2006 HPol I 286. 271 Tu te n. m. Karasiwka 1970 HE VI 18.272 W tym samym czasie odnotowano n. wsi Kulikwka, por. NMPol V 469. 273 aniwka, pot., pd. Lepietnicy ( Czarny Dunajec Dunajec Wisa), w Klikuszowej: a-niwka, -i 2006 HPol I 146.274 Piskorzwka, str., pd. Badnicy ( Wisa), uchodzi koo Midzywiecia: Piskorzwka, -i 2006 HPol I 210.275 Sikorwka, pot., pd. Targoszwki ( Kocoka Lachwka Stryszawka Skawa Wi-sa), pynie w pobliu Targoszowa: Sikorwka 1889 SG X 607 (tu?); Sikorwka a. Targoszwka 1963 Mp-25(sus l); Sikorwka 1965 HW nr 30; Sikorwka, -i 2006 HPol I 253. 276 Mynkwka, str., d. Dubni ( Wisa), w Krzesawicach, cz. Krakowa: Mynwka XX w. Geo-portal; Mynkwka, -i 2006 HPol I 168. 277 Por. te n. ter. Pniwka 1963 HE XII 138139.278 Potaswka, pot., d. ok. 2 km, ld. Kopotnicy ( Wisoka Wisa), uchodzi w Foluszu, kron., gm. Dbowiec: Potaswka, -i 2006 HPol I 219.127ale por. te gw. ap. stawwka gatunek kaczki ceranki SGPKar), Stowka (1934, stola rw, podkop), Taraswka (1846, taras wizienie, grobla, te nasyp ziemny)279, Waw-ka (2006, wa)280, Wiechciwka (14701480, wieche wizka somy Sstp)281, Wydziawka (2006, wydzia : wydzieli)282. Nazwa Kiebaswka (2003)283 powstaa w wyniku metaforycznego uycia ap. kieba-sa w odniesieniu do obiektw terenowych duszych ni szerszych, por. liczne n. ter. typu Kiebasy, Kiebaswka. Hydronim Zwadwka (1965, zwada spr, zwadliwy SW) posiada rwnoleg nazw emkowsk Zwadywka.Odprzymiotnikowe derywaty z suf. -wka o do pnej dokumentacji reprezentu-j nazwy: Biawka (1964, biay), Sonwka (1966, sony), Bestrwka (1965, gw. bestry pstry, kolorowy, plamiasty SGPRei), Czarnwka (1839 2 , czarny)284, Kosswka (1784, kosy ukony, krzywy, skony)285, Mtnwka (1885, gw. mtny mtny SW), Starwka (2006, stary)286, Szklanwka (1845, szklany)287. Hydronim Lubwka (1855) jest jednym z kilku nazw o podstawie lub-, ktra nie jest cakiem jasna. Mona wskaza zwizek z przymiotnikiem luby miy, przyjemny (< ps. *ub ts. SEBor).Dewerbalnych hydronimw na -wka jest niewiele, a i te mog by derywatami odrze-czownikowymi. Reprezentuj je nastpujce nazwy: Roswka (1962, rosi pokrywa ros, lub rosa), Szumwka (19611970, 2006288, szumie lub szum), Pogniwka (19611970, im. pogniy).Dwa hydronimy w tym podzbiorze utworzono od wyrae przyimkowych: Naborwka (1839, na borze), Podgrkwka (1965, pod grk). Kolejnym do produktywnym (tworzcym okoo 70 hydronimw) sufi ksem rozsze-rzonym jest -anka (< *-an-ka), wraz z spotykanym nawet czciej wariantem palatal-nym -anka (< *-jan-ka). Ponad poow derywatw z tym przyrostkiem stanowi for-macje odrzeczownikowe, gwnie o charakterze topografi cznym: Bielanka (1964, biay, biel), Potoczanka (1965, potok), Rozdolanka (1966, gw. rozd dolina SGPKar), Rudni-czanka (1983, rudnica, rudnik miejsce botniste, z ktrego wypywa rzeka SW), Rudzian-ka (1964, ruda), Skalanka (1846 skaa, te skale kamienie nad rzek; rozlewisko rzeki, przym. skalany kamienny SGPKar)289, Stawiczanka (1491, stawik may staw), Struan-ka (1966, struga), Wielnianka (1839, moe wena fala, ale te wena, wenianka gatunek wodnej roliny; bardzo cienkie wkna drzewne SW), Wilanka (1979, wil, wila wilgo 279 Por. n. os. Taras RymSEN 596 i n. m. Taraswka 1962 HE XIII 258.280 Wawka, str., pd. Borwki ( Iownica Wisa), koo Bronowa: Wawka, -i 2006 HPol I 305.281 Identyfi kacja z Gorzyczank za AtSd 169; por. n. ter. Wieche 1970 HE XVI 160161. 282 Wydziawka, rz., d. ok. 2 km, pd. Wisy, pynie w Niepoomicach: Wydziawka, -i 2006 HPol I 321. 283 Kiebaswka, str., d. 5,57, pd. Ratwicy ( Czarna ada ada Tanew San Wisa), uchodzi na wschd od Bigoraja: Kiebaswka 2003 GUGiK 54; Kiebaswka, -i 2006 HPol I 111. 284 W HE XIV 2324 brak zapisu pochodzcego z MpKwat. 285 Za PHP przyjto, e jest to grny bieg Kosodki; w HE XIX 90 jest to odrbny obiekt.286 Starwka, str., d. 6,33 km, pd. Bzury ( Wisa), uchodzi w Ozorkowie: Starwka, -i 2006 HPol I 269. 287 Por. n. m. Szklanwka 1982 HE XII 200.288 Szumwka, stare koryto, pd. Jegrzni ( Biebrza Narew Wisa), ujcie na pn.-wsch. od Da-widowizny: Szumwka, -i 2006 HPol I 287. 289 Por. n. ter. Skalanka 1846 HE IX 103.128SL lub od wilga gatunek ptaka)290, Zawalanka (1966, gw. zawale lekkie pochylenie grun-tu SGPKar), rdlanka (1965, rdo). Do tego zbioru nale te nazwy w plurale tantum (zwizane z mnogoci obiektw): Babianki (1949, baba) i Podgrzanki (1855, podgrze). Najwczeniej w tej grupie notowany, a dzi nieistniejcy hydronim Koszanka (1475), moe mie natomiast podwjn motywacj. K. Rymut wie go z ros. kosa przyldek (por. HE XV 67), bardziej prawdopodobne wydaje si jednak pochodzenie od przym. kosy krzy-wy, pochyy, ukony (SEBor), ktry jest notowany dopiero na gruncie polskim od XVIII w., ale udokumentowany w antroponimii w XV w. (n. os. Kosonog). Dopuci mona te zwizek z ap. kosz w znaczeniu skrzynka drewniana, zwajca si ku doowi, z ktrej sypie si ziarno na kamienie myskie (SpXVI), byaby to wwczas nazwa o charakterze kulturowym.Semantyka fl orystyczna obecna jest w rzeczownikowych podstawach poniszych hydro-nimw: Brzeanka/Brzezianka (1373, brzoza)291, Bzanka (1416, 1419292, bez), Cybulanka (1971, cybula cebula), Czyrmianka (1425, ps. *m robak, czerw SEBor)293, Jaworzan-ka (1963, jawor), Jedlanka (1458, 1467, jedla), Konopianka (19611970, konopie), Krze-wianka (1963, krzew), Lasanka (19611970, las), opuszanka (1961, opuch), Pokrzywianka (1961, 1966 2 , 2006), Wierzbianka (19611970, wierzba), Winiaka (1880)/Wisznianka (1882, wisznia lub wisz sitowie, tatarak SW). Nazwa *Trzemenianka/Trzemelanka (1965) porednio wiadczy o istnieniu przym. *trzemeszny : trzemcha, por. hydronim Trzemeszna. Apelatywy oznaczajce zwierzta zawieraj w podstawie nazwy: Kacanka (1959, ka-cza kaczka), Kaczanka (1934, kacza kaczka lub moe kacza toczy, tacza; tarza SGPKar), Kobylanka (1561, 1966, kobya), Rybianka (1552, ryba), Seroczanka (1969, gw. ap. seroczka sroczka, por. moe te szeroki), Syroczanka (1961, gw. syroka sroka), urawianka (XVI w., uraw)294.Z kultur materialn zwizane s rzeczowniki stanowice bazy nastpujcych hydro-nimw: Grodzanka (14701480, grd, moe te grodzi), Klecanka (1888, gw. ap. kle le-pianka, budowla naprdce sklecona SW), Krypianka (1937, krypa statek wodny podob-ny do galara; d, czno, te rodzaj koryta SW), azanka (18771905, az), Pilnianka (1983)295, Sedlanka (1791, siodo siedlisko, siedziba SGPKar).Przyrostek -anka, -anka tworzy rwnie formacje odprzymiotnikowe: Duganka (1839, dugi), Dobrzanka ((1450) 1456, dobry)296, Janianka (17861788, jasny), Krzy-wianka (1980, krzywy), Podskalnianka (2006)297, Rzecznianka (1964, rzeczny), elenian-290 Por. n. ter. Wilanka 1979 HE X 187.291 Notowana te n. wsi Brzeanka, por. Brzezyanka 14701480 NMPol I 394.292 Potok dzi nie istnieje, natomiast istnieje wie Bzianka o odnotowanej w tym samym czasie na-zwie, por. Bszanka (1419) XV NMPol I 483.293 Czyrmianka, str., dzi nieistniejca, pyna koo Nowogrodu, na Mazowszu: in summitate riwlo-rum Czirmanka prope Nowigrod iacentes 1425 MkM I nr 176. 294 urawianka, rz., d. 27,43 km, pd. Ponki ( Wkra Narew Wisa), uchodzi na zach. od Poska: bez nazwy 1783 MpPerMz; urawianka 1839 MpKwat III 3; urawianka 1895 SG XIV 857; u-rawiaska a. urawianka a. urawninka 1965 HW nr 557 (tu d. Wkry?): urawianka, -i 2006 HPol I 336. 295 K. Rymut wie nazw z ps. rdzeniem *plz-, oznaczajcym co mokrego, liskiego (HE XVI 105). Nazwa notowana wspczenie, wic czy rzeczywicie od prasowiaskiego rdzenia, por. ap. pil.296 E. Bilut wie nazw z ap. debra, debrze, debrza (HE X 41).297 Podskalnianka, pot., pd. Maej Roztoki ( Wielka Roztoka Poprad Dunajec Wisa), w pobliu Rytra: Podskalnianka, -i 2006 HPol I 214. 129ka (1839, elazny). Z realizacj gwarow sufi ksu w formie -onka (< -anka), wraz z du-bletem uformowanym przyrostkiem -inka, mamy do czynienia w hydronimie Golinka/Golionka (19361939, goy nagi, niezarosy, pusty SGSych). Rolinne podstawy wyka-zuj nazwy rzek: Bukowianka (1964, bukowy) i Osowianka (2006, osowy : osa osika)298. Hydronim Mcznianka (17861788, mczny) moe mie charakter kulturowy, zwizany z mynarstwem, lub topografi czny przez nawizanie do koloru mtnej wody. Niewiele jest hydronimw odczasownikowych z sufi kem -anka, -anka, cho jest on do produktywny w formowaniu apelatywnych odczasownikowych nazw miejsc (por. Kowalska 2011: 55). Nazwy wodne z podstawami werbalnymi to: Chlipanka (1965, chli-pa)299, Chowanka (1965, chowa si, te ukr. chowanka kryjwka), Kosiczanka (1961, kosi?), Krzepianka (1883, krzepi wzmacnia), *upianka/uplanka (1623, upi ob-dziera z kory Sstp)300, Stuczanka (1966, stuka)301, *Zalewianka/Zelwianka (!) (1929, za-lewa). Do rzadkich hydronimw nale formacje od wyrae przyimkowych: Zaboczanka (1931, za botem) i plurale tantum Odewsianki (1855, od(e) wsi). Odnotowa trzeba obec-no hybrydalnej nazwy Klewianka (1571, lit. klvas klon, klevnis klonowy)302, dzi Boberka, ld. Biebrzy.Sufi ks -onka, -onka, wariant fonetyczny -anka, -anka, powiadczony jest w nazwach: Jedlonka (1839, jedla), mierdzionka (1888, mierdzie), Wedonka (1848, wda wdka), plurale tantum Kiczonki (1678, kicz wizka, pczek, snopek; maczuga; kitka na trzcinie lub leszczynie), oraz w derywacie od wyraenia przyimkowego Podczonka (18391840, pod k).Inne warianty rozszerzone przyrostka -ka tworz po kilka derywatw od podstaw rze-czownikowych, przymiotnikowych i czasownikowych: -aczka, -aczka: Bierzwiaczka (1846, bierzwa koda SW), Rosochaczka (1523, rosocha), Ciekaczka (1961, ciec, cieka, ciekn), Omywaczka (1965, omywa); -iczka/-yczka: Czarniczka (17861788, czarny, ale zwizek motywacyjny z ap. czernica, czarnica czarna jagoda, jeyna te jest moliwy), Goawiczka (1880, goawy goy, niezalesiony), osiczka (1964, o, por. te osica sk-ra osia), plurale tantum Solniczki (1964, solny, por. te ap. solniczka), Trzebyczka (1443, trzebi)303; -awka, -awka/-ewka: Muchawka (1839, mucha), Rzsawka (1476, rzsa)304, Sie-niawka (1966, siano), Karczewka (1890, karcz pie), Pijawka (1963, pija, por. te ap. pijawka), Pluskawka (1887, pluska), Pukawka (1783, puka, dawny ap. puk haas, oskot, szum), Rajtawka (1846, gw. rajta gono mwi, krzycze, plotkowa SGPKar); -arka sufi ks derywujcy w badanym materiale wycznie formacje odrzeczownikowe: Baantarka 298 Osowianka, stare koryto, ld. Netty ( Biebrza Narew Wisa): Osowianka, -i 2006 HPol I 199. 299 Por. te n. urwiska Chlipanka 1965 HE XV 24.300 Forma uplanka zawiera l epentetyczne, co wskazuje na proweniencj wschodniosowiask, a -anka stanowi zapewne polonizacj wczeniejszego *-enka lub rezultat akania (HE XIX 118). J. Udolph (1990: 153) uwaa nazw za staroeuropejsk, od pie. *leup- obdziera, zrywa, uszkadza. Czasownik ps. *lupiti jest kontynuantem *leup-, a nazwa moga by utworzona na gruncie sowiaskim (por. te Babik 450).301 Por. n. gaj. Stuczanka 1966 HE XIX 183.302 Tu te n. wsi Klewianka zapisana w tym samym czasie, por. NMPol IV 490. 303 Tu te n. m. Trzebyczka, por. Trzebiczka 1787 NMPol (kartoteka). 304 Rzsawka, str., dzi nieistniejca, d. widra ( Wisa): Rzassawka 1476 SHGMz(MK 5, 181v182v); Rzsawka 1965 HW nr 351. 130(2006 2 , baant)305, Blicharka (18491854, blich miejsce, gdzie si bieli ptno), Kr-piarka (1964, krp gatunek ryby karpiowatej SW)306, Mynarka (2006, myn)307, Szyn-karka (1839, szynk karczma)308, Szklarka (1962, szko), eglarka (1407, eglarz SEBor); -inka/-ynka: Bobrynka (1965, bbr)309, Charczynka (1962, charcze wydawa chrapliwe dwiki, nazwa o charakterze dwikonaladowczym), Kacynka (1964, por. kacza, moe te kocanka rolina (?))310, Maynka (1900, may)311, Naroynka (1885, na rogu lub naro-e narona cz czego), Struynka (1983), Rudzinka (1965, ruda lub rudy), Starzynka (1931 2 , stary), Swarzynka (1965 swara, swarzy)312, Trzebinka/Trzebuka (1538, trzebi), Wierzbinka/Wierzbienka (1959, wierzba); -eka: Rzykieka (1839, gw. rzyka), Opreka (1963, opra < pra, opray, na oznaczenie miejsca, gdzie dawniej prano); -ika: Mocika (1965, moci), ywika (1965, ywi); -ulka: Krzywulka (1883, krzywy).Pojedyncze hydronimy s tworzone przy uyciu rzadkich, nieproduktywnych przy-rostkw rozszerzonych: -aka: plurale tantum Moczaki (19611970, moczy, w znacze-niu miejsce, gdzie si moczy len, por. ap. moczaka wieche SW), -eczka: Jabreczka (16601664, gw. jabr jawor SW), -elka: Zakrcielka (1883, zakrci); -enka: Lewen-ka (1845, lewy); -nwka: loznwka (17861788, lza, luza upust); -otka: lepotka (1962, lepy przenonie bez wylotu; rzeka zanika w bagnach rozcigajcych si wzdu koryta Radomki, por. te lepota); -owianka: Suchowianka. (1966, suchy); -eska: Pyrgie-ska (17861788, por. pyrga skaka, rzuca SGPKar, moe na okrelenie bystrego po-toku, skaczcego po kamieniach); -uszka: Czarnuszka (1962, czarny, por. te czarnuszka rolina).Ponad 30 hydronimw nalecych do typu derywacyjnego na -ka (z rozszerzenia-mi) posiada cechy fonetyczne i leksykalne wschodniosowiaskie (emkowskie, ukrai-skie, biaoruskie), powielaj one omwione powyej wzorce sowotwrcze i semantycz-ne. Hydronimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -ka: Braszczka (1931, ukr. brjaszcz pytkie miejsce w rzece, gdzie po kamieniach pluska woda), Humeka (1965, por. ukr. humno gumno), *Moklaczka/Mathloczka (!) (1489, ukr. mokljak miejsce botni-ste), Namasterka (18491854, ukr. gw. ap. namaster monastyr), Ploska (1396, brus. gw. ap. plosa zatoka, kolano rzeki; jezioro utworzone przez rozszerzenie si koryta rze-ki, czyste, niezaronite w jeziorze lub rzece; podmoka ka z wod, kaua itd. Kond 305 Baantarka, str., d. ok. 2 km pd. Radomki ( Wisa): Baantarka, -i 2006 HPol I 6. Baantarka, str., d. ok. 1 km, ld. Biaej ( Supral Narew Wisa), pynie w Biaymstoku: Baantarka, -i 2006 HPol I 6. 306 Por. n. ter. Krpiarka 1962 HE XIII 119.307 Mynarka, str., d. 12,57 km, pd. Mnia ( Wisa), wypywa na pn. od wsi Makowiec, uchodzi na pd.-zach. od Karnkowa: Mynarka, -i 2006 HPol I 167. 308 Hydronim notowany wczeniej ni n. ter. Szynkarki 1970 HE XVI 153, gdyby ta bya pierwotna, to hydronim stanowiby derywat paradygmatyczny.309 Bobrynka, str., pd. Orzyca ( Narew Wisa): Bobrynka a. Bystrzyca p 1965 HW nr 542. 310 H. Grnowicz wie n. z ps. *kakati cacare HE I 37, jednak ze wzgldu na pne zapisy moe od ap. gw. kacza kaczka.311 Cho n. m. Maynka zanotowano ju w 1674 r., por. NMPol VI 497, to uznawana jest ona za wtr-n, por. te Kond 121. 312 Swarzyna, str., d. 11,95 km, pd. Okrzejki ( Wisa), uchodzi koo Babic: Swarzynka a. Kobyla Rzeka 1965 HW nr 336; Swarzyna, -i 2006 HPol I 281. 131158)313, Rohatinka (17861788, pol. i ukr. rohatyna wcznia), Werbka (1965, ukr. wer-ba wierzba), odprzymiotnikowe: Berezowka (1900, berezowy), Berezwka (1939, 1965 2 ), Bika (1965, ukr. biyj biay), Jawka (1882 2 314, 2006315, brus. jawy wier-kowy), plurale tantum Jawki (19611970), Kawenka (1965, ukr. kalnyj (= kawnyj) brudny, botnisty), Piszczanka (1907, piszczanyj piaszczysty), odczasownikowe: Nie-hrebka (1363, ukr. ne hrebti nie grzeba, n. okrelaa rzek o spokojnym nurcie)316. Nie-wiele hydronimw uformoway warianty rozszerzone: -anka, -anka: Doszczanka (1890, emk. doszcz deszcz Riegemk 45), Teliczanka (1533, rus. telica ciel, moda krowa, byczek), Woosianka (18491854, ukr. woos wos), Kaamanka (1963, por. ukr. kala-masza rzadkie boto); -aczka: Braszczaczka (19611970, gw. (z Podlasia) ap. braszcz strumyk, rdo lub breszcze szczeka SGPRei, ukr. brjaszcz pytkie miejsce w rze-ce, gdzie woda po kamieniach pluska), Kalnaczka (1882, ukr. kalnyj bagnisty, brud-ny, nieczysty); -wka: Hradwka (19611970, brus. gw. h(o)rod grd), Serniakwka (17861788, ukr. gw. sernjak samiec sarny), -arka/-anka: Jelarka, Jelanka (XIX w., wschsow. jel, jeka wierk, choinka); -eszka: Kucieszka (19611970, brus. ap. kut, ku-tok kt, ktek, nazwa moe oznacza rzeczk wypywajc z ktw, zakamarkw le-nych); -ynka: Horynka ((1538?) XVIII, ukr. hora gra). Derywaty z suf -ka (i wariantami rozszerzonymi) tworz zbir ponad 500 hydronimw, notowanych od XIII w. po wspczesno. Do koca XVI w. pojawio si w rdach jedy-nie 11% tego typu hydronimw, a do koca XVIII w. ich udzia wzrs do 27%. W wik-szoci s to twory, ktre pojawiy si w dwu ostatnich stuleciach. Trudno stwierdzi, czy rzeczywicie warstwa ta jest tak moda, czy tylko pno zanotowana. Cz tych nazw wodnych wystpuje jako nazwy oboczne obiektw majcych wczeniejsz dokumentacj, dua natomiast grupa okrela cieki, ktre pno znalazy si w rejestrach urzdowych. Najwczeniej pojawia si w rdach maopolski hydronim Ostrwka (1238), okrelaj-cy potok pyncy niegdy w okolicach Ludmierza (HE XIII 171). W w. XIV odnotowa-no 7 kolejnych nazw niezbyt duych obiektw, rozrzuconych od dorzecza Wisoki, przez dorzecze Sanu (3), Pilicy, a po dorzecze Narwi Poska, ld. Suprali. W w. XV pojawio si 57 zapisw nowych hydronimw. Rysuje si tu tendencja wzrostowa podajca wraz z biegiem Wisy; im dalej od rde, tym wicej pojawia si nazw tego typu, co potwier-dzaj dane liczbowe: grny bieg 4, dorzecze Sanu wraz z Wisokiem 4, dorzecze Wie-prza 6, dorzecze Bugu 7, dorzecze Narwi 13. W w. XVI wystpuj 43 nazwy, rwnie najliczniej w dorzeczu Narwi, w XVII w. 7, w XVIII 37. Wiek XIX przynosi 122 nowe zapisy, w tym 74 dotyczce obiektw pooonych w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy a po dorzecze Sanu wraz z Wisokiem (tu najwicej 19). rda dwudziestowieczne do-starczaj 283 nowe nazwy, stanowi to ponad 50% ogu derywatw z suf. -ka. W tym okre-313 Nazwa moe rwnie oznacza rzek pync przez rwnin, miejsca paskie, rwne, gadkie, por. brus. ploski, rus. ploskij paski, te pol. ap. poska maa posa.314 Oba hydronimy stay si podstaw rwnobrzmicych n. m., por. 1559, Jawka 1900 Jawka 1882 NMPol IV 46. 315 Jawka, str., ld. Tocznej ( Bug Narew Wisa), wypywa na zach. od Niemojek, uchodzi na pn.-wsch. od Patkowa: Dopyw z Niemojek AtPHP; Jawka, -i 2006 HPol I 90. 316 J. Rieger wie n. rz. z ukr. n. os. *Ni(e)hreb, HE XVII 174. Notowan w tym samym czasie n. m. Niehrebka, por. de Nehrebca 1363 NMPol VII 364, W. Makarski uznaje za ponowion z n. rzeki, por. MakPrz 181.132sie rwnie oglna liczba hydronimw wzrasta w miar oddalania si od rde Wisy: 31 nazw odnotowano midzy Dunajcem a Wisokiem, tyle samo w dorzeczu Sanu wraz z Wi-sokiem, 39 midzy Przemsz a Pilic, a 57 w dorzeczu Narwi. Rozmieszczenie nazw wodnych bdcych derywatami z suf. -ka w poszczeglnych do-rzeczach nie jest rwnomierne, tendencje wzrostowe w kierunku pnocnym rysoway si ju przez kilka stuleci. W dorzeczu grnej Wisy (prawobrzenej i lewobrzenej) od rde do Soy i Przemszy odnotowano 33 hydronimy, midzy So a Dunajcem 58, w dorzeczu Dunajca 47, midzy Dunajcem a Wisokiem 51, w dorzeczu Sanu wraz z Wisokiem 73, w czci lewobrzenej od Przemszy do Pilicy 61, w dorzeczu Wieprza wraz z prawo-brzen Wis po Bug 36, w dorzeczu Bugu 42, w dorzeczu Narwi 107, w zlewisku lewych dopyww Wisy od Pilicy po ujcie Brdy 27, dopywy prawobrzenej (mazo-wieckiej) Wisy wraz z Drwc 12, w dorzeczu dolnej Wisy 5. To zestawienie pozwala stwierdzi, i najwicej nazw na -ka spotykamy na obszarze Mazowsza i Podlasia, a tak-e pnocnej Maopolski, mimo e sie rzeczna nie wykazuje tu takiego zagszczenia jak w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy. Prawie 300 nazw, a wic powyej 50%, dotyczy obiektw maych (poniej 3 km du-goci), czsto ju nieistniejcych, 129 nazw okrela obiekty od 3 do 10 km, 86 od 10 do 20 km, a 49 powyej 20 km. Mona stwierdzi, i hydronimy na -ka nie identyfi kuj obiektw duych, powyej 50 km; nazywaj tylko odcinki takich rzek lub stanowi okre-sowe nazwy oboczne, por.: Dbwka, gb. Wisoka; Kopanka, rami rdowe Liwca; Orze-chwka, wariant z XIX w. n. rz. Wel; Olszewka/Olszwka, nazwa oboczna z XVIII w. dla Racinicy; Brzozwka, wariant dziewitnastowieczny nazwy Czarnej, pd. Pilicy. Najdu-szym obiektem w tym zbiorze jest Krwka (dawniej Plutwica), rz. o d. 50,5 km, pd. Brdy; nieco krtsze to: Mleczka, rz. o d. 47,15 km, pd. Wisoka; Karasiwka, rz. o d. 38,85 km, pd. Sanny ( Wisa). Hydronimy z suf. -ka to gwnie twory denominalne. Najwicej jest derywatw od rzeczownikw (260), wrd ktrych dominuj apelatywy semantycznie odnoszce si do waciwoci naturalnych terenu. Nazwy zwizane z ogln topografi (87) i tzw. nazwy botaniczne (84), z najwczeniej notowan formacj opianka (1361), rz. dzi nieistnie-jc, pync koo Olbierzowic w Maopolsce (wspczesny pow. sandomierski, gm. Kli-montw), tworz zbir najliczniejszy. Niewiele jest natomiast nazw zoologicznych (36); tu wyrnia si wczenie notowana Bobrka (1397) w dorzeczu Wisoki. Potamonimy zwi-zane z tzw. krajobrazem kulturowym rwnie nie stanowi duej grupy (52) w tym typie nazwotwrczym, a notowane s od pocztku XV w., por.: eglarka, w dorzeczu Dunajca i Grodziszczka, w dorzeczu Biebrzy. Hydronimy odprzymiotnikowe konstytuuj zbir 230 nazw wodnych, w ktrym proporcje liczbowe, jeli chodzi o znaczenie podstaw, ukada-j si podobnie. Najwicej jest derywatw od przymiotnikw oznaczajcych waciwoci oglnotopografi czne (110), zwizanych z rolinnoci (82), duo mniej z podstawami od-zwierzcymi (27). Formacje od przymiotnikw czcych si znaczeniowo z kultur mate-rialn i duchow maj udzia marginalny (11). Potamonimy dewerbalne wynosz niewiele ponad 10% nazw z suf. -ka; odczasowni-kowe 38 referentw, wrd ktrych wczesnym zapisem wyrnia si Niechrebka (1363), w dorzeczu Wiaru, odimiesowowe 21, z najstarsz Glbiczk (1527). W tej grupie derywatw odnotowano rwnie 4 nazwy wodne od wyrae przyimko-wych oraz 4 zoenia z suf. -ka.133Sufi ks -ka (wraz z rozszerzeniami) peni w prezentowanych hydronimach funkcje: sub-stantywizujc, strukturaln, czsto te deminutywn.Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczownikw na -ka, wrd ktrych s deminutiva i nomina loci, stanowi zbir 365 nazw. Przyrostek -ka wraz z roz-szerzeniami jest bardziej produktywny w tworzeniu hydronimw odonimicznych (ponad 1200 derywatw) i peni tu gwnie funkcj dyferencyjn. Nazwy rzek z sufi ksem -ka i rozszerzeniami tworz pokany zbir w hydronimii do-rzecza Wisy, a pord derywatw sufi ksalnych stanowi grup najliczniejsz.3.2.1.4. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ica i rozszerzeniamiSufi ks -ica powsta na gruncie prasowiaskim. W tym okresie tworzy feminatywy, sub-stantywizowa eskie przymiotniki, uywany by w funkcji deminutywnej (por. Saw-ski 1974: 9899). W staropolszczynie naley do do produktywnych, gwnie w funkcji strukturalnej, te deminutywnej, derywuje przede wszystkim od rzeczownikw, przymiot-nikw, rzadziej czasownikw (Kleszczowa 1996: 4959). W gwarach tworzy apelatywne nazwy miejsc przede wszystkim od rzeczownikw, te przymiotnikw, rzadziej od czasow-nikw i wyrae przyimkowych (Kowalska 2011: 7173). Rozwj i zmiany tego formantu w toponimii zostay wszechstronnie przebadane przez E. Rzetelsk-Feleszko (1978a) w monografi i dotyczcej tego sufi ksu oraz w licznych arty-kuach. Autorka rwnie powicia dwa szkice317 odapelatywnym i odmiejscowym nazwom rzek z obszaru Polski, nie dysponowaa jednak penym materiaem historycznym. Dokumenta-cja tu zawarta stanowi dopenienie chronologiczne i uzupenienie zamieszczonego tam zbioru. W grupowaniu tych nazw, tak jak i wielu innych, napotykano trudnoci klasyfi kacyjne. Aby nie powiksza grupy nazw wieloznacznych czy te mogcych mie wicej ni jedn motywacj, konieczne byy (rwnie w tej grupie) do arbitralne rozstrzygnicia mimo wiadomoci nie-jednoznacznoci motywacyjnej pewnych hydronimw, co pokazuj ponisze przykady. Na-zw rzeki Kiecznica J. Duma traktuje jako derywat z suf. -nica od apelatywu kiecz karczowi-sko, zwizanego z kultur materialn, cho podaje te n. lasu, zapisan w tym samy czasie co n. rz. jako Kielczincza (!) 1511/1512, rekonstruowan w formie *Kieczca (por. Duma 1999a: 81). Jeli uzna zapis za bdny (przestawione litery: in > ni), to semantyka apelatywu w pod-stawie wskazywaaby raczej na pierwotno n. ter. *Kiecznica. Z pewnym wahaniem hydro-nim zakwalifi kowano do nazw ponowionych z n. terenowej. Kolejny przykad z opracowa tego samego autora dotyczy problemw z ustaleniem granicy morfologicznej midzy podstaw a sufi ksem. Nazwa rekonstruowana jako *Polnica, a zapisana jako Polenicza (1372), dzi W-glanka, str. o d. 40,23 km, ld. Drzewiczki ( Pilica), w monografi i z serii Hydronymia Eu-ropaea objaniana jest jako pochodzca od przym. polny, z suf. -ica (por. HE XIV 9192), na-tomiast w polskiej monografi i opublikowanej pniej umieszczona jest w grupie hydronimw z suf. -nica (por. Duma 1999a: 81). Podobnie jest z n. Korytnica, ktr wywodzi si od ap. ko-ryto, z suf. -nica (por. Duma 1999a: 78) lub od przym. korytna, z przyrostkiem -ica (por. Rze-telska-Feleszko 1978b: 53). Blisze jest mi stanowisko E. Rzetelskiej-Feleszko, ktra uwaa, e to wanie przymiotniki rodzaju eskiego s przede wszystkim podstaw nazw na -ica, oprcz nich rwnie rzeczowniki, take czsto rodzaju eskiego (por. 1980b: 9293). 317 Por. Rzetelska-Feleszko 1979: 9199, 1980b: 89107.134Szerszego omwienie wymaga hydronim polireferencjalny Babica. Znaczenie topo-nimiczne ap. baba analizowaa E. Wolnicz-Pawowska (2005: 151171). Toponimw z t podstaw jest kilkadziesit i s one zrnicowane motywacyjnie: odantroponimiczne, od-hydronimiczne i odapelatywne. Sam apelatyw oprcz znaczenia podstawowego ju w okre-sie prasowiaskim mia kilka znacze przenonych, zwizanych 1) z podobiestwem do ksztatw starej kobiety; 2) z lekcewacym stosunkiem do starych kobiet; 3) ze znacze-niem znachorka (tu np. nazwy rolin leczniczych) Sps I 170173. W hydronimii trudno jest ustali zarwno znaczenie motywacyjne, jak i kierunek motywacji. Wrd 6 nazw wod-nych Babica w dorzeczu Wisy kada moe mie inn motywacj, a take sposb derywacji. Hydronim Babica (1373), ld. Wisoka, wywodzi naley od n. gry, por. Baba (14701480), dzi Babia Gra, a od hydronimu chyba n. m. Babice (1390), dzi Babica NMPol I 45. Inny hydronim Babica (1880), w dorzeczu Sanu, powsta w wyniku singularyzacji od n. m. Ba-bice (1484) NMPol I 46 (por. te HE XVII 1415). Nazwa Babica (1487), dla pd. Raby, moe by transonimem od nazwy wzniesienia Babica (1880) lub pierwotnym hydronimem, utworzonym za pomoc suf. -ica, lub bezporednio od stp. babica gatunek wierzby (Sstp). W wypadku nazwy Babica (1880), dzi Krzeczowski Potok, najbardziej prawdopodobna wydaje si odapelatywna derywacja sufi ksalna z powodu braku w gniedzie innych toponi-mw, a w wypadku hydronimu Babica (1961), ld. Samicy, oprcz motywacji odapelatyw-nej dopuci rwnie mona pochodzenie od n. m. Babica, notowanej w tym samym czasie (por. HE XII 10). S to przykady wskazujce na trudnoci w jednoznacznym ustaleniu pod-stawy motywacyjnej, na jakie si czsto napotyka w badanym materiale. Potamonimy z suf. -ica pojawiaj si w rdach z XIIXIII w., w tym okresie najcz-ciej w dorzeczu dolnej Wisy. Zagadkowa jest wielokrotnie analizowana etymologicznie Wgiermuca. Wspczesna posta powstaa pod wpywem niemieckiej adaptacji nazwy sowiaskiej na -ica, por.: Wangermucze (1342) i wczeniejsze zapisy Wangromadiszam (1229), Wangromadniza (1245). E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 132) zestawiaj nazw z kasz. vgroda miedza graniczna. H. Grnowicz uznaje n. za stare compositum, (HE I 36), a Z. Babik rekonstruuje sowiask podstaw zwizan z ap. gromada w znacze-niu topografi cznym (Babik 602604). Wrd derywatw od rzeczownikw o znaczeniu oglnotopografi cznym zwracaj uwag hydronimy odnotowane wprawdzie w XIX i XX w., ale utworzone od starych dewerbalnych rzeczownikw na *-y, *-ve: Mtwica (1898, 1965, por. ps. *mty, *mtve mieszanina, zamieszanie, ale te mtew rosochate drewienko do mieszania, kcenia pynw; mtew-ki koniczyna; sporysz, mtwica myn; koniczyna rozdta Sstp), dzi Motwica, w dorzeczu Wieprza i Mutwica w dorzeczu Sanu oraz Ponikwica (1887, por. ps. ap. *poniky, *ponikve miejsce, w ktrym znika pod ziemi strumie wody), dzi Byczynka, ld. Przemszy.Pozostae nazwy zaliczone do omawianego zbioru to: Bezednica (1789, gw. bezednia gbia wodna SGPRei)318, Bonica (1855, 1938, 1965, bonie, bonia rozlega rwnina traw pokryta, obszerna, otwarta paszczyzna; obszerne pastwisko, te czka na mo-czarach; staw w polu SW), Bursztynica (1963, bursztyn), Dolica (1964, d), Gardlica (14701480, ap. gardo cz przewodu pokarmowego, te ujcie lub pocztej rzeki, wir SW)319, Kalenica (1460, kale boto, bagno, bajoro Sstp), Kpica (15641565, kpa), 318 Por. jednak ukr. ap. bezodnica rdo podziemne (Jurkowski 1971: 36). 319 Por. n. m. Garlica NMPol III 309, notowan od XIV w. 135oknica (1528)320, *uyca/Lucica (1620, ua jama, kotlina zalana wod SWil), Moczyd-lica (2006, moczydo), Morawica (1391321, 1480, 1965, gw. morawa miejsca nizinne, mo-krawe, ki i gi SGPKar), Ostrowica (1839, ostrw kpa na rzece, jeziorze, stawie, wy-spa traw, chrustem, drzewem obrosa SW), Prchnica (2003, prchno), Przejmica (1511, gw. przejma przetok, tj. wski pas wody pomidzy dwoma przeciwnymi brzegami poo-ony SGPKar), Studnica (1511, 1961, studnia naturalne rdo SEBor), Topielica (1965, topiela to, gbia, nurt SW)322, Wenica (1965, wena)323.Podstawy rzeczownikowe zwizane z fl or ma kilkanacie hydronimw. Najczciej wykorzystywan baz jest ap. jasie, stp. forma ap. jesion (SEBor), por. Jasienica (1335, 1446, 1460324, 1491, 1511, 1566325, 18491854, 19611970, 1964). Wikszo obiektw tak nazwanych znajduje si w dorzeczu grnej Wisy, najwicej w dorzeczu Sanu, jeden obiekt o nowszej dokumentacji w dorzeczu Narwi. Inne nazwy fl orystyczne z suf. -ica to: Choj-nica (1965, chojna)326, *Gostwica/Gosuiz (12701279, gstwa gszcz, zarola Sstp)327, Jelnica (19611970, jelnik las jodowy SGPKar), Jedlnica (2006, jedlnia joda, jedl-nik)328, Lipica (1787, lipa), opienica (1431, opian), ozica ((XVIXVIII w.) 1939, oza drzewo lub krzew wierzby Sstp)329, Tarnica (19341937, stp. tarn krzew ciernisty, za-rola cierniste, tarnie krzaki cierniste, zarola SEBor), Trzcienica ((1378) XIX w., trzci-na)330, Wirzbica (1417, stp. wirzba, od XV w. wierzba SEBor), Wierzbica (1965331, 1966). Hydronimy od apelatyww nalecych do pola semantycznego zwierzta s mniej liczne: Baranica (1892, baran), Lipienica (1328, lipie gatunek ryby)332, Niedwiedzica (1839, 1964), Zambrzyca (1432333, zbrz ubr). 320 M. Biolik uwaa n. za batyck (HE XIX 115), co od dawna budzi wtpliwoci. Z. Babik (444) -czy n. z ps. *lkno roliny rosnce na bagnach SES V 98, z suf. -ica i nietypow wokalizacj jeru.321 Ojkonim Morawica notowany od XV w., por. NMPol VII 238.322 Topielica, str., d. 12,95 km, ld. Wkry ( Narew Wisa): Topielica 1965 HW nr 555; Topielica, -y 2006 HPol I 297. 323 Wenica, str., pd. Brdy od Modrej do Jeziora Dugiego ( Wisa), w okolicy Przechlewa, sup: Wenica a. Grosse Fischnitz 1965 HW nr 660. 324 Cho rwnobrzmica n. m. notowana jest wczeniej, to za pierwotn uwaam n. w., por. NMPol IV 111.325 Ojkonim Jasienica notowany ju w 1300 r., por. NMPol IV 110, pierwotna jednak n. w. 326 Chojnica, str., pd. Jeziora Charzykowskiego, w okolicy Czerwonej Strugi i Jeziora Zielonego: Chojnica 1965 HW nr 665. 327 Nazwa posiada wiele etymologii: E. Rzetelska-Feleszko (1978a: 25) wie j z ap. gstwa i wtr-nym zanikiem nosowoci, J. Udolph widzi tu staroeuropejski rdze *ghost-, co raczej nieprawdopodob-ne, K. Rymut i M. Majtan wywodz j od stp. g(w)ozd, gwost gsty las (HE XIII 6263), a Z. Babik (390391) skania si ku pochodzeniu odantroponimicznemu, co te nie przekonuje. 328 Jedlnica, str., d. 11,05 km, pd. Biaej Nidy ( Nida Wisa), wypywa we wsi Brus, uchodzi na pn.-zach. od Mzurowej: Jedlnica, -y 2006 HPol I 97. 329 Nazwa ozica okrela obiekt w dorzeczu Bugu, por. HE X 157. Ciek o tej nazwie znalaz si rw-nie w monografi i dorzecza Narwi, por. HE XIX 117.330 Por. te n. m. Trzci(e)nica, notowana od XIV w. NMPol (kartoteka).331 Wierzbica, rz., d. 33,38 km, ld. Skrwy ( Wisa), uchodzi na pn.-zach. od Ulaszewa: Belicza 1416, Bielica 1575 SHGP 325; Wierzbica a. Wierzbianka 1965 HW nr 580; Wierzbica 1983 PHP I 710; Wierzbica, -y 2006 HPol I 312. Lit.: SHGP 325; Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. 332 Nazwa miejscowa Lipienica notowana rwnie w XIV w. NMPol VI 130131. 333 Zambrzyca, str., d. Jabonki ( Ga Narew Wisa): Zambrzicza 1432 MkM II nr 379 (tu?); Zambrzyca I 1965 HW nr 469. 136Wrd derywatw hydronimicznych na -ica spotykamy take nieliczne podstawy zwizane z kultur materialn, udokumentowane w nazwach: Groblica (1971, grobla)334, Mocica (17861788, most), Pilica (19361939, od ap. pia tartak, ktry tu faktycznie ist-nieje), Sopica (2004, sop puapka, potrzask, sie)335, arnica (1938, 1983, arna urz-dzenie do mielenia ziarna SEBor). Hydronimy odprzymiotnikowe derywowane za pomoc przyrostka -ica stanowi zbir do znaczny. Frekwencj wyrniaj si nazwy od ps. przym. *brnn, *brnna z bota, z gliny, powiadczonego w apelatywach jedynie w cerkiewnoruskim, serb-skim i chorwackim (Sps), ktre licznie reprezentowane s w polskim materiale toponi-micznym: Brennica (1228)336, dzi Brynica, pd. Czarnej Przemszy; *Branica/Brynniczka (1342)337, dzi Brynica, pd. Biaej Nidy; Brannica (1421)338, dzi nieistniejca lub moe to dawna n. Pierzchnianki, pd. Pilicy; Branica (1425)339, dzi Tucheka, pd. Bugu; Brannica (1439)340, dzi Jabonica, ld. Szabaswki ( Radomka): Branica (1425), dzi Stara Piwo-nia, pd. Tymienicy ( Wieprz); Brynnica (1448), pd. Wisy koo Owicimia, dzi nieist-niejcy; Brynica (1572)341, dzi Kana Branicki, ld. Pszczynki. Nazwy te pojawiaj si w rdach w XIIIXVI w., a obiekty tak nazwane pooone s na caym badanym obszarze od grnej Wisy (lsk), przez Wis rodkow (Maopol-ska, Mazowsze), zarwno lewobrzen, jak i prawobrzen (dorzecze Wieprza, Bugu), a po dorzecze Drwcy (dawna ziemia chemiska). Podstawa ta jest do czsta rwnie w ojkonimii; sownik Nazwy miejscowe Polski zawiera 7 obiektw o n. Branica, 1 Brenica i 8 Brynica342; niektre ojkonimy pojawiaj si w rdach wczeniej ni hy-dronimy, co moe wiadczy o ich pierwotnoci. Istnienie gniazd toponimicznych (tzw. kontekstu onimicznego) komplikuje ustalenie stosunkw motywacyjnych, jak w wypad-ku n. rz. Brennica (1229)343, dzi Brynica, ld. Drwcy, tu te n. jez. Bresko (1229) i n. m. 334 Groblica, str., d. 9,17 km, ld. Drwcy ( Wisa), pynie w pobliu Gwidzin i Pactowa: Grob-nica a. Struga l 1965 HW nr 636; Groblica, -cy 1971 UN 171, 20; Groblica 2005 AtPHP(F-4); Groblica, -y 2006 HPol I 81.335 Sopica, str., d. 5,20 km, pd. Brdy (jez. Szczytno) ( Wisa), uj. do jez. Szczytno: Sopica, -y 2004 GUGiK; Sopica, -y 2006 HPol I 257. 336 Tu rwnie n. m. Brynica, notowana od XVI w., por. NMPol I 370.337 Od XII w. notowana n. wsi Brynica, pooonej nad t rzek, por. NMPol I 371.338 W tym samym rdle odnotowano n. wsi, por. Brannicza 1421 NMPol I 330. 339 Rwnobrzmica n. m. notowana od XIII w., por.: ad Brenycam ok. 1240, Brannycza 1474 NMPol I 330. E. Rzetelska-Feleszko (1978b: 48, 66), omawiajc obie nazwy, nie rozstrzyga o pierwotnoci.340 Zapis Brannycza 1439 ZDM II nr 541 zosta umieszczony przez K. Rymuta w hale Branica, obiekt dzi nieistniejcy, por. HE XVI 18. Tymczasem wedug wydawcw ZDM i AtSd 168 dotyczy on db. Jabonicy. 341 Odnotowano rwnie n. ter. Brenica 1726 HE IX 9.342 Ta liczba toponimw skania do rekonstrukcji apelatywu *brnica miejsce z rozmik, gliniast ziemi.343 Brynica, rz., d. 22,78 km, ld. Drwcy ( Wisa), wypywa na wsch. od Bryska Szlacheckiego, pynie przez Czarny Brysk, uchodzi na pn. od wsi Bartniczka: trans brenintiam (1229)1239 KMaz I 444; Brennizia 1289 Woel 78; Brennizia, Brennicza, ad Brenniciam 1291 Kuj 163164; Brenniciam 1327 PrUr II 385; Brenize 1341 KMaz II 250; Brennizzia 1378 Woel 271; loco in quo Brennicza infl uit Drewancziam 1378 KMaz III 224; Brennisie 1379 Woel 277; Branica 1781 ZDobrz 133; Branica 1784 MpPerP; Bartniczka 1881 SG II 733; Brynica a. Branica a. Bartniczka a. ; db. Branica, Kana- a. Brynica, Kana- l 1965 HW nr 636; Brynica, -cy 1972 UN 173, 15, 17, 18, 19, 32; Brynica, -y 2004 GUGiK; Brynica, -y 2006 HPol I 23; db. Brynica, Kana, kan., od ujcia Pisi: Brynica a. Branica a. Bartniczka a. ; db. Branica, Kana- a. Brynica, Kana- l 1965 HW nr 636; Kana Brynica, -u Brynica 2006 HPol I 23. Lit.: SHGCh 13, 104 i in. 137Bresk 1348 KMaz II 296. Zakadajc pierwotno nazwy rzeki, mogaby si ona nazywa *Brenna lub *Bre (wtrnie Brenica) i od tych postaci za pomoc suf. -sko powstaaby n. jeziora, ponowiona na nazw wsi. Jeli jednak wemiemy pod uwag fakt, i derywacja nazw rzek od nazw jezior jest do czsta na obszarze Mazur i Pomorza (por. Rzetelska--Feleszko 1979: 98), to naley uzna, e potamonim Brennica zosta tutaj przedstawiony tylko jako egzemplifi kacja trudnoci klasyfi kacyjnych, formalnie jednak naley do zbio-ru transonimw. Wyrni jeszcze trzeba dwa hydronimy od archaicznych podstaw o znaczeniu pyt-ki: *Pytwica/Plutwica (1296, ps. *plytva pytka, niegboka)344, dzi Krwka, pd. Brdy; *Mielczyca (1274, ps. przym. *mlka pytka), dzi Liska, ld. Janki ( Wierzyca). Nieco szerszego omwienia wymaga n. ukawica, okrelajca 4 obiekty: ukawica (1466), dzi Kauska, ld. Kostrzynia, ukawica (1477), dzi Dyrbek, pd. Sanu, ukawica (1786), pd. Sanu, ukawica (1884), dzi winka, pd. Sookii ( Bug), ukawica (1931), pd. Tanwi ( San). Wszystkie ukawice zlokalizowane s we wschodnich rejonach kraju, najdalej na zachd pynie ukawica, dzi Kauska (w obrbie historycznego pd.-wsch. Mazowsza), ktr E. Rzetelska-Feleszko (1978b: 70) wywodzi od rekonstruowanego przym. *ukawa : uk k, kowate obnienie terenu. Pozostae obiekty znajduj si w dorzeczu Sanu i Bugu. To rozmieszczenie geografi cz-ne oraz forma z -u- zamiast noswki wskazywaaby na wpywy ruskie (por. MakSk 105). Ojkonimy ukawa i ukawka obecne s jednak take w rodkowej Maopolsce oraz na po-graniczu mazowiecko-maopolskim (por. ukawa, ukawka NMPol VI 395397). Pozwa-la to na wysunicie hipotezy, e oprcz stp. form kawa, kawica, kawka co, co ma ksztat uku, wygicie, krzywizna, linia wykowata(Sstp) mogy istnie rwnie postaci *ukawa, *ukawica, *ukawka, zwizane ze star alternacj * : *u. W. Bory, cho uwaa k i uk za etymologicznie tosame (: ps. *lk wygicie, krzywizna), to nie sdzi, aby by to rezultat tej starej obocznoci, a w postaci z -u- upatruje zapoyczenie z czeskiego (por. SEBor 299, 304). Istnienie wielu ojkonimw od tej podstawy oraz par ojkonimiczno-hydro-nimicznych, dopuszcza hipotez, i nie bya to baza wycznie hydronimiczna, a pierwot-no hydronimw pniej notowanych ni ojkonimy jest niekiedy wtpliwa, np. n. w. u-kawica, notowana dopiero w 1974 r. (obocznie Lizianka), str. o d. 5,60 km, pd. Lizy ( Narew), moe by ponowiona z n. m. ukawica, zapisanej ju w 1528 r. (NMPol VI 396), cho autorzy wikszoci opracowa uwaaj t pn nazw za pierwotn (por. Kondra-tiuk 1974: 118; HE XIX 111). Do pozostaych derywatw hydronimicznych od podstaw o znaczeniu oglnotopografi cznym, zwizanym z cechami wody, koryta czy terenem, na-le: Bannica (1549, bania), Czyrwienica ((1449) 1456, czyrwony)345, Dalnica (18491854, gw. dalny daleki SGPRei)346, Duyca (1437, 1966347, dugi), Dobrzyca ((1422) 344 Grnowicz w podstawie widzi ps. ap. *puty, *-ve, por. pol. gw. pluta bagno, kaua po deszczu (HE I 3031). Bardziej prawdopodobne wydaje si pochodzenie od przymiotnika; szerzej o tej podstawie W. Bory (2007: 188195) i Z. Babik (2004: 2350).345 Czerwienica, str., ld. ydyni ( Wkra Narew Wisa), pynie przez Zakrzewo, uchodzi koo Jarlut: Czirwyenycza (1449)1456 SHGMz(MK 4, 140140v); Czirvyenycza (1450)1456 SHGMz(MK 4, 133); 1965 HW nr 555. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66.346 Por. te nazw cz. wsi Dalnica i n. lasu Dalnica 1966 HE III 10.347 Tu te n. m. i n. ter. Duyca 1966 HE XV 38.1381465, (1423) 1456348, 1439349, XVI, dobry), Durnica (2003, moe od durny lichy, may SGPKar), Jamnica (1324350, 1528, jamny : jama), *Jamnica/Gemincza (1422), Kalnica (18771905, 1882, kalny mtny, botny, por. te kale kaua, rzadkie boto)351, *Kal-nica/Kalnitz (1365), Ksica (1965, ksy kusy, krtki, por. te ks kawaek, odrobina SGPKar)352, ubnica (1528, przym. ubny ubowy : ub), Korytnica (1242, 1882, 1880353, 1886, 2006, korytny korytowy SGPRei : koryto), Kranica (17861788, krasny barw-ny, czerwony SEBor), Krzywica/Krzywiec (17861788, krzywy)354, anica (1963, any : az), *ompnica/Lompnich (1244, omna : om om, przeom, miejsce wydrone)355, Ndznica (1963, ndzny), Niewodnica. ((1358) 1434, 1859, niewodna uboga w wod, wy-sychajca Sstp)356, Osobnica (14701780, osobny oddzielny, samotny Sstp), Paciepni-ca (1961, gw. paciep pole pooone ku pnocy, te paciepny ciepawy, pospny, sot-ny, paciepno wilgotno SGPKar), Piasecznica ((1335) XVI, 1493357, 1883, piaseczny), Pobocznica (1960358, 1966, poboczny bdcy z boku Sstp), *Polnica/Polenica (1372, polny), Poprzecznica (18491854, poprzeczny), Przecznica (19341937, przeczny po-przeczny Sstp), *Rowienica/Rowenicz (1360, rwny)359, *Skorzyca/Szoryca (1892, sko-ry szybki)360, *Sonica/Slawiscza (!) (1376), Sonica (1960, 1961, sony : sl), Surowi-ca (1966, surowy wilgotny SGPKar), Strasznica (1505, straszny, zapewne w znaczeniu grona rzeka), Studzianica (1931), Studzienica (1367, 1456, studzony zimny), Suszyca (17861788, suchy)361, Swornica (17861788, sworny zgodny, solidarny SGPKar), red-nica (XVI w., 1964, 1965362, redni rodkowy, por. te ap. rednica obrczka elazna, krokiew SGPKar, ale podane znaczenia raczej nie mogy motywowa n. w.), *Wapieni-ca/Lopnitz (1571, wapienny, te wapienica lichy gatunek ziemi, zawierajcy du ilo 348 Muzga, str., d. 4,15 km, ld. Skrody ( Pisa Narew Wisa): Dobrzicza (1423)1456 SHGMz(MK 3, 34) (tu?); Dobrzicza 1446 SHGMz(AG 2042); 1965 HW nr 518; Muzga, -i 2006 HPol I 181. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. Nad rzek powstao kilka wsi o nazwach zestawio-nych, z jednym czonem ponowionym z n. rz., zob. Borzymy-Dobrzyca, Golanki, Grabowskie, Mugi, wi-dry NMPol, co jest do typowe dla Mazowsza wschodniego (szerzej o tym Bijak 1990: 36).349 Dobrzyca, str., d. 21,34 km, pd. Racinicy ( Wkra Narew Wisa): Dobrzica 1439 SHGP 61; strumie nazwany Dobrzyca 1775 ZPo 12; Dobrzyca 1965 HW nr 556; Dobrzyca, -y 2006 HPol I 56. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. 350 Por. n. m. Jamnica (1409) 1472 NMPol IV 49.351 Wczeniej zanotowano n. m. Kalnica 1552 NMPol IV 270.352 W tym samym czasie zanotowano n. ter. Ksica 1965 HE XV 63.353 Dla J. Dumy jest to ld. lub oboczna n. Krztyni, por. HE XIV 39, ale wedug AtKr 292 jest to obocz-na n. Oudzy, dzi ebrwki.354 Por. n. m. Krzywica 1961 HE XII 95.355 Notowana jest n. m. omnica 1348 NMPol VI 357.356 Notowana jest rwnie n. m. Niewodnica 1533 NMPol VII 446.357 Piaseczna, str., ld. Narwi ( Wisa), moe dzi Wymakracz: Pyasecznycza 1493 SHGMz(ADP 387); Pyasseczna 1513 SHGMz(Ep. 6, 405); Pyaseczna (1513)1517 SHGMz(Kap. P. 117v118). 358 Rzeka w dolnym biegu pynie obok koryta Bzury.359 Nazwa miejscowa Rwienica notowana w tym samym czasie, por. PMT VIII 91. 360 Szoryca, str., ld. Wgiermucy ( Wierzyca Wisa), brak bliszej lokalizacji: Szoryca 1892 SG XII 21; Szoryca a? Skorzyca l 1965 HW nr 784; Szoryca XX w. Geoportal; Dopyw ze Skrcza 2005 AtPHP(E-3).361 Por. te n. m. Suszyca 1961 HE XII 198.362 Por. n. ter. rednica 1966 HE XVIII 98.139 skay wapiennej SGPKar), Wapielnica (18491854, wapienny, ukr. wapennyj z odpodob-nieniem -nn- > -ln-), Wosacica (1483, wosaty majcy wiele wosw, kudaty SW), Wol-nica (1847, wolny), Znojnica (1891, znojny nucy, zwilgotniay, zalany, zroszony SW), elenica (1934, eleny elazny SGPKar, por. te gw. elenica gatunek roliny SW)363, *yr(z)awica/urawica (18491854, *yr(z)awa rzeka o tustej wodzie, z domieszk ro-py)364. Wrd hydronimw od podstaw rolinnych wyrnia si frekwencj Koprzywnica, traktowana jako derywat od przym. *koprzywna, cho moe rwnie pochodzi bezpo-rednio od rzeczownika koprzywa, z suf. -nica. Prawie wszystkie nazwy zapisane zosta-y w redniowieczu i dotycz obiektw pooonych na obszarze caego dorzecza Wisy: Koprzywnica (1242), dzi Strawa, ld. Luciy ( Pilica), Koprzywnica (1256), pd. Ci-sownicy ( Myski Rw Motawa); Koprzywnica (1327), dzi Biaa Przemsza, Ko-przywnica (1402), moe ld. Wilgi, Koprzywnica (1416)365, Koprzywnica (14141425), ld. liny ( Narew), Koprzywnica (1426), od XVIII w. Pokrzywnica, dzi Pokrzywian-ka, pd. wiliny ( Kamienna), Koprzywnica (1450, 1965366), dzi nieistniejce. Po-dobnie hydronim Rokitnica, okrelajcy 4 cieki wodne (1377, 1430367, 1775368, 1965369), moe pochodzi od ap. rokita gatunek wierzby, z suf. -nica lub od przym. *rokitna, z suf. -ica.Inne rnorodne podstawy fl orystyczne pojawiaj si w nastpujcych nazwach: Chrostnica (1348, chrostny : chrost chrust)370, Dbienica (1493, dbinny)371, Dbowi-ca (1418, dbowy), Jemielnica (1294, jemielny)372, Kronica (1356, chrostny), Leszcznica (14141425, *leszczna : laska, leszcza leszczyna lub leszcz ryba)373, Lenica (1254374, 363 Por. te n. lasu i gry elenica 1934 HE XII 236237.364 Hydronim rekonstruowany na podstawie n. m. notowanej w XV w., por. Zyrawycza (1406). Bada-cze skaniaj si ku pierwotnoci n. w., por. stp. yr/er pastwisko, ale te ps. *ir tuszcz, karma, po-karm (SEBor), por. HE XVIII 148149 i MakPrz 326.365 Koprzywnica, str., pd. Rua ( Narew Wisa): Koprzyvnicza 1416, 1564 SHGMz(Siel 2, 91); fl uvii dicti Koprziwnycza 1484, 1494 SHGMz(MK 6, 311); Coprzyvnycza 1512 SHGMz(PT 1, 153); a. 1965 HW nr 538. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68.366 Koprzywnica, str., dzi nieistniejca, d. Osy midzy Lutryn a Gardg ( Wisa): lp 1965 HW nr 761. Nazwa historyczna sprzed 1800 r., brak jednak dokadnego datowania.367 Por. n. m. Rokitnica 1528 NMPol (kartoteka).368 Rokitnica, str., d. 16,63 km, pd. Racinicy ( Wkra Narew Wisa), uchodzi midzy Droz-dowem a Kiekami: Rokitnica 1775 ZPo 139; Rokitnica 1965 HW nr 556; Rokitnica, -y 2006 HPol I 235. 369 Rokitnica, str., d. 2,34 km, pd. Pisi (jez. Ksite) ( Brynica Drwca Wisa): Rokitnica lp 1965 HW nr 638; str. bez nazwy 2005 AtPHP(F-4). 370 Por. n. wsi Kronica 1765 NMPol V 335.371 Dbienica, rz., lokalizowana w pow. gostyniskim, w par. Trbki, lub w ziemi nurskiej: Dambyenycza torrens 1493 SHGMz(ADP przyp. 387). Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67.372 Jest to kolejny przykad rnego podejcia do granicy morfemw: H. Grnowicz interpretuje n. jako odrzeczownikow, z suf. -nica (HE I 1617), natomiast E. Rzetelska-Feleszko (1978b: 52) jako odprzymiotnikow od jemielny, z suf. -ica. 373 Lenica, str., d. 10,15 km, pd. Gaci ( Narew Wisa): super fl uvio Lenica 1411 HMil 285; fl u-vio Lescznicza (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 99v); Lescznycza 1428 MkM I nr 717; Lescznicza 1473 SHGMz(MK 6, 26v); 1965 HW nr 469; Lenica, -y 2006 HPol I 137. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69.374 Por. n. wsi Lenica 1610 NMPol VI 78.140XVI w.375, 1621, 17861788, 1965376, leny) 377, Lipnica (1334378, 1434379, 1566380, XVI w.381, lipny lipowy, ale te ps. *lipnica lasek lipowy ESSJ), Lipowica (1965, lipowy), Olsza-nica (1848, olszany olszowy), Osetnica (1405, *osetny : oset), Sienica (1546, 1928, sien-ny : siano, por. te siennica stg siana; stodoa SGPKar), Siennica (1379382, 1963), wid-nica ((1450) 1490, 18491854 2 ,*widna : wid, te widwa gatunek roliny Sstp)383. Nieliczne przymiotnikowe podstawy odzwierzce tkwi w hydronimach: Owadnica ((1445) 1458,*owadny od owad gw. mucha, osa, te gad, paz; domowe zwierzta SGP-Kar), *Rybnica/Rypnicz (1348, 1961 2 , rybny, por. te rybnica rybnik, tj. miejsce, gdzie ryby chowaj, sadzawka SW), abnica (1565, XVI w.384, 1964 2 ). Jeszcze mniej liczne s hydronimy od przymiotnikw zwizanych z kultur material-n i duchow: Granicznica (1486, graniczny), Gromadnica (15671868, gromadny gro-madzki, nalecy do wsi), Izdebnica (1532, izdebny : iz(d)ba), strumyk izdebny, pyn-cy przy chatach)385, Jagielnica (1890, 1964386, jagielny jaglany, por. te jagielnik myn, w ktrym si proso na krupy jaglane przerabia, rodzaj arn SGPRei), Kolnica (1448, 1490, kolna : k pal lub koo)387, Mogilnica (1247, mogilny : mogia naturalna lub sztucznie usypana kupa ziemi, kamieni, kopiec SEBor). W zestawieniu hydronimw o motywacji kulturowej interesujca jest n. Bienica (1352) 1519, dzi Korzkiewka388, ld. Biauchy (HE XVI 15). K. Rymut wie j z n. os. Biesz, ktra jednak nie jest notowana w SSNO, podaje rw-nie ap. bienik czowiek zoliwy (SW, SGPKar), ten jednak typowy dla kaszubszczy-zny, podobnie jak eski odpowiednik bienica, por. Sps I 245. Sufi ks -(n)ica rzadko two-rzy derywaty od antroponimw, w zebranym materiale nieliczne przykady pojawiaj si pno, wyjtek stanowi n. Klimaszewnica, odnotowana w XV w. na okrelenie rzeki i wsi na Mazowszu; nie musiaa ona by jednak pierwotnie nazw wodn (por. NMPol IV 497). Wtpliwoci te spowodoway poszukiwania innego objanienia n. Bienica, nawizujcego do ap. bies zy duch, szatan, czart (notowanego od XV w. SEBor). Podstaw hydronimu 375 Historycy datuj zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek, por. Atcz 138. 376 Lenica, str., dzi zapewne nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa), uchodzi midzy Gaci a omycz-k: 1965 HW nr 470. Nazwa historyczna sprzed 1800 r., brak jednak dokadnego datowania.377 Notowany rwnie gw. ap. lenica leniczy; drzewo owocowe dziko rosnce (SGPRei), ale zna-czenia te raczej nie mogy sta si etymonem hydronimu.378 Por. n. wsi Nowa Lipnicza (1369)1585 NMPol VI 142.379 Por. te n. ter. Lipnice 1964 HE XII 104.380 Por. n. m. Lipnica 1775 NMPol VI 142.381 Historycy datuj zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek, por. AtSd 168. Zanotowano rwnie n. wsi Lipnica 15111523 NMPol VI 142.382 Siennica, str., dzi nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa), midzy Gaci a omyczk: Sennicza 1379 KMaz I 9293; Sennycza 1428 MkM I nr 611; Sennycza 1435 SHGMz(MK 335, 86); Sennycza, Syennycza 1483 SHGMz(MK 6, 160); nad rzek Sienicz (1565) Lumaz II 103; 1965 HW nr 470. 383 Hydronim widnica bywa te zestawiany z rdzeniem ide. *(s)ueid- (por. HE XVIII 98). 384 Por. n. m. abnica XVII w. HE IX 146147.385 Por. n. ter. Izdebnica 1532 HE IX 40.386 W tym samym czasie zanotowano n. m. i ter. Jagielnica HE XVI 47.387 Kolnica, str., d. 25,52 km, ld. Sony ( Wkra Narew Wisa): Colnycza fl . (1448)1457, fl u-men Colnycza 1493, Okolnycza 1516 SHGMz; a. 1965 HW nr 558; Kolnica, -y 2006 HPol I 117. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68.388 Identyfi kacja za AtKr 289. 141mgby by ps. przym. *bsn diabelski; optany przez diaba; wcieky, szalony. W j-zyku polskim przymiotnik nie by odnotowany w sownikach, natomiast przykadw do-starcza materia czeski, por. przym. bsn szalony, wcieky, diabelski, dial. dziki, gwa-towny, trujcy (o grzybach), n. m. Bsna (Sps). Wyrazy zwizane z polem semantycznym pieko, diabe byy do czsto wykorzystywane metaforycznie w toponimii, co upowania do czenia hydronimu z tym przymiotnikiem. Sufi ks -ica derywuje rwnie hydronimy od podstaw werbalnych. Od XV w. notowane s nieliczne formacje odczasownikowe: Drgica (1525, drga porusza si szybko a nie-znacznie, trz si)389, Pasica (19611970, pa karmi np. bydo na ce SW), *Rosica/Kasica (!) (1965, rosi te o moczeniu lnu w rzece SGPKar)390, Rosica (2006)391, *Zwo-nica/Szwonica (17861788, zwoni dzwoni), Zminica (1448, zmin : min od krte-go biegu rzeki)392. Nieco liczniejsze s derywaty odimiesowowe: Bdzienica (1880, por. bdcy ten, ktry by)393, Krcica.(1960, krty), Opalenica (1965, opalony)394, Pdzeni-ca (1367, pdzona : pdzi)395, Przylepnica (1784, przylepny przylepiajcy si, lepicy SW)396, Skrzypnica (1490, skrzypny skrzypliwy od dwiku wody : skrzypie), Stracenica (1844, stracony : straci zgubi, zabdzi, te znikn, moe n. oznaczaa potok, ktry ginie w ziemi), Ulewnica (1435, ulewna : ulewa)397. Wrd nazw odimiesowowych fre-kwencj wyrnia si hydronim Moszczenica, okrelajcy 9 obiektw, pooonych od do-rzecza Dunajca na poudniu a po dorzecze Bzury na pnocy. Nazwa ta pojawia si w r-dach od XIV w., por. Moszczenica (1348398, 1350399, 1362400, 1424401, 1461, 1499402, 1775, 389 Odnotowana kilka lat wczeniej n. wsi Drgicz, por. Drgycz 1518 NMPol II 424, raczej wtrna w stosunku do n. wodnej, cho nie jest to powszechny sd; inaczej Bakowski 1977: 156; Rzetelska-Fe-leszko 1978b: 66; HE X 4344. 390 Rosica, str., d. 9,92 km, pd. Wisy, wypywa koo Chomtowa, uchodzi w Pocku: Kasica (!) 1965 HW nr 577; Rosica (Struga) XX w. Geoportal; Rosica, -y 2006 HPol I 236. 391 Rosica, str., d. 19,45 km, ld. Wkry ( Narew Wisa), uchodzi koo Giyna: Rosica, -y 2006 HPol I 237. 392 Por. te n. m. Zminica/Zmiennica notowana w 1432 r., MakSk 197.393 Por. n. wsi Bdzienica zanotowan w 1880 r., NMPol I 132. 394 Opalenica, str., pd. Pisi ( Brynica Drwcy Wisa), wymieniona w pobliu Jeziora Warpal-skiego, w okolicach Warpalic, tor., gm. Osiek: Stobenicz? 14371438 GZ 90; Opalenica p 1965 HW nr 644. Lit.: SHGCh 81, 90. 395 Por. zaginion n. m. Pdzienica 1386 NMPol VIII 371. 396 Przylepnica, rz., d. 21,78 km, pd. Mawki ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo Szre-ska: Przylepnica 1784 MpPerP; Przylepnica 1839 MpKwat III 2; Przylepnica a. Przylipnica a. Przelipnica a. Szronka a. Szrenka 1965 HW nr 554; Przylepnica, -y 2006 HPol I 225. 397 Ulewnica, str., dzi nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa): Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3, 173); fl uvio Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3, 173); Vlewnycza 1529 SHGMz(Siel 12, I, 960); 1965 HW nr 538. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73.398 Por. te n. m. Moszczenica 13251327 NMPol VII 259.399 Por. n. m. Moszczenica 1877 NMPol VII 258.400 Por. n. m. Moszczenica 1392 NMPol VII 259.401 Zapis Mosczenicza 1424 ZDM VII 145 umieszczony by w hale Kurzelwka (HE XIV 43) oraz wrd dopyww Wieprza w hale Moszczanka (HE VI 25). Wydawcy ZDM w przypisie 3 identyfi kuj t rzek jako prawoboczny dopyw Wieprza; por. te n. m. Moszczenica, dzi Moszczanka, notowan od XV w. NMPol VII 257. 402 Por. n. m. Moszczenica (dzi Moszczenica Nina, Moszczenica Wyna), notowan od XIII w. NMPol VII 259. 1421884403, 1960, moszczony : moci). Frekwencja hydronimu pozwala hipotetycznie przy-j istnienie apelatywu hydronimicznego *moszczenica rzeka, ktrej brzegi czy most. Rozszerzony sufi ks -nica powsta z poczenia przyrostka -ica z przymiotnikami na -n i peni funkcj strukturaln oraz lokatywn. W okresie staropolskim tworzy derywa-ty odrzeczownikowe i odczasownikowe, natomiast odprzymiotnikowe nie s udokumen-towane w tym okresie (Kleszczowa 1996: 5963). Sufi ks -nica jest bardziej produktywny w gwarach ni -ica. Derywuje gwnie od podstaw rzeczownikowych, rzadziej czasow-nikowych, niekiedy od przymiotnikowych oraz od wyrae przyimkowych. Wystpuje w funkcji strukturalnej i lokatywnej (por. Kowalska 2011: 7475). Wrd okoo 100 hydronimw na -nica wyrniaj si te, ktrych podstaw nale-y szuka w zasobie prasowiaskim. Bochotnica (1661), pd. Bystrej (HE VI 34), mimo wczeniejszego odnotowania rwnobrzmicej n. m. Bochotnica (13501351) NMPol I 240 uwaana jest za pierwotn. Wiza j naley z ps. czas. *bachati o silnym urywanym dwiku, wywoanym np. przez uderzenie, upadek (Sps). Nazwa Szewnica (1436), pd. Fi-szora (HE X 165166), rwnie posiada par w postaci rwnobrzmicej n. m. Szewni-ca (1447) 1457 NMPol (kartoteka), ta zostaa jednak odnotowana pniej. Badacze cz podstaw n. w. z ps. rdzeniem *ev-/*av-/*ov- rusza si, chwia si, por. stp. szawia rusza, pomyka404. Z ps. ap. *stob o niezbyt jasnym znaczeniu etymologicznym (moe sup, koda, por. Sawski 1976: 24405) zwizane s dwa hydronimy: Stobnica (1359), pd. Wisoka (HE III 7576), oraz *Stobienica/Stobenicz (14371438, por. przym. *stobn), w dorzeczu Drwcy. Odrzeczownikowe nazwy o podstawach oglnotopografi cznych po-wiadczaj hydronimy: Isepnice (17041725)/Isepnica (17861788, isep m.in. piasek wyrzucony na brzeg przez rzek SES, tu w znaczeniu potok, z ktrego wydobywa-no szuter), Kamesznica (1882, 1966, por. kamyszek, kameszek SW), Klucznica (17861788; klucz406), Kopotnica ((1363) 1525, kopot haas)407, Kolunica (2006, kolucha, koluchy igliwie sosnowe SGPKar), Lachnica (1884, zapewne od acha odnoga rzeki, boczne koryto rzeki Sstp, z bdnym L- w zapisie)408, Mielnica ((1291) 1293409, 1972), Olenica (1419, 1504, gw. olesie boto wrd lasu; przestrze dookoa lasu lub olsza), Osusznica (1565, osuch sucha kpa, wysepka na jeziorze), *Prtnica/Prantenitz (1321, por. ps. *prt cienka, moda gazka, witka, rzga, pol. prt dugi i cienki kawaek 403 Por. n. m. Moszczenica 1961 HE XIII 157.404 Por. Rzetelska-Feleszko 1978b: 72.405 Nazwy o tej podstawie, a jest ich kilkadziesit na obszarze Polski zarwno ojkonimw, jak i hydro nimw byy przedmiotem zainteresowania badaczy (por. Nalepa 1968: 8896). Podsumowania dyskusji wok znaczenia podstawy tych toponimw dokona Z. Babik (568569). 406 Apelatyw klucz w znaczeniu topografi cznym to miejsce zakrzywione, zakrt drogi lub rzeki; zdrj, rdo, por. ps. *ku co zakrzywionego SEBor (zob. te Jurkowski 1971: 39). 407 Por. n. przys. Kopotnica (1363)1525 NMPol IV 529.408 Marianka, str., d. 13,59 km, pd. Skrwy ( Wisa), pynie w Kamieniu Kmiecym, Jasieniu, ucho-dzi na wsch. od Tuchwka: Lachnica 1884 SG V 53; Lachnica 1965 HW nr 581; achnica, -cy 1972 UN 180, 47; Marianka, -i 2006 HPol I 47. 409 Mielnica, rz., dzi nieistniejca (?), w dorzeczu Brdy ( Wisa), koo Maych Swornychgaci: ad lacum qui dicitur Planzno per quem Melniza fl uit, Melnizam vero descendendo fl uit (1291)1293 Perl 433. Nazwa niejednoznaczna. Moe od gw ap. mia rzadkie boto, mu, bardzo mtna woda SGPKar, z suf. -nica, lub od stp. ap. miel pytkie miejsce, mielizna Sstp; por. jednak take stp. i gw. ap. mielnica myn, te droga piaszczysta SGPRei. 143drewna, metalu, stp. kij, laska; miara dugoci SEBor)410, Przerwanica (1892), przerwa wyrwa, nowe koryto rzeki, powstae wskutek przedarcia si przez grobl, nasyp SW)411, Skrodnica (1867)/Skoradnica (1893, ps. *skorda bruzda > zagbienie > wyobiona, gboka dolina od *skorditi bronowa, robi bruzdy Babik 557), Sopotnica (1846, gw. sopot rdo SGPKar)412, Stawnica (!) (1965, staw (?))413, Swornica (2006 2 414, swora sznurek lub rzemie do sworowania, wizania ogarw SW, to co czy), Szczawnica (14701480), Szczeknica (1965; *szczelka szczelinka, por. ps. dial. *el szczelina, szpara SEBor), Szczerbnica (1789, szczerba m.in. wyom, wyrwa, luka SEBor), W-welnica (1303, *v-vl suche miejsce wrd wd i mokrade Bory 1975: 165), Wy-rwanica (1964, wyrwa). Podstawy oznaczajce roliny z sufi ksem -nica uformoway hydronimy: *Dzierz-nica/Zyrsantnica (1336, por. ps. *derga to, co drze, drapie, to co si drze, obdziera Sps, dzierzega rzsa wodna SpXVI), *Gozdnica/Gonica (1470, g(w)ozd las Sstp), pniej Gonica; *G(w)ozdnica/Gosnicza (1470), dzi Gwonica415, *Gozdnica/Gosny-cza (1419)416, cznica (1289, ka), *Plewnica/Plevenisse, Pelvenissa (1258, plewa odpadki pozostae po wymceniu zboa; u rolin trawiastych mae listki, ps. *pelva, stprus. *pelwo plewa SEBor), Pawnica (1965, gw. pawy ka niska SGPKar)417, Po-krzywnica (1787, pokrzywa), Rzytnica/ytnica (1888, rzy tyek, z powodu nieprzy-jemnego zapachu wody), a apelatywy zoologiczne nastpujce nazwy rzek: *Biebrz-nica/niem. Bebernitz (1650, bbr)418, Niedwiednica (2006, niedwied)419, Okonnica (1965, oko)420, Piskornica (1440, XVI w.421, piskorz), Racznica (1412, rak), Sikornica 410 Wlka, str., d. 14,79 km, pd. rz. Wel ( Drwca Wisa), rdo na pd.-wsch. od wsi Prtni-ca, uchodzi na pn. od Jeziora Grnego i wsi Tyliczki: Wlka, -ki 1971 UN 171, 7; Wulka, Wlka, -i 2004 GUGiK; Wlka 2005 AtPHP(F-4); Wlka, -i 2006 HPol I 320. Gb. Prtnica: Prantenitz 1321, Pranthenycz 1338, Pranthnicz 1452, Prantnicz 1453 Woel 193, 199, 483, 489; Pcherz a. Pchra a. Pcherek a. Prtni-ca a. Wlka [db.] a. a. a. p 1965 HW nr 635; Prtnica, -cy 1971 UN 171, 21. Lit.: SHGCh 90, 101102, 138. 411 Przerwanica, str., d. Szorycy ( Wgiermuca Wierzyca Wisa), koo mta Skrcz: Szoryca struga powstajca z Przerwanicy i Milicy 1892 SG XII 21; Przerwanica lp 1965 HW nr 784. 412 Por. n. ter. Sopotnica 1846 HE XIII 234235.413 Stawnica, str., d. 12,69 km, pd. ydyni ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo Mocka: Stawnica a. Sawnica (!) 1965 HW nr 555; Stawnica, -y 2006 HPol I 270.414 Swornica, str., d. 6,39 km, ld. Korzenicy ( Pszczynka Wisa), koo wsi Nowe Bojszowy: Swornica, -y 2006 HPol I 282. Swornica, pot., d. 5,03 km, pd. Wisy, koo wsi Grzawa: Swornica, -y 2006 HPol I 281. 415 Por. n. wsi Gwozdziecz 1462, Gwosznycza 1504, dzi Gwonica Dolna i Grna NMPol III 455.416 Obiekt identyfi kowany przez historykw z rz. Dorzyk, por. AtKr 290.417 Pawnica, str., d. 9,44 km, ld. ydyni ( Wkra Narew Wisa), uchodzi koo wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6, 100); [wierza] XVI AtMz 248; Pawnica a. 1965 HW nr 555; wierza 2005 GUGiK; Pawnica, -y 2006 HPol I 213. 418 Por. n. wsi Biebrznica (1664), dzi Wieprznica NMPol (kartoteka).419 Niedwiednica, str., d. ok. 2 km, ld. Czarnej ( Pilica Wisa), uchodzi koo Nadrzek, cz. wsi Maachw: Niedwiednica, -y 2006 HPol I 185.420 Okonnica, str., bez bliszej lokalizacji, wymieniona w pobliu jez. Zembrze, tor., gm. Brzozie: Okonnica lp 1965 HW nr 638. 421 Zapis Piskornycza 1440 Matr IV/3, nr 737 umieszczony w hale Piskornica, ld. Tymienicy ( Wieprz Wisa), HE VI 27 dotyczy Piskornicy, ld. Krzny Pnocnej ( Krzna Bug Narew Wisa) HE X 124.144(1569422, 1964, sikora gatunek ptaka), *Szczmielnica/mielnica (1379, czmiel, szcz-miel trzmiel SEBor), Turnica (1367) XVI, tur)423, Wieprznica (1425, wieprz)424. Pord rzeczownikw zwizanych z kultur materialn, stanowicych podstawy mo-tywacyjne hydronimw na -nica, wyrnia si produktywnoci ap. nawsie cz wsi rodkowa lub cignca si wzdu drogi, rwninna, niezabudowana domami i nieupra-wiana, bdca z zasady wspln wasnoci, plac wiejski, bonie (Sstp), gw. nawsie, na-wie puste czci wsi, suce zwykle za pastwisko (SGPKar). Od ap. nawsie pocho-dzi hydronim Nawienica, zapisany w 17861788 w Metryce Jzefi skiej, oznaczajcy 5 niewielkich obiektw wodnych (dzi nieistniejcych) w trjkcie WadowiceSkawinaMylenice (por. HE XII 175). Do grupy nazw kulturowych nale te: Grobnica (1965, grb), Ssiecznica (1889, ssiek miejsce ogrodzone; przedzia w stodole, gdzie si trzy-ma zboe Sstp), Siedlnica (12531258, ps. *sedlo siedlisko, przysiek SEBor), Wi-ciernica (1349, wicierz), ernica/yrnica (1895, erd dugi, cienki drg drewniany SEBor). Z pewnym wahaniem umieszczam tu rwnie hydronim Pilnica (1915), ld. Su-prali ( Narew). M. Biolik zestawia go (za J. Udolphem) z rdzeniem ide. *pl-/*pel-/*pol- la, nalewa; pyn, lit. plti la, ot. pilt, pilstu, pilu kapa, ciec, sczy si kroplami, pile kropla. Notowane jest rwnie uroczysko o n. Pilnica (19611970) HE XIX 148. Zoony sufi ks -nica nie jest raczej dodawany do nazw archaicznych i batyc-kich (por. Babik 308), a omawiany hydronim okrela ma rzek, pooon w puszczy, moe wic n. od ap. pia tartak (SW). Formacje odprzymiotnikowe z suf. -nica reprezentowane s przez hydronimy: *Iow-nica/Gylobenicz (1347425), Iownica (1525426, 1965, iowy), Kisielnica (1435, kisy kwany od smaku wody)427, Konica (1786, kosy krzywy), Malnica (14141425, may), Pytni-ca (1962, pytki), Rudkownica ((1198) 1262, rudkowy : rudka, ruda torf, bagnisko, mokra ka). Przymiotniki fl orystyczne tkwi w podstawach nastpujcych hydronimw: Borow-nica (1565, 1900, borowy), Bukownica (1365 bukowy), Osownica (1532, osowy : osa osi-ka), Sitnica (1348, sit sitowie SGPKar), Wizownica ((1409) 1614, (14141425) 1456428, 14701480, 18021803, 1888, wizowy : wiz gatunek drzewa). Od przymiotnikw zoologicznych utworzono nieliczne derywaty: Bykownica (1427, bykowy), Kobylnica (1548, kobyli)429, osinica (1559)430, Rakownica/Reknica (19361939, 422 W HE XII 175 hasa Sikornica i Sikorznica utworzone na podstawie jednego zapisu z 1569 r., cy-towane raz za rkp. Acta terr. Crac. 407, 280282, raz za SHGKr III 17, ktry rwnie cytuje ten sam rkp., ale opatrzony skrtem ZK 407, s. 279282.423 Por. te n. ter. Turnica 1966 HE XVIII 107.424 J. Udolph (1990: 298) opowiada si za przedsowiaskim pochodzeniem nazwy, J. Rieger (2004: 121) i Z. Babik (612613) za rodzimym. 425 Odnotowana rwnie n. m. Iownica, por. Gilwonitz 1400 NMPol III 525.426 Zapisano te n. wsi Iownica, por. in Gylownita 1300 NMPol III 525.427 Kisielnica, str., dzi nieistniejca, ld. Penzy ( Narew Wisa): Kyselnycza fl . 1435 SHGMz(MK 4, 13); 1965 HW nr 471. Por. n. m. Kisielnica, notowan od XV w. NMPol IV 466. Lit.: Rze-telska-Feleszko 1978b: 68.428 Por. n. wsi Wizownica, odnotowan w 1435 NMPol (kartoteka).429 Moliwa te derywacja od n. m. Kobyle, por. Kobila 1378 NMPol V 17. 430 M. Biolik podaje jako podstaw tej nazwy przym. osina, ktry ma tylko znaczenie sownikowe miso osie (SW), por. HE XIX 115116. Hydronim raczej pochodzi od ap. o, ze zoonym sufi ksem -nica, por. Kond 116.145rakowy), podobnie od przymiotnikw o znaczeniu kulturowym: Jazownica (1839, jazowy : jaz), Mostownica (1846, mostowy)431, tu te moe naley Lubnica (1875, luby?). Hydronim Pitnica (1434, pity) jest jednostkowym derywatem od liczebnika.Nazwy odczasownikowe reprezentowane s przez potamonimy: *Gobnica/Maius Gobnica ((1410) XV, por. wygobi m.in. wydry Sstp), Lepietnica (1234, gw. lepie-ta mwi wiele i prdko SGPKar; n. zapewne okrelaa rzek o bystrym, prdkim nur-cie, ktra pynie z szumem po kamienistym podou, szumicy potok), Otwiernica (1886, otwiera), Zmorznica (1529, zmorzy znuy, zmordowa, zmczy osabi SW)432. Sta-nowi one typ marginalny, podobnie jak derywaty od wyrae przyimkowych: *Skpnica (1421, z kpy)433, Zapotnica (1961, za potem) oraz od zestawienia Zotopolnica (1965, zote pole)434. W materiale hydronimicznym wystpuj te nazwy z innymi rozszerzonymi warian-tami sufi ksu -ica: -owica: Maowica (1350, may); -enica: Chem(i)enica (12281235435, 1965436, chem wzniesienie Sstp), Duenica (1323, dugi), Drodenica (1967, drozd ga-tunek ptaka, gw. *drod), Gazdzownice (!) (18021803)/Godzienica (1839)/Gozdow-nica (1881, gozd)437, Kruszenica (1467, kruszy, ukr. kruszyty), Sczenica (17831784, sczy), Szyroczemica ((1448) 1456, szyroki szeroki)438, Wilczenica (1500, wilczy)439, Wodzienica (1966, woda); -elnica: Kruszelnica (1624, kruszy); -anica: Pierzchanica (1531, pierzcha ucieka, znika SW); -awica/-ewica: Pijawica/Pijewica (1538, pija, 431 Por. n. ter. Mostownica 1892 HE XII 122. 432 Por. n. ter. Zmornica 1964 HE XVI 173. 433 Skpnica, str., pd. Drwcy ( Wisa), midzy jez. Mielno i rz. Ruziec: Scampnicz 1421 SHGCh 117; Skpnica p 1965 HW nr 645. Lit.: SHGCh 117. 434 winka, str., d. 10,95 km, pd. Wisy (Jezioro Wocawskie), wypywa z Jeziora Chaliskiego, uchodzi koo wsi Goyszewy: ciek bez nazwy 1784 MpPerP; Makownica 1839 MpKwat II 2; Makowni-ca, Makowica 1884 SG V 935; Makownica a. Makowica a. Mokownica a. Muchownica a. (n. historyczna sprzed 1800) p 1965 HW nr 584; winka, -ki 1972 UN 180, 18; winka 2005 AtPHP(F-5); winka, -i 2006 HPol I 294.435 Chemiczka, rz., d. 33,12 km, pd. Wisy (Jezioro Wocawskie), pynie koo Chemicy, uchodzi koo Zarzeczewa: inter fl uvios Chelmenicam 12281235 Koz VI 52; Chemica a? 1965 HW nr 584 (tu?); Chemiczka, -i 2006 HPol I 31. Nazwa miejsowa Chemica notowana wiek pniej, por. Chelmnica 13201339 NMPol II 31.436 Chemienica, str., dzi nieistniejca, jeden z dopyww Osy od Lutryny do Gardgi ( Wisa): lp 1965 HW nr 761. Nazwa historyczna sprzed 1800 r. 437 Gozdawnica, str., d. 23,42 km, pd. Skrwy ( Wisa), uchodzi na zach. od Sierpca: Gazdzownice Fl. (!) 180203 MpGillyPr; Gozdzienica 1839 MpKwat III 2; Gozdownica 1881 SG II 760; Gozdownica a. Gozdawnica a. Gozdawica 1965 HW nr 581; Gozdawnica, -y 2006 HPol I 76. 438 Szyroczenica, str., dzi nieistniejca?, ld. Orza ( Narew Wisa): Syroczemycza (1448)1456 SHGMz(MK 4, 79); Syroczenicza (1448)1479 SHGMz(MK 9, 112); Syroczenycza 1482 SHGMz(MK 9, 145v); Struga a. 1965 HW nr 539. Pierwszy zapis z mazowieck hiperpoprawn zmian n > m. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 72.439 Niestpwka, str., d. 19,52 km, pd. Narwi (zb. Dbe) ( Wisa): a fl uvio Nyewstampowska 1494 SHGMz(Z 16, 360v); Vilczenycza 1500 SHGMz(Z 12, 377); Vinicza 1510 SHGMz(Z 20, 65); Vylczenycza 1505 SHGMz(Z 15, 708); Winnicza 1514 SHGMz(Z 11, 642); Vilczenycza 1528 SHGMz(Z 29, 239); Vy-nycza (1530)1531 SHGMz(Z 14, 250v); [Wilczenica (Winnica)] XVI AtMz 249; nad rzeczk Niestpwk 1886 SG VII 116; Niestpwka a. ; gb. a. a. a. p 1965 HW nr 546; Niestpwka, -i 2006 HPol I 186. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73.146por. kasz. pijawica tcza)440; -ewnica: Rzezewnica (1965, rzeza rzn; , por. rze-zanka sieczka, rzezarnia bjnia SGPKar); -ownica: Kotownica (1965)441, Lubownica (1321, *ub miy, przyjemny (SEBor)442; -esznica: Dbiesznica (1451, db, dawne d-bie dby). W dorzeczu Wisy obecne s hydronimy na -ica, w ktrych mona zauway cechy fonetyczne lub leksykalne charakterystyczne dla innych jzykw (lub dialektw) sowia-skich. S to gwnie wpywy wschodniosowiaskie, ktre znalazy odbicie w nazwach obiektw w dorzeczu Sanu: Doyca (1512, ukr. dowhyj dugi)443, Mutwica (19341937, por. ps. *mty, *mtve, pol. Mtwica), Pohyblica (przed 1554, ukr. pohybe mier), Stupnica (1494)444; take w dorzeczu grnej Narwi: Pohanica (1859, por. ros. poganyj nieczysty, brudny)445, Trocianica (1576, ukr. triostyna trzcina, gw. trosina). Tu rw-nie naley hydronim Tymienica (1425), ktry rnie by etymologizowany446. Nazwa ta bya rnie. Dotychczasowe propozycje badaczy krytycznie omawia Z. Babik i (za Va-smerem) opowiada si za sowiaskim pochodzeniem hydronimu od ps. *tismen ci-cho, z fonetyk ukraisk, co wiadczy o zasigu tego jzyka po dorzecze Wieprza (Babik 591592). Wpywy jzyka poudniowych ssiadw obserwujemy w dwu nazwach z dorzecza gr-nej Soy: Sanica. (17041725, sowac. slan sony) oraz Czerwenice (1844, sowac. er-ven czerwony).W wyekscerpowanym materiale znajduje si rwnie grupa kilkunastu nazw wodnych, w ktrych da si wyodrbni sufi ks -ica, zaklasyfi kowanie ich do odpowiednich grup zna-czeniowych nie jest natomiast moliwe, gdy podstawy s znieksztacone lub pozostaj niejasne i z tego wzgldu nie mog by analizowane i wliczane do oglnych statystyk. Hydronimy odapelatywne derywowane za pomoc suf -ica (wraz z wariantami roz-szerzonymi) s formacj produktywn ponad 300 referentw. Dominuj wrd nich na-zwy z przyrostkiem -ica (63%), nieco mniej jest natomiast derywatw z -nica (26%), po-zostae warianty rozszerzone stanowi zbir marginalny. Najwczeniej w rdach, bo ju w XII w., pojawia si nazwa Rutkownica, okrelajca ld. Wietcisy, w dorzeczu dolnej Wi-sy na Pomorzu. W kolejnym stuleciu pojawia si 18 nowych hydronimw; 10 spord nich dotyczy dopyww dolnej Wisy z obszaru Pomorza i Kujaw, pozostae okrelaj gwnie cieki czci grnej prawobrzenej po Dunajec, a 3 znajduj si w czci prawobrzenej od 440 Plewica, rz., dzi obiekt bez nazwy, zapewne ld. Narwi ( Wisa), w par. Lubiel, w dawnym pow. Kamieczyk: Piewicza 1538, Piewicza 1542, Piiewicza 1580, Plewica 1547, Piievicza 1580 SHGMz. Odnotowano n. m. Plewica (ktra jednak wtrna), por. Piewicza 1542, Plewica 1781 NMPol VIII 508. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70.441 Kotownica, str., d. Sony ( Wkra Narew Wisa), midzy ujciem Suszy i Barony: Kotow-nica 1965 HW nr 558.442 Lubownica, str., pd. Drwcy ( Wisa), midzy Gnilszczyzn (dzi Lubianka) a Mokr (dzi Ba-cha), by moe niedaleko Myca, tor., gm. Lubicz: de rivolo Lubownycza 1321 PrUr II 251; Lubownica p 1965 HW nr 651. Lit.: SHGCh 71, 94. 443 Por. n. m. Doyca 1561 NMPol II 397. 444 J. Rieger uwaa n. za niejasn, por. HE XVIII 8889, W. Makarski wie j natomiast z ukr. ap. stu-pen stopie (n. oznaczaaby wic rzek pync po stopniach). Wczeniej zanotowano n. m Stupnica (1389), wtrn w stosunku do hydronimu, por. MakSk 157.445 Por. n. m. Pohanica 1859 HE XIX 151152.446 N. m. Tymienica notowana w 1409 r., wtrna wobec hydronimu, por. HE VI 4142.147Przemszy po Pilic. W w. XIV zapisano 39 nowych nazw, w XV 72, w XVI 42. Do ko-ca tego stulecia zapisano ogem w rdach 50% nazw z tego zbioru, pozostae w nastp-nych wiekach: XVII 4, XVIII 25, XIX 47 i XX 88. Obiekty identyfi kowane przez nazwy na -ica rozmieszczone s do rwnomiernie na caym obszarze dorzecza, a przeledzenie danych z poszczeglnych mniejszych dorzeczy nie pozwolio wyoni adnego centrum. Hydronimy z tym przyrostkiem okrelaj cieki wodne o niezbyt duych rozmiarach, poniej 10 km (ponad 63%); najdusza jest Tymie-nica (ponad 70 km). Apelatywne podstawy hydronimw utworzonych za pomoc przyrost-ka -ica stanowi: rzeczowniki, przymiotniki, rzadziej czasowniki i imiesowy oraz jednost-kowo liczebnik, wyraenie przyimkowe i zestawienie. Toponimiczna funkcja sufi ksu -ica przejawia si w substantywizowaniu przymiotnikw, imiesoww, liczebnikw oraz two-rzeniu derywatw od rzeczownikw (funkcja strukturalna). Hydronimy na -ica (wraz z wariantami rozszerzonymi) mogy powstawa w procesie czystej onimizacji (od apelatyww na -ica) oraz onimizacji rozszerzonej (sufi ksacji), czy-stej transonimizacji (ponowienia innych onimw na -ica) i transonimizacji rozszerzonej. Nazwy od apelatyww na -ica tworz zbir ponad 100 referentw. Transonimy na -ica (ponad 200 hydronimw) to w poowie ponowienia z innych toponimw, nieliczne z nazw osobowych oraz odtoponimiczne derywaty sufi ksalne. Nazwy rzek powstae zarw-no w procesie czystej transonimizacji, jak i rozszerzonej, motywowane s gwnie przez ojkonimy (ponad 60%), rzadziej przez inne hydronimy (ponad 20%). 3.2.1.5. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ik i rozszerzeniami Sufi ks *-ik w prasowiaszczynie mia dwie podstawowe funkcje: deminutywn i sub-stantywizujc przymiotniki, wrd ktrych najczstszym typem byy dewerbalne i de-nominalne przymiotniki na *-n. Z nawarstwienia si suf. *-ik na formacje na *-n wy abstrahowa si przyrostek *-nik (por. Sawski 1974: 9091). W staropolszczynie formant -ik tworzy derywaty odprzymiotnikowe, gwnie od przymiotnikw na -ny (jedy-ny wyjtek to modzik), odrzeczownikowe i odczasownikowe. Wyrnia si te grupa rze-czownikw tzw. botanicznych i zoologicznych o niejednoznacznej budowie sowotwrczej (por. Kleszczowa 1996: 139146). Wspczenie suf. -ik tworzy deminutiva, rzadko rze-czowniki o charakterze lokatywnym. W toponimii funkcja deminutywna suf. -ik jest sabo reprezentowana, natomiast czstsza jest funkcja substantywizowania przymiotnikw (por. Mznter 235). Granica midzy suf. -ik a jego wariantem rozszerzonym -nik nie jest ostra, czsto hydronim moe mie podwjn motywacj: od przym. z suf. -ik i od rzeczownika z suf. -nik, podobnie jak wrd apelatyww, dlatego te podzia derywatw ma charakter raczej arbitralny (por. Kleszczowa 1996: 139). Rwnie w wypadku niektrych nazw wod-nych mona dopuci powstanie w procesie czystej onimizacji od rwnobrzmicych rze-czownikw motywowanych. W hydronimii suf. -ik tworzy gwnie derywaty od przymiotnikw, rzadziej od rze-czownikw, wyjtkowo od czasownikw. Wrd nazw rzecznych od rzeczownikw ogl-notopografi cznych charakteryzujcych, rzadziej lokalizujcych, znajduj si: Bagnik (2006, bagno), Stronik (1855, strona), Wapnik (18491854, wapno); od podstaw zoologicz-nych: Wrblik (18491854, wrbel), Turzyk (2003, tur), Niedwiedzik (1934, niedwied). Odnotowa tu take naley hydronim pluralny Rejczyki (1964, gw. rejce jednorazowa po-148dr odbyta na spawie jakiej rzeki SGPKar, zapewne potokiem spawiano drewno) o cha-rakterze kulturowym.Derywaty odprzymiotnikowe stanowi grup dominujc (70 hydronimw), prawie poowa z nich to nazwy o charakterze topografi cznym. Najwczeniej odnotowany zosta hydronim Czyrnik (1351, czyrny), posiadajcy dublet Czyrnica (1365), dzi Czerska Stru-ga, oraz Czyrnik (1478), dzi Kobylanka. Ze wzgldu na frekwencj i geografi na uwag zasuguje gw. nazwa Wodnik (1960 4 ), spotykana w dorzeczu dolnej Wisy wrd dopy-ww Mtawy. E. Jakus-Borkowa (w 68) wywodzi j od przym. wodny (w zestawieniu wodna struga), z -ik w funkcji uniwerbizujcej. Moliwa wydaje si tu rwnie motywacja metaforyczna, od ap. wodnik duch wodny (SGPKar). W dorzeczu grnej Wisy po So znajduj si 4 obiekty o nazwie Zimnik (1715, 1962, 1964, 2006), ktra derywowana jest za pomoc suf. -ik od przym. zimny. Mona take przyj motywacj od ap. *zimnik o zre-konstruowanym znaczeniu zimne rdo, por. gw. ap. zimnik nazwa pola ornego ze r-dem (SGPRei). Pozostae nazwy nalece do tej grupy to: Biernik (17861788, bierny), Bystrzyk (2006, bystry), Dalnik (17861788, dalni), Jamnik (17861788, jamny), Korytnik (1525, korytny)447, Kwanik (1973, kwany, por. te ap. kwanik gatunek roliny SW), Le-nik (1534, leny), anik (1878, 1883, any azowy, por. te ap. anik przeaz w pocie SGPKar), Smolnik (1596, 1892, smolny), Sprawnik (19611970, sprawny), rednik (1880, redni), Zadnik (17861788, zadni), Zagrnik (1567)448, 17861788, zagrny za gr, za grami lecy SW), Ziemnik (17861788, ziemny, w znaczeniu wypywajcy z ziemi), elenik (17861788, eleny elazny SGPKar)449. Dodatkowych informacji wymaga hy-dronim Bustryk (1846), dzi Bustryczaski Potok (w dorzeczu Dunajca), ktry zapewne mia pierwotnie posta Bystryk (: bystry), a wtrnie nastpia niejasna zmiana na Bustryk450 (HE XIII 194). Dwa hydronimy wiza mona z podstawami botanicznymi: Odrzewnik (1357, *od-rzewny okryty drzewami, por. pol. okrzewi si okry si krzewiem SW), cznik (XVI w., 1845, czny : ka). Do topografi kw zaliczy naley take derywat dewerbalny Pcznik (1961, pcznie wskutek wilgoci powiksza objto). W grupie hydronimw utworzonych od podstaw zwizanych z kultur materialn wy-rnia si odprzymiotnikowa nazwa Granicznik, okrelajca 32 obiekty. Najwczeniej no-towany jest Granicznik (1487) w dorzeczu Sanu; 3 kolejne nazwy odnotowano w XVI w., 4 w XVII, 5 w XVIII, 9 w XIX i 10 w XX. S to potoki i strugi niewielkich rozmiarw; ponad poowa z nich wspczenie nie jest notowana, wikszo pynie w dorzeczu gr-nej prawobrzenej Wisy (28), z najwikszym skupiskiem midzy So a Dunajcem (11), take w dorzeczu Dunajca (6). Pojedyncze strugi spotykamy rwnie w dorzeczu Wie-prza, Narwi, w czci lewobrzenej Wisy w pobliu Alwerni (obiekt zaginiony, notowa-ny w XVII w. bez dokadnej lokalizacji), 2 w powiecie wieckim. Nisz frekwencj ma hydronim Wienik (: wieny wiejski, odnoszcy si do wsi Sstp, tu pyncy przez wie) 6 obiektw zapisanych w XVIII w. i pooonych wycznie w dorzeczu Soy w okolicy ywca. Pozostae nazwy odprzymiotnikowe o charakterze kulturowym z suf. -ik to: Cer-447 Korytnik, str., dzi nieistniejca, d. Piasecznej ( wider Wisa): in rivulo Corithnik 1525 SHGMz(MK 41, 51); 1965 HW nr 352.448 Por. te n. m. Zagrnik 1581 NMPol (kartoteka).449 Por. n. ter. elenik 17861788 HE IX 148.450 Por. n. wsi Bustryk NMPol I 465.149kiewnik (1965, cerkiewny), Jasielnik (1888, jasielny : jaso, jale m.in. kraty drewniane a. siatki druciane, ktrymi zastawia si dopyw i odpyw wody w stawie, szczeglnie pod-czas spuszczania wody i odawiania ryb SW), Splnik (1846, splny wsplny, por. te gw. splnik wspwaciciel, ssiad SGPKar)451. W badanym materiale odnotowano 76 hydronimw z rozszerzonym suf. -nik, wrd ktrych przewaaj derywaty odrzeczownikowe od podstaw o charakterze topografi cznym. Frekwencj w tej grupie wyrnia si hydronim Prdnik (: prd potok, strumie Sstp), identyfi kujcy 4 obiekty, ktre nale do najwczeniej notowanych. Niektre z nich ce-chuj si do znacznymi rozmiarami: Prdnik (1228), rz. o d. 35,90 km, ld. Wisy (HE XVI 114115); Prdnik (1400), rz., ld. Lubrzanki w dorzeczu Nidy (HE XVI 115); *Prd-nik/Promnik (16171620), rz. o d. 32,48 km, pd. Wisy452; Prdnik (1437) 1456, str. o d. 11 km, ld. Jabonki ( Ga Narew)453, oraz Prdnik.(XVI w.) w dorzeczu Nidy, wariant leksykalny n. Belnianka (AtSd 168). Inne terminy hydrografi czne i leksemy oglnotopo-grafi czne reprezentowane s w potamonimach: Brunik (1487, 17861788 2 , 1847, brus kamie SGPKar; nazwy tego typu okrelay zapewne potoki pynce wrd ska wytar-tych i wygadzonych przez wod), Grznik (1505, gra)454, Jeziernik (1487, jezioro), u-nik (1787, ua jama, kotlina zalana wod), Poomnik (1544, *poom), Ropnik (1964, ropa), Sachetnik (17861788, 1964, szachta zagbienie, d, grb), Sopotnik (18861888, gw. sopot rdo), Szczawnik (1516, 1964, 2006, szczawa). Wrd derywatw z suf. -nik zwracaj uwag dwie do liczne serie tematyczne455: hydronimy od nazw rolin, por.: Jarzbnik (1542, jarzb jarzbina, topola nadwilaska SGPKar), Jasienik (1491, 1965, jasie), plurale tantum Jasieniki (18491854, jasie), Jedlecznik (17861788, jedlec joda SpXVI), Jedlicznik (2006, jedlica), Kobiernik (1565, ps. *kober- opian SEBa)456, Rogonik (1234, rogo, rogoa rolina wodna; sitowie), Rokitnik (1961), Rze-piennik (1344457, 1347, rzepie rodzaj rolin nalecy do astrowatych, te rzepik; rodzaj kapusty SW), Sczemielnik (XIV w.458, strzemielina trzmielina SW z derywacj dezinte-graln), Skrzypnik (1848, skrzyp rolina wodna, bagienna), widnik/widnik Wielki, wid-451 Odnotowano te n. ter. Splnik 1876 HE XIII 237.452 Promnik, rz., d. 32,48 km, pd. Wisy, wypywa koo wsi Piastw, pynie przez Ostroe Pierwszy, askarzew, uchodzi koo Rudy Tarnowskiej: na rzece Promniku 16171620 Lumaz 182; Promnik a. Prom-nica 1965 HW nr 340; Promnik, -ka 1971 UN 124, 8; Promnik, -a 2006 HPol I 222. 453 Prdnik, str., d. 11 km, ld. Jabonki ( Ga Narew Wisa): Prandnyk (1437)1456 SHGMz(MK 3, 209); Prtnik 1437 HMil 335, 336; Prtnik a. 1965 HW nr 469; Prdnik, -a 2006 HPol I 222. 454 Grznik, str., d. 26,15 km, pd. Czarnej ( Kana eraski Narew Wisa), pynie przez Sta-nisaww, uchodzi na zach od wsi Rczaje Polskie: Gorznyk 1505 SHGMz(MK 18, 229v); Czyskowka 1524 SHGMz(MK 32, 238238v); Gunik (!) a. a. 1965 HW nr 549; Grznik (Grnik) Geoportal; Grznik, -a 2006 HPol I 77.455 Podobnie jak w apelatywach gwarowych, por. Kowalska 2011: 6667.456 Nazwa raczej o charakterze topografi cznym, niezwizana z ap. kobiernik ten, co wyrabia kobier-ce, por. szerzej NMPol V 78. 457 W tym samym czasie zanotowano n. m. Rzepiennik (1347) 1609 NMPol (kartoteka).458 Sczemielnik, str., pd. Rua ( Narew Wisa), pyn koo Radogoszczy i yniewa, na Mazowszu:Sczmyknyk (!) 1377 lub 1379 KMaz III 235, fals. XV w.; Sczmelnik (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 10); Sczemelnik (1422)1456 SHGMz(MK 3, 83); Sczmyelnyk 1468 SHGMz(MK 5, 112); 1965 HW nr 520. Lit.: Sr XL 189.150nik May (1372, wid co czarnego; dere Sstp)459, widnik (17861788, 18491854), oraz hydronimy od okrele zwierzt, por.: Busielnik (1966, gw. busie bocian SGPRei), Jastrzbnik (1886, jastrzb), Kozielnik (17861788, kozie), Piskornik (18491854, XX w. 2 , piskorz), Pstrnik (XX w. 2 , pstrg), Sikornik (17861788, sikora), Wydernik/Wy-drnik (1885, wydra), orawnik (1534, raw, uraw), urawnik (19021903). Interesujcy etymologicznie jest hydronim Wartopnik (1477), pd. Moszczony ( Li-wiec Bug), niewystarczajco objaniony przez E. Bilut460. Formacj t czy trzeba z ap. wertep miejsce zapade, znanym w jzykach poudniowosowiaskich w znaczeniu wir wodny, te zagbienie, pieczara (zapoyczony do rumuskiego), por. bug. vrtop (< *vrtop), objaniany jako stare zoenie z *vt(ti) wierci i ide. *upo-s woda, rzeka, bato-sow. *up > *ups > sow. *-p (BER I 212).Rzeczownikowe podstawy zwizane znaczeniowo z kultur materialn oraz ducho-w posiadaj nazwy: Kodnik (1336, koda), Krzynik (1614, od ap. krzy, moliwa rw-nie motywacja topografi czna od jakiego skrzyowania ciekw), Kumornik (17861788, ap. komora, gw. kumora, por. te kumor komar), Nawienik (17861788, ap. nawie, na-wsie pusta cz wsi suca zwykle za pastwisko; ka przy drodze; pole gminne), Piecz-nik (XVI w., piec)461, Pobiednik (1596, stp. pobieda, ukr. pobida zwycistwo), Stpnik (1722, stpa przyrzd do tuczenia jczmienia; grube drewniane koryto w foluszu SGP-Kar)462, wiepietnik (1577, stp. wiepioto bar lenych pszcz Sstp). Przyrostek -nik tworzy take na gruncie hydronimicznym nieliczne derywaty odprzy-miotnikowe: Matownik (2006, matowy (?)), Zotnik (1596, 17861788, 1961, zoty, te zot-ny tu w znaczeniu czysty, jasny, urodzajny). Derywaty odczasownikowe stanowi rwnie niewielki zbir (6 nazw): Dononik (1961, 1965, donosi; n. uyta przenonie na okrelenie rzeki, ktra donosi, dostarcza wod np. do innego zbiornika wodnego), Ochodnik (1336463), ochodzi obchodzi, czy obej wkoo Sstp, te ochodza obszar ziemi, ktrego granice zakrelono przez obejcie), Spad-nik (2006, spada), Sumnik (17861788, szumie, por. te gw. szumnik przen. las SGPKar, na podstawie hydronimu mona rwnie zrekonstruowa znaczenie potok, ktry szumi), Trzebnik (1965 2 , trzebi). Od wyraenia przyimkowego utworzono tylko jedn nazw Przystrunik (1428, przy strudze). Zoony sufi ks -czyk w nazwach pospolitych tworzy prawie wycznie formacje od rzeczownikw osobowych i ma gwnie funkcj deminutywn (por. Klemensiewicz 1964: 202203). Szeroko jest uywany w antroponimii, rzadziej w toponimii. Przyrostka tego mona si doszukiwa w kilku hydronimach: Banczyk (18491851, stp. i ukr. ap. bania, 459 Odnotowana te n. m widnik 1374 NMPol (kartoteka).460 Badaczka uwaa nazw za zoenie od ps. *var(a) woda i topi, z suf. -nik, co nieprawdopo-dobne.461 Zadybka, str., d. 4,54 km, pd. Swarzyny ( Okrzejka Wisa), uchodzi koo wsi Kurzela-ty: Piecznik XVI AtSd 169; Zadybka 1965 HW nr 336; Zadybka, -ki 1972 UN 142, 13; Zadybka, -i 2006 HPol I 323. 462 Stpnik, pot., ld. Gostyni ( Wisa): Stpnik (1722) MPszcz. Lit.: SNGl XIII 68. 463 Ten sam zapis Ochodnik (1366) KMp III nr 648 umieszczony zosta w dwu hasach: Ochodnik i Ochotnica HE XIII 166. Tymczasem odrbny obiekt o nazwie Ochodnik jest raczej bytem ksikowym, powstaym na skutek pomyki w HW. 151por. te nazw. Banczyk RymSEN I 18), Budowczyk (17861888, budowa (?), Dunajczyk (1972, ap. dunaj464), Solniczyk (1548465, solny). Formacje hydronimiczne z przyrostkiem -ik (wraz z rozszerzeniami) pojawiaj si w rdach od XIII w. Odnotowano wtedy 2 hydronimy: wspomniany ju Prdnik oraz Rogonik w dorzeczu Dunajca; w XIV w. pojawia si 8 powiadcze nowych nazw wod-nych, w XV 9, w XVI 21, w XVII 6, w XVIII 32. Do koca tego wieku pojawio si w rdach 49% nazw rzecznych, pozostae w XIX (31) i XX w. (48). Hydronimy te iden-tyfi kuj gwnie obiekty mae o dugoci poniej 10 km (ponad 80%), ktre pooone s przewanie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy, zwaszcza midzy So a Dunajcem (27), w dorzeczu samego Dunajca (33), w dorzeczu Sanu wraz z Wisokiem (29), spotyka-my je rwnie w dorzeczu Wieprza (2), Bugu (2), Narwi (8) oraz w czci lewobrzenej a po Brd (cho tu doliczy si mona jedynie kilkunastu ciekw).Nazwy rzeczne powstae w wyniku czystej onimizacji od apelatywnych okrele miejsc z przyrostkiem -ik, -yk tworz zbir ok. 90 hydronimw.Niewiele jest potamonimw powstaych w wyniku transonimizacji przy uyciu suf. -ik (-yk), -nik, -czyk (ponad 30). S to gwnie formacje odtoponimiczne o charakterze relacyj-nym bd deminutywnym. 3.2.1.6. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ec i rozszerzeniamiW okresie prasowiaskim suf. *-c substantywizowa przymiotniki niemotywowane i motywowane, tworzy deminutiva od rzeczownikw i czasownikw oraz dewerbalne no-mina agentis (Sawski 1974: 99101). W staropolszczynie derywaty z tym przyrostkiem s bardzo liczne. Zazwyczaj s to formacje odprzymiotnikowe, odrzeczownikowe, rza-dziej odimiesowowe i odczasownikowe. Sporo jest tzw. derywatw botanicznych i zoolo-gicznych (Kleszczowa 1996: 4149). Apelatywnym formacjom na -iniec powici artyku B. Kreja. Wskazuje on na rdo powstania tego sufi ksu w formach zuniwerbizowanych typu *korvin gnoj > krowiniec. Ten typ sowotwrczy najczciej reprezentowany jest przez formacje lokatywne, a wrd nich odzwierzce (por. Kreja 1995: 727). Do zbioru derywatw hydronimicznych z suf. -ec i wariantami rozszerzonymi -owiec, -aniec, -eniec, -awiec, -iniec zaklasyfi kowano 156 nazw od wyrazw pospolitych. Szer-szego omwienia wymagaj dwa hydronimy posiadajce pn dokumentacj, ale jak si wydaje do archaiczne podstawy: Glemieniec (1715), wtrnie Glemieski, pot., pd. ylicy ( Soa)466, oraz Glemieniec (18491854), dzi Glimieniec, str., pd. Starego Wi-soka ( Wisok San)467. Z. Babik (1999: 26) czy nazwy z hipotetycznym ap. *glemie glina, luz, ten od ps. *glmy, glmene, stanowicego sowiask realizacj ide. pier-464 Dunajczyk, str., d. 12,83 km, pd. ydyni ( Wkra Narew Wisa), we wsi Konopki, Mora-wy: Dunajczyk, -ka 1972 UN 131, 7; Dunajczyk, -a 2006 HPol I 59.465 Solniczyk, pot., d. Osawicy ( Osawa San Wisa), we wsi Doyca: Solniczyk 1548 SHGSk III 144.466 K. Rymut czy n. z ap. glemiza boto, szlam SEBr, nie analizujc budowy i motywacji tej for-macji, por. HE IX 29.467 J. Rieger wie n. z rdzeniem *gli-, por. pol gliwie, pdpol. glwie (o serze biaym) stawa si olizgym HE III 1415, por. te lit. glim luz, ot. glime limak, gliemas lepka ciecz SESmocz 189.152wiastka *gl-ei-/*gl-m- co luzowatego, kleistego, lepkiego, powiadczonego w jzy-kach batyckich, germaskich i w greckim. W Sowniku prasowiaskim znale mo-na rekonstrukcj zachsow. ap. *glmyd limak, majcego gwnie paralele batyckie (Sps VII 99); por. te gw. glemidzi ociga si, marudzi, glemiza, glemida czo-wiek ociay, powolny (SGPRei). Wrd derywatw odrzeczownikowych do cech wody i koryta odnosz si: *Gbiec/Klembetz Bach (17641768, por. gbia, gbie gb)468, Gbiec (1897, 1962), Gborzec (1467, por. gw. gbior staw), *Stklc/klec/klec (1254, *stklo szko)469, cieklec (1964). W dorzeczu Sanu odnotowano hydronim Noz-drzec (1554, 17861788), ktry wiza naley z ap. nozdrze, nozdrza otwory zewntrzne nosa470, metaforycznie okrelajcym miejsce o widlastym lub rwnolegym ukadzie po-tokw, dolin, wwozw (por. te n. w. o cechach wschsow. Nozgryce, Nozgrycia). Wcze-niej ni hydronim notowana jest n. m. Nozdrzec (1436) NMPol VII 545, ktr uznaj za ponowion z obiektu wodnego. Inne hydronimy o podstawach oglnotopografi cznych to: Brodziec (19141915, brd), Gliniec (1235, glina), Korzeniec (1536, korze), Krpiec (1961, krpa), Krzywiec (1559), kawiec (1450, kawa co co ma ksztat uku, wygicie, krzywizna Sstp), ukawiec (14701480, 184954), Moczarec (1855, moczar), Morawiec471 (1966, murawa gsta tra-wa pokrywajca jak przestrze, trawnik (SEBor), Obaziec (1615, obaz droga boczna Sstp, te manowiec grski, cieka na urwisku SW), Ostrowiec (17861788, ostrw kpa na rzece, stawie, wyspa poronita traw, drzewami SW), Polaniec (17861788, polana), Poaniec (17861788, panie : an). Podstawy kilku hydronimw wczy mona do mikropola botanicznego: Dbrowiec (17861788, 1964, dbrowa), Grabiec (18491854, grab), Jaboniec (1882, jabo), Ja-sieniec (XIXXX w., jasie), Jaworzec (1965, jawor), osieniec (1839)/Osieniec (1966, osina osika, topola SW), Trzciniec (XVIIIXIX w., trzcina), oraz zoologicznego: Jastrz-biec (1845, jastrzb), Jastrzbiec/Jastrzbice (1846), Myszoowiec (17861888, myszo-w), Piesiec (1931, pies)472, Woosiec (1937, gw. woo w SGPKar). Do grupy fl ory-stycznej naley te hydronim Gruszniec (1808, grusza), ktrego najstarszy zapis jest raczej znieksztacony, pniejsze bowiem maj form Gruszec (1875). Podzbir o podstawach kulturowych tworz nazwy: Grodec (14701480, grd), Przy-kopiec (1960, przykopa), Przyworzec (1973, przywora przegroda SL), Rowiec (1496, rw), Zagrodziec (2006, zagroda)473, Zakopiec (17861788 2 , zakop kamie granicz-ny w miedzy SGPKar lub od wyraenia przyimkowego za kopcem) oraz Stawarzec 468 Hydronim wchodzi w skad gniazda onimicznego, por. n. m. Gbce (1751) oraz n. ki i szczytu Gbiec 1836 HE IX 30; SNGl III 44. 469 K. Rymut zestawia n. z czas. cieka (HE XVI 153154), natomiast Z. Babik (2005: 192) z ap. szko (pochodzenia germaskiego) i etymologicznym znaczeniem hydronimw o tej podstawie szklane, tj. daj-ce typowe dla szka refl eksy wietlne, silnie poyskujce si i mienice si w promieniach soca. Nazwa wsi cieklec notowana ju w XII w. NMPol (kartoteka). 470 Por. ps. *nozdra/*nozdr otwr nosowy, nozdrze z ide. *nasr (na gruncie sowiaskim rozwj fonetyczny *nosr- >*nozr- > *nozdr-, z udwicznieniem grupy spgoskowej i wstawnym -d-, rozbijaj-cym t grup (SEBor 367).471 Cho zapis w UN brzmi Morawiec, to uywana jest n. Murawiec (informacja wasna). 472 Por. te n. ter. Piesiec 1931 HE XIX 147.473 Zagrodziec, pot., ld. Soy ( Wisa), pynie w Midzybrodziu Bialskim: Zagrodziec, -dca 2006 HPol I 323. 153 (17861788, raczej od stawarka osad, mu, szlam na dnie staww SW ni od stawarz ko-pacz staww SW). Do nazw odprzymiotnikowych zaliczono takie topografi ka, jak: Chrustowiec (17861788, chrust trawa szeroka, ostra, rosnca na mokrych miejscach, suche gazie, zarola, przym. chrustowy), Czerwieniec (2006, czerwony), Glinianiec (18491854, gli-niany), gowiec (1715, 1965, gowy), ukowiec (1966), Mokrzyc (1845)/Mokrzec (1883, mokry, te mokrza pyn, ciecz; pora deszczw; rozmoke drogi, chlapanina SW), Piasko-wiec (1715, piaskowy), Promniec (1888, gw. promny przedni, wyborny SGPKar)474, Ro-aniec ((1614) 1887, rany od koloru wody lub otoczenia), Rudawiec (17861788, ru-dawy), Starzec (1884, stary), Szczytowiec (1966, szczytowy). Spor grup (20 hydronimw) stanowi nazwy od przymiotnikw zwizanych z drze-wami i krzewami: Borowiec (1891, borowy), Dbkowiec (17861788, dbkowy dbo-wy SGPRei), Grabowiec (17861788, grabowy), Jaworowiec (1964, jaworowy), Lesko-wiec (1715, 1964, leskowy, laskowy leszczynowy SGPKar), Lipowiec ((1535) XVII, 17861788, 2003, lipowy), ozkowiec (17861788 2 , ozkowy wierzbowy SGPKar), Malinowiec (1526, 18491854475), Olchowiec (18491854, olchowy)476, Olszaniec (1855, olszany), Osikowiec (17861788, osikowy), wirkowiec (1893, wierkowy), Trzcieniec (1406, 18491854, trzciany), Wierzbowiec (1965, wierzbowy). Niewielki jest udzia od-przymiotnikowych podstaw zwierzcych wystpi tylko jeden hydronim Bobrowiec ((1406) 1530, bobrowy)477. Nielicznie reprezentowane s hydronimiczne derywaty odimiesowowe: Moszczaniec (1447, moszczony), Studzieniec (1453, 1565, XVI, 16601664, studzony : studzi), Zaama-niec (1529, zaamany)478, a formacje od wyrae przyimkowych z tym sufi ksem dokumen-tuje tylko hydronim Poniwiec (1760, po niwie)479. Oprcz form liczby pojedynczej wystpuj w badanym materiale take odrzeczowni-kowe i odprzymiotnikowe hydronimy z pluraln form zakoczon na -ce: Boce (18491854, bonie) i Miodowce (17861788, miodowy, por. te ap. miodowiec gatunek ro-liny). Wrd rozszerzonych wariantw suf. -ec najliczniej reprezentowany jest -owiec (19 hy-dronimw), ktry derywuje gwnie od rzeczownikw, por.: Gbowiec (17861788 2 , gbia), Mkowiec (2006, mka), Obrowiec (17861788, por. obr olbrzym, wielkolud SW), Olejowiec (1964, olej pynny tuszcz SW, por. te olejowy), Przeporowiec (1965, przepor skaliste wzniesienie spadziste, skarpa skalista SW), Pustkowiec (2006, pustka, por. te pustkowie), Spadowiec (1895, spad spadanie, por. te spada). Bazy rolinne za-wieraj nastpujce nazwy: Smrokowiec (1358) 1528, smrek wierk pospolity Sstp), li-wowiec/liwowic (1847, liwa), Kaniowiec (17861788, kania grzyb lub ptak), bazy 474 K. Rymut jako podstaw hydronimu wymienia przymiotnik. Moe jednak nazw naleaoby re-konstruowa jako *Prdniec >Promniec, por. Prdnik > Promnik od ap. prd potok, strumie Sstp.475 Notowana te n. ter. Malinowiec 18491854 HE XVII 157158.476 Notowana te n. m. Olchowiec 18491854 HE XVII 179.477 Por. te n. m. Bobrowe, notowan od 1564 r. NMPol I 234.478 Zaamaniec, pot., d. Woosatego ( San Wisa), w pobliu wsi Stuposiany: Zalamanyecz 1529 SHGSk III 258. 479 Zanotowano te n. m. Poniwiec 1887 HE IX 87.154zwierzce: Koniowiec (2006, ko), Sokoowiec (1961, sok)480, a w podstawie n. Mynko-wiec (1962, mynek) tkwi apelatyw zwizany z kultur materialn. Hydronimy od przymiotnikw zwaszcza o semantyce topografi cznej reprezentowane s przez nazwy: Czarnowiec (1545, czarny), Strasznowiec (17861788, straszny), Wilgowiec (17861788, wilgi), Zimnowiec (1847, zimny), w tym jeden zoologiczny Lisiowiec (1964, lis). Rozszerzony przyrostek -eniec ma do duy udzia w formowaniu hydronimw, zwaszcza odrzeczownikowych, co odzwierciedlaj nastpujce nazwy: Babieniec (2006, baba tu w znaczeniu wzniesienie)481, Gbieniec (1846, gbia), Rudzieniec (1965, ruda lub rudy), Suleniec (1890, gw. sul prg SGPKar, moe na okrelenie potoku z progami, tj. z naturalnymi przegrodami kamiennymi w poprzek koryta), Wodzieniec (1966, woda), w tym od apelatyww zwierzcych: Kocieniec (2000, kot), Piskorzeniec (1959, piskorz), Rybieniec (1965, ryba), Sowieniec (1845, sowa, por. te sowieniec puap pod szczytem stodoy SW). Trzy hydronimy mona uzna za formacje dewerbalne: Kosieniec (XVI w.482, kosi), kleniec (1715)/Szkleniec (17861788, szkli si lni si, gw. kleni si bysz-cze SGPKar), ciekleniec (17861788, cieky : cieka). Zblion liczebnie grup hydronimw kreuje przyrostek -aniec, gwnie od rzeczow-nikowych podstaw o charakterze topografi cznym: Rosochaniec (1961, rosocha), Skala-niec (1962, skaa), Struganiec (1966, struga lub gw. struga wyprowadza, pieszy, wypdza, polowa SW), Trzecianiec (19611970, gw. ap. trzecina trzcina (SEBor)/Trostyniec (1966, ukr. triostyna trzcina), Kunianiec (1965, kunia), take od podstaw przymiotnikowych: Krzywaniec (1788, krzywy), Wilczaniec (1844, 2006, wilczy) i czasow-nikowych: Snowaniec (1787, snowa si wolno si porusza, wi si SW), Trzaskaniec (1555, trzaska), *Zliwaniec/Slywanietz (1789, zlewa). Sufi ks -awiec tworzy hydronimy: *Ciekawiec/Cziechavyecz (1532483, ciek cieczenie, cieknicie), kawiec (1964, ka, por. te kawiec gatunek motyla), Tarnawiec (17861788, tarn tarnina), Muchawiec (1770, mucha), a -iniec nazwy: Komorzyniec (1451), osiniec (18801902, o), Sroczyniec (17861788, sroka), Stawliniec (1965, staw). Wrd nazw wodnych z suf. -ec pojawiaj si rwnie takie, ktre wykazuj cechy fo-netyczne i leksykalne wschodniosowiaskie: Astrabiec (1965, emk. ap. astriab jastrzb), Broniec (1883)/Boroniec (18771905, ukr. borona brona), Czereseniec (17861788, ukr. ap. czeresznja, pol. czerenia), Hnylec (1552, ukr. hnyyj), Krymianec (18491854, ukr. kremin krzemie), Krywec (1559, 19341937, ukr. krywyj krzywy), Kutec (18491854), Moczarec (18491854, ukr. moar, pol. moczar), Roweniec (18491851, por. ukr. riwnja, ukr. gw. rowin rwnina < ps. *rovn-). Odnotowano dwie nazwy w formie plurale tan-tum: Nozgryce (1985, emk. nozgri nozdrza zejcie si dwu potokw Riegemk 88), Ozierce (1966, brus. oziero jezioro) oraz kilka z wariantami rozszerzonymi: -yniec Kuzla-tyniec (17861788, por. ukr. kozlja, kozlaty), Woczyniec (17861788, ukr. wowk); -owiec Terebow(i)ec (1529, ukr. terebyty trzebi, karczowa), Tysowiec (1890, ukr. ty cis), Werbowec (18491854, ukr. werba wierzba). S to gwnie nazwy dopyww Sanu, jedy-nie Astrabiec dotyczy obiektu w dorzeczu Wisoki. 480 Nie mona wykluczy w niektrych wypadkach motywacji odantroponimicznej od n. os. Kania, liwa, Sok.481 Potok spywa ze zbocza gry Dzielec.482 Za AtSd 168 istnienie hydronimu mona datowa na XVI w.483 Zapis Cziechavyecz (1532) odnosi si wedug SHGKr I 398 do jeziora. 155Najstarsze zapisy hydronimw z suf -ec pochodz z XIII w.; odnotowano wtedy dwie nazwy: Gliniec w dorzeczu Raby (cz prawobrzena) i Sklec w dorzeczu Szreniawy (cz lewobrzena). W w. XIV pojawi si jedynie jeden hydronim Smrokowiec, wikszy przyrost obserwowa mona w XV w. zapisano wtedy ogem 10 hydronimw: 4 w cz-ci lewobrzenej, pozostae w czci prawobrzenej, z czego 4 w dorzeczu Wieprza. Wiek XVI przynis zapisy 14 obiektw pooonych gwnie w czci prawobrzenej (zwasz-cza wrd dopyww Sanu), a wiek XVII 4 kolejne nazwy. Wysoki przyrost zapisw obserwujemy w nastpnym stuleciu 43 nazwy, dla obiektw w dorzeczu grnej Wisy od rde do Soy (21) oraz midzy So a Dunajcem (12). Pojedyncze cieki pooone s w dorzeczu Bzury (Trzciniec) i Narwi (Muchawiec). W w. XIX zarejestrowano 37 hydro-nimw, prawie wycznie w grnej czci prawobrzenej, w lewobrzenej jedynie Jasie-niec w dorzeczu Skrwy. W XX w. pojawiaj si zapisy 45 obiektw. Z zestawienia tego wy-nika, e do koca XVIII w. zapisano 49% hydronimw, pozostae dopiero w w. XIX i XX. Dominuj tu nazwy rzek z podstawami o charakterze oglnotopografi cznym, podstawy bo-taniczne zawieraj 24 hydronimy, a zoologiczne 14. Odnotowano take 9 nazw od pod-staw zwizanych z kultur materialn i duchow. Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od apelatyww na -ec stanowi grup okoo 50 nazw, wrd ktrych dominuj formacje lokatywne gwnie od rzeczowni-kw o semantyce topografi cznej: Bagieniec (2 ), *Bochurz/Bochurzec, Bystrzec (2 ), Du-lec, Kamieniec (10), Brzozowiec, Bukowiec (5 ), Cisowiec, Dbowiec, Gwodziec (2 ), Jasionowiec, Laskowiec (3 ), Olszowiec (2 ), Gawroniec 2 ), Kozieniec (3 ), Zwie-rzyniec, abieniec (2 ), abiniec (3 ), oraz kulturowej: Burzowiec (3 ), Murowaniec, Przer waniec (4 ), Trupieniec, Wyrumbaniec, Wyszulec, arnowiec.Derywaty hydronimiczne z przyrostkiem -ec od innych nazw wasnych reprezentu-je okoo 70 nazw rzecznych, a tworzone s one od ojkonimw, hydronimiw i antropo-nimw. 3.2.1.7. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -inaJak stwierdza F. Sawski, sufi ks -ina jest jednym z najproduktywniejszych sufi ksw so-wiaskich. W okresie prasowiaskim tworzy rzeczowniki od rzeczownikw (w tym collectiva), przymiotnikw, rzadziej od czasownikw (Sawski 1974: 120). Podobn re-partycj mia w okresie staropolskim, zwraca rwnie uwag jego funkcja strukturalna i kolektywna (Kleszczowa 1996: 177183). W gwarach naley do produktywnych, zwasz-cza w nazwach miejsc, w obrbie ktrych frekwencj wyrniaj si derywaty tautologicz-ne i kolektywne fl orystyczne (Kowalska 2011: 61). W zebranym materiale z dorzecza Wisy 49 hydronimw utworzono za pomoc przy-rostka -ina, te -iny, -owina, gwnie od rzeczownikw (30), mniej liczne od czasownikw, przymiotnikw i wyrae przyimkowych. Od podstaw oglnotopografi cznych powstay nastpujce nazwy wodne: Droszczyna (17861788, drka maa droga, cieka)484, Jawina (15641565, jawa nora borsuka), Mokradzina (1930, mokrad wilgotne powietrze, wilgo lub od mokro wilgo, boto, 484 W tym samym czasie pojawia si n. ter. Droszczynka/Droszczyna 17861788 HE XII 42. 156szaruga SW), Paszczyna (2006, paszcz)485, Solina (1376, por. sl), Swilina (1389)486, Tuczyna (1425, ps. *tuk tuszcz zwierzcy SEBor 652, tu w znaczeniu rzeka obfi tu-jca w ryby)487, *bina/Elbynge (1292, eb)488. Dla nazwy wodnej Chocina (1291) trud-no ustali jednoznaczn motywacj; czona jest z ps. *chot ch, *chotti chcie, pol. ch i chcie, archaizmem chocie (SEBor) na oznaczenie rzeki szybko pyncej (por. HE I 45). Podobnie jest z hydronimem Poddbina (1959), ktry J. Duma (1999a: 121) umieszcza wrd derywatw z suf. -ina od wyraenia przyimkowego pod dbami, cho moe to by formacja motywowana przez ap. poddbie. Kilka derywatw hydronimicznych z -ina uformowano od podstaw rolinnych, co po-twierdzaj ponisze nazwy: Chwoszczyna (1360), Foszczyna (1532, por. ap. chwast, z gw. przejciem chw- > f-, te choszcz gatunek skrzypu)489, *Plewina/Plewnina (1885, plewa), wirklina/Zwirklina (1789, *wierkla490, wierk), Pawina (1789, gw. pawy ka niska SGPKar), Rokicina (15641565, rokita)491, Winina (1419, wino winorol). Zwraca uwag znaczna liczba derywatw od nazw zwierzcych. Najprawdopodobniej s to formacje kolektywne, ktrych niewiele zawiera staropolski materia apelatywny492. Nale do nich: Gogolina (1438, gogol gatunek dzikiej kaczki), Jastrzbina (XX w., ja-strzb), Kurzyna (15641565, kura), osina (1453, o)493, ososina (1287, 1333, oso), Raczyna (1855, rak), Rybina (1889, ryba, por. te rybina marna, licha ryba SW), Wrblina (1508, wrbel), Wydrzyna (1350, 17861788, wydra), owina (1788, w). Dwa hydronimy mona wczy do grupy zwizanej z kultur materialn: Przegonina (1482, przegon gboka bruzda ukona lub poprzeczna w kierunku spadu dla cieku wody SGPKar), Tyczyna (1365, tycz, tycza palik, erd, tyczy wyznacza bieg). Zbir derywatw odczasownikowych tworz nazwy: Cedzyna (1357, cedzi, moe w nawizaniu do wolno pyncej wody, lub procesu przecedzania w tzw. puczkarniach po-zyskiwanej rudy), Mcina (1377, mci, mci, por. te mcina pyn zmcony SW), *Plsz-485 Paszczyna, pot., d. 1,73 km, ld. Solanki ( Soa Wisa), pynie koo Zwardonia: Paszczyna, -y 2006 HPol I 211.486 Moliwe dwie motywacje: od ap. wisa pynca woda, rzeka, z suf. -ina (< *s-vislina), w znacze-niu spyw, zlew (Rozwadowski 1948: 267) lub *svisl grzbiet szczytu NalSand 177178. 487 Por. te n. m. Tuczyna (dzi Mniszek), notowan w 1257 r. (NMPol VII 188), ta jednak ponowiona z n. obiektu wodnego. 488 K. Rymut i M. Majtan (HE XIII 139140) wi n. rz. z rdzeniem ide. *olb- teren podmoky, rze-ka, stawy, ale rdze ten nie jest powiadczony w innych hydronimach (por. te NMPol VI 383). Bardziej przekonuje propozycja Z. Babika (445), ktry za pierwotn uwaa posta *bina (nagosowe samogoski to protezy), t za wywodzi od n. os. eb. O ile kierunek rekonstrukcji nie budzi zastrzee, to bardziej prawdopodobne wydaje si raczej pochodzenie od ap. eb w jakim metaforycznym znaczeniu ni od n. os., ktra notowana dopiero w XV w., por. Bij w eb SSNO I 164. Wystpuje te nazwa wsi: Ilbina (1268), paruum Elbinam 1299, Olbynka, Olbinka 14701480, dzi ubinka NMPol VI 383.489 Wedug K. Rymuta Foszczyna to dzi nieistniejcy ld. Wisoki ( Wisa), w okolicy wsi Bakowa (HE XV 42), historycy natomiast identyfi kuj Foszczyn z Dbwk, ld. Wisoki (AtKr 290). 490 H. Borek rekonstruuje apelatyw *wierkla na podstawie materiau toponimicznego (1975: 275279).491 Apelatyw rokicina jest notowany w Sstp w znaczeniu wierzba rokita, wic hydronim moe by rwnie derywatem bezsufi ksalnym.492 Chyba jedynie ap. zwierzyna Sstp.493 osina, str., ld. Prutu ( Narew Wisa), brak bliszej lokalizacji: in fl uvio Lossyna (1453)1456 SHGMz(MK 4, 21v22v); 1965 HW nr 546. 157czyna/*Blszczyna/Plessen (1423494, pol. dial. plsce < *blszcze byszcze, stp. plszczenie < blszczenie SEBor), Prusina (1690, prusa kicha, parska linic si przy tym SGSych), Skarzyna (14701480, ps. *skrgati, *skr skrzecze, zgrzyta, skary w tym wy-padku nazwa miaaby charakter dwikonaladowczy, por. NalSand 92)495, Zaprzelina (1844, zaprzay : zaprze zaplenie SGPKar, a wic potok wydziela nieprzyjemn wo wskutek butwienia, gnicia podoa), Tyna (1474, te wzbiera, przybiera). W grupie derywatw odprzymiotnikowych znalazy si: Chudzina (1883, 1909, chu-dy nieurodzajny, tu zapewne w przenonym znaczeniu bez ryb), *Browina/Prowina (1255496, ber rodzaj prosa, przym. browy). Derywaty pluralne z suf. -iny reprezentowane s przez nazwy: Dalniny (17861788, przym. dalni daleki, oddalony), *Jawiny/Jzwiny (1855, jazwa nora borsuka, dziura), Jawiny (19541960), czyny (1965, ka), osiny (1855, o), Zawaliny (1902, zawa). Rozszerzony sufi ks -owina utworzy dwa hydronimy: odrzeczownikowy Wilkowina (1440, wilk) i odczasownikowy Wyrkowina (17861788, wyrka, wyrkota terkota, na-zwa o charakterze dwikonaladowczym). Odapelatywne hydronimy na -ina pojawiaj si ju w XIII w.; odnotowano wwczas 4 obiekty o nazwach: bina w dorzeczu Dunajca, ososina w dorzeczu Nidy, Chocina, d. Brdy, i Browina, d. Wisy w ziemi chemiskiej. Kolejne 8 pojawio si w w. XIV, 9 w XV w., 5 w XVI w., 1 w XVII w., 7 w XVIII w., tyle samo w XIX w., a pozostae w XX w. Rozmieszczenie obiektw nie wykazuje zrnicowania geografi cznego, wystpuj one do rwnomiernie w dorzeczu grnej, rodkowej i dolnej Wisy zarwno prawobrzenej, jak i lewobrzenej, tu jednak rzadziej. Hydronimy na -ina powstae w procesie czystej onimizacji od rzeczownikw o znacze-niu topografi cznym (w tym wielu kolektywnych zwizanych z fl or) tworz zbir prawie 100 nazw. Formacji odonimicznych z sufi ksem -ina jest natomiast zaledwie kilka i s to wycznie derywaty odhydronimiczne, por.: Skawina, Wilina (2 ). Przyrostek -ina peni w nich funkcj deminutywn.3.2.1.8. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -nia i rozszerzeniamiPrasowiaski suf. *-na powsta z naoenia si na przymiotniki z *-n przyrostka *-ja, tworzcego abstracta. Nowo utworzony sufi ks zoony formowa rzeczowniki od podstaw czasownikowych i rzeczownikowych, m.in. nomina loci, gwnie jednak okrelajce po-mieszczenia zamknite (Sawski 1974: 138139). W staropolszczynie wrd kilkudzie-siciu formacji odczasownikowych i odrzeczownikowych z suf. -nia czsto pojawiaj si nazwy miejsc (take otwartych przestrzeni), ale te nazwy czynnoci, obiektw itp. (Klesz-czowa 1996: 195197). W gwarach przyrostek ten tworzy wiele odczasownikowych, od-494 Zapisy nazwy rzeki (niezamieszczone w HE IX 9293) pochodz ju z XV w., por.: daselbe fl oss und wassir genant Plessen 1423, Pssczenke 1463, ad Blssczinkam / Blssczynkam 1466, in fl uvio Blssczynka 1467; in Plsczynka 1480 MPszcz.495 Wedug K. Rymuta Skarzyna to rz. dzi nieistniejca (HE XVI 5354, 135), historycy natomiast cz j z Kamionk, d. Kamiennej (AtSd 169).496 Fryba, rz., d. 40,48 km, pd. Wisy, rdo na pn. od Ostaszewa, ujcie na zach. od Chemna: aque, qui vocatur prowina 1255 Woel 26; Fryba a. Fribbe p 1965 HW nr 713; Fryba, -y 2006 HPol I 65. Lit.: SHGCh 13. Por. odhydronimiczn n. m. Browina, notowan w 1328 r. NMPol I 357358. 158rzeczownikowych oraz odprzymiotnikowych rzeczownikw o charakterze lokatywnym, wrd ktrych przewaaj nazwy pomieszcze zamknitych, wystpuje jednak sporo okre le przestrzeni (Kowalska 2011: 4350).Hydronimiczny suf. -nia derywuje 28 formacji okrelajcych obiekty rozproszone po caym dorzeczu Wisy, bez zwartego centrum. Nazwy odrzeczownikowe reprezentowane s przez potamonimy: Botnia (1849 1854, boto), Brodnia (1484, brd)497, Kocielnia (14701480, kocie kocio, te nowsze okrgawa zapadlina terenu SEBor), Korytnia (1961, koryto), Kousznia (1971, kouch, moe te od nazw. Kouch RymSEN), Mokrznia (2006, mokry, mokrz)498, Promnia (1572, prd)499; Przechodnia (19611970, przechd przejcie), Tucznia/Tuczna (14701480, ps. *tuk, stp. tuk tuszcz na okrelenie cieku obfi tujcego w ryby; por. te ukr. ap. tua do-lina potoku). Z podstawami rolinnymi zwizana jest moe nazwa Brzunia (15111523, 1783, por. brzost gatunek wizu, te brzuch), ze zwierzcymi: Jezgrznia (1515, jazgarz, jazga-rek gatunek ryby), Komornia (19611970, gw. komr komar lub od komora), Piskor-nia (1963, piskorz gatunek ryby, gw. piskory bota lene SGPKar), Racznia (1962, rak). Bazy zwizane z krajobrazem kulturowym wystpuj w nastpujcych hydronimach: Grodnia/Horodnia (1881, grd zamek, miejsce obronne, brus. ap. horod grd lub od grodzi ogradza), Kotarnia (1844, kotarz granica wsi, cay obszar gruntw uytko-wych, duy kawa ziemi, pastwiska, nieuytki, te grzbiet grski SGPRei), Pradnia (1966, gw. prado), Spolnia (1775, *spolje pole graniczne), Skarbnia (1565, skarb skarbiec < ps. *skrb troska, zmartwienie SEBor). Izolowanym derywatem odprzymiotnikowym w tym zbiorze jest Lichnia (1847, lichy ndzny, niepozorny, mizerny)500.Wrd derywatw z sufi ksem rozszerzonym -ownia wyrnia si frekwencj hydronim townia, okrelajcy 3 obiekty: townia (1364)501, dzi Uszewka, pd. Grbki (HE XII 110); townia (1433)502, dzi towianka, ld. Sanu (HE XVII 146147); townia (1790), ld. Wieprza (HE VI 2223). Autorzy powyszych monografi i serii HE wywodz nazw od ap. t odygi kartofl i, na kartofl ana, ktry odnotowany jest w jzyku polskim w XVII w. Wyraz ma zasig pnocnosowiaski, dla ps. dial. *lt rekonstruowane jest znaczenie yko z modej lipy; polskie na, badyle rozwino si z wtrnego prty obdarte z kory i yka (notowanego w rosyjskim), por. SEBor. Ze znaczeniem pierwotnym naley raczej wiza podstawy hydronimw oraz licznych nazw miejscowych z t-, por. towe, tow-nia, townica, towo, tw, moe te towice, por. NMPol VI 339341, oraz mazo-497 Brodnia, str., dzi nieistniejca, pd. Wisy, na Mazowszu: torrentem Brodnya 1484 SHGMz(MK 9, 164164v); Brodnya 1495, 1497 SHGMz(MK 2162216v). Prawdopodobna wydaje si motywacja od ap. brd na okrelenie rzeki z brodem, brodami (a wic pytkiej), por. jednak ps. *brodna, *bredna rodzaj sieci rybackiej, ktr si owi brodzc po wodzie (Sps), a wic moe pierwotnie rzeka obfi tujca w ryby.498 Mokrznia, pot., d. 8,44 km, ld. Strumienia Bdowskiego ( Biaa Przemsza Przemsza Wi-sa): Potok Bdowski 2005 AtPHP(F-10); Mokrznia, -i 2006 HPol I 177. 499 Promnica, rz., dzi nieistniejca, pd. Skrwy ( Wisa), koo wsi Petrykozy, na Mazowszu: Prom-nia 1572 SHGP 244; 1965 HW nr 580. Lit.: SHGP 244. 500 Por. te n. ter. Lichnia 1964 HE XIII 129. 501 Tu te wie townia, notowana od XIV w., por. NMPol VI 340. 502 Ojkonim townia zapisany w XVI w., por. NMPol VI 340.159wieckie n. terenowe: towina, townica, towo (Mznter 94). Zarwno kora, jak i yko byy wykorzystywane do celw gospodarczych do wyplatania obuwia, koszy itp., por. ap. ut kora zdarta z lipy modocianej, ktrej wocianie uywaj do wyplatania obuwia zwanego chodaki, kurpie, apcie, lub postoy SWil (ze wschodniosowiask realizacj noswki), od ktrego zosta utworzony hydronim utownia (otownia) (XVI XVIII w.), w dorzeczu grnej Narwi. Pozostae nazwy rzeczne z przyrostkiem -ownia maj charak-ter topografi czny: Grabownia (1964, grab), Podownia (1480, pd owoc, plony ziemi SEBor)503. Wariant -enia derywowa nazw Rudziennia (1791, ruda), ktr J. Duma (1996: 130) objania jako utworzon za pomoc suf. -ennia od ap. ruda miejsce bagniste lub od *rudzienny zawierajcy rud, z kocwk -a, ja natomiast widziaabym tu raczej suf. -enia z podwojonym -n-. Hydronimy z przyrostkiem -nia, wraz z wariantami rozszerzonymi -ownia, -enia, noto-wane s od XIV w. a do wspczesnoci, a obiekty przez nie okrelane s rozmieszczone na obszarze caego dorzecza Wisy od Soy po Skrw i od Przemszy po Bzur. Nie nale one do czstych; reprezentuje je 28 odapelatywnych potamonimw utworzonych przez sufi ksacj. W badanym dorzeczu odnotowano take okoo 20 nazw wodnych od rzeczownikw na -nia, utworzonych w wyniku czystej onimizacji, oraz jedn odonimiczn z tym przyrost-kiem, por. Chrzstownia : n. m. Chrzstowice.3.2.1.9. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem - ak, -ak i rozszerzeniamiSufi ks -ak (< *-jak), -ak (< *-ak) w okresie prasowiaskim mia 3 funkcje: substantywi-zowania przymiotnikw, zaimkw i liczebnikw, tworzenia odrzeczownikowych nazw osb i dewerbalnych nazw wykonawcw i narzdzi (Sawski 1974: 8990). W okresie staropolskim tworzy gwnie rzeczowniki osobowe, a take tzw. botaniczne i zoologiczne (Kleszczowa 1996: 124125), w gwarach wyrnia si jego funkcja lokatywna (Kowalska 2011: 78).Wrd hydronimw z suf. -ak, -ak spotykamy kilka derywatw odrzeczownikowych o charakterze oglnotopografi cznym: Beczak (1964, bek), Debrzak (17861788, debrz, debrza), Rowczak (19611970, rowek), Stronak (1847, strona)504, mietaniak (2006, mie-tana) oraz dwa zwizane z fl or: Leszczak (1962, leszcza leszczyna, por. te leszcz ryba) i Zarolak (17861788, zarola). Zblion liczebnie grup tworz hydronimy odczasowni-kowe: Chlipak (1965, chlipa)505, Chlistak (1965, chlista rozlewa, chlapa SGPRei)506, Ciurak (19361939, gw. ciura la si ciurkiem lub pyn cieniutkim strumieniem, por. te ciurak niedoga, niezdara SGPRei), Ryjak.(18491854, 1855, por. ps. *ryti, *rj, pol. ry SEBor), Zlewak (1990, zlewa). Wrd derywatw odprzymiotnikowych spoty-kamy zarwno topografi czne: Ciemniak/Cimniak (17861788, ciemny), Dalniak (1964, dalni), Korytniak (1970507), Rokitniak (17861788, rokitny), redniak (1964, redni), jak i kulturowe: Graniczniak (19361939, graniczny) i Pancerniak (2006, pancerny). Jeden hydronim o charakterze topografi cznym pochodzi od wyraenia przyimkowego: Zdolinak 503 Podownia, str., dzi nieistniejca, d. Orzyca ( Narew Wisa), na Mazowszu: pratis super Plo-downya 1480 SHGMz(MK 6, 124); 1965 HW nr 543. 504 Zanotowano rwnie n. m. Stronak 1847 HE XIII 242.505 Notowana take n. lasu, pola i zagajnika Chlipak 1965 HE XV 24.506 Por. te nazw cz. wsi Ronowice Chlistak 1965 HE XV 24. 507 Moliwa podwjna motywacja: od ap. koryto i od przym. korytna (por. Rzetelska-Feleszko 1978b: 53).160(1846, z doliny). Przyrostek -ak wystpuje te w gwarowej postaci -ok, ktr egzemplifi ku-j nazwy: Czartok (1963, czart), Kluczok (2006, klucz zdrj, rdo), Widok (17861788, widy, por. te ap. widak gatunek roliny). Jak wynika z powyszego zestawienia, hydronimy z suf. -ak, -ak notowane s od ko-ca XVIII w. a po wspczesno. Przyrostek -niak powsta z poczenia sufi ksu -ak, -ak z przymiotnikowymi tematami na -n-. Nie by odnotowany w okresie staropolskim. W gwarach tworzy derywaty odrze-czownikowe, nieliczne przymiotnikowe i derywaty od wyrae przyimkowych o charak-terze lokatywnym (por. Kowalska 2011: 8081). W hydronimii dorzecza Wisy spotykamy jedynie 2 derywaty od apelatyww o semantyce topografi cznej: Przyporniak (1888, przy-pr skaliste wzniesienie, skarpa skalista SW) i Kobylniak (17861788, kobya). Ogem odnotowano 26 hydronimw odapelatywnych z suf. -ak, -ak, -niak. Wik-szo obiektw tak nazwanych pooona jest w dorzeczu grnej Wisy (20), gwnie pra-wobrzenej, a po Wisok. W dorzeczu Narwi pyn: Rowczak, Pancerniak (o niezbyt jasnej motywacji), w czci rodkowej, lewobrzenej Czartok, Korytniak, w dawnym pow. wieckim Graniczniak, Ciurak. Powiadczenia chronologiczne formacja ta ma od XVIII w. 6; w. XIX w. 5, w XX w. 15. Niewiele jest hydronimw powstaych w procesie czystej onimizacji od apelatyww z suf. -ak, -ak, por.: Dbczak, Kobylak, Maliniak, Moklak, Pasternak. Sporadycznie sufi ks ten wykorzystywany jest w transonimizacji do tworzenia hydro-nimw odtoponimicznych relacyjnych, por.: Pisiak (2004), Gajniak (1962), i odantropo-nimicznych o charakterze dzierawczym bd pamitkowym, por.: Bosak (1839), Zbjni-czak (1934).3.2.1.10. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -e i rozszerzeniami Sufi ks -e (< *-je) i rozszerzony -owie (< *-ov-je) w funkcji hydronimicznej nie wyst-puje czsto. W sowotwrstwie apelatywnym ju od okresu prasowiaskiego szczeglnie rozwinita bya jego funkcja kolektywna, przejawiajca si m.in. w tworzeniu okrele zbiorowych od nazw przedmiotw nieoywionych, szczeglnie od nazw drzew, krzeww (Sawski 1974: 8586). W opracowaniach synchronicznych polszczyzny rzeczowniki odrzeczownikowe, od-przymiotnikowe, odczasownikowe i od wyrae przyimkowych na -e traktowane s jako derywaty paradygmatyczne (por. Kleszczowa 1996: 339343). W staropolszczynie przy-rostek ten nie by zbyt produktywny; w postaci rozszerzonej -owie uywany by do tworze-nia przede wszystkim odrzeczownikowych nazw zbiorw rolinnych (Kleszczowa 1996: 281); w gwarach formowa odrzeczownikowe, odczasownikowe i odimiesowowe nazwy miejsc (Kowalska 2011: 92). W zebranym materiale odnotowano jedynie 20 nazw z przyrostkiem -e oraz 2 z -owie. Od podstaw rzeczownikowych, gwnie o znaczeniu topografi cznym, utworzono hydroni-my: Kruszynie (1961, kruszyna nazwa krzewu stosowanego w medycynie)508, Szkarpie (1964, szkarpy wwozy o urwistych brzegach SGPKar, skarpa, szkarpa stok, pochya ciana); w tym od rzeczownikw oznaczajcych roliny: Moczarze (1965, moczar), Osicze 508 W tym samym czasie notowana jest n. ter. Kruszynie 1966 HE XV 70.161(1965, osika)509, Jodowie (178688, od joda z rozszerzonym suf. -owie) oraz zwierzta: Jastrzbie (1846, jastrzb), Jaszcze (1855, jaszcz jazgacz, gatunek ryby SW), Piskorowie (2006, od piskorz z suf. -owie)510, Rybie (1964, ryba).Kilkanacie nazw wodnych powstao od wyrae przyimkowych o charakterystyce to-pografi cznej, gwnie z udziaem przyimkw midzy oraz pod: Midzybrodzie (1962), Mi-dzypotocze (1965), Midzysnoe (17861788), Midzywodzie (2006), Podbrzezie (1847), Podepczarze (1847, pczarz (?), pczy pstrzy SW), Podchemie (1539), Podgrabie (17861788), Podldzie (1974), Podlipie (XVI w.)511, Zwodzie (1828). Jeden derywat pochodzi od wyraenia przyimkowego zawierajcego apelatyw zwizany z kultur materialn Za-dziele (1846, za dziaem). Hydronimy z suf. -e odnosz si do obiektw znajdujcych si w dorzeczu grnej pra-wobrzenej Wisy po San i s notowane od XVI w. po wspczesno. Nie s one zbyt licz-ne, podobnie jak hydronimy od apelatyww na -e powstae w wyniku czystej onimizacji (okoo 30 nazw) oraz hydronimy odonimiczne z tym przyrostkiem (jedynie kilka nazw od wyrae przyimkowych zawierajcych udokumentowane n. terenowe lub miejscowe, por. Podcichanie : Cichany; Podgaje : Gaj). 3.2.1.11. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ek i rozszerzeniamiSufi ks -ek (< *-k, *-k) w okresie prasowiaskim formowa deminutiva, substantiva od-przymiotnikowe i marginalnie odliczebnikowe, a take nomina agentis (Sawski 1974: 93 94). W staropolszczynie spotykamy go gwnie w funkcji strukturalnej, deminutywnej. Du liczb derywatw stanowi w tym okresie formacje odczasownikowe (nazwy czynno-ci, stanw, rezultatw, nazwy lokatywne), mniejsz konstrukcje odprzymiotnikowe (na-zwy nosicieli cech), take od wyrae przyimkowych (nazwy lokatywne) (Kleszczowa 1996: 126139). W dialektach sufi ks ten wystpuje czciej w funkcji lokatywnej ni w jzyku oglno-polskim (Kowalska 2011: 8184). Materia hydronimiczny pokazuje, i sufi ks -ek nie roz-win tu produktywnoci, podobnie jak w mikrotoponimii (por. Mznter 235). Po przeanali-zowaniu wszystkich hydronimw na -ek do zbioru derywatw sufi ksalnych zaliczono okoo 20 nazw. Od podstaw rzeczownikowych o semantyce topografi cznej powstay nazwy: u-czek (1853, uk k, kowate obnienie terenu), Wykapek (1788, wykap rdo w grach SGPKar), Zakrek (1965, zakrg zak, koo, zakole, moe te od wyraenia przyimko-wego za krgiem). Podstawy zwizane z faun tkwi w nastpujcych hydronimach: Bo-brek (1487512, 17861788, 1880513, 1965, bbr), Jastrzbek/Jastrzbiec (1965, jastrzb)514, 509 Wystpuje te n. ter. Osicze 1965 HE XV 98. 510 Piskorowie, r., pd. Zabawskiego Rowu ( Kisielina Wisa), pynie koo Budbowej, cz. Przy-bysawic: Piskorowie, -a 2006 HPol I 210. 511 Hydronim Podlipie notowany ju w XVI w., por. AtLu 44; rwnobrzmica n. ter. notowana wsp-czenie.512 Wczeniej notowana n. wsi Bobrek (1369)1662 NMPol I 233, ktr raczej jestem skonna uzna za wtrn. 513 Wie Bobrek 1877 NMPol I 233 zapisana kilka lat wczeniej.514 Jastrzbek, str., d. Narwi ( Wisa), brak bliszej lokalizacji: a. 1965 HW nr 548.162 Wilczek (1846, wilk)515. Od przymiotnikw utworzono jedynie 2 nazwy: Bystrzek (1966, by-stry, por. te ap. bystrz wartki prd wody w rzece; silny blask SGPRei) oraz Susek (17861788, suchy, por. te suszek suchy owoc, sucha ga SGPRei). Niewiele wicej jest de-rywatw odczasownikowych: Bzdziek (13771379, bdziga chodzi bezczynnie, wa-sa si, prnowa SGPRei)516, Ciurek (1964, gw. ciura la si ciurkiem lub pyn cieniutkim strumieniem), Ryczek (1884, rycze), Zbieek (1965, zbiega). Jeden hydronim powsta od wyraenia przyimkowego Zastawek (18491854, za stawem), rwnie jeden od rzeczownika zwizanego z kultur materialn Przekopek (19611970, przekop). Poje-dyncze nazwy byy derywowane za pomoc rozszerzonych sufi ksw: -anek Pogrzanek (17861788, pogrze teren grzysty SW), -onek Kosionek (1839, kosi, koszony), -iczek Gbiczek (2006), Maliniczek (1885, malina). Najstarszym hydronimem z suf. -ek, pochodzcym z XIV w., jest derywat odczasow-nikowy Bzdziek, ld. Rua w dorzeczu Narwi na Mazowszu. W XV w. pojawi si jeden nowy ciek Bobrek, pd. Soy. Kolejne 4 zarejestrowano dopiero w XVIII w., w XIX 7, a na wiek XX przypada 8 nowych zapisw. Obiekty o takich nazwach wystpuj gw-nie w czci prawobrzenej dorzecza Wisy a po Narew, nieliczne w czci lewobrze-nej w dorzeczu Przemszy i Radomki. Niewiele wicej zanotowano odonimicznych hydro-nimw z suf. -ek. Tworzy on gwnie nazwy odtoponimiczne, relacyjne, take nieliczne odosobowe o znaczeniu dzierawczym. Wrd transonimw zwracaj uwag nazwy od-hydronimiczne, formowane gwnie od makrohydronimw, cho nie tylko, i majce cha-rakter deminutywny: Buek (3 ) : Bug, Wisoczek (2 ) : Wisoka, Dwerniczek : Dwernik, Kostrzynek : Kostrzy, Szczawniczek : Szczawnik517. 3.2.1.12. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -isko, -iszcze Geneza sufi ksw *-isko, *-ie nie jest pewna, powstay one na gruncie prasowiaskim i nawizyway do suf. przymiotnikowego *-sk. Zasadnicz ich funkcj byo tworzenie nominw loci od rzeczownikw lub czasownikw (Sawski 1974: 9597). Staropolskie apelatywne derywaty z suf. -isko s formacjami odrzeczownikowymi i odczasownikowymi, w wikszoci nalecymi do klasy nazwy miejsc (Kleszczowa 1996: 160163). W tym okresie sufi ks -isko mia take funkcj strukturaln. Jego genez i geo-grafi na bazie leksyki gwarowej omawia obszernie A. Kowalska (2011: 2034).Materia hydronimiczny przynosi niewiele nazw z tym przyrostkiem (18), ktry wy-stpuje zarwno w liczbie pojedynczej (-isko), jak mnogiej (-iska). Dominuj hydronimy odrzeczownikowe, niektrym tu zamieszczonym mona przypisa wicej ni jedn mo-tywacj. S to nazwy o podstawach zwizanych z topografi terenu: Kryniczysko (1532, krynica), ysko (1539, g), Jarzyska (2006, jar), Koprzywiska (1846, koprzywa), Mo-krzyska/Moczyska (1885, por. mokry518), Olszyniska (1961, olszyna), Rdzyska (17861788, 515 W tym samym okresie zanotowano n. ter. Wilczek 1846 HE XIII 270.516 Bzdziek, str., d. 16,91 km, pd. Rua ( Narew Wisa), wypywa koo Mikoajek, uchodzi koo Miastkowa: a torrente vulgariter dicto Bdzanzek (13771379)1519 KMaz III 235; Bdziek 1880 I 520; Bzdziek 1965 HW nr 520; Bzdziek, -ka 2006 HPol I 30. 517 Szerzej o transonimach w planowanej czci 2, dotyczcej potamonimw odonimicznych.518 Oprcz derywacji za pomoc sufi ksu -iska od przym. mokry moliwe s rwie inne motywacje: od n. m. Mokra 1885 SG VI 623 lub od gw. ap. mokrzysko teren mokry (: mokry) SGPRei.163rdza), Wapniska (17861788, wapno), Zabagnisko (2006, za bagnem519), obiska (1964, b)520, i kultur materialn: Branisko (14141425, brana jaz myski SES), Gacisko (1965, ga), Nowinisko (1964, nowina), Myczyska (17861788, 1966, mynek), Okniska (17861788, okno otwr, dziura w czym SEBor), Tromiska (1961, gw. tram, trom belka, bierwiono SW), Zamocisko (1895, zamocie lub za mostem). Sufi ks -iszcze traktowany jest jako wariant suf. -isko (por. Kleszczowa 1996: 73; Ko-walska 2011: 38). W badanym materiale reprezentowany jest tylko przez jeden derywat: Brzyszcze (1966, ber gatunek prosa), dzi Werbia (w dorzeczu Bugu). Najstarszy hydronim z sufi ksem -isko Branisko pojawia si na pocztku XV w. w do-rzeczu Narwi, kolejne 2 w XVI w., nastpne 4 w XVIII, w XIX w. rwnie 4; najwik-szy przyrost tych formacji nastpi w ostatnim stuleciu 9. Rozmieszczenie geografi czne rzek nie wykazuje cech charakterystycznych, spotykamy je gwnie w grnym prawo-brzenym dorzeczu Wisy po San, pojedyncze w czci lewobrzenej (Myczyska), oraz w dorzeczu Bugu (Brzyszcze) i Narwi (Branisko).Ju w staropolszczynie odnotowane zostay nomina loci oznaczajce brak, pozosta-o po czym, np.: jezierzysko zanikajce jezioro, rozlewisko i bagnisko po starym, zani-kajcym jeziorze, potoczysko dawne koryto rzeki, rzeczysko dawne koryto rzeki Sstp (por. te Kleszczowa 1996: 160). Apelatywy na -isko/-iska o charakterze topografi cznym, a take kulturowym stay si podstawami okoo 80 hydronimw, w tym nazw zestawionych (zob. rozdzia III.2.1. i III.3.4.). Czsto s to derywaty od tzw. terminw hydronimicznych, por.: Jezierzysko, Rzeczysko. Odonimicznych nazw wodnych z tym sufi ksem odnotowano ponad 30. Zdecydowana wikszo (ponad 70%) to derywaty od makrohydronimw, okrelajce stare koryta rzek, odnogi bd ramiona, np.: Dunajczysko, Wilisko, a wic w momencie powstawania cha-rakteryzoway one miejsca bdce pozostaoci po gwnych nurtach duych rzek. Potamonimy na -isko stanowi odzwierciedlenie na paszczynie jzykowo-onimicz-nej zmian w sieci hydrografi cznej, ktre nastpoway przez wieki. Temu mikrotypowi hydro nimicznemu niewtpliwie day pocztek staropolskie apelatywy na -isko, utworzone od terminw hydronimicznych (zob. wyej). 3.2.1.13. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -iznaFunkcje sufi ksu -izna s podobne do funkcji -ina, F. Sawski okrela go jako odmiank -ina. Jest typowy dla sowiaszczyzny pnocnej, tworzy derywaty odprzymiotnikowe i odrze-czownikowe (Sawski 1974: 123124). W okresie staropolskim odnotowano kilkadziesit derywatw odprzymiotnikowych, odrzeczownikowych, take odczasownikowych, poja-wiaj si wtedy rwnie postaci rozszerzone przyrostka -czyzna, -szczyzna, -owszczyzna, -owczyzna (por. Kleszczowa 1996: 184187). W gwarach odnotowano w funkcji lokatyw-nej ponad 80 formacji, najczciej odprzymiotnikowych, mniej odrzeczownikowych i nie-liczne odczasownikowe (Kowalska 2011: 63 65). 519 Moliwe rwnie powstanie nazwy od wyraenia za bagniskiem w wyniku derywacji paradygma-tycznej.520 Tu te notowana n. ter. obiska 1964 HE XII 293.164Formant toponimiczny -izna (wraz z rozszerzeniami) przebadaa w ojkonimii H. Safa-rewiczowa. Jest to przyrostek typowy dla toponimii wschodniosowiaskiej, na obszarze Polski spotykany gwnie w czci pnocno-wschodniej. W nazwach miejscowych poja-wia si od XVI w., najczciej wystpuje w funkcji spadkowo-dzierawczej, rzadziej to-pografi cznej i kulturowej (Safarewiczowa 1956: 64). Podobnie w mikrotoponimii, cho tu jego produktywno jest mniejsza (por. Mznter 240). Sporadycznie wystpuje te jako for-mant hydronimiczny, por.: Barzyzna (17861788, por. *bara moczar, bagnisko Sps, gw. barzyna bagno, barzysty bagnisty SGPRei), potok dzi nieistniejcy, w pow. ywieckim (HE IX 3); Debrzczyzny (1965, debrz, debrza rozpadlina, wwz), pot. w dorzeczu Wi-soki521 (HE XV 35); Gnilszczyzna (1965, gniy), str. w dorzeczu Drwcy522; Starowi(e)zna (1784, stary), str., dzi nieistniejca, ld. Nereli (HE XIX 178). W wyniku czystej onimizacji od apelatyww na -izna powsta tylko jeden hydronim Gboczyzna, natomiast wrd transonimw sufi ksalnych odnotowano 5 formacji odantro-ponimicznych z suf. -izna, -szczyzna. 3.2.1.14. Derywaty hydronimiczne z sufi ksami -acz oraz -iczPrasowiaski sufi ks *- tworzy od pierwiastkw i od tematw werbalnych na -i-, -a- nomina agentis i nomina instrumenti. Z tych czasownikowych formacji wyodrbniy si przyrostki -a oraz -i, ktre oprcz podstaw werbalnych czyy si take z nominalny-mi (Sawski 1974: 102). W staropolszczynie sufi ks -acz tworzy derywaty odrzeczowni-kowe i odczasownikowe, gwnie okrelenia wykonawcw czynnoci, a od rzeczownikw nieosobowych nazwy atrybutywne (por. Kleszczowa 1996: 6872). Zarwno w zbio-rze nazw pospolitych, jak i nazw wasnych nie naley on do przyrostkw produktywnych. Kilka mikrotoponimw odrzeczownikowych z -acz pojawia si w XVI w. na Mazowszu (por.: Chemacz, Garbacz, Gwnacz, Lagacz Mznter 241). W hydronimii Wisy wystpuje rwnie kilka derywatw odnotowanych od XVI w. a po wspczesno: 3 odrzeczowni-kowe i 4 odczasownikowe: Plugacz (1971, gw. pluga deszcz rzsisty, brud, ale te plu-gacz diabe; brudas SGPKar), Widlacz (1965, widy), Rosochacz (15641565, rosocha), Chlipacz (1965, gw. chlipa paka, ka, szlocha; gono chepta wod SGPKar, na-zwa o charakterze dwikonaladowczym), Wymokracz (1839, czas. wymokrzy wypu-ci z mokrzem, wyszcza, rozrobi z wod SW), Zwiniacz (1537, ps. *zvnti gono dwicze, brzmie, ukr. dzwenity)523, te Klupocz (1962, klupa, chlupa bryzga wod SGPKar, z -ocz w wyniku przejcia -a- > -o-)524. Cieki identyfi kowane przez te nazwy spo-tykamy od Wisoki po Wd. W okresie staropolskim zapisano tylko kilkanacie apelatywnych derywatw odcza-sownikowych i odprzymiotnikowych z sufi ksem -icz (Kleszczowa 1996: 72). Do hydroni-mw utworzonych tym przyrostkiem zakwalifi kowano jedynie 3, w warstwie fonetycznej widoczne s elementy wschodniosowiaskie zwizane z pooeniem obiektw w strefi e gwar bojkowsko-emkowskich: Starycz (18771905, stary), pd. Lubaczwki ( San); 521 Tu te pastwiska i pola Debrzczyzny (1965), ktrych nazwy raczej wtrne HE XV 35.522 Gnilszczyzna, str., ld. Drwcy ( Wisa), w okolicy jez. Supno, Okonin, moe to dzi Lubianka: Gnilszczyzna a. a. Gweszczyna 1965 HW nr 648. 523 Wystpuje rwnie n. m. Dwiniacz, por. Dzwynadz 1529 NMPol II 519.524 Tu te odnotowana n. ter. Klupocz 1962 HE IX 49.165Werbicz (1447, ukr. werba wierzba), dzi Wielki Werbycz, ld. Wisoka ( San); Wysznicz (1949, wisznia winia), dzi Winicz, pd. Kamienicy ( Dunajec). 3.2.1.15. Derywaty hydronimiczne z innymi sufi ksami (mao produktywnymi) Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym -ch-Formant z podstawowym -ch- ju w okresie prasowiaskim tworzy seri przyrostkw hi-pokorystycznych rozpoczynajcych si od -a-, -i-, -u-, -e-, -y-, ktre miay do ograniczo-n produktywno i nie zawsze zasig oglnosowiaski (por. Sawski 1974: 706). W sta-ropolszczynie kilka derywatw tworzy jedynie sufi ks -ch oraz -uch, pozostae nale do rzadkich i jednostkowych (por. Kleszczowa 1996: 6668). Sowiaskie appellativa i propria z -ch- opisa P. Smoczyski, lecz materia, ktrym wwczas dysponowa, nie by peny i nie zawiera zbyt wielu nazw wodnych. Wyrni dwa typy semantyczne toponimw: topogra-fi czne i dzierawcze, ktre si pojawiaj dopiero od XVI w. (Smoczyski 1963: 99100). W dorzeczu Wisy znajdujemy 5 hydronimw utworzonych za pomoc suf. -icha od rzeczownikw topografi cznych: Komosicha (1784, komosa rolina kowa, trawa), Korzenicha (19611970)/brus. Karanicha (1963, korze, brus. ap. kara), Rudnicha (2006, rudno)525, Sokolicha (1839, sok). Obiekty te pooone s w dorzeczu Narwi. Potamonim posiadajcy najwczeniejsz dokumentacj odnotowano w dorzeczu Sanu, jest to Rzeczycha (1409, rzeka). Przyrostek -och uformowa 2 hydronimy od czasowni-kw odnoszcych si do cech, zapachu wody: Bdzioch (1663)/Bdziuch (17861788, gw. bdzi, por. te gw. ap. bdzioch czowiek pierdzcy; smrd SGPRei), nieistnie-jcy dzi pot. w dorzeczu Sanu, oraz mierdzioch (1839, mierdzie), dzi mierdziu-cha, str. w dorzeczu Liwca ( Bug). Przyrostek -ocha utworzy: jedn nazw odrze-czownikow Pytlocha (1965, ap. pytel rodzaj myna; rodzaj sita, por. te nazw. Pytel RymSEN)526; 4 odprzymiotnikowe Bystrocha (1519, bystry), Rudocha (1786, rudy), Siniocha (1962, siny, ukr. sinij, moe te ukr. ap. sino siano, pol. gw. sieno), Sienio-cha/gw. Sieniucha (1965), oraz 2 odczasownikowe Trzebiocha (1750, trzebi wyci-na), Plutocha (1972, plu, te pluta za pogoda)527. Przy uyciu suf. -uch powsta-y 2 hydronimy dewerbalne: mierdziuch (17861788, mierdzie) i Wydartuch (1964, wydarty : wydrze), a przy uyciu suf. -ucha 3 derywaty odprzymiotnikowe: Biau-cha (1848, biay, por. te gw. biaucha miejsce, gdzie gleba jest biaa SGPRei), Cie-pucha (1930, ciepy), Czernucha (1931, czarny) oraz jeden dewerbalny: Lipietucha (1970)/Lepietucha (1977, ukr. lepetaty pluska (si), szumie, moe te ukr. lepetu-cha kto, kto duo mwi, gadua). Tu wczy mona jeszcze hydronim majcy tyl-ko wspczesn dokumentacj, z przyrostkiem -acha Ostracha (2006, ostry)528. 525 Rudnicha, stare koryto, pd. Narwi ( Wisa), koo wsi Bokiny: Rudnicha, -y 2006 HPol I 241. Por. n. ki Rudnicha 1973 UN 158, 17, cho ta jest raczej wtrna.526 Pytlocha, str., d. 12,03 km, pd. Okrzejki ( Wisa), uchodzi koo wsi Domaszew: Pytlocha 1965 HW nr 340; Pytlocha, -y 2006 HPol I 228.527 Plutocha, rz., d. 10,84 km, pd. Orzyca ( Narew Wisa), uchodzi we wsi Brzozowo-g: Plu-tocha, -chy 1972 UN 140, 18; Dbrwka (Potucha) XX w. Geoportal; Dbrwka 2005 GUGiK; Plutocha, -y 2006 HPol I 211. 528 Ostracha, rz., d. 14,88 km, pd. Omulwi ( Narew Wisa), uchodzi koo wsi Oborczyska: Ostracha, -y 2006 HPol I 199. 166Ogem wystpio 21 derywatw odapelatywnych utworzonych za pomoc sufi ksw z podstawowym -ch-: -icha/-ycha, -och, -ocha, -uch, -ucha, -acha. S one notowane od po-cztku XV w. a po wspczesno. Niewielki jest udzia formantw z podstawowym -ch- w tworzeniu apelatyww, kt-re w wyniku derywacji semantycznej stay si hydronimami 12 nazw, wrd ktrych najczciej pojawia si hydronim Macocha (5 obiektw). Podobna jest liczba transoni-mw 11 nazw, gwnie odantroponimicznych.Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym -j-Sufi ksy zawierajce w podstawie -j- s odziedziczone z prasowiaskiego (por. Sawski 1974: 8689), w staropolszczynie miay marginalny udzia w tworzeniu formacji rze-czownikowych (Kleszczowa 1996: 104), take w tworzeniu nazw miejsc w gwarach (Ko-walska 2011: 110). W hydronimii rwnie uaktywniay si sporadycznie. Do derywatw naley n. w. Okrzeja (14701480, kierz)529, ktrej pochodzenie nie jest pewne (por. Rozwa-dowski 1948: 301). K. Rymut (za nim S. Rospond) wie nazw z ap. kierz krzak, krzew; zarola Sstp i sufi ksem -eja, uwaajc j za utworzon analogicznie do nazw miejscowych typu Opole (: pole) i apelatyww z suf. -eja, por.: kolej, dawniej koleja (: koo), wierze-ja (RymNmiast 169170). Tu zalicza si take hydronim lezieja (1988, laz) i zawieraj-ca cechy wschodniosowiaskie n. Sookija, zapisywana jako Zookia (1790)530, z suf. -ija i ukr. ap. sookwa bagno (Jurkowski 1971: 169) w podstawie. Przedstawione poniej nazwy opisywane byy w opracowaniach diachronicznych jako derywaty utworzone za pomoc suf. *-j, -ja, -je, natomiast wspczenie pojawiaj si w opisach synchronicznych jako derywaty paradygmatyczne (por. Kleszczowa 1996: 320). Derywatem odrzeczownikowym z suf. *-j jest Otocz (13311335, otok rzeczka, potok)531, odczasownikowym z suf. -ja Kopia (1538, kopa)532, *Przeryja/Przerie (!) (1380, przery przekopa), odczasownikowym z suf. -je Pawie (17861788, pawi moczy, puka w wodzie). Sufi ks -ja tworzy te derywaty odprzymiotnikowe: Grabo-wia (17861788, grabowy), Nizia (1885, *niz-, por. niski < *nizk), Skrajnia (1965, skraj-ny), Sucza (1414, por. ps. *sl krzywy, w ksztacie uku lub *sluk wilgotny). W tej funkcji wystpuje rwnie suf. -je: Krzywie (18491854, krzywy). Mona przypuszcza, e pozostae derywaty z suf. -ja utworzone od rzeczownikw s pierwotnie przymiotnikami w odmianie prostej, te natomiast o modszej dokumenta-529 Okrzejka, rz., d. 73,56 km, pd Wisy, wypywa we wsi Wola Okrzejska, pynie przez Okrze-j, uchodzi koo Rudy Tarnowskiej: in medietate fl uminis Okrzeya 14701480 DB III 178; fl uvio Okrze-ia 1534 RymNmiast 169; na rzece Okrzey 15641565 Lusand 241; Okrzejka a. Okrzeya 1965 HW nr 336; Okrzejka, -i 2006 HPol I 192. Ojkonim Okrzeja zapisany w tym samym okresie, por. NMPol VIII 68.530 Odnotowana take n. wsi Sookija, por. Sookije 1839 NMPol (kartoteka) i n. lasu Sookija HE X 153154. 531 Otocz, str., dzi nieistniejca, d. Wkry ( Narew Wisa), uchodzia na pn. od Zielunia: fl uvium dictum Otatz (13311335), fl uvium dictum Ochaz 1341 KMaz II 213, 250; Ott[o]czsna 1379 KMaz III 242 (zakole, starorzecze, Wkry wg Kowalczyk); ri[vulum] Otoczsh 1379 KMaz III 242; Otocz 1965 HW nr 654 (tu?). Lit.: Kowalczyk 2001: 7475. 532 wider Wschodni, str., d. 13,65 km, pd. widra ( Wisa), uchodzi koo Stoczka ukowskiego: ubi fl uvii Szwider et Copiia 1538 Matr IV/3, nr 19311, 7092; fl uvium Kopia 1546 Matr IV/1, nr 7627; Ko-pia 1552 SHGMz(AG 6885); Copya, Kopa, Kopya (1565) Lumaz I 138, 139, 183, 191 (tu jako gb. widra); Swider 1839 MpKwat V 5; wider 1965 HW nr 351; wider Wschodni, -dra -ego 2006 HPol I 291. 167cji to derywaty paradygmatyczne, ktre zmieniy deklinacj na mikkotematow: Biebrza (13141335, ps. *bobr/*bebr i *bbr bbr, pierwotne znaczenie brunatny SEBor), Bobrza (1351, por. te przym. bobrzy)533, Bobia (1965, bb)534, Ch(w)oroszcza (1510, por. gw. chruszcz, chrust suche gazki, te wschsow. chworost chrust, gszcz), Dzierzbia (1416, dzierzba ptak z rodziny wrblowatych)535, Hoobia, Houbla (1539, ukr. ap. houb gob)536, Igla (1960, iga m.in. igliwie drzew szpilkowych), opusza (17861788, o-puch, opucha, ukr. opuch), Sierpia (1966, por. sierp, tu moe w znaczeniu rzeka pkolis-ta, podobna do sierpa)537, Werbia (1963, ukr. werba wierzba). Nazwa Nozgrycia (1855, 1949, 1965, emk. nozgri, pol. nozdrze metaforycznie miejsce o rwnolegym lub widlas-tym ukadzie potokw Riegemk 88), oznaczajca trzy obiekty, tak jak kilka poprzednich ma cechy fonetyczne wschodniosowiaskie. Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym -l-Sufi ks *-ua jest innowacj prasowiask, wystpuje prawie we wszystkich jzykach sowiaskich w funkcji formantu ekspresywnego, tworzc rzeczowniki odrzeczowniko-we (deminutywy, hipokorystyki, augmentatywy), te odprzymiotnikowe i odczasowniko-we (por. Sawski 1974: 110). W apelatywnym zasobie staropolskim jest sabo reprezento-wany, podobnie w toponimii; w hydronimii obejmuje 6 derywatw odprzymiotnikowych. Najwczeniej odnotowanym hydronimem jest Zotula (1429, zoty), ld. Kraski na lewo-brzenym Mazowszu. Hydronim Krzywula okrela 3 obiekty: Krzywula (1839), pd. Czy-wki, Krzywula (1970), dzi Krzywulka, pd. Udala, oba w dorzeczu Bugu, oraz Krzywu-la (18491854), pd. Bucowskiego Kanau, w dorzeczu Sanu. Pozostae to: Mentula (1885, mtny), odnoga Wieprza, i Dobrula (2006, dobry)538, ld. Wisy na zachd od Nowego Kor-czyna. Odnotowano rwnie jedn nazw z suf. -el (< *-) Krgiel (1664, krg, tu w zna-czeniu rzeka okrna), ld. Brdy, oraz jedn z suf. -la lepla (1449, lepy), nieistniejcy ciek w dorzeczu Krzny. Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym --Apelatywy z sufi ksami zawierajcymi -- s rzadkie, zarwno w staropolszczynie, jak i w gwarach. Niektre maj jedynie reprezentacj jednostkow (por. Kleszczowa 1996: 263264, Kowalska 2011: 111). W hydronimii s rwnie bardzo rzadkie. W nazwie wod-nej Suchania (1965, suchy, por. te nazw. Sucha)539 mamy do czynienia z wariantem (e-skim) suf. -a lub z jego kontaminacj z suf. -nia. Podobnie jest w wypadku n. w. Be-533 Por. te n. wsi Bobrza 1390 NMPol I 238239.534 Bobia, str., d. Narwi ( Wisa), brak bliszej lokalizacji: 1965 HW nr 548. Nazwa histo-ryczna, sprzed 1800 r., brak jednak dokadnego datowania.535 Dzierzbia, str., d. 19,14 km, ld. Skrody ( Pisa Narew Wisa): Dzierzbia 1416 HMil 37; Dzersbya (1421)1456 SHGMz(MK 3, 79v); Dzirzba (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 51v); Dzyrzba alias Dzyrbenycza 1472 SHGMz(MK 6, 213); Dzyrzbya 1476 SHGMz(MK 6, 81); Sokolicha 1839 MpKwat V 2; Sokolicha a. Dzierzbia 1965 HW nr 518; Dzierzbia, -i 2006 HPol I 62. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. 536 Notowana te nazwa cz. wsi Wapowce Houbla, por. Houbla 18771905 HE XVII 91.537 Por. n. ter. Sierpia 1966 HE XVI 134.538 Dobrula, str., d. 9,73 km, ld. Wisy, wypywa w Krzczonowie, uchodzi koo Senisawic: Dobru-la, -i 2006 HPol I 56. 539 Tu te rwnobrzmica n. ter. Suchania 1965 HE XV 141. 168czonia/Beczona (17861788, gw. bech, bek)540. Przyrostek -e uformowa hydronimy: Lubie (1889, luby?), Wiele/Wielenia (XVI w., wieli wielki Sstp) oraz Steme/Strum-e (1965, podstawa znieksztacona). Sufi ks -o wystpuje w nazwach wodnych: Bystro (1859, bystry) i Krzywo (17861788, 1964, krzywy)541, a suf. -unia w potamonimie Skrzywunia (1963, skrzywi). Hydronimy utworzone od rzeczownikw na - w wyniku czystej onimizacji stanowi grup okoo 40 nazw, np.: Bado, cze, Strumie, Wosie (zob. wyej). Wrd trans-onimw odnotowano kilka ponowie z obiektw wodnych i miejscowych oraz nieliczne pochodzce od nazw osobowych. Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym -sz-Sufi ksy ze spgosk -- w prasowiaszczynie stanowiy nowsz grup. Powstay z na-warstwienia si suf. *-jo-, *-ja- na podstawy z formantami *-cho-, *-cha i miay gwnie funkcj hipokorystyczn (por. Sawski 1974: 7680). W apelatywnym zasobie staropol-skim wystpuj przyrostki: -isz/-ysz, -osz, -usz, -asz, -osza, ktre ogem tworz zaledwie kilkanacie wyrazw (por. Kleszczowa 1996: 272273). W hydronimii spotykamy niewie-le derywatw sufi ksalnych tego typu: odrzeczownikowe: Kalisz (1965, ka bagno, mu, mokry teren SW), okusza (1442, por. ka); odprzymiotnikowe: Ostrusza ((1348), ostry prdki, rczy SW), Twardosz (2006, twardy, por. te twardosz przyklk, ptasie mleko, ro-lina z rodziny przyklkowatych SW)542; odczasownikowy Okrzesza (1563, okrzewi po-kry krzewami, rolinami, moe te okrzesa SW), Topis(z) (1961, topi). Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym -r-Przyrostki z podstawowym -r- rwnie zostay odziedziczone z prasowiaszczyzny, ich produktywno pniej zanika tworzyy w jzyku oglnym i gwarach niewiele dery-watw (Kleszczowa 1996: 264265; Kowalska 2011: 98, 107108). Sufi ks -or (< *-or) w prasowiaszczynie uformowa kilka formacji odrzeczownikowych, a od pierwiastkw werbalnych nomina actionis, agentis, abstracta (Sawski 1976: 2425). W hydronimii do-rzecza Wisy tworzy derywaty: Paszczor (1421)543, nieistniejcy ciek w Desznie (woj. wi-tokrzyskie), oraz Sipor (1567, por. gw. czasownik sipie chrypie SGPKar, brus. i rus. sip sp, te nazw. Sipa, Sipura RymSEN)544, dzi Sipurka, w dorzeczu Lenej ( Bug). Derywaty hydronimiczne z sufi ksalnym --Przyrostek -e (< *-e) nie wykazuje duej produktywnoci na gruncie apelatywnym. W okresie prasowiaskim tworzy nieliczne rzeczowniki dewerbalne, rzadko odprzymiot-nikowe (Sawski 1974: 6970); w okresie staropolskim odnotowano jedynie 4 derywaty odczasownikowe: drapie, kradzie, upie, pacie (Kleszczowa 1996: 295296). Sufi ks 540 Obok cieku pole Beczo 17861788 HE XII 14.541 Oba hydronimy posiadaj rwnobrzmice odpowiedniki w n. terenowych Krzywo 1964 HE XII 95; XV 72. 542 Twardosz, pot., d. ok. 1 km, ld. Kobielnika ( Krzyworzeka Raba Wisa), koo wsi Kobiel-nik: Twardosz, -a 2006 HPol I 301. 543 Por. ap. paszcza otwr gbowy zwierzt, ale ten notowany od XVII w. (SEBor); gw. paszczyska miejsca wrd lasu pokryte botem (SGPKar), moe te czasownik pa.544 Por. te n. m. Sipurki 1889 HE X 151.169ten rzadko wystpuje w funkcji toponimicznej. W mazowieckiej mikrotoponimii rednio-wiecznej wielokrotnie pojawia si n. Rbie, Rbiee (pierwotne nomen acti ulego zmia-nie w nomen loci Mznter 240). W hydronimii dorzecza Wisy przyrostek -e reprezentowa-ny jest jednostkowo przez nazw Iskrzy (1965, iskrzy), dzi nieistniejcy pd. Narwi (HE XIX 62), w ktrej pierwotny sufi ks uleg przeksztaceniu fonetycznemu (-e > -y). Rzadki przyrostek -ua tkwi w n. Warua (1890). Nazwa sprawia wraenie do archaicznej, ale zarwno podstawa war- (por. np. Wara, Warka), jak i sufi ks -ua wskazu-j na pochodzenie sowiaskie (por. kaua Sawski 1974: 70). E. Jakus-Borkowa (w 65) uwaa jednak hydronim za niejasny, moe z formantem -ja, od przedsowiaskiej bazy *uer-/*uar- wilgo, woda.Poniej zgrupowano hydronimy z sufi ksami, ktre maj marginalny udzia w tworzeniu nazw wodnych, derywuj zwykle jedn lub dwie nazwy, a na gruncie apelatywnym nie s rwnie produktywne. Sufi ks -ca tkwi w n. Wietwca (1198) 1262, dzi Wietcisa545, oraz ylca (XVI w., ya, ya wodna ciek wody podziemnej), dzi ylica. Odosobniony przyrostek -orz (< ps. *-or-j) utworzy hydronim krz (1964), a -o (< ps. *-ol) uformowa hydronim Krzto (1357), okrelajcy rzeczk w okolicach Nowego Scza, dzi nieistniejc. K. Rymut wie podstaw z rzeczownikiem krzta odrobina, kru-szyna, czasownikiem krztoni ksztusi si SGPKar (por. HE XIII 122), lecz obecno kilku hydronimw z rdzeniem krzt- moe wiadczy o istnieniu znaczenia topografi cznego pod-stawy, por. n. w. Krztynia, Krztwka, cho te bywaj czone z ap. kret, gw. krzet (zob. s. 116). Niejasne pozostaj dwie nazwy na -dza: mazowiecka Lubdza (1445, lubi, luby?)546 i maopolska Przybdza (1710, przyby?)547, w dorzeczu Soy; mog to by derywaty od-czasownikowe. Podobnie jak podlaska Myla zapewne odczasownikowa (: *myti my), z suf. -sla (por. s. 49). Nazwa mierdzchew (1415), dzi mierdziczka, ld. Wisy koo Poaca, niewtpli-wie zwizana z czasownikiem mierdzie, im. mierdzcy, nieatwo poddaje si analizie na-zwotwrczej. Istnienie n. ter. mierdzchy, rda siarczane we Wrzsowicach, pow. kra-kowski (Smoczyski 1963: 84), nasuwa przypuszczenie, i moe to by stara formacja na *-y, *-ve lub moe doszo tu do naoenia si sufi ksw -ch oraz -ew. 3.2.2. Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymiSufi ksalne formacje przymiotnikowe zostay wydzielone do arbitralnie: jeli w sownikach nie by powiadczony przymiotnik homonimiczny wobec hydronimu, nazwa zostaa uzna-na za hydronimiczny derywat sufi ksalny. W wydzielaniu przymiotnikowych derywatw su-fi ksalnych wrd autorw monografi i toponimicznych panuj spore rozbienoci. Cze ba-daczy wyodrbniajc formacje odapelatywne wspomina o trudnociach klasyfi kacyjnych 545 Zob. szerzej na s. 52.546 Lubdza, str., dzi nieistniejca?, pd. Orza ( Narew Wisa): Lubandza (1445)1456 SHGMz(MK 3, 319); 1965 HW nr 539. 547 Por. te n. m. i n. ter. Przybdza (1962). K. Rymut upatruje tu podstaw odantroponimiczn, od n. os. *Przybda (: przyby), z suf. *-ja (HE IX 9091).170(Mznter 242253548, Duma 1999a: 123136). Inne rozwizanie zastosowa R. Mrzek (1990: 8693), ktry w swojej monografi i powiconej systemowi mikrotoponimicznemu do adiek-tywnych derywatw sekundarnych zalicza tylko formacje odonimiczne, nie odapelatywne. 3.2.2.1. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -n-Przymiotnikowy przyrostek -n- jest kontynuantem prasowiaskiego *-n-, ktry tworzy formacje denominalne i dewerbalne. W staropolszczynie kontynuowa t funkcj i by bardzo produktywny; najliczniejsz grup w tej klasie derywatw s przymiotniki na -ny. Najwikszy udzia w ich tworzeniu w tym okresie maj podstawy rzeczownikowe, mniej-szy czasownikowe (por. Kleszczowa 2003: 3459). Obszern monografi powicon za-chodniosowiaskim toponimom na *-n- opracowa H. Borek (1968), prezentowane tam hydronimy s jednak nieliczne, a dane chronologiczne niepene, co wynika z ograniczo-nej bazy materiaowej w latach szedziesitych XX w. Potamonimy na -n- wystpuj w trzech rodzajach: najwicej jest nazw rodzaju e-skiego (68), mniej mskiego (35 obiektw zgrupowanych na obszarze grnego prawo-brzenego dorzecza a po San), nieliczne formy rodzaju nijakiego reprezentuj odmian prost na -no (4) i zoon -ne (8). Sufi ks -ny (wraz z odmianami rodzajowymi) jest najbar-dziej produktywny w tworzeniu nazw odrzeczownikowych (89), ktre dominuj, niewiele jest derywatw odczasownikowych (12), odprzymiotnikowych (2) i od wyrae przyimko-wych (12). W poniszych zestawieniach pojawia si take 8 hydronimw majcych fone-tyczne cechy wschodniosowiaskie.Derywaty od rzeczownikw o znaczeniu oglnotopografi cznym to nazwy: Banna (1599, bania), Banny (18491854), Bieliczna (1855, bielica mokrado. bagno)549, Bon-na (XVI w., bonie, bonia), Chemna (2006, chem)550, Dbrna (1964, debra may wwz utworzony przez wod, jar, parw), Dwierstna (1511/1512, por. ps. *zvst wir ze zmian *zv - > dzv-), Kalczna (1847, kalec ka, boto, szlam, wszelka nieczysto, kaua SW), Kisielna (1855, kisiel), Kisielny (1889), Kpny (17861788 2, kpa), Krpna (1855, krpa)551, Moczarne (18491854, moczar), Obazny (17861788, gw. obaz droga bocz-na, koujca, szczeglnie w grach; manowiec grski; cieka na urwisku SW), Poawne/Poawny (1523, puawa miejsce niskie, obfi tujce w wod esiw 1972: 13)552, Pirsna (1228)553, Poomna (1472, poom, por. te stp. poomny dajcy si nagi Sstp), Poomny 548 Cho E. Rzetelska-Feleszko (1997: 235, 238) zwraca rwnie uwag, e hydronimy w formie przymiotnikw tworzonych z udziaem produktywnych przyrostkw (*-n-, *-ov-, *-in-, *-sk-) mogy czciej powstawa w wyniku derywacji semantycznej ni formy rzeczownikowe.549 Por. te n. wsi Biliczna 1794, Bieliczne, Biliczne 1886 NMPol I 177.550 Chemna, str., d. 16,08 km, ld. Suchej ( Bzura Wisa): Chemna, -ej 2006 HPol I 31. 551 W HE XV 69 nazwa wywodzona jest od przym. krpy silny, bardziej prawdopodobna motywa-cja ap. krpa grd, wynioso sucha (Nitsche 1964: 92). Nazwa wsi Krempna, cho notowana wczeniej, uznana jednak w sowniku ojkonimw za wtrn w stosunku do n. rzeki, czy susznie? Por. Krapna 1499 NMPol V 306.552 Dla J. Riegera n. niejasna, por. HE XVIII 26. 553 Nazwa rnie etymologizowana. Przez J. Udolpha (1990: 238) uwaana za przedsowiask. J. Duma uznaje j za dwuznaczn, moe przedsowiask, od ide. *pers-/*pors- wypywa, sypa, pry-ska (HE XIV 62). Z. Babik (503504) przyznaje za pierwszestwo etymologiom rodzimym od sow. *prst py wodny z suf. *-na, co przekonuje; por. te bug. prst ziemia.171(1532), Porzyczny (17861788, porzecze teren nad rzek), Rosochna (1883, rosocha), Ru-czajna (19611970), Roztoczny (1962, 1965, rostoka), Snozny (17861788, snoza), Sopna (1964, sapa boto wielkie, niezbyt gbokie; wilgotne pole SW, por. te sopi), Szczawicz-ny (1846, szczawica), Szczawniczny (1890 ap. szczawnica szczawa, rdo wody kwanej SW), Wwona (1365, wwz), Zajemna (1826, zajem zajcie, zajmowanie SW, por. te zajemny wzajemny Sstp), Zawalna (1895, zawa). Nazwy wodne Grzemiczna/Grzimicz-na (1788, por. gw. lskie grzym, grzem grom, oskot, omot SGPKar) i Jamniczny (17861788, jamny : jama) mog by derywowane zoonym suf. -iczny, rozway jednak mo-na istnienie nienotowanych podstaw *grzemica/*grzymica, *jamnica (por. hydronim Bie-liczna) i udzia suf. -ny. Wczy tu jeszcze naley hydronimy o leksykalnych i fonetycz-nych cechach wschodniosowiaskich: Kierniczne (17861788, ukr. kernycja rdo), Koodziazny (17861788, por. ps. *kolddz rdo, krynica, studnia), Kupna (184954, ukr. kupa wynioso, pagrek), Teplicznyj (1949). Podstawy zwizane z rolinnoci tkwi w poniszych nazwach: Cisna (1373, cis), Dzierzena (1327, ps. *derga to, co drze, drapie, to co si drze, obdziera Sps, dzirze-ga rzsa wodna SpXVI, gw. dzierzga rodzaj wyki, chwast polny SGPRei), Jesionna (1964, jesion)554, Koprzywna (1436, 1421, koprzywa), opuszna (1429, opucha jaka ro-lina, moe opian albo rzodkiew wierzepa Sstp)555, Powojno (1576, powoj byliny pnce z rodziny jaskrowatych SpXVI), Rogona (14701480, rogoa), Rokitna (1599, 1888, ro-kita), Rutny (1564, ruta rolina z rodziny rutowatych SW), Socinna (1382, socin rolina z rodziny miedlinowatych SW), Trawny (1591, 15561557, trawa556). Produktywnoci w tworzeniu hydronimw wyrnia si rzeczownik trzemcha cze-remcha, czeremucha, drzewo z rodziny migdaowatych, rodzaj liwy (SW): Trzemaszny (1564), Strzemeszna (1444), Trzemeszna (1416)557 i Czyremoszna (1488), wtrnie Czere-moszna, pot. nieistniejcy, w dorzeczu Sanu, nazwa z fonetycznymi wpywami ukrai-skimi. Od gwarowego leksemu ukraiskiego pochodzi n. w. Aforny (1546, por. ap. afy-ra (afora) zapewne pochodzenia rumuskiego czarna jagoda, borwka, take kresowe afi na, afyna czarna jagoda SGPKar), ciek w dorzeczu Sanu oraz Turosna (1516, turosa szum, pogoski, odgosy) w dorzeczu Narwi (por. Kond 206207; HE XIX 195197; Ba-bik 590591). Inne hydronimy o cechach wschodniosowiaskich to: Jelna (1532, brus. jel wierk), Hwozdna (1529), Hwozna (19611970), Hwona (1560), Skorodny (17861788, ukr. skoroda nazwa roliny), Smereczny (17861788, emk. smerek), Tisna (1855, emk. tis cis).Nieco mniej jest hydronimw zwizanych z podstawami zwierzcymi. Nale do nich: Borsuczny (1551, borsuk)558, Oklejna/Uklejna (1886, ukleja ryba z rodziny karpio-554 W tym samym czasie zanotowano rwnobrzmice n. ter.: ki Jesionna 1964 HE XV 56.555 Wczeniej notowana n. m. opuszna 1400 NMPol 366.556 Dopuci mona tu rwnie motywacj przez przym. trawny podstpny, przebiegy, faszywy Sstp w metaforycznym znaczeniu. 557 Strzemesznica, str., dzi nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa): Czrzemesna 1416 SHGMz(AG 3426); Themeszna, Strzemesna (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 51 i 112112v); Strzemesznycza 1427 MkM I nr 447; Strzemeschnycza 1453, 1474 SHGMz(MK 6, 63v); Strzemesnastruga 1502 SHGMz(MK 18, 150); a. a. a. a. 1965 HW nr 538. Lit.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. 558 Borsuczny, pot., w ssiedztwie wsi Surowica: Borssuczny 1551 SHGSk I 50. 172watych), Somna (1380, gw. som sum SGPKar), winna (1562, XVI w., 1613, winia), wino (1881), Turna (1421, 1839, tur). W grupie ponad 20 hydronimw od podstaw kulturowych warto na pocztku odnoto-wa nazwy od gw. ap. chotar, chotarz, te kotarz (z wgierskiego hatr) granica wsi, cay obszar gruntw uytkowych, duy kawa ziemi, pastwiska, nieuytki, te grzbiet grski (SGPRei): Chotarny (1846), dzi Chotarny Potok, ld. Muszynki ( Poprad Dunajec)559; Kotarny (17861788), dzi nieistniejcy d. abnicy (Soa) i Hotarny (1884), dzi Kotar-ne, pd. apszanki ( Niedziczanka Dunajec (zb. Sromowce))560. Lokalizacje obiektw pokrywaj si z geografi wystpowania apelatywu gwarowego (por. SGPRei IV 4243). Frekwencj wyrniaj si take hydronimy od ap. stpa urzdzenie skadajce si z na-czynia lub koryta i tuczka, suce do obtukiwania, ubijania, kruszenia, te potrzask na zwierzta (Sstp): Stpna (1439)561, Stpne (1521)562, Stpny (17861788)563. Pozostae w tej podgrupie to: Babny (19341936, baba), Brolna (1550, brodo), Chyne (1527)/Hy-ny (1882, chya chata SW, ukr. chia), Grodeczna (1419, 1460, grodek), Jaglna (1526, jagy proso)564, Koryczna (1886, korzec, koryto?), Kpielniczna (1890, kpielnik sa-dzawka, miejsce kpieli Sstp), Pogorzelna (1534, pogorzel)565, Spolna (1240, 1326566, ps. *spolje pole pograniczne), Skadny (17861788, gw. skad szeroki zagon zora-ny SGPKar), Spusna (17861788, spust), Szpiklerny (17861788, gw. szpiklerz spich lerz SGPKar). Wyrazem motywujcym hydronim *Chna/Kna (1344)567, dzi Jastrzbian-ka, jest stp. ap. chsa banda, zodzieje Sstp. Nazwa rzeki zapewne metaforyczna, w zna-czeniu zodziejska; por. np. hydronimy: Zbjno, Zodziejka. Leksykalne i fonetyczne cechy wschodniosowiaskie zawieraj nastpujce nazwy z dorzecza Sanu: Kutny (17861788, emk. kut chlew dla wi), Litowiczny (1965, ukr. lito-wyszcze, litowys ko miejsce w lesie, gdzie przebywao bydo), Peredelna (XVIXVIII w., gw. ap. pereel, por. rus. perede nowy, ponowny podzia), Stadniczny (17861788, ukr. stadnycja), Worotni (1491, ukr. worota, por. pol. wrota staa zagroda dla ryb w wodzie, zwaszcza dla ososi SW). Do odprzymiotnikowych zaklasyfi kowano tylko 2 hydronimy: azowna (1965, azo-wy mulisty, botny SW) oraz Rosielna (18491854, rosiany, rosiaty pstry z odpodobnie-niem -nn- > -ln-). Okrelaj one obiekty pooone w dorzeczu Tanwi i Wisoka.Derywaty odczasownikowe reprezentuj nastpujce nazwy: Baszna (1388, ps. *ba-chati o silnym urwanym dwiku, wywoanym przez uderzenie, upadek Sps)568, Pawna 559 W tym samym czasie odnotowano n. ter. Chotarny 1846 HE XIII 33.560 Por. te n. ter. Kotarne 1964 HE XIII 114115.561 Stpna, str., dzi nieistniejca, pd. Narwi ( Wisa), pyna w ziemi raskiej: Stephna (1439) 1456 SHGMz(MK 3, 225); Stepna (1444)1456 SHGMz(MK 3, 296); 1965 HW nr 544. 562 K. Rymut wie n. z ap. ostp jednostka podziau w lasach SW, por. HE XV 139, czy susznie?563 W tym samym czasie zapisano n. lasku Stpne 17861788 HE IX 112.564 Jaglna, str., dzi nieistniejca, d. widra ( Wisa), pyna w dawnym pow. garwoliskim: fl u-vium Jaglna 1526 SHGMz(MK 41, 133); 1965 HW nr 351. 565 Pogorzelna, str., dzi nieistniejca lub obiekt bez nazwy, d. Brodwki ( Niestpwka Narew Wisa): torrente Pogorzelna 1534 SHGMz(Z 22, 332); a. 1965 HW nr 546.566 W tym samym czasie odnotowano n. m. Spolno, por. Sampohl 1326, Spolno 1565 NMPol (kartoteka).567 W tym samym rdle zapisana n. m. Chna/Kna (1344), por. NMPol IV 398, uznana za wtrn wobec n. w. H. Borek (1968: 77) natomiast opowiada si za pierwotnoci ojkonimu. 568 Rwnobrzmica n. m. notowana od XVI w., por. Basnia 1531 NMPol I 99.173(1971, pawi), Potoczna (17861788, potoczy, por. potok i potoczny toczcy si, kou-jcy, o miodzie pynny, cieky SW), Potoczny (2005)569, Przedzielna (1475, 19611970, przedzieli), Przna (1961, sprzc zczy w jednym zaprzgu par koni, wow; po-czy, sprzony; por. te dawne gw. sprzno gwatowno SGPKar), Rozkopna (1438, rozkopa), Skomielna (1365, skomle, skomli od XVIII w. piszcze, skowycze, ps. *skomliti ts.; pochodzenie dwikonaladowcze SEBor)570, Stupne (1846, stupa i SW), Szewna (1438)571, Wdno (2006, moe od wdzi owi na wdk SGPKar)572. Tu rwnie wczy naley dwie nazwy: Koona (1439) w dorzeczu Wisoki i Koonna w do-rzeczu Narwi, czone z czas. koni573. Sufi ks -n- jest take produktywny w tworzeniu hydronimw od wyrae przyimko-wych. Wczesn dokumentacj wyrnia si n. w. *Nasiedlna/Nosil(i)na (1436), dzi Na-sielna574, ktra uwaana jest za pierwotn w stosunku do n. miasta Nasielsk (por. RospSE-MiG 243, RymNmiast 158). Nazwa miejscowa wystpuje w tzw. falsyfi kacie mogileskim, noszcym dat 1065, ale powstaym zapewne w XII w., por.: Nasilzco (1065) XIII, Nosi-dlzk (1155) XV NMPol VII 354. Nazw wodn wywodzi mona od wyraenia przyimko-wego na siedle, z suf. -na (tak Borek 1968: 152), por. ps. *sedlo wie, pol. sioo, ale te *sedlo siodo, pol. siodo od XIV w. rodzaj zagbienia midzy dwoma wzniesieniami (SEBor), stp. przym. nasilny gwatowny, uciliwy, dokuczliwy, nieznony (Sstp). Rze-ka Nasielna jest jednym z wikszych obiektw w tej grupie (ponad 20 km), duszym jest Lubienka (ponad 40 km), pd. Zgowiczki, ktra wariantywnie okrelana bya jako Przed-polna (1884, przed polem). Pozostae hydronimy okrelaj obiekty mae, czsto ju nieist-niejce: Podchylne (1965, pod chyem : chy wychylenie, wygicie, krzywizna SW), Pod-grabna (1890, pod grabami), Pony (1787, po gu), Postawne (1846, po stawie), Przeno (17831784, bez dna), Uszczawne (17041725, u szczawy)575, Uszczawny (1890)576, Zakp-ny (17861788, za kp), Zgrna (1522, z gry)577. Wschodniosowiaskie cechy fonetycz-ne ujawniy si w nazwach: Zesilny (18491854, por. ukr. ap. seo wie, tu z przejciem * > i), Podhajny (17861788, ukr. haj mody las). 569 Potoczyny, pot., d. ok. 0,5 km, pd. Kronicy ( Dunajec Wisa), uchodzi na pn. od Hauszo-wej: Potok Potoczny XX w. Geoportal; Potoczyny, -yn 2006 HPol I 219. 570 Historycy identyfi kuj Skomieln z Bogdanwk (por. AtKr 293). Por. te n. wsi Skomelna (1581), dzi Skomielna Czarna NMPol (kartoteka). 571 Hydronim wywodzi si od archaicznej sow. podstawy *ev-/*av-/*ov- chwia si, rusza, por. stp. szawia rusza, pomyka, poszewny pochyy, pierwotnie bota i trzsawiska, chwiejcy si grunt HE XVIII 93; Borek 1968: 240.572 Wdno, pot., d. 3,99 km, ld. Bystrzanki ( Skawa Wisa), uchodzi w Bystrej: Wdno, -a 2006 HPol I 307. 573 Por. ps. *kloniti, *klon chyli, pochyla, zgina SEBor. W nazwach wystpuje wschodnioso-wiaski penogos. 574 Nasielna, str., d. 23,69 km, ld. Wkry ( Narew Wisa), przepywa przez Nasielsk: Noszilina fl uvius 1436 Zakr II nr 2068, 2178; rivuli dicti Noszylnya 1448 SHGMz(Z 14, 13v); Nassylyna 1462, 1472 SHGMz(MK 9, 8); torrens nosylnya 1511 SHGMz(Z 11, 521); Nosilina 1546 SHGMz(Z 7, 457v); Nasiel-na 1885 SG VI 924; Nasielna a. 1965 HW nr 560; Nasielna, -ej 2006 HPol I 182.575 W tym samym czasie notowana te n. ter. Uszczawne 17041725 HE IX 126127.576 Tu te las Uszczawny 1890 HE IX 127. 577 Zgrna, str., dzi nieistniejca, pyna w par. Stoczek, w dawnym pow. garwoliskim, na obszarze historycznego Mazowsza: fl uvii Zgorna 1522 SHGMz(AG 6885).174W tej grupie derywatw powinien si znale rwnie hydronim (dzi nieistniejcy) *Bochna/Bochnau578 (17901802), pd. Mtawy ( Wisa), wystpujcy w postaci zniemczo-nej, w ktrej niem. -au zastpio pierwotny suf. -na. H. Grnowicz (HE I 2) czy go z takimi toponimami, jak: Bochynia, Bochotnica, Bachorze, przytaczajc tylko potencjalne znaczenie ps. rdzenia *boch- zagbienie moczarowate, por. te ps. czas. *bachati, ap. boch (pocho-dzenia niemieckiego) tuw wou SpXVI oraz n. os. Boch (1453), Bochna (1425) SSNO. Hydronimy z suf. -n- pojawiaj si ju w XIII w., por.: Pirsna, Spolna; do koca XVI w. odnotowano 54 nazwy, ktre odnosz si do obiektw wodnych od dorzecza Du-najca, a po doln Wis. Najwikszy przyrost zapisw ma miejsce w w. XIX (30). Cieki identyfi kowane przez nazwy z suf. -n- to w wikszoci niewielkie obiekty, do 10 km (83%), najdusze Kisielina i Spolna maj powyej 40 km. Hydronimy powstae w procesie czystej onimizacji od przymiotnikw na -ny (z od-miankami rodzajowymi) to grupa okoo 200 nazw. Wrd hydronimw odonimicznych przyrostek -ny nie jest produktywny, tworzy jedynie kilkanacie derywatw od n. miejsco-wych, terenowych, a take osobowych.3.2.2.2. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -sk-Jak stwierdza K. Kleszczowa, przymiotnikowy formant -ski jest sufi ksem wyjtkowym. Stanowi pomost midzy klas nazw pospolitych a klas nazw wasnych topografi cz-nych [= geografi cznych U. B.] (2003: 24). Staropolskie przymiotniki z przyrostkiem -ski s derywatami od rzeczownikw osobowych, od nazw miejsc oraz od nazw geografi cz-nych. Formacje toponimiczne z sufi ksem -sk- na obszarze caej Sowiaszczyzny przeba-da wszechstronnie S. Rospond i wykaza, i w ojkonimii formant ten cechowaa znaczna ekspansywno (por. 1969: 387). Do zbioru odapelatywnych derywatw hydronimicznych z suf. -sk- zaklasyfi kowano 53 nazwy: 38 w rodzaju mskim, 14 w eskim i 1 w nijakim (bd w liczbie mnogiej). S to formy o odmianie zoonej, co wiadczy o pniejszym powstaniu tych hydronimw, podobnie jak nazw terenowych (por. Mznter 243), w czasie, kiedy odmiana prosta nie bya ju ywotna. W wikszoci s to derywaty odrzeczownikowe, od wyrae przyimkowych utworzono 6 nazw, od przymiotnikw 5, od imiesoww 2 i od czasownikw 2. Za pomoc przyrostka -ski/-ska uformowano nastpujce hydronimy: Bachorski (184954); Beczska (1395, beczcy)579, Dbrowski (1847, dbrowa), Dubrawski (17861788, ukr. dubrowa dbrowa, las, zagajnik SW; z hiperpoprawn zmian o > a), Gbiecka (1962, *gbiec, gbia), Gnojski (1963, gnj), Granska (1440, przym. grzski grzski lub stp. gra granica, obwd, obrb, znak graniczny Sstp)580, Kiski (1889, ukr. kin ko), Kipiel-578 Nazwa uwaana czsto za niejasn, por. w 11; Rzetelska-Felszko, Duma 1977: 20.579 Beczska, rz., ld. urawinki ( Ponka Wkra Narew Wisa), uchodzia naprzeciw Wronina: rivulum dictum Belczanszka 1395 KMaz I nr 124; rivulum dictum Belczan(s)ka (1506)1517 SHGMz(Kap. P. 50, 69v) (tu?). Lit.: SHGWy 45. 580 E. Bilut zapis Granska (1440)1456 SHGMz odczytuje jako *Grzska i czy z przym. grzski, por. HE X 112113. Przym. grzski, dawniej grzski taki, w ktrym si zapada, grznie, bagnisty ma tylko odpowiedniki wschsow. *grzk grzski, bagienny. Przymiotnik, tak jak i czasownik grzzn, w j-zyku polskim zawiadczony pno, w XVIIXVIII w., por. SEBor. Rzeczka pynie w pobliu historycznej granicy Mazowsza i Podlasia, co dopuszcza zwizek z ap. gra. Obie motywacje s prawdopodobne i obie 175ska (1533, kipiel topiel, to, wir, nurt SW)581, Krzywacki (17861788, krzywaczka ko-nica, krzywak laska u gry zakrzywiona, te przym. krzywy), Mostycki (17861788, ukr. mostyk, pol. mostek), Niedzielska (1234, nie dzieli), ski (17861788, g, g ka, cz-sto podmoka, zwykle w dolinie rzeki, poronita niekiedy krzewami SW), oski (1974, an), Obszarski (1845, obszar), Mochnacki (18491854, ukr. mochnaty mechaty), Rel-ska (1455), Rylska (1564, rya : ry), Sootwiski (1376, sotwina, ukr. sootwyna), Solski (1511, sl). Przyrostek -ski ju w okresie staropolskim mia warianty rozszerzone. Dla K. Klesz-czowej -w-/-ew- i inne elementy znajdujce si midzy podstaw a -ski to morfemy konek-tywne, ktrych rdem jest dublowanie przyrostkw przymiotnikowych (por. Kleszczo-wa 2003: 23). Jako formant zoony (podobnie jak -aski) traktowany jest przez autorw Gramatyki jzyka polskiego. Morfologia (Grzegorczykowa, Laskowski, Wrbel [red.] 1998: 495). W toponimii, zwaszcza mikrotoponimii, rozszerzony przyrostek -owsk-/-ewsk- by bardzo produktywny. Wyodrbni si na bazie derywatw od toponimw gwnie od-antroponimicznych na -owo, -ewo (por. Mznter 244) i czy gwnie z podstawami zako-czonymi na spgosk. Zarwno w mikrotoponimii, jak i w hydronimii wida jednak jego ekspansj w zakresie podstaw samogoskowych. Odnotowano nastpujce odrzeczownikowe nazwy wodne z suf. -owski/-owska: Bie-lowski (1512, biel), Czemerowski (17861788, ukr. czemerycja czemierzyca, rodzaj by-lin), Chwastowska (19611970, chwast), Cisowski (18491854, cis), Kaatkowski (17861788, koatka), Kimakowski (19371937, ukr. kymak pie drzewa), Klinkowski (17861788, klinek), ostryszowski582 (1961, gw. ostrysz odosobniony pagrek SGPKar), ukowski (1376, uk lub moe te od n. os. uka), Malinowski (1847, malina), Mynkow-ska (1961, mynek)583, Spilkowski (17861788, ukr. spilka kompania, towarzystwo), Staw-kowski (1630, stawek), wierczynowski (1990, wierczyna drewno wierkowe lub moe te nazw. wierczyna RymSEN), Wykrtowski (17861788 2 , od wykrt, zakrt w zna-czeniu potok silnie meandrujcy). W hydronimie Cybulawski (19341737, ukr. cybulja cebula, moe te n. os. Cebula) z dorzecza Sanu morfem -aw- zamiast -ow- wynika za-pewne z hiperpoprawnoci jzykowej. Nietypowa sowotwrczo jest n. w. Wierzchniowska (17861788, wierzchni grny), w ktrej na podstawowy przymiotnik sufi ksalny naoy si drugi przyrostek, take przymiotnikowy. Moliwe, i hydronim pochodzi od nienoto-wanej n. ter. lub m. *Wierzchniw.Od wyrae przyimkowych wywodzi naley hydronimy: Naborowska (1855, na bo-rze), dzi Naborwka, Nadolski (1845, na dole)584, Nagrski (1847, na grze)585, Nad Le-sowski (1846, nad lasem), wtrnie Nadlasowski, Przyrzecka (1786, przy rzece), Zgrska (1882, z gry).maj potwierdzenie w realiach terenowych. Wtrnie n. w. funkcjonuje jako drugi czon nazw miejscowych, por. oje-Grzko NMPol VI 352. 581 Kipielska, str., l. lub pd. Turki ( Wkra Narew Wisa), pyna koo Klukowa: torrentem Kypielskie 1533 SHGMz(Z 22, 110v); 1965 HW nr 559.582 Nagosowe - (= u-) jest protez, por. HE XII 111.583 Por. jednak n. m. Mynek 1961 HE XIV 50.584 Tu te zanotowano n. m. Nadole 1961 HE XIII 161.585 Por. te n. m. Nagrze, wystpujc wspczenie 1961 HE XIII 161162.176Inne warianty rozszerzone podstawowego przyrostka maj niewielk frekwencj. Su-fi ks -aski/-aska tworzy hydronimy gwnie (z jednym wyjtkiem) od rzeczownikw spgoskowych, co dokumentuj nastpujce nazwy: Berdiaski (1880, ukr. berdo wzg-rze), Dolaski (2006, d)586, Gbczaski (1962, *gbiec, por. gbocz miejsce ukryte w gbi, gboczki bardzo gboki), Potoczaska (1847, potok), Uboczaska (1962, gw. ubocz), Zarbczaski (17861788, zarbek dawna miara pola, ok. 24 morgi SW, pier-wotnie te las wyrbany). Pozostae zoone przyrostki o jednostkowej reprezentacji to: -nicki Olszanicer Bach (1847)/Olszanicki (1886, olsza), Poarnicki (1592, poar); -erski Zadudnierski (1964, zadudni); -iski Suszyskie (1421, suchy, ukr. suchyj). W powyszym zestawieniu dominuj hydronimy od podstaw topografi cznych, nielicz-nym tylko podstawom mona przypisa charakter kulturowy, por.: Granska, oski, Po-arnicki. Hydronimy z suf. -ski pojawiaj si od XIII w. Niedzielska (w dorzeczu Dunajca); w XIV udokumentowane s 3 nowe nazwy ukowski i Sootwiski w dorzeczu Sanu oraz Beczska na Mazowszu w dorzeczu Wkry. Do koca XVI w. odnotowano jedynie 11 nazw tego typu, pozostae pojawiaj si gwnie w XVIII, XIX i XX w. Rozmieszczo-ne s zwaszcza w czci prawobrzenej dorzecza od grnej Wisy a po Wkr na Mazow-szu, w czci lewobrzenej odnotowano tylko dwa obiekty w dorzeczu Pilicy. Najduszy obiekt omawianego typu, to Zgrska, dzi Zgrska Rzeka, rz. o d. 34,41 km, pd. Brenia ( Wisa). Niewiele jest hydronimw utworzonych od przymiotnikw na -ski w wyniku czystej onimizacji (okoo 50). W hydronimicznych derywatach sufi ksalnych przyrostek -ski wyka-zuje podobn produktywno. Jego ogromn ekspansywno wida natomiast w derywa-cji odonimicznej. Tworzy on ponad 400 hydronimw gwnie odtoponimicznych, a take odantroponimicznych, co uwarunkowane jest jego podstawow funkcj tworzenia przy-miotnikw przynalenociowych w odniesieniu do apelatyww; w wypadku derywatw odtoponimicznych mona mwi o funkcji przynalenociowo-lokalizacyjnej.3.2.2.3. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -ow-Przymiotnikowy przyrostek -ow(y)/-ew(y) kontynuuje swoje funkcje derywacyjne odzie-dziczone z prasowiaszczyzny w okresie staropolskim; tworzy zarwno przymiotniki od rzeczownikw pospolitych, jak i nazw wasnych. Podstawami przymiotnikw odapelatyw-nych s gwnie rzeczowniki konkretne, rzadziej inne, a nowo powstae przymiotniki pe-ni przewanie funkcje: materiaow, genetyczn i dzierawcz (por. Kleszczowa 2003: 7586). Monografi sufi ksu -ow- na podstawie materiau ojkonimicznego z obszaru Wiel-kopolski i Maopolski przedstawi w latach siedemdziesitych F. Nieckula (1971) i od tam-tego czasu nie powstao peniejsze opracowanie dotyczce tego przyrostka w toponimii. Autor wskazuje na trudnoci w rozstrzygniciu, czy w podstawach toponimw mamy do czynienia z apelatywami, czy z antroponimami. Takie wtpliwoci towarzyszyy klasyfi ko-waniu badanych hydronimw i nie zawsze mona orzec, czy konkretna nazwa wodna jest derywatem odapelatywnym (powstaym w procesie onimizacji rozszerzonej), czy odantro-586 Dolaski, pot., ld. Rusawy ( Rowy Sanoczek San Wisa), pynie midzy Pakoszwk i Strachocin: Dolaski, -ego 2006 HPol I 56. 177ponimicznym (powstaym w wyniku transonimizacji rozszerzonej), a take czy mamy do czynienia z derywatem od przymiotnika na -ow-, uformowanego na gruncie apelatywnym, czy te od rzeczownika z toponimicznym sufi ksem -ow-. Jeli przymiotnik motywujcy hydro nim by notowany w sownikach jzyka polskiego, to hydronim uznany zosta za for-macj powsta w wyniku czystej onimizacji (zob. III.2.2.). Jeli potencjalnego przymiot-nika rekonstruowanego na podstawie hydronimu leksykony nie zawieray, to hydronim uznany zosta za derywat sufi ksalny utworzony na gruncie onimii. Po przeanalizowaniu hydronimw, a take ich kontekstu onimicznego, pocztkowo duy zbir formacji z -ow- zosta do ograniczony (wikszo nazw przesunito do grupy hydronimw powstaych w procesie czystej onimizacji), a do grupy derywatw odapelatywnych z hydronimicz-nym sufi ksem -ow- zaliczono: 36 nazw rodzaju mskiego (w odmianie prostej i zoonej), 11 nazw rodzaju eskiego oraz jedn rodzaju nijakiego. Rodzaj gramatyczny eski bd mski ma zwizek z typem nazywanego obiektu. Cieki te miay niewielkie rozmiary, cz z nich wspczenie nie istnieje lub ich nazwy nie s notowane.Wrd nazw rzek z suf. -owa najwczeniej notowany jest hydronim *Linowa (1323)587. J. Udolph na podstawie najstarszych zapisw, odczytanych jako Liwona, uznaje nazw za staroeuropejsk, zwizan z rdzeniem ide. *leiu-/*lu- kapa (1990: 142). Lekcja taka bya od dawna kwestionowana, a waciwa brzmi Linowa588 (por. Babik 429430), co wskazuje na zwizek hydronimu z ap. lin ryba sodkowodna z rodziny karpiowatych (SW). Pozo-stae odrzeczownikowe nazwy wodne rodzaju eskiego to: Klenowa (1884, kle), Kyko-wa (14141425, kyk pie drzewa bez gazi SES), Mociskowa (1514, mocisko)589, S(i)arnowa (1505, sarna)590, Stawiskowa (1963, stawisko), Stawkowa (1514, stawek)591, oraz jedna nazwa od wyraenia przyimkowego Uwaowa (1847, u wau), a take hydronim o fo-netyce wschodniosowiaskiej Dubcowa (18771905, ukr. ap. dub, dem. dubec db). Formacje rodzaju mskiego reprezentowane s przez hydronimy: Bryjowy (17861788, bryja rzadkie boto SGPRei, por. te nazwisko Bryj, Bryja RymSEN), Buczkowy (1965, buczek), Cyrhlowy (XX w., gw. cyrhla, cerhla polana na miejscu wytrzebionego lasu, te nazwa osiedla powstaego na miejscu wytrzebionego lasu), Gronikowy (17861788, gronik), Przyporowy (17861788, przypor, przypr skaliste wzniesienie spadziste, skarpa skalista SW), Snozowy (17861788, snoza), wiatekowy (17861788, wiateko, por. te nazw. wiateko RymSEN), Zastajowy (17861788, por. huculskie zastajka szaas pastu-cha w grach), abowy (1964, aba). Derywaty od wyrae przyimkowych s reprezen-587 *Linowa/Linowna, dzi Struga, rz., pd. Rypienicy ( Drwca Wisa), wypywa z jeziora koo wsi Linne, uchodzi koo Dylewa: Liuona, Liuonam (!) 1323 Kuj 303; Liuonam (!) 1326 KMaz II 182; Di-lownica 1345 Kuj 312; Linowna 1352 Kuj 322; a. 1965 HW nr 644; Struga, -gi 1971 UN 183, 22. Lit.: Borek 1968: 129; Babik 429430. N. m. Linne, cho notowana ju w 1304 r. (ale w kopii z XVI w.), por. NMPol VI 119, chyba utworzona rwnolegle. 588 H. Borek (1968: 129, 372) pierwszy zapis opatruje wykrzyknikiem i za pierwotn uznaje form Li-nowna.589 Mociskowa, str., dzi nieistniejca, pd. Szczawianki ( Sona Wkra Narew Wisa): Mo-scziskowa 1514 SHGMz(Zakr 11, 609); 1965 HW nr 558. 590 S(i)arnowa, str., dzi nieistniejca, zapewne ld. Turki ( Wkra Narew Wisa): ad strugam Syarnowa 1505 SHGMz(Z 11, 319); 1965 HW nr 559 (tu?).591 Szczawianka, str., dzi zapewne obiekt bez nazwy, ld. Sony ( Wkra Narew Wisa): ad tor-rente Moscziskowa ad t. Stawkowa 1514 SHGMz(Z 11, 609); Stawkowa 1515 SHGMz(Z 21, 136); Scza-wianka 1534 SHGMz(Z 32, 450); a. 1965 HW nr 558. 178towane przez 3 nazwy: Zakopcowy (17861788, za kopcem), Podgrowy (1962, pod gr) oraz Przylaskowy (1529, przy lasku). Przymiotnikowy sufi ks -w by wyznacznikiem rodzaju mskiego odmiany niezo-onej. Odmiana ta ju w czasach najdawniejszych w przydawce bya zjawiskiem raczej rzadkim, od XVI w. spotykana jest wycznie w przymiotnikach z formantem -w, -in. W redniowieczu tak form miay przymiotniki dzierawcze od nazw osobowych oraz od rzeczownikw osobowych (por. Klemensiewicz, Lehr-Spawiski, Urbaczyk 1964: 325). Ponisze nazwy rzeczne z tym sufi ksem w wikszoci (z wyjtkiem dwu) posiadaj doku-mentacj dopiero od XVIII w. i wiadcz o toponimizacji formantu. Niekiedy autorzy mo-nografi i widz w nich derywaty dzierawcze od nazw osobowych, co jest moliwe (zwasz-cza K. Rymut, por. HE IX 13). Wydaje si jednak prawdopodobne, e toponimiczny suf. -w wystpuje tu w funk-cji strukturalnej. Dominuj formacje utworzone od rzeczownikw w znaczeniu oglno-topografi cznym: Mikiniw (1569, *mikinia : mikki + -ynia grzski, podmoky te-ren, pooony nad wod)592, Plkw (1961, plko); w tym zwizane z rolinnoci: Dempkw (17861788, dbek, dbek), Jabonw (17861788, jabo), Jesionw Wiel-ki (1589)/Jasionw (1643, jesion), Jasionw/Jasieniec (XIX w.), Jaworw (2006)593, Matonogw (17861788, gw. matong chwast kkol SGPRei), Osikw (17861788, 1847594, 1965, osika), Szantw (17861788, szanta rolina z rodziny wargowych SW), wirkw (1788, wierk)595, Rohoow (1643, pol. rogoa, ukr. rohoa); z faun: Kle-niw (1846, kle gatunek ryby lub emk. klen klon)596, Wilkw (17861788597 2 , wilk). Mona te do nich zaliczy nazwy: ajkw (17861788, ukr. ajka ajanka, te dial. pies HE XVII 142143) i Medwedziw (18491854 ukr. medwi ). Odnotowano rwnie kilka hydronimw od podstaw kulturowych; w niektrych ujaw-niaj si wschodniosowiaskie cechy leksykalne: Kokuczkw (1965, ukr. kokiczka drew-niana grzechotka), anw (18771905), Mostkw (1964, mostek)598, Mostw (17861788, most), Szyndw (17861788, pol. szyndel, szyngel gont, dachwka SW, ukr. gw. syngel), Tartakw (18491854, tartak). W nazwach wodnych z suf. -w trudno rozgraniczy de-rywaty odapelatywne i odantroponimiczne. Jeli poniszy hydronim uznamy za derywat odapelatywny, to ujawnia si tu dodatkowa funkcja przyrostka tworzcego hydronimy od przymiotnikw, por. Rychw (1846, rychy prdki, szybki, ruchliwy SW, ale te nazw. Rychy RymSEN). Niezbyt jasna pozostaje podstawa nazwy wodnej Odryjw (1847), no-towanej tylko w XIX w., ktr K. Rymut (HE XII 129) czy z czasownikiem odryja ry naokoo SW. Jedynym w tym zbiorze hydronimem rodzaju nijakiego jest nieistniejce dzi mazo-wieckie Orlikowo (1443)599 w dorzeczu Narwi. M. Biolik w podstawie nazwy wodnej widzi 592 Por. te n. m. Mikiniw 1961 HE XII 117.593 Jaworw, pot., d. ok. 3,5 km, pd. Kabatek ( Dunajec Wisa), uchodzi midzy Kabatkami a Zawodziem: Jaworw, -owa 2006 HPol I 96.594 W tym samym czasie wystpuje n. m. Osikw 1847 HE XIII 170171.595 Wspczenie odnotowano te n. ter. wierkw 1990 HE IX 122; Mrzek 1990: 192.596 Por. te n. ter. Kleniowa 18461901 HE XIII 106. 597 W tym samym czasie odnotowana n. ter. Wilkow 17861788, wtrnie Wilkwka, por. HE XII 221.598 Por. te n. ter. Mostkw 1964 HE IX 73. 599 Notowana rwnie miejscowo Orlikowo powstaa nad t rzeczk, por. NMPol VIII 142.179antroponim Orlik (por. HE XIX 143), bardziej prawdopodobne wydaje si jednak pocho-dzenie n. rz. od ap. orlik, z suf. -owo. Jak wynika z powyszego przegldu, przyrostek -ow- w hydronimii nie jest zbyt pro-duktywny (48 nazw). Wrd wymienionych formacji zwraca uwag utrzymanie form od-miany niezoonej, a take w wielu wypadkach oderwanie form rodzajowych od konteksto-wych terminw hydrografi cznych, co wiadczy o toponimizacji formantu, zwaszcza -w. W toponimii, oprcz podstawowej funkcji tworzenia nazw od rzeczownikw apelatywnych i antroponimw, ujawnia si dodatkowa waciwo tego przyrostka derywowanie nazw od wyrae przyimkowych (por. Nieckula 1971: 369370); w badanym materiale odnoto-wano 3 takie hydronimy: Zakopcowy, Podgrowy, Przylaskowy.3.2.2.4. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -in-Przyrostek -in- w okresie staropolskim tworzy na gruncie apelatywnym niewiele derywa-tw (15), duo wicej odnotowano antroponimw dzierawczych od nazw osobowych, za-mieszczonych w Sowniku staropolskich nazw osobowych (250). Byo to zdeterminowa-ne dominujc dzierawcz funkcj tego sufi ksu, wystpujcego licznie rwnie w nazwach miejscowych. Funkcja toponimiczna formantu zostaa przebadana w monografi i F. Nieckuli, dotyczcej maopolskich i wielkopolskich ojkonimw (1971). Na kilkanacie staropolskich przymiotnikw z tym przyrostkiem wikszo stanowi derywaty od rzeczownikw osobo-wych, z wyjtkiem dwu: jaskczyn nalecy do jaskki i szawin zwizany z szawi (Kleszczowa 2003: 6264). Te dwa staropolskie przymiotniki wyznaczaj dwa wyrane pola semantyczne podstaw hydronimicznych: pole zwizane z faun: Czerwin (1847, czerw ro-bak), Ruchlin (1888, ruchla winia SW), Wgorzyn (1965, wgorz) oraz pole zwizane z fl or: Kostrzyn (1436, kostra, kostrzewa rolina trawiasta Sstp), Smereczyn/Smereczny (1846, smrek wierk, emk. smerek, przym. smereczny), dzi Smereczek, pd. Popradu w do-rzeczu Dunajca. Ze znaczeniem topografi cznym podstawy zwizana jest odrzeczownikowa n. w. Babin (1880, baba, ale w uyciu metaforycznym, por. te przym. babin) oraz nazwa motywowana wyraeniem przyimkowym Zaszronin (1439, za szreniem < szre stwardniaa, zmarznita po odwily skorupa na niegu; drobna kra na potokach SGPKar). Podstawy motywacyjne o znaczeniu kulturowym maj nazwy *Dziechcin/Diechtin (1775, dziegie, dzieche smoa z brzozy SES), dzi Dziechcinka oraz Pradlin (1449, gw. prado stoek, na ktrym kobiety przy rzece pior SGPKar), wtrnie Prada. Wszyst-kie te nazwy wodne maj form rodzaju mskiego. Wyjtkowo wystpuje w rodzaju nija-kim hybryda batycko-polska Lidzino (1965), d. Biaej ( Supral Narew), zaadapto-wana przy uyciu suf. -ino. M. Biolik (HE XIX 108) wywodzi n. od bat. rdzenia *lid-, por. lit. ldyti karczowa las; sta na deszczu : lti la SESmocz 350, 360.Jak wynika z powyszego przegldu, nazwy z przyrostkiem -in tworz zbir niewielki. Notowane s od XV w. i okrelaj obiekty pooone gwnie w dorzeczu grnej Wisy po San. Ich pna dokumentacja i wystpowanie w odmianie prostej wiadczy porednio, i do sufi ksacji nie doszo na gruncie apelatywnym, lecz hydronimy zostay utworzone przy uyciu toponimicznego suf. -in o funkcji strukturalnej. Udzia sufi ksu -in w tworzeniu hydronimw odonimicznych jest nieco wikszy, ale nie jest to przyrostek produktywny w nazwach wodnych. 1803.2.2.5. Derywaty hydronimiczne z sufi ksem -an-Przymiotnikowy formant -an(y) (< *-n-) tworzy w okresie prasowiaskim przymiotni-ki odrzeczownikowe, gwnie materiaowe. W okresie staropolskim zanotowano niewiele formacji tego typu. S to derywaty od rzeczownikw konkretnych o znaczeniu materiao-wym, dzierawczym, a poowa z nich miaa w tamtym okresie dublety sowotwrcze (por. Kleszczowa 2003: 6061). Mona go rwnie uzna za sufi ks wyposaony w funkcj topo-nimiczn, co egzemplifi kuje mazowiecki materia mikrotoponimiczny (por. Mznter 253), brak natomiast takich przykadw wrd nazw terenowych ze lska Cieszyskiego (por. Mrzek 1990). W dorzeczu Wisy w formant hydronimiczny jest sabo reprezentowa-ny, tylko przez 9 nazw, gwnie o charakterze topografi cznym: Kozianny (18491854, ko-za)600, Pagorzany (17861788, pagor), Sikorczana (1846, sikorka601), Sikorczany (1964)602, Stodoczany (2006, stodka), Studzianczany (17861788, studzianka)603, Szczytowcza-ny (17861788, *szczytwka : szczytowy), Zarbczany (17861788). W grupie tej zwraca uwag nazwa utworzona od ap. pochodzenia rumuskiego: Strunana (1965, emk. strunga maa brama w zagrodzie), okrelajca dopyw Mostyszy w dorzeczu Dunajca (HE XIII 243). W przedstawionym materiale waciwie brak form eskich, z wyjtkiem n. Sikor-czana, ktra jednak wtrnie zmienia posta na msk. Ma to zwizek z typami identyfi ko-wanych obiektw, ktrymi s potoki pynce w terenach grskich i podgrskich w dorze-czu Soy, Skawy, Dunajca i Sanu. Niejednoznaczn motywacj ma n. Tymionczany/Tynionczany (17861788), dzi Ty-nianka, pot. o d. 4,72 km, pd. Soy. J. Udolph (1979: 417), nie znajc najstarszego zapi-su, wie j z podstaw *tyn, *tynja. K. Rymut natomiast czy nazw z ap. tymianek, te z *tymiano bagno, boto, przytaczajc jednoczenie n. lasu Tynionka (18771905), ktra teoretycznie moga fundowa hydronim (HE IX 125). Odapelatywne przymiotniki z sufi ksem -any stay si podstaw ponad 20 hydronimw powstaych w wyniku czystej onimizacji i kompozycji; tu rwnie dominuj formy mskie, nieliczne eskie maj star dokumentacj. Ten przymiotnikowy przyrostek tworzy take kilka hydronimw odonimicznych, notowanych w XIX w. Hydronimy na -any, -ana zgru-powane s wycznie w czci prawobrzenej dorzecza Wisy po San. 3.2.2.6. Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufi ksami przymiotnikowymiW badanym dorzeczu odnale mona pojedyncze hydronimy o charakterystyce przymiot-nikowej z innymi sufi ksami. Sufi ks -owaty uformowa nazwy: Barwinkowaty (17861788, barwinek), Berdowaty (17861788, ukr. berdo wzgrze), Bucznikowaty (18391840)604, Szypowaty (19341937, por. ukr. szypot miejsce z szumic wod, szum wody). 600 Posta Kozianny traktuj jako derywat z suf. -any, z podwojonym -n-.601 Moliwa te motywacja odonimiczna, por. n. m. Sikorczana 1846, n. ter. Sikorczany Wierch, Sikor-czana Mlaka 1846 HE IX 128.602 Tu rwnie n. ter. Sikorczany 1964 HE IX 103.603 W tym samym czasie zanotowano n. ter. Studzianczane 17861788 HE IX 115, a wspczenie n. ter. Studzianka (Geoportal), co nieco osabia motywacj odapelatywn hydronimu. 604 Bucznik, pot., d. Gahury ( Wisa), uchodzi na zach. od Wisy-Obaca: Bucznikowaty B. 18391840 MpFran(6/XII); Bucznik, -a 2006 HPol I 25. 181Niewiele wicej jest nazw wodnych od przymiotnikw z sufi ksem -aty, -owaty powsta-ych w procesie czystej onimizacji (8 obiektw notowanych w dokumentach w XIX w.), a jedyn odtoponimiczn nazw jest Woosaty. Hydronimy od przymiotnikw na -aty, -owaty oraz utworzone za pomoc tych sufi ksw stanowi grup marginaln. Jednostkowo ujawni si te hydronimiczny sufi ks -isty: Iczysty (17861788, przym. iki zawierajcy w sobie i : i szlam, glina, boto SW). Sporadycznie spotykamy hydro-nimy od przymiotnikw na -isty powstae w procesie czystej onimizacji: Kamienista, Ska-listy, Urwisty. Wrd nazw odonimicznych ujawniy si tylko 2 z takim sufi ksem: Skaliste (1846), n. ponowiona z notowanego w tym samym czasie ojkonimu Skaliste (tu o zalicze-niu do transonimw zadecydowa rodzaj gramatyczny), w dorzeczu Raby, oraz Jemielisty (1525), w dorzeczu widra, od n. m. Jamielne, notowanej rwnie w XVI w., z suf. -isty i derywacj dezintegraln. Pojedyncz nazw wodn od ukraiskiej podstawy utworzy suf. -iwy: Trostiwy (18491854, ukr. tros trzcina). Hydronimy sufi ksalne s drug co do liczebnoci wrd odapelatywnych nazw wodnych klas, do ktrej zaliczono 1757 potamonimw. Mozaik formantw hydronimicznych kon-stytuuje ponad 40 przyrostkw hydronimicznych o zrnicowanym stopniu produktyw-noci.Nazwy wodne o charakterystyce rzeczownikowej reprezentowane s przez 1508 jed-nostek nazewniczych. Powstay one z udziaem ponad 30 sufi ksw, przy czym mniej ni poowa spord nich funduje powyej 10 derywatw. Nazwy o charakterystyce przymiot-nikowej to 249 derywatw tworzonych przez 8 sufi ksw i tylko 3 spord nich kreuje wicej ni 10 hydronimw. Tabela 1 przedstawia rozwj produktywnoci poszczeglnych formantw w cigu wiekw, a wykresy 1 i 2 obrazuj tendencje rozwojowe 4 najbardziej popularnych przyrostkw rzeczownikowych i przymiotnikowych.Wrd sufi ksw rzeczownikowych produktywnoci w hydronimii odapelatywnej do-rzecza Wisy wyrniaj si 4 przyrostki: -ka, derywujcy nazwy 557 obiektw, -ica 336, -ik 157 i -ec 156. O ile produktywno suf. -ik oraz -ec utrzymuje si na podobnym po-ziomie, to suf. -ica oraz -ka konkuruj ze sob. Wykres 1 obrazuje aktywno nazwotwr-cz sufi ksu -ica i jego przewag nad sufi ksem -ka w redniowieczu. W w. XVI udzia obu przyrostkw w tworzeniu odapelatywnych nazw rzek jest podobny, w pniejszych stule-ciach natomiast wzrasta produktywno sufi ksu -ka. W XVIII w. uzyska on przewag, kt-ra si utrzymuje w wiekach pniejszych.Nazwy wodne utworzone za pomoc sufi ksw przymiotnikowych stanowi zbir znacznie mniejszy ni derywaty powstae z udziaem przyrostkw rzeczownikowych. Naj-czciej uywanym od XIII w. a po wspczesno jest suf. -n-, ktry derywuje nazwy 123 obiektw. Produktywno suf. -sk-, tworzcego hydronimy nazywajce 53 obiekty, oraz -ow-, derywujcego nazwy 48 obiektw, utrzymuje si na podobnym poziomie w poszcze-glnych stuleciach. Udzia innych sufi ksw jest marginalny.182050100150200250300XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XXsuf. -ka suf. -ica suf. -ik suf. -ecWykres 1. Produktywno sufi ksw rzeczownikowych 05101520253035XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XXsuf.n suf.sk suf.ow suf.inWykres 2. Produktywno sufi ksw przymiotnikowych183Tabela 1.XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX RazemHydronimy z su-fi ksami rzeczow-nikowymi3 29 76 177 151 27 182 295 568 1508suf. -ka 1 7 57 43 7 37 122 283 557suf. -ica 1 18 39 72 42 4 25 47 88 336suf. -ik 2 8 9 21 6 32 31 48 157suf. -ec 2 1 10 14 4 43 37 45 156suf. -ina 4 8 9 5 1 7 7 8 49suf. -nia 1 5 5 4 4 9 28suf. -awa 1 1 4 5 2 2 7 6 28suf. -ak 6 5 15 26suf. -j- 2 3 3 5 3 8 24suf. -e 2 3 6 11 22suf. -ek 1 1 4 7 8 21suf. -ch- 1 1 1 4 3 11 21suf. -isko 1 2 4 3 8 18suf. -ynia 1 3 3 2 1 1 5 16suf. -- 1 2 2 4 9suf. -l- 2 1 3 3 9suf. -acz 2 1 4 7suf. -sz- 1 1 1 3 6suf. -izna 2 2 4suf. -icz 1 1 1 3suf. -dza 1 1 2suf. -or 1 1 2suf. -ca 1 1 2suf. -- 1 1 2suf. -iszcze 1 1suf. -o 1 1suf. -rz 1 1Hydronimy z su-fi ksami przy-miotnikowymi 3 13 26 35 3 59 63 47 249suf. -n- 2 9 18 25 1 20 30 18 123suf. -sk- 1 3 3 4 1 13 15 13 53suf. -ow- 1 2 6 1 18 10 10 48suf. -in- 3 1 4 2 10suf. -an- 4 2 3 9suf. -at- 2 1 1 4suf. -ist- 1 1suf. -iwy 1 1Razem 3 32 89 203 186 30 241 358 615 17571843.3. Derywaty od wyrae przyimkowych Derywaty od wyrae przyimkowych zarwno na gruncie apelatywnym, jak i onimicznym traktowane s rnie, dotyczy to sposobu derywacji i klasyfi kowania tych struktur syntak-tycznych bd jako compositw, bd jako osobnych formacji605. Na gruncie apelatywnego sowotwrstwa synchronicznego wyrnia si t formacj jako odrbn klas (por. Grze-gorczykowa, Puzynina 1998: 451453), za w opracowaniach hydronimicznych nazwy od wyrae przyimkowych omawiane s wrd compositw (por. Duma 1999a: 139). W do-rzeczu Wisy odnotowano 114 derywatw od wyrae przyimkowych powstaych w pro-cesie derywacji paradygmatycznej, natomiast derywaty sufi ksalne (aby nie mnoy po-dziaw) zostay umieszczone w grupie potamonimw sufi ksalnych (zob. III.2.1 i 2.2.), a hydronimy od wyrae przyimkowych zawierajcych onim przedstawione zostan w pla-nowanej czci 2 dotyczcej transonimizacji606. Najstarszym potamoniem utworzonym od wyraenia przyimkowego jest *Wzlecza/Zlecza (1345) w dorzeczu Pilicy607; jednoczenie jest to najduszy ciek w tym typie nazw ponad 20 km. Pozostae nazwy mona podzieli na kilka podgrup ze wzgldu na sposb substantywizacji. Derywaty zachowujce paradygmat rzeczownika, ktry tkwi w podstawie, to: Mi-dzygro (1962), Migrd608 (1962), Odstawek (1962), Podstaw (1880), Zadzia (17861788, 1965), Zamost (17861788), Podkopalina (1961), Podrzeczka (19611970), Podzarba (18491854, gw. zarba zacios na drzewie), Zamagura (18491854). Do derywatw od wyrae przyimkowych wczy mona rwnie hydronim Zbrza (1551, por. ps. *dbra wwz, parw, rw, dolina Sps)609 i *Zbrzyca/Sbritze Fl. (ok. 1830, por. ps. *dbrica jar, parw Sps)610. Mogyby to by rwnie derywaty od odpowiednich apelatyww (bez przyimka), gdy rdze *dbr(a) mia nowszy wariant *dbr (Sps 148149) i Z- moe wskazywa na afrykatyzacj > > z (br- > br- > zbr-). W formie pluralnej wystpiy hydronimy zawierajce gwnie przyimek midzy, a take pod i za: Midzykody (1961), Midzypotoki (17861788, 1964 3 ), Midzyrowy (19611970), Podgrki (17861788), Podmrasznice (1846, gw. mranica), Zafl adry (1888, fl adra kawaki materiau odstraszajce wilki). Trzy nazwy zmieniy paradygmat rzeczow-nika z mskiego na eski: Przyga (1882, g), Przywirza (14701480, wir), Za Stawka (1845, stawek). Pisowni rozdzieln maj nazwy zachowujce w podstawie paradygmat rze-czownika, zarwno singularny, jak i pluralny: Na Kty (1962), Na Piaski (1934), Na Stawki 605 Przegld uj i interpretacji tego typu derywatw daje S. Tomaszewska (1996: 2223).606 Nie mona jednak i w wypadku prezentowanych w tej grupie hydronimw wykluczy porednic-twa nienotowanych nazw terenowych jako ogniwa derywacyjnego. 607 J. Duma (1999a: 141) wywodzi od n. wyraenia *vz la koo leszczy, leszczyny. Pniejsze formy nazwy Zlecza (1345), Zwlecza (1434) powiadczaj metatez przyimka po zaniku jeru oraz uprosz-czeniem > .608 Tu dodatkowo nastpi skrt morfemiczny *Midzygrd > Migrd, polegajcy na zaniku czci przyimka. Zanotowano te n. ter. Migrd 1964 HE XIII 148;609 Nagosowe z- byoby pochodzenia przyimkowego, por. z D(e)brzy > *Zbrzy, podobnie jak w n. Zbrzyca.610 Zbrzyca, rz., d. 48,77 km, przepywa przez jez. Sarnowiec Wielki ( Brda Wisa): Sbritze Fl. ok. 1845 MpRey nr 31; Zbrzyca a. Zbryca (!) a. Zbrycza (!) a.? Dybrzyca a.? Sbritze l 1965 HW nr 675; Zbrzyca, -y 2006 HPol I 327. 185(1789), Pod Brzeszki (17861788), Pod Hale (1934, 1965), Pod Grapa (1846), Pod Kamie (17861788 2 ), Pod Olesie (1965), Pod Sihla (1846), Za Pasieki (1847), Za Zastawy (1949). Odrbn podgrup stanowi nazwy od wyrae przyimkowych, z rekcj podyktowa-n przez przyimek. Struktury te s do liczne (64 nazwy) a najczciej wykorzystywa-ny jest w nich przyimek nad (12) i pod (16). Dwie nazwy pisane s cznie: Podbrze-ziem (1983), Podpodziaem (1931), pozostae rozdzielnie: Do Gronia (1965), Do Roztoki (1934), Koo Mocedliska (1846), Na Bialisku (1964), Na Dolink (1882), Na Granicy (1965), Na Kamieniu (1964), Na Podbrzeu (1845), Na Przygrzu (17861788), Na Przy-kopie (1964), Na Stoc(z)ech (14141425)611, Na rodku (Wsi) (19541960), Na Wapiennicy (17861788), Na Wgorzach (1988), Na Zagrodach (1964), Nad Drgiem (1965), Od Do-lisk (17861788), Od Lasu (17861788, 1971), Od Polany (17861788), Od Szkoy (1974), Pod Grabnikami (17861788), Pod Jaworzyn (1934), Pod Kopaniami (1964), Pod Kopa-niem (17861788), Pod azem (18491854), Pod Mastercem (17861788), Pod Olszank (18491854), Pod Pazin (1965), Pod Polank (17861788), Pod Posuch (1966), Pod Sosnami (17861788), Pod Trzeni (17861788), Pod Ubocz (17861788), Przy Drodze (1972), Spod Bryszcza (17861788), Spod Kaduba (1965), Spod Przegibu (1964), Spod Leszczynek (17861788), U Gocica (1931), W Ciemnym (1962), W Jamie (17861788), W Kale (1966), W Rudym (19611970), W Smugach (19611970, 1973), W Solniskach (1846), Z Bani (1964), Z Budziny (1964), Z Gaju (19611970), Z Lasu (1965), Z Leszczyn (1965), Za Dworem (1965), Za Karczm (18491954), Za Myskiem (1962), Za Mostem (1965), Za Wodu (1965). Cztery potamonimy s bardziej rozbudowane; element nominalny jest tu zestawieniem: Nad Kobyl Wod (1447), Od Smrecznej Polanki (17861788), Pod Suchym Dziaem (1643), Pod Zimn Wod (1990).Wrd hydronimw od wyrae przyimkowych s rwnie nazwy posiadajce wschod-niosowiaskie cechy fonetyczne i leksykalne: Zahrabnik (18491854, ukr. hrabnyk grab-nik), Za Potik (1965, emk. potik potok), Mede Potoki (19341936, 1949 2 , 1965, ukr. mede midzy), Mee Potoki/Medepotoki (1985), Pod Diem (1965, ukr. dil dzia), Za Horbem (1965, ukr. horb garb), Za Tyni (18491854, ukr. tyn, tynnja ogrodzenie lub tyna boto).Hydronimy od wyrae przyimkowych pojawiaj si w rdach od XIV w.; por. Zbrzyca. Do koca XVI w. powiadczono jedynie 5 takich nazw identyfi kujcych cieki rozmieszczone w czci lewobrzenej dorzecza Wisy od Zabierzowa po dorzecze Pilicy w Maopolsce, a w czci prawobrzenej tylko w dorzeczu Narwi na Mazowszu. W XVII w. udokumentowany jest jeden obiekt w dorzeczu Sanu, w wiekach pniejszych powsta-j nowe nazwy, ktre dotycz w wikszoci obiektw w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San (XVIII w. 25, XIX 20). Ponad poowa nazw przyimkowych (63) zostaa zanotowana dopiero w w. XX, rwnie gwnie w czci prawobrzenej po San, 1 nazw odnotowano w dorzeczu Wieprza, 5 w dorzeczu Narwi, a jedynie 4 w czci lewobrzenej dorzecza Wisy po Pilic.Aktywno poszczeglnych przyimkw w strukturach nazewniczych przedstawia si nastpujco: pod 33, za 17, na 15, midzy (wraz z ukr. mee, mede) 13, od, w, z po 7, pozostae, takie jak: nad, przy, popod, spod, do, koo, u, wystpuj sporadycznie. 611 Zapis z HW nr 464 Na stocech, umieszczony w hale Brzozwka w HE XIX 28, odnosi si raczej do Brzozwki, d. Klimaszownicy, por. Jurkowski 1964: 46.186 Przyimki najczciej wyraaj relacje przestrzenne wobec obiektw o charakterze topogra-fi cznym (74%), w mniejszym stopniu wobec obiektw powstaych wskutek dziaalnoci czowieka (26%). 3.4. Hydronimy komponowaneHydronimy komponowane stanowi pokany zbir nazw tej kategorii onimicznej. Nazwy jednoskadnikowe o duym walorze funkcjonalnoci s czstsze, ale composita znacznie uzupeniaj ten zasb, przeciwdziaajc homonimii nazewniczej i zwiekszajc funkcjo-nalno identyfi kacyjn (por. Mrzek 1990: 9395). Nazwy wieloskadnikowe to gw-nie przeniesienia gotowych apelatywnych struktur syntaktycznych do kategorii nazw wasnych, ale ich powstanie, oprcz identyfi kacji, uwarunkowane byo potrzebami dyfe-rencjalnymi w sferze obiektw wodnych. Kreacja zestawie o potencji onimicznej miaa wic charakter zoony identyfi kacyjno-dyferencjalny. W fazie prenominacyjnej odbywa si proces wyboru podstawy motywacyjnej, uzupenianej o dodatkowy skadnik leksykalny o walorach odrniajcych. Struktury te, zanim stay si propriami musiay przez pewien czas pozostawa w strefi e przejciowej w celu weryfi kacji i regulacji ich funkcjonalnoci przez istniejcy system onimiczny. 3.4.1. Zrosty W dorzeczu Wisy odnotowano ogem 8 potamonimw o strukturze zrostw. Najczciej s to formacje o charakterystyce przymiotnikowo-rzeczownikowej: Biaystok (14141425 3), Turzaka (1436), Szadykierz (1966), liczebnikowo-rzeczownikowej: Trzywody (1965), oraz rzeczownikowo-rzeczownikowej: Koniecpole (18491854), Kluczwoda (1887). Na uwag zasuguj dwie nazwy hybrydalne: redniowieczna hybryda batycko--polska Puzistok (1416), pochodzca od lit. pas ryba, kle, jazgarz lub pzas mty, osad; mu, szlam, boto VanagasLH 270, i od pol. ap. stok612 oraz hybryda niemiecko--polska Szpilpotok (1965), por. niem. Spiel gra, zabawa i pol. potok. Nazwy w formie zro-stw nie stanowi typu produktywnego w toponimii, w tym w hydronimii, pojawiaj si w rdach od XV w. na Mazowszu w dorzeczu Narwi (5 obiektw) oraz pniej, w XIXXX w., w dorzeczu grnej Wisy: wrd dopyww Sanu (3), Wisoki (1), Rudawy (1), te w czci rodkowej dorzecza w pow. opatowskim. Wszystkie te cieki s niewielkie, cz nazw wspczenie nie jest notowana. 3.4.2. ZoeniaWrd ponad 20 hydronimw w formie zoe dominuj postaci z interfi ksem -o-, z pierw-szym czonem utworzonym od przymiotnikw okrelajcych cechy wody czy te koryta i drugim czonem pochodzcym od rzeczownikw, najczciej od hydroleksemw typu woda, rzeka, d: Biaowoda (1880), Bystrotok (1963, tok ciek, pynicie), Czarno woda 612 Traktuj te nazw jako zrost, cho niewykluczone, e jest to zestawienie (por. Rzetelska-Felesz-ko 1999: 265), podobnie jak pozostae redniowieczne mazowieckie hydronimy tu wymienione (Biaystok, Turzaka).187(1882), Dobrowoda (1468, 1516, 1970), Krzyworzeka (1965), Suchod (14701480), Sud (< *Suchod, 17861788), Suchorzeczka.(1965), Twardorzeczka/Twardorzycka (17861788), Zimnowoda (1895) i inne, jak: Szadokierz (1966), *Wieladebrza/Wielebrza (17861788). Jedno zoenie ma posta plurale tantum: Suchodoy (18491854). Nazwy te nie wykazuj zauwaalnego zrnicowania geografi cznego, spotykamy je czsto w dorze-czu grnej Wisy, rzadziej rodkowej, a po dorzecze Narwi. W dorzeczu Sanu odnotowano 2 hydronimy o fonetyce ukraiskiej: Balotecz (19341937, ukr. tecz rzeka, potok) i Czor-notycz (17861788, ukr. czornyj czarny i tecz).Frekwencj wyrniaj si nazwy w postaci zoe rzeczownikowo-czasowniko-wych: Konotop (1342613), Konotopa (1401, 1519), Koniotopia (1570)614, z formantem pa-radygmatyczno-interfi ksalnym615, inne to: winoryja (1970), Swynoryja (1888, z fonetyk wschodniosowiask), dzi Rzeczyca, w dorzeczu Bugu. Odnotowano take jedno zoe-nie przyswkowo-czasownikowe: Noworycie (1533, nowo ryty : ry), a do zoe cza-sownikowo-rzeczownikowych zaliczy mona 2 nazwy: Braskoacha (1939)616 i Wiartod (1532)617, cho motywacje czce pierwsze czony z czasownikami s w ich wypadku nie-zbyt pewne i nie cakiem przekonujce. Za zoenie motywowane przez dwa rzeczowniki uzna naley stary hydronim Krzynowoga (1397)618. 3.4.3. ZestawieniaPotamonimy zestawione stanowi w dorzeczu Wisy zbir ponad 1000 jednostek nazew-niczych, reprezentowanych najczciej przez struktury dwuczonowe: przymiotnikowo--rzeczownikowe (dominujce) lub rzeczownikowo-przymiotnikowe, imiesowowo-rze-czownikowe, liczebnikowo-rzeczownikowe, rzadko przymiotnikowo-przymiotnikowe i rzeczownikowo-rzeczownikowe oraz zestawienia z wyraeniem przyimkowym. Rze-czowniki stanowice czon konstytutywny tych zestawie s najczciej terminami hydro-grafi cznymi, a czony okrelajce przymiotnikami, rzadko imiesowami oraz liczebnika-613 H. Grnowicz (1988: 31) uznaje hydronim za ponowiony z n. bagna, ta jednak notowana dopiero wspczenie.614 Dzi Potok Kaszowski; identyfi kacja za AtKr 291. 615 Badacze dopuszczaj istnienie apelatywu konotopa bagno na drodze, miejsce, gdzie ton konie (por. SEBa I 783, te esiw 1972: 12), wtedy byyby to potamonimy powstae w wyniku czystej onimi-zacji lub derywacji paradygmatycznej. 616 Czon pierwszy Brask- zwizany zapewne z ps. *brsk/*brzk przedwit, rozwidnienie; przy-kry cierpki smak, por. te czas. brskati, brzgati zaczyna wita; nabywa przykrego smaku (Sps), czon drugi od ap. acha odnoga, cz rzeki od gwnego koryta oddzielajca si i znowu pniej czca si z rzek, por. HE XIX 26. 617 Moe od czas. wierci (si) i od ap. d, por. HE III 84.618 Ulatwka, rz., d. 25,10 km, pd. Orzyca ( Narew Wisa), we wsi Ulatowo-Sabogra: riw-lum Crzinowloga (1397, 1445)1456 SHGMz(MK 3, 315315v); super fl uvio Krzinowloska 1427 MkM I nr 514; Krzynowoga XVI AtMz 248; R. Swiniarka 1839 MpKwat IV 1; winiarka al. Ulatwka 1890 SG XI 703; winiarka a. Ulatwka 1965 HW nr 542; X a. 1965 HW nr 542; Ulatwka, -ki 1972 UN 140, 23; Ulatwka, -i 2006 HPol I 302. Zoenie od *krin-, jak w krynica/krzyni-ca rdo, zdrj, strumie oraz od *volga nasycenie wod, wilgotno, gw. z pn. Mazowsza vlyga ba-gno, woga wilgo, wilgotna, yzna gleba, a wic strumie, ktry pynie przez podmok, yzn gleb. W XV w. pojawia si n. wsi Krzynowoga, wtedy rz. przybraa n. przymiotnikow: Krzynowoska. Identy-fi kacja redniowiecznej Krzynowogi z Ulatwk za AtMz 248.188mi. Podstawy motywacyjne zestawie s w wikszoci homogeniczne z ju omawianymi podstawami hydronimw jednoskadnikowych619. W zestawieniach hydronimicznych jest rwnie dostrzegalna polireferencjalno i ta cecha zostaa uwzgldniona przy prezentacji materiau. Najliczniejsz formacj wrd hydronimw komponownych s zestawienia dwuskad-nikowe (dwuczonowe) o podstawach: rzeczownik (S) + przymiotnik (A) lub przymiotnik (A) + rzeczownik (S). Wystpuj rwnie zestawienia o bazach: rzeczownik (S) + imiesw (P) lub imiesw (P) + rzeczownik (S);rzeczownik (S) + liczebnik (N) lub liczebnik (N) + rzeczownik (S); przymiotnik (A) + przymiotnik (A);rzeczownik (S) + rzeczownik (S). Wrd zestawie trjskadnikowych (ktre nie s zbyt czste) dominuj formacje od podstaw:rzeczownik (S) + wyraenie przyimkowe zawierajce rzeczownik (p + S);przymiotnik (A) + przymiotnik (A) + rzeczownik (S). 3.4.3.1. Zestawienia dwuczonoweZestawienia typu S + A lub A + SW formacjach o tym modelu wyrnione zostay 2 podgrupy na podstawie semantyki pod-staw rzeczownikowych: zestawienia z rzeczownikiem o charakterystyce topografi cznej S(top.) i kulturowej S(kult.). W obrbie modelu S(top.) + A i S(kult.) + A zrnicowaniu semantycznemu podlegaj rwnie przymiotniki: topografi czne A(top.) i kulturowe A(kult.)Model S(top.) + ACzon Potok, Potoczek wystpuje na pierwszym miejscu w nazwach zestawionych ozna-czajcych 95 obiektw, czciej pojawiaj si struktury z czonem Potok (Potoczek, te Po-tik) na drugim miejscu. Najwczeniej zanotowane s hydronimy kiecki Potok (1262, kta zakrt, wygi-cie terenu; ka), nieistniejcy dzi ciek pyncy koo Niegowici, w pow. wielickim, oraz Babi Potok (1292) w dorzeczu Dunajca. Najwikszy przyrost zapisw nazw zaobserwo-wa mona dopiero w XIX i XX w. (70%). W nazwach wczeniej notowanych dominuje szyk: przymiotnik + rzeczownik, natomiast od XVIII w. pojawiaj si hydronimy o szyku odwrotnym. Geografi czne rozmieszczenie hydronimw komponowanych z podstaw po-tok nie wykracza poza dorzecze Biauchy z lewej strony Wisy, a z prawej poza dorze-cze Sanu. Pojedyncze nazwy odnotowano w dorzeczu Wieprza, np. Czarny Potok (1935), i w dorzeczu Bugu: Korytnicki Potok (1883), Myski Potok (1875), Pograniczny Potok (1890). Najduszymi ciekami s: Czarny Potok (1893), dzi Kleczanka (okoo 20 km), Jaworowy Potok (2006) w dorzeczu Dunajca i wspomniany ju Czarny Potok w dorze-czu Wieprza (oba po okoo 18 km). Dominuj jednak obiekty o bardzo maych rozmia-619 Podobnie konstruowane s zestawienia mikrotoponimiczne, nieco inny jest jednak zestaw baz ape-latywnych; por. Mrzek 1990: 95105.189rach, w wikszoci poniej 10 km, czsto dzi nieistniejce, co do ktrych brak danych o dugoci. Czony okrelajce w zestawieniach hydronimicznych z czonem Potok naj-czciej pochodz od przymiotnikw o znaczeniu topografi cznym odnoszcym si bez-porednio do cech wody czy koryta. Najwysz frekwencj uycia ma zestawienie Gbo-ki Potok, ktre identyfi kuje 48 obiektw, notowanych ju od XV w., por.: Gboki Potok (1409) XVIII, pd. Olszowianki Palenianka Dunajec (HE XIII 69), Gboki Potok (1468), ld. Osawy San (HE XVII 78), Gboki Potok (1483), ld. Bulwki Macocha Soa (HE IX 33). Cieki tak nazwane spotykamy prawie wycznie w dorzeczu prawo-brzenej Wisy od rde po San. Jedynie 2 (dzi nieistniejce lub bez nazwy) pooone s w czci lewobrzenej: Gboki Potok (1596), w okolicy wsi Paza i Regulice (pow. chrza-nowski), oraz Gboki Potok (1551), w okolicy Zabierzowa (pow. krakowski). Zestawie-niem o wysokiej frekwencji jest take hydronim Czarny Potok (38 obiektw notowanych od XIV w. po wspczesno), wystpujcy rwnie w zestandaryzowanej formie Potok Czarny (2 obiekty odnotowane w XX w.). Antonimiczny potamonim Biay Potok identyfi -kuje tylko 7 obiektw, a pojawia si po raz pierwszy w XV w. Czstoci uycia wyrnia si ponadto nazwa Suchy Potok, udokumentowana od XVIII w. i nazywajca 11 obiektw, wraz z jednostkow postaci Potok Suchy. Wikszo podstaw przymiotnikowych w poczeniu z czonem Potok ma charak-ter oglnotopografi czny: Babi Potok (1292, 1427, 17861788, 1789, 1985), Banny Po-tok (1544), Baryczyski Potok (1532, por. *bary : ps. *bar?, *bara moczar, bagnisko, woda stojca Sps), Belski Potok (1630), Brzyskowy Potok (1482), Bystry Potok (XX w.), Cichy Potok (1965), Ciemny Potok (XX w., 4 ), Czertezowaty Potok (17861788, ukr. czerte, pol. gw. czerte wyrb, karczunek, polana, pierwotnie obszar wykarczowany), Czerwony Potok (1591, 17861788, 1961, 1985), Czyrzwony Potok (1386), Potok Czer-wony (1893), Czysty Potok (1965), Dalny Potok (1962), Dugi Potok (1881, 1964, 1965, 2006), Dopustny Potok (2006), Dlny Potok (18491854), Dulni Potok (17861788), Duy Potok (1961, 1965, 1985), Dziki Potok (1963, 1964), Dziwczy Potok (17861788), Fur-czaski Potok (2006, furcze?), Glinczany Potok (1965), Gliniany Potok (1881), Glinny Potok (1496, 1537, 1881), Gbowski Potok (1961, gbia), Gorzki Potok (17861788), Po-tok Gorzki (1962), Grkowski Potok (1964), Grny Potok (18491854, 1881, 2006), Gr-ski Potok (1881), Potok Grski (18931895, 1965), Groniski Potok (18461879), Jawin Potok (przed 1554, jawa nora, nora borsuka), Kamiaski Potok (1882), Kamienny Po-tok (1446, 1532, 1568, 17861788, 1995), Kotylniczy Potok (1977), Krwawy Potok (1558, 1964), Kryniczny Potok (1554), Krzywy Potok (1482, 17861788, 1883, 1962, 1963, 2003, 2006), Potok Krzywy (2006), kowy Potok (18491854), gowy Potok (1534, 1545), u-kowy Potok (1570), May Potok (1965), Potok May (17861788), Mtny Potok (2006), Miedziany Potok (1446), Mokry Potok (1964, 1965), Midzygrski Potok (1962), Niny Potok (1985), Pareisty Potok (17861788, por. paryja), Parny Potok (1965), Pilny Potok (1789, 1990, pilny tartaczny), Pytki Potok (1788), Podgrny Potok (2006), Podskalny Potok (1934), Polny Potok/Potok Polny (1897), Porbowy Potok/Potok Porbowy (17861788), Potok Baniskowy (1888, por. baniska baseny wodne charakterystyczne dla gr-skich potokw), Potok Baski (2006), Potok Blini (1964), Potok Kaowski (2006, ka, por. te nazw. Kaowski), Potok Ktny (17861788), Potok Kpkowy (2006), Potok Poudniowy (2006), Potok Przedni (17861788), Przedni Potok (1965), Potok Stary (XX w.), Ropia-ny Potok (17861788), Ropny Potok.(1518), Rowy Potok (18771905), Rudawy Potok 190(1625), Rynny Potok (2006), Skalny Potok (1889, 1934, 1964, 2006), Sapny Potok (1889, por. sop), Sony Potok (1965), Supny Potok (1629), Stara Potoka (17861788), Potok Sta-wiski (1964), Stawowy Potok (18491854, 1964), Potok Stawowy (1939), Straszny Potok (1965), Studzienny Potok (1789), Potok Studzienny (2006), Szeroki Potok (1772, 2006 2 ), Potok Szeroki (18491854, 1965), Szybowy Potok (1574, por. szybki, gw. szyba rzuca), lepy Potok (1965), redni Potok (17861788 2 , 1964, 1965 3 , 2005), Potok redni (1965), Potok rzedni/rzedni Potok (1630), Wapienny Potok (1518, 1569, 1570), Wiel-ki Potok (1556, 17861788 2 , 1893, 1965), Potok Wielki (1772, 17861788 2 ), Wol-ny Potok (1544), Wyny Potok (1985), Zadni Potok/Potok Zadni (17861788), Zadni Po-tok (1963), Zdolski Potok (1895, z dou), Zielony Potok (2006), Zimny Potok (1450, 1961, 1962, 1964 2 , 1965), Zocki Potok (1884), Zotny Potok (17861788 2 , 2006), Zoty Potok (14701480, 1888, 1892, 1938, 2006), ty Potok (1965). Licznie reprezentowane s zestawienia hydronimiczne z czonem Potok i okrelenia-mi od przymiotnikw zwizanych z rolinnoci, co odzwierciedlaj nastpujce nazwy: Borowy Potok (XVI w.), Borczy Potok (1965, borek), Bukowy Potok (1568), Bziany Potok (1884, bez), Cisowy Potok (1962, 1965, 2006), Grabowy Potok (17861788), Potok Grabo-wy (17861788), Jagielny Potok (1532), Jaworowy Potok (1358, 17861788, 1789, 2006), Jedlniczany Potok (1531, *jedlnik, pol. gw. jelnik las jodowy), Korciepczany (!) Potok (1965, korcipka czeremcha, gatunek gogu), Laskowski Potok (1962), Lisi Potok (1390), Litworowy Potok (1985, litworowy : litwor rolina dzigiel), Malinowy Potok (2006), Ol-szowy Potok (1436, 17861788), Potok Jaworski (1961), Potok Jaworowski (XX w.), Po-tok Jodowy (17861788), Potok Laskowy (17861788, XX w.), Potok Leny (1897, 2006), Potok Makowy (17861788), Potok Malinowy (2006), Potok Moczurawy (1847, por. mo-czar grunt bagnisty, pokryty rolinnoci wodn, mokrado, bagno, trzsawisko), Potok Osi (17861788, osa osika), Potok Osinny (17861788), Potok Sosnowy (1893), Potok Torkowy (1788, gw. torka tarnina), Potok urawiski (1892), Rany Potok (1964), plu-rale tantum Podlene Potoki (1558).Przymiotnikowe podstawy od okrele zwierzt do czsto wystpuj rwnie w ze-stawieniach z czonem Potok: Jarzbczy Potok (1965), Jastrzbi Potok (1482, 1511, 1552), Kawi Potok (1966), Kobyli Potok (1348), Kozi Potok (1530), Potok Kozi (1962), Koziny Potok (1510, koziny kozi), Kukukowy Potok (2006), Lissowski Potok (1532), Niedwied-ny Potok (1518), Niedwiedzi Potok (18771905, 2006), Potok Niedwiedzi (1962, 2003), Piesi Potok (1964, zapewne od ap. pies z zachowaniem ruchomego e), Potok Rybi (1824), Rybi Potok (1965), Rybny Potok (1961), Sarni Potok (1966), winiarski Potok (1995), wiski Potok (1964, 1995), Turzy Potok (1531, 1889), Wilczy Potok (1709, 1787), Wilczy (Potok)/Wilkw Potok (1965). Poczenia czonw od przymiotnikw o znaczeniu kulturowym z ap. potok stanowi nieco mniejsz grup; wrd nich najczciej wykorzystywany jest przymiotnik graniczny (19 razy). Hydronim Graniczny Potok pojawia si od XVI w. a po wspczesno i iden-tyfi kuje 12 obiektw w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San oraz jeden w dorze-czu Przemszy, nazwa w szyku odwrotnym Potok Graniczny udokumentowana jest nato-miast od XVIII w. po XX w. w odniesieniu do 7 obiektw rozmieszczonych na tym samym obszarze. Pozostae hydronimy z czonami okrelajcymi od przymiotnikw kulturowych dotycz gwnie ciekw w dorzeczu prawobrzenej Wisy po San. S to: Dworski Potok (1964), Dziadowski Potok (1715, dziadowski ndzny, marny, ubogi np. w wod), Foluszo-191wy Potok (1895), Gnojski Potok (1881), Gromacki Potok (1847), Kocielny Potok (1883), Kotowy Potok (1962), Krzyowy Potok.(1545), anecki Potok (1965), anny Potok (1955), aweczny Potok. (1522, awka), Miejscowy Potok (18491854 2), Mynny Potok (1964), Myski Potok (18491854), Potok Myski (1586, 1891), Mostkowy Potok (1962, 1985), Potok Mostkowy (17861788), Mostw Potok (2006), Nawiejski Potok (1532, nawsie), Potok Cegielny (1882), Potok Dziaowy (2004), Potok Gromacki (1895), Potok Wzorowy (2006, por. wzorzysty?), Sielski Potok (1889), Stoliczny Potok (1965, gw. stolica stolnica; stoek; przyrzd ciesielski), Szatani Potok (1964), Szubieniczny Potok (1965 2 ), Wiejski Potok (1893), Wsiowy Potok (1884, 1889), Zaklty Potok (1888). Poza tym gwnym skupiskiem odnotowano 2 hydronimy zestawione w dorzeczu Bugu: Myski Potok (1875) i Pograniczny Potok (1890), oraz jeden w dorzeczu dolnej Wisy, wrd dopyww Wdy (powiat wiecki): Potok Myski (1964). Podstawami kilkunastu hydronimw zestawionych jest deminutywny apelatyw poto-czek z przymiotnikami, gwnie o charakterystyce topografi cznej: plurale tantum Ciskowe Potoczki (1964), Czerwony Potoczek (1964 2 ), Jodowy Potoczek (1469), May Poto-czek (17861788, 1965), Przedni Potoczek (1965), Przewrotny Potoczek (1974, przewrotny podstpny, wykrtny, obudny), Szczytowy Potoczek (2006), redni Potoczek (1964), Za-dni Potuczek (1787), Zimny Potoczek (1787). W zestawieniach pojawia si rwnie czon o charakterystyce kulturowej: Potoczek Graniczny (17861788). Termin hydrografi czny rzeka wystpuje w hydronimach zestawionych nazywajcych ponad 120 obiektw. Najwczeniej notowan nazw wodn tego typu jest Babia Rzeka (1406), okrelajca obiekt w dorzeczu Sanu. Wrd wielu przymiotnikw o semantyce to-pografi cznej i kulturowej stanowicych podstawy czonu okrelajcego najczciej uy-wany jest przymiotnik stary. Hydronim Stara Rzeka okrela ponad 50 ciekw pooonych od grnej Wisy po dopywy Wierzycy na pnocy. Najwczeniej, bo ju w XVI w., odno-towana zostaa ta nazwa jako okrelenie dopywu Uszwicy. Stara Rzeka identyfi kuje cz-sto tylko odcinki rzek, stare koryta, ramiona rdowe, rzadko mona spotka tak nazwane wiksze obiekty rzeczne, np. Stara Rzeka (1977), str. o d. 24,86 km, pd. Liwca ( Bug). Hydronim Nowa Rzeka z antonimicznym czonem Nowy pojawia si od XIX w. i okrela 9 niewielkich obiektw w rodkowej lewo- i prawobrzenej czci dorzecza Wisy. Obiek-ty o nazwach Stara Rzeka i Nowa Rzeka nie tworz par powizanych lokalizacyjnie.Zestawienia czonu Rzeka z innymi czonami przymiotnikowymi reprezentowane s przez nastpujce potamonimy: Babia Rzeka (1966), Bekowa Rzeka (1965), Biaa Rze-ka (1965), Czarna Rzeka (1511, 18491854, 2006), Czerwona Rzeka (18491854), Dal-nia Rzeka (1965), Dobra Rzeka (2006), Dzika Rzeka (18491854), Gwna Rzeka (1965 2 ), Gorca Rzeka (1881), Grna Rzeka (1966), Grska Rzeka (18491854), Maa Rze-ka (19611970, 1965), Rzeka Maa (18491854), Pusta Rzeka (1964), Rzeka Pasternicz-na (17861788), Stawia Rzeka (1890), Sucha Rzeka (1965 2 , 1970 2 ), Szeroka Rzeka (1965), Wielga Rzeka (14701480), Wielka Rzeka (15651567, 1883, 1964, 1982), Zimna Rzeka (1550), Zota Rzeka (1880), Zota Rzyka (18491854). W tej grupie wyrni mo-na hydronimy z czonami przymiotnikowymi zwizanymi z rolinnoci: Lasowska Rzeka (1964), Modrzewska Rzeka (19961999), Rzeka Lena (18491854); z faun: Kobyla Rze-ka (1965), Kozia Rzeka (19961999), Niedwiadna Rzeka (18021803), oraz o charakterze kulturowym: Graniczna Rzeka (1433), Rzeka Graniczna (15081509, 17861788), Gro-decka Rzeka (1490, przym. grodecki grodzki, grodowy), Jazowa Rzeka (1561), Koci-192kowa Rzeka (1963), Mynarska Rzeka (1964), Myska Rzeka (1965), Rzeka Pwiejska (17861788), Rzeka Wsiowa (18491854 4 ), Wsiowa Rzeka (18491854), luzna Rzeka (1965, luza), plurale tantum anie Rzeki (1964, az).Czon rzeczownikowy Rzeczka jest skadnikiem ponad 20 hydronimw. Zestaw -czcych si z nim czonw przymiotnikowych nie wykracza poza ju wymienione. Najwczeniej udokumentowanym hydronimem z tej grupy jest Krowia Rzeczka (1491), pd. Osawy ( San); w XIX w. odnotowano 4 nazwy: Krzywa Rzyczka, Maa Rzeczka, Wielka Rzyczka, Zota Rzyczka (18491854), w w. XX pozostae: Biaa Rzeczka (1966), Cicha Rzeczka (1976), Czarna Rzeczka, Grna Rzeczka, Kamienna Rzeczka, Kozia Rzecz-ka, Krajna Rzeczka (19611970), Lena Rzeczka, Maa Rzeczka (1970), Polna Rzeczka, Przewona Rzeczka, Ruda Rzeczka (19611970), Stara Rzeczka (19611970, 2006), Sucha Rzeczka, Swoja Rzeka, rednia Rzeczka, Wska Rzeczka (19611970), Zielona Rzeczka (19611970, 1965), Zimna Rzeczka (1963, 1966). Obiekty o tych nazwach rozmieszczone s gwnie w dorzeczu Narwi, mniej licznie w dorzeczu Sanu. Apelatyw rzeczysko dawne koryto rzeki jest podstaw hydronimu jednoczonowego, oznaczajcego kilka obiektw (por. s. 63). W odniesieniu do starych koryt czciej jed-nak uywa si nazwy zestawionej Stare Rzeczysko, ktra identyfi kuje 9 obiektw w do-rzeczu grnej Wisy. Najwczeniej notowana jest nazwa dawnego koryta Wilgi Stare Rze-czysko (1531), w XVI w. zapisano w rdach jeszcze dwa obiekty o tej nazwie, pozostae w XX w. Wystpuj rwnie nazwy o odwrotnym szyku: plurale tantum Rzeczyska Stare (1643), w dorzeczu Wisoka, oraz Rzeczysko Myskie (1556), nazwa starego koryta Skawy. Termin hydrografi czny struga czciej by podstaw jednoczonowego hydronimu Struga (118 obiektw) ni zestawie z czonami przymiotnikowymi (47). W hydronimach zestawionych, ktre zawieraj ten element, wystpiy czony okrelajce od przymiotni-kw zwizanych znaczeniowo z topografi : Babia Struga (1342), Bebrowa Struga (1295, por. bbr), Biaa Struga (1435), Borkowa Struga (1961), Borowa Struga (2006), Bystra Struga (2006), Chena620 Struga (18021803), Czarna Struga (1859, 19141915, 1930, 1964, 2006), Czerwona Struga (1966), Duga Struga (1469), Dobrska621 Struga (1426), Gboka Struga (1887, 1965), Kamienna Struga (1888), Kamiona Struga (1387), Krzywa Struga (1525622, 1965), abdzia Struga (1444), Maa Struga (1965, 1966), Orla Struga (1965), Spia Struga (18021803), Stara Struga (2004), Struga Tczowa (1980), Sucha Struga (1478), Szeroka Struga (19611970), Wielka Struga (1358, 1893), Wilcza Struga (1973), Wirzbska Struga (1450), Zota Struga (2006). Wrd czonw przymiotnikowych o znaczeniu kulturowym wyrnia si Myski, wsptworzcy z czonem Struga nazw Myska Struga, ktra identyfi kuje 7 obiektw, oraz Struga Myska, okrelenie 4 ciekw. Pozostae hydronimy z tej grupy to: Bezimienna Struga (1988), Graniczna Struga (1965), Krzyowa Struga (1387). Wystpuj te dwie nazwy zestawione z czonem od deminu-620 Czon pierwszy zapewne pierwotnie brzmia *Chebna, od cheba si, chebota koysa si, po-rusza (o pynie w naczyniu), z suf. -na. Uproszczenie grupy spgosek -bn- > -n- nastpi mogo na gruncie gwarowym, por. HE XIV 18. 621 Budowa sowotwrcza czonu wskazywaaby raczej na pochodzenie od przymiotnika odmiejsco-wego, lecz odpowiednia n. m. Dobra nie jest notowana. 622 Krzywa Struga, str., dzi nieistniejca lub obiekt bez nazwy, ld. widra ( Wisa), koo wsi Iwo-we: in rivulo Krzywastruga, in rivulo Krziwa Struga 1525 Matr IV/1, nr 4860, 6625; Krzijwa Struga 1525 SHGMz(MK 41, 82); 1965 HW nr 351.193tywnego apelatywu struka: Stara Struka (1888), Sucha Struka (1890). Zestawienia hy-dronimiczne z czonem Struga notowane s od XIII w., por. Bebrowa Struga w dorzeczu Wierzycy, a rzeczki tak nazwane rozlokowane s w dorzeczu rodkowej i dolnej Wisy od Kamiennej i Wieprza na pnoc. Wyjtkami zlokalizowanymi na innym terenie s 2 nieist-niejce dzi cieki z nazwami o starej dokumentacji: Wirzbska Struga (1450), w dorzeczu Uszewki, Struga Myska (1532), w okolicach Starego Scza, oraz notowana wspczenie Maa Struga, ld. Przemszy i kana w dorzeczu Dunajca. Wikszo wymienionych obiek-tw ma niewielk dugo; czsto s to obiekty dzi ju nie istniejce. Wyrniaj si tylko dwa cieki o dugoci powyej 20 km: Wielka Struga, d. Kanau Troszyskiego, oraz Gra-niczna Struga, d. Brdy. Apelatyw woda nie wystpuje jako podstawa hydronimw jednoskadnikowych ze wzgldu na sab potencj identyfi kacyjn, jest natomiast do produktywny jako podsta-wa czonu utosamiajcego w hydronimach zestawionych (93 obiekty). Najliczniej wyst-pujcym zestawieniem jest Zimna Woda, nazwa okrelajca 38 ciekw rozmieszczonych w grnej i rodkowej czci dorzecza Wisy (maopolsko-mazowieckiej). Najwczeniej notowana Zimna Woda (1376) oznaczaa nieistniejcy dzi obiekt w okolicach Rakowa, w pow. jdrzejowskim, w dorzeczu Nidy (HE XVI 269). Obiekty o tej nazwie maj nie-wielkie rozmiary, najduszym jest Zimna Woda (1405), str. o d. 22,65 km, pd. Rokitnicy ( Utrata Bzura), por. HE XIV 97. Odnotowano rwnie plurale tantum Zimne Wody (1478), rz. dzi nieistniejca, zapewne w dorzeczu Szreniawy (HE XVI 172), oraz 3 zesta-wienia od deminutywu wdka: Zimna Wdka/Aqua Frigida (1443), Zimna Wdka (1970, 2006). Kolejne hydronimy zestawione o wysokiej frekwencji to Biaa Woda (6 obiektw) i Czarna Woda (7). Pozostae zestawienia z czonem Woda zawieraj w wikszoci czony okrelajce od przymiotnikw o znaczeniu topografi cznym, zwizanym gwnie z cechami wody, koryta, take z fl or i faun: Botna Woda (18491854), Cicha Woda (1855, 1880), Ciemna Woda (1847), Czerwona Woda (17861788, 1791, 1965, 2006 2 ), Czyrwona Woda (14141425), Czysta Woda (1965), Duga Woda (1963), Dobra Woda (1576, 1965), Dzika Woda (1965), Gboka Woda (1995), Groniowa Woda (1964), Lena Woda (XVI w.), Lipowa Woda ((1414) 1456), asicowa Woda (2006), Maa Woda (17861788), Mar-twa Woda (1435), Obszana Woda (1880), Pocieszna Woda (1965), Polaska Woda. (1887), Rzycka Woda (1964, gw. rzycki : rzyka rzeka), Siwa Woda (1965), Sona Woda (1964 2 , 1965 2 ), Sucha Woda (1846), Szeroka Woda (18491854, 1949, 1966, 1974), winia Woda (1965), Zachodnia Woda (1845), Zdrojowa Woda (1961), elazna Woda (1965), -ta Woda (1961). Jedno zestawienie hydronimiczne ma w podstawie przymiotnik o znacze-niu kulturowym: Huciaska Woda (1995). Apelatyw stok sta si podstaw kilkunastu hydronimw jednoczonowych. Czciej jest spotykany w zestawieniach z czonami od przymiotnikw o charakterze topografi cz-nym, sporadycznie o semantyce kulturowej (ogem 28 obiektw). Grup t reprezentu-j nastpujce nazwy: Biay Stok (1510), Bobrowy Stok (14141425), Brudny Stok (1449), Ciepy Stok (17831784), Czarny Stok (XV w. 2 , 1965, 1998), Dugi Stok (1425), Dwor-ski Stok (2006), *Glinny Stok/Glinny Stoczek (1576)623, Grny Stok (1997), Kamienny Stok (14141425, 1965), Kamiony Stok (1491), Krzywy Stok (1470), ubiany Stok (1421), Stary 623 Posta pierwotna zrekonstruowana na podstawie n. m. Glinny Stok notowanej ju w XV w., por. NMPol III 153.194Stok (1436, 1965), Wielki Stok (1436), Wiszowaty Stok (14141425)624, Zimny Stok (1538, 2006), pluralia tantum: Ciepe Stoki (14141425), Czarne Stoki (1884), Czerwone Stoki (2006), Mae Stoki (1428)625. Hydronimy te, pojawiajce si przewanie w rdach z XVXVI w., dotycz obiektw pooonych na wschodnim Mazowszu w dorzeczu Narwi (21). Usytuowane poza tym regionem maj nowsz dokumentacj: 1 ciek pynie w dorzeczu Wieprza, a w lewobrzenej czci dorzecza Wisy odnotowano 1 wrd dopyww Prze-mszy, 4 w dorzeczu Nidy oraz 1 dopyw Kamiennej. Do apelatyww wystpujcych czsto w funkcji czonu zestawie hydronimicznych naley rwnie debrz, debrza dolina, zarola, ciernisko. Wiele hydronimw z tym czo-nem posiada wczesne zapisy: Czyowska Debrz (1533), Debrz Bbenna (1545, por. gw. b-ben pagrek, wzniesienie na polu lub ce), Gboka Debrz (1348, 1523, 1529, 1580), Ja-strzbia Debrz (1531), Lipska Debrz (1569), aweczna Debrz (1279), Maa Debrza (1965 2 ), Osiczna Debrz (1545), Wielka Debrza (1965). Wikszo nazw jedno- lub dwuczo-nowych powstaych od tego apelatywu jest zlokalizowana w dorzeczu grnej prawobrze-nej Wisy od Soy po Wisok, z najwikszym zagszczeniem w zlewni Wisoki. Oprcz wymienionych czonw zestawie o duej produktywnoci w podstawach hydronimw dwuskadnikowych wystpuj leksemy hydrografi czne o niszej frekwen-cji, ktre cz si z przymiotnikami o charakterystyce oglnotopografi cznej: Biay Brzeg (1557), Ciemna acha (1893), Czarne Boto (1965), Gboka Dolina (1965), Gboka Pa-ryja (1964), Gboka Snoga (1846, por. snoza), Gboki D (18491854), Gboki Stru-mie (1965), Jezierwa626 Biaa (2006), Kamiony Brd (1358), Kolne Jezioro (1963), Maa Dolina (1936), Rostoka Wielka (1855, 1856), Roztoka Maa (2006), Siwy D (1966), Sta-re Koryto (1964), Stary Brd (1789, 1930), Stary Wtok (2006), Stokowe Boto (19611970), Sucha Dolina (17861788), Sucha Rostoczka (1638), Sucha Rostoka (1537), Sucha obina (1965), Suchy Jar (1961), Szerokie Botko (1974), redni Wtok (1964), Widowa Parowa (1971, przym. widowy : widy widy, rozgazienie rzeki i ap. parowa (< pa-rw)), Wielgi Bek (1597), Wielgi Wzdroj (1428, wzdrj (< ps. *vz(d)roj)), Wielka Do-lina (2006), Wielki Brd (1915), Wielki Gro (17861788), Wielki Grud (1928, brus. gw. hrud grd, hrudok teren podwyszony, pagrek, z zastpieniem brus. h- polskim g-), Wynia Jama (18491851), Zimna Roztoka (1962), Zimny Brd (1962), Zimny D (15111523, 1964), Zota Krzywula (1915). Przymiotniki zwizane z faun ujawniy si w hy-dronimach: Kozi Brd (1856), Kozi Przeskok (19611970), Wilcza Jama (17861788, 1892), Wilczy D (1589), Wilczy uk (2006), a zwizane z fl or jedynie w nazwie Snz-ka Bukowa (1990). Nieliczne maj charakterystyk kulturow: Graniczna Paryja (1963), Gromacki Jarok (1846, gw. jarok potok, gbokie miejsce w wodzie, gbia; may jar), 624 Wiszowate, str., dzi zapewne bez nazwy, pd. Skrody ( Pisa Narew Wisa), pyn koo wsi Wiszowate, par. Grabowo: Wiszovathistok (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 10); riwli Wischowathe dicti 1426 MkM I nr 318; rivuli Wyschovathe (1435)1456 SHGMz(MK 3, 175v); a. 1965 HW nr 518. Od przym. wiszowaty peen wiszu (: wisz zarol, zielsko, sitowie), mokry, nieurodzajny SW VII 630 i od ap. stok. Lit.: Paucki 1961: 55; Jurkowski 1964: 48. 625 May Stok, str., dzi nieistniejca, d. Koomyi ( Ga Narew Wisa), pyna koo wsi Mi-lewo-Sokolaka w par. Puchay: super Malestoky 1428 MkM I nr 692; super Malysthok in Mylowo 1480 SHGMz(MK 6, 133v); a. 1965 HW nr 469. Lit.: Paucki 1961: 52; Jurkowski 1964: 47.626 Nazwa Jezierwa okrela stare dorzecza, ktre maj charakter wd stojcych (*jezierwa : jezioro).195wity Strumie (2005). Dwa cieki identyfi kuj pluralia tantum: Czarne rda (1961) i Kacze Doy (1965). Odmienny semantycznie typ reprezentuj rzeczownikowe podstawy czonw utosa-miajcych wchodzcych w skad poniszych hydronimw zestawionych. Pochodz one od wyrazw okrelajcych drzewa (te ich czci), zbiorowiska drzew, roliny nadbrzene: Czarna Kpnica (1336), Stara Gajka (1962), Czarna Koda (19611970), Czarna Olsza (1966), Czarna Olszyna (17861788), Czarny Lasek (1961), Czarny Pniak (1846), Krzywy Db (19611970), Mieszy Db (1938, por. miszy, miszy gruby, mocny)627, Stara Winia (2006), Sucha Olszwka (1445), Szeroka ka (18491854), Szyroka ka (18491854), Szeroka oza (18491854), Szeroka Olszyna (17861788), Wielka ka (1847), Zadni Lip-nik (17861788).Czony utosamiajce zestawie: Obrzydka Dolna (1888, gw. ap. obrzyd obrzydli-wo, wstrt, odraza SW, z suf. -ka, przym. dolny zapewne na okrelenie mierdzcego potoku) oraz Maa Boczonka (1788, may i czas. becze, z suf. -onka) zostay utworzone sufi ksalnie.Model S(kult.) + A Najbardziej produktywny w tej podgrupie czon odapelatywny Rw628 (ponad 90 refe-rentw) wystpuje w zestawieniach hydronimicznych z czonami okrelajcymi od przy-miotnikw o charakterystyce topografi cznej oraz kulturowej. Typ S(kult.) + A(top.) re-prezentuje w zmiennym szyku 38 nazw: Biay Rw (1967, 1970, 2006 3 ), Czarny Rw (1987, 2006), Czerwony Rw (1971, 2006), Duy Rw (1966, 1970 2 , 2006), Gboki Rw (19611970 2 ), Gwny Rw (19361939, 19541960), Kamiony Rw (1435), Kos-sowy Rw (1892, kosowy, z geminat -ss-, : kos), Lipczy Rw (1965, lipczy : lipka), cz-kowy Rw (1965), ozowski Rw (19611970), ozowy Rw (19611970), Maciczny Rw (2006), Mateczny Rw (19541960), Mokry Rw (19361939), Nowy Rw (1962, 1966, 1971), Poprzeczny Rw (19611970), Prosty Rw (2006), Rw Gwny (1966, 1970), Rw Kryniczny (19541960), Rw Leny (1961), Rw Maciczny (1983), Rw Mateczny (2006), Rw Mokry (2006), Rw Skony. (1965), Rw Stary (1975), Rw Wschodni (2005), Rw Za-tyli. (1929), Rw rdowy (1987), Skony Rw (19611970, 1965), Stary Rw (1820, 1965 3 , 1971), Suchy Rw (19811982), Szeroki Rw (2006), redni Rw (1970), Wielgi Rw/Wielki Rw (1965), Wielki Rw (1964), Zagwni Rw (1965), elazny Rw (2006). Typ S(kult.) + A(kult.), te w szyku odwrotnym, jest mniej liczny, dokumentuje go 13 hydronimw: Grabarski Rw (1965, por. grabarz tu kopacz gwnie staww, gra-barka rw), Graniczny Rw (2006), Rw Graniczny (1961, 1965, 1974), Kocielny Rw (1966), Mynarski Rw (1965), Mynowy Rw (19541960), Myski Rw (1933, 1934, 1965 2 ), Rw Komasacyjny (1970), Rw Melioracyjny (1964 4 ), Rw Tartaczny (1997), Tartaczny Rw (19611970), Wizienny Rw (1977, 1978), plurale tantum Rowy Meliora-cyjne (1964). Podstawami czonu utosamiajcego poniszych zestawionych nazw wodnych s rze-czowniki pochodne od ap. rw rowa i rowek: antonimiczne Maa Rowa i Wielka Rowa (1966) oraz Jegowy Rowek (19611970, jegowy : jegla joda) i Lisi Rowek (1966). 627 Zanotowano rwnie n. ter. Miszy Db 1966 HE XV 8586. 628 Apelatyw rw poza obiektami sztucznymi moe okrela take obiekty naturalne.196Najwczeniej notowanym zestawieniem zawierajcym leksem rw jest Kamiony Rw z XV w., pyncy w dorzeczu rodkowej Wisy, 3 nazwy odnotowano w XIX w., pozostae wspczenie. Dugoci wyrnia si obiekt o nazwie Rw Mokry, pd. Wieprza (20 km), pozostae niewielkie cieki rozmieszczone s w caym dorzeczu Wisy zarwno w czsci prawo-, jak i lewobrzenej a po Wd i Wierzyc na pnocy, z zagszczeniem midzy Du-najcem i Wisokiem (18 obiektw) oraz w dorzeczu Narwi (19).Apelatyw kana wystpi ponad 40 razy w funkcji czonu utosamiajcego hydroni-mw zestawionych. Towarzysz mu czony od przymiotnikw o znaczeniu topografi cz-nym, por.: Bystry Kana (19611970), Czarny Kana (2006), Duy Kana (1965, 1966 5 ), Gwny Kana.(19361939), Kana Bagienny (1965), Kana Boczny (1965), Kana Dolny (1965), Kana Gwny (1929, 1964, 1965, 2006), Kana Grny (1965), Kana Jasiono-wy (1966), Nowy Kana (1965 3 ), Kana Poudniowy (2006), Kana Stary (1965), Sta-ry Kana (1965, 1966, 1970), Kana Zadni (1965), May Kana (1965, 1966 3 ), Wielki Kana (1965, 1966 2 ), Zimny Kana (1961, 1966), take zwizane z kultur materialn: Kana Burzowy (2006), Kana Domowy (2006), Kana Energetyczny (2006), Kana My-ski (2006), Kana Wizienny.(1965), Kana Wystawowy (2006)629, Kolejowy Kana (1979). Skadnikiem do aktywnym w tworzeniu zestawie hydronimicznych jest apelatyw przekopa, przykopa sztuczne koryto, ktrym woda z potoku kierowana jest do myna lub tartaku (11 nazw) i warianty: Grna Krzypopa (1964), Przekopa Borowa (17861988), Skona Przykop (1964), rednia Przykopa (1964), Wielka Krzykopa (1964), Wielka Krzy-popa (1966), Wielki Przekop/Wielka Przekopa (1938), Mynna Przekopa (1426), Myska Przypopa (1965), Przykopa Mynarska (1846), Przekopa Graniczna/Przykopa Graniczna (17861988). Odnotowa trzeba, i termin hydrografi czny mynwka, bardzo produktywny w funk-cji hydronimu jednoskadnikowego (okrela ponad 100 obiektw), wystpuje zaledwie raz jako czon nazwy zestawionej, odnotowanej wspczenie Mynwka Grna (2006). Pozostae hydronimy zestawione z czonami od apelatyww o charakterystyce kul-turowej reprezentuj nastpujce nazwy: Babia awa (2006), Celna Grobla (1583, cel-ny znaczny, gwny, przedni), Nowa Grobla (1854), Dua Fosa (1964), Gwna Fosa (1964), Grny Stawek (1965), Kamienny Mostek (2006), Przegon Szaany (2006), Stara Ruda (1963), Stary Wa (1964, 1965), Szatrycha Gboka (19611970, por. ap. szater sie na cietrzewie lub szatr szaas, namiot z ptna SWil), lepa luza (1964), winia Ga (1965)630, Wielka Fosa (1964), Wilczy Pasionek (17861788), Wodny Wienik (17861788), rdlany Staw (1964), elazny Mostek (19611970). Kilku hydronimom zestawionym mona przypisa motywacj metaforyczn: Czartw Zdrj (19611970), Duga Noga (1565), Gsia Szyja (1961), Kobyla Szyja (1972), Krzywa Noga (1839), Lewa Rka (2006), Krzywy Rg (2006), Mleczny Worek (17861788), Zota Nitka (1965). 629 Gocawski, Kana, kan., d. 6,63 km, gb. Kanau Wystawowego do Jeziora Gocawskiego ( Wisa): Gocawski, Kana 1965 HW nr 356; Kana Gocawski, -u -ego 2006 HPol I 73; db. Ka-na Wystawowy: Kana Wystawowy, -u -ego 2006 HPol I 322. Nazwa Kana Wystawowy wzia si od przedwojennych terenw wystawy krajowej, zlokalizowanych midzy Kanaem Wystawowym a ul. Kino-w w Warszawie. 630 winia Ga, str., dzi bez nazwy, ld. Lipczynki ( Brda Wisa), w okolicy jez. Liny, sup., gm. Przechlewo: winia Ga [l] 1965 HW nr 663. 197W grupie zestawie przymiotnikowo-rzeczownikowych spotykamy ponad 20 potamo-nimw o cechach fonetycznych i leksykalnych wschodniosowiaskich, ktre oznaczaj niewielkie obiekty pooone gwnie w dorzeczu Sanu, te Wisoki, notowane od XIV do XX w. Podstawy apelatywne tych formacji reprezentuj pod wzgldem semantycznym te same typy co nazwy polskie: Czerwenyj Potik (1938, ukr. czerwenyj czerwony + potik potok), Dalnij Potik (1965, emk. dalnij dalny + potik), Hranycznyj Potik (19341936, ukr. hranycznyj graniczny + potik), Kiniaski Potok (1965, ukr. kin ko), Krywyj Potik (19351937), Lichyj Potik (1949), Perednyj Potok (1376, ukr. perednyj), Podseredni Po-tok (1643), Rastiw Potik (1949, rast nazwa wielu rnych rolin), Rublony Potok (1511, ukr. rubyty rba im. rublenyj), Skorodny Potok (17861788, *skorodny, por. ukr. skoro-da rolina, skorodyty bronowa), Staryj Potik (19351937), Weyki Most (17861788), Zeleny Potok (1645), Zielona Kyrniczka/Zielona Kryniczka (1965, ukr. gw. dem. kyrnyka kryniczka). Hydronim Hruska Rzeka (1560, brus. hruzki, ukr. hruzkyj grzski, bagnisty, botnisty) odnosi si do obiektu w dorzeczu Nurca ( Bug), a Rabowa Struga (1471, ukr. rabyj pstry, take stp. raby) dotyczy cieku w dorzeczu Wieprza na granicy Lubel szczyzny i Podlasia. W w. XIII odnotowano nazw Chorni Strumen631 (czes. horni grny), ld. grnej Wi-sy z obszaru lska, z cechami fonetycznymi czeskimi. W tym typie hydronimw zwracaj jeszcze uwag redniowieczne, okresowe nazwy hybrydalne acisko-polskie: Kobya Magna (1254), Magnum Potok (1382), Maior Stru-nik (1279) 1336/Wielki Strunik (1482), Nigra Kempnica (1336)/Czarna Kpnica, i aci-skie kalki kancelaryjne: Alba Aqua (1481, biaa woda), dzi Dzialski Potok, pd. Raby oraz *Niger Torrens (Nigri Torrentis 1441)/Czarny Potok, w dorzeczu Nidy, dzi obiekt nieist-niejcy. Na Mazowszu w XV w. odnotowano hybryd batycko-polsk *Skiej(s)tw Stok (1425), okrelajc nieistniejcy dzi ciek w dorzeczu Wissy ( Biebrza Narew). Czon pierwszy zwizany jest zapewne z lit. skistas, skaists jasny, czysty, przejrzysty (por. SESmocz 554, te HE XIX 170171) i zosta zaadaptowany do jzyka polskiego przez do-danie suf. -w.W XVI w. natomiast w dorzeczu grnej Wisy pojawia si hybryda niemiecko-polska Kleine Bistra (1593), dzi Bysterka. Zestawienia typu P + S lub S + P Formacje o charakterystyce imiesowowo-rzeczownikowej stanowi kilkanacie potamoni-mw, wrd ktrych najwczeniej powiadczone s 3 redniowieczne mazowieckie nazwy nieistniejcych dzi obiektw rzecznych: Beczcy Stok632, Glibicy Stok633 oraz Poniky 631 Strumie, kan., d. 9,83 km, ld. Wisy, uchodzi w miecie Strumie, biel.: Chorni Strumen (1293)1709 SUr VI 109 (tu?); zu dem Bache Czorny Strumien CdSil VII/3, 194 (nr 2302); Strumie 2005 AtPHP(E-11); Strumie, -nia 2006 HPol I 276. Lit.: SNGl II 58. 632 Beczcy Stok, str., dzi nieistniejca, d. Prtnika ( Jabonka Ga Narew Wisa), py-na midzy Krajewem i Grzymaami: rivulo dicto Belczanczystok (1436)1456 SHGMz(MK 3, 192); 1965 HW nr 469. 633 Glibicy Stok, str., dzi nieistniejca, d. Skrody ( Pisa Narew Wisa): Glibyanczysthok 1478 SHGMz(MK 6, 112v112); 1965 HW nr 518. Od im. *glibicy i od ap. stok, wtrnie elipsa czonu stok; por. ps. *glibati brodzi, chodzi po czym lepkim zapadajc si, *glib boto, bagno, trzsawisko Sps, gw. gliba si ugina, glibawa ka botnista, grzska SGPRei.198Stok (14141425, 1472, 1965634). Pozostae hydronimy to gwnie zestawienia z czonami Potok, Rw, Woda i in.: Biecy Rw (1965, biey, por. te dawne biec, bieg), Burczcy Rw (1971), Dymica Woda (1984), Gniy Rw (1962), Obrosy Potok (1531), Kopany Rw (18491854, 2006635), Ogorzay (!) Potok (1564), Stracony Potok (1963), Szumica Woda (2006)636, cieky Potok (1962), mierdzcy Potok (1962), mierdzcy Rw (1960), Tar-ty Mostek (19611970), Kana Nawadniajcy (1965), Stok Burzcy (1966), Zgniy Potok (2006), Zmarzy Potok (1962). Odnotowano rwnie hydronim z leksykalnym elementem sowackim: Czerczaczy Potoczek (1985 2, por. sowac. rkat brzcze, szumie), iden-tyfi kujcy dwa niewielkie dopywy Ropy. Hydronimy zestawione z czonami o charakterystyce imiesowowo-rzeczownikowej (ogem 24 obiekty) wystpuj gwnie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San, pojedyncze rwnie w dorzeczu Liwca ( Bug), Biebrzy ( Narew) oraz Brdy.Zestawienia typu N + S lub S + NLiczebniki rzadko staj si podstawami nazw rzecznych. Jako czony dyferencyjne hydro-nimicznych zestawie odapelatywnych pojawiaj si w ponad 20 potamonimach, ogra-niczone do liczebnikw porzdkowych 03. cz si z czonami utosamiajcymi po-chodzcymi od terminw hydrografi cznych potok, potoczek, rzeka, kana, rw, przykopa. Hydronimy z czonami Pierwszy-, Drugi-, Trzeci- s nazwami wspczesnymi, nadany-mi zapewne administracyjnie, tworzcymi serie nazewnicze z elementami powizanymi ze sob lokalizacyjnie. Zestawienia liczebnikowo-rzeczownikowe identyfi kuj gwnie obiekty w dorzeczu grnej Wisy po San. Jedna trjka: Pierwszy Rw, Drugi Rw, Trzeci Rw (1966) dotyczy strumieni w dorzeczu Biebrzy. Wikszo stanowi formacje z pierw-szym czonem liczebnikowym: Druga Rzeka (1966 2 ), Drugi Kana (1966 3 ), Drugi Potoczek (1965), Drugi Potok (2006 2 ), Pierwszy Kana (1966 3 ), Pierwszy Potoczek (1965), Pierwszy Potok (2006 2 ), Pierwszy Rw (1970), Trzeci Potok (2006 2 ). Nie-liczne s zestawienia z liczebnikowym czonem drugim: Potok Zerowy (2006)637, Przykopa Pierwsza, Przykopa Druga (1964).Zestawienia typu S + SHydronim zestawiony o dwu czonach rzeczownikowych to typ rzadki, notowany wsp-czenie i powstay w wyniku dziaa administracyjnych. Podstaw jednego ze skadnikw 634 Poniky Stok, str., dzi nieistniejca, pd. awy (Wissa Biebrza Narew Wisa), zapewne koo awska: Ponyklystok (14141425)1456 SHGMz(MK 3, 28); super rivulo Ponikly stok vulgariter dicto 1437 HMil 142; Ponyklystok 1470 SHGMz(MK 5, 145v); Poniky Stok 1965 HW nr 465. Por. ponika, gw. ponikn znikn, skry si, nazwa oznacza strumie, rzek, ktra w ziemi ginie, by dalej znowu wytrysn; ponikymi stokami nazywano rzeczki wystpujce okresowo.Poniky Stok, str., dzi nieistniejca, ld. Wincenty ( Pisa Narew Wisa): 1965 HW nr 516.Poniky Stok, str., dzi nieistniejca, d. Jastrzbki ( Ru Narew Wisa), pyna koo Jastrzb-ki, par. niadowo: Ponykly-sstok 1472 SHGMz(MK 6, 8); 1965 HW nr 520. 635 Kopany Rw, r., pd. Wdy ( Wisa), koo wsi Skrzynia: Kopany Rw, -ego -u 2006 HPol I 119.636 Szumica Woda, pot., ld. Rybnego Potoku ( Jaworzynka Skawica Skawa Wisa), ucho-dzi na wsch. od Markowych Szczawin: Szumica Woda, -ej -y 2006 HPol I 287.637 Zerowy, Potok, pot., d. Potoku Bijasowickiego ( Wisa), uchodzi w Bijasowicach, cz. mta Ty-chy: Potok Zerowy, -u -ego 2006 HPol I 327. 199jest termin hydrografi czny kana: Kana Kaczor (2006), Kana g (1963, 1965), Kana Granicznik (2004), Kana Kopanka (2006), Kana Niedwiedzie (1980), rzadko inne apela-tywy: Kruk Rzeka (19611970), Rw Potok (1961). Formy pluralne reprezentuj 2 hydro-nimy: Doliny Solce (17861788), Raztoka Oraczyny (1964, gw. ap. oraczyna grunt orny, grunta grne SW). Zestawienia typu S + S(dopeniacz)Odapelatywne zestawienia genetywne to w hydronimii rwnie model rzadki, udokumen-towany jedynie wspczenie, a uywany gwnie na oznaczenie kanaw: Kana Ulgi (1965, 2003, 2004, 2006 2 ), cho nie tylko, por. Wierch Rzeki (19611970).Zestawienia typu A + AZestawienia z dwoma czonami przymiotnikowymi maj tylko kilka powiadcze (najstar-sze z XVI w.) i odnosz si do obiektw w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy: Maior Gboki (1518, ac. maior wikszy), May Olszowy (17861788), May Suchy (1566), Czarny Wodny (17861788). Trzy spord nich wykazuj cechy fonetyczne wschodnioso-wiaskie: Kawna Wielka (18491854, ukr. gw. kawnyj brudny), Mayj Bystryj (1949), We-ykyj Bystryj (1949, emk. weykyj duy, bystryj szybki).3.4.3.2. Zestawienia wieloczonoweZestawienia typu A + A + S Hydronimy trjskadnikowe reprezentuje nazwa o starej dokumentacji May Zeleny Potok (1645, por. ukr. zelenyj), z dorzecza Wisoka, oraz nazwy wspczesne: May Gboki Po-tok (2006), antonimiczne May Suchy Potok (1995) i Wielki Suchy Potok (1995), z dorzecza Dunajca. Zestawienia typu S + A + S Model ten powiadcza jeden wspczenie notowany hydronim Kana Nowa Ulga (2006).Zestawienia typu S + (p + S) Formacja ta w hydronimii nie jest tak liczna jak w mikrotoponimii (por. Mrzek 1990: 109114). Zestawienia zawierajce proste wyraenia przyimkowe z odapelatywnym skadnikiem rzeczownikowym stanowi grup ponad 20 nazw. Jako czon pierwszy naj-czciej wystpuje Potok, natomiast skadniki lokalizujce od wyrae przyimkowych, z najbardziej aktywnym przyimkiem pod, maj gwnie charakter topografi czny, rzadziej kulturowy: D pod Zog (1987, gw. zoga, oga ziemia wypalona, na ktrej nic si ro-dzi nie chce), Potoczek pod Borami (1964), Potok na Bagnach (1964), Potok na Podo-y (1964), Potok od Gaja (2006), Potok od Lasu (1845), Potok od Szluza (18491854), Potok pod Cyrl (2006), Potok pod Jawory (2006), Potok pod Kosarzyska (2006, kosa-rzyska teren, na ktrym znajduj si koszary), Potok pod ki (2006), Potok pod Ol-szynki (2006), Potok pod Studni (1964), Potok za Kopce.(2006), Potok z Grunia (1985, gw. gro wzgrze; grzbiet, szczyt gry, zalesiona gra), Potok spod Gry (18491854), Potok za Gr (1962) , Potok zza Skaki (1995), Rw pod Polami (1961), Rw pod Wsi (1971), Rzeka na Granicy (1964), Rzeka przez Wie (1964), Struka podle Kaplicy (1608), 200Szatrycha pod Somiank (19611970), Rzeka pod Kaczorem (1964), Rw przez Krzywe (19541960). Zestawienia typu (p +S) + S Rzadkie w hydronimii zestawienie z inwersj skadnika lokalizujcego pojawia si tylko raz: Na Dolinie Rowek (19611970), str., w dorzeczu Narwi. Struktury takie spotka mona w mikrotoponimii, gdzie identyfi kuj obiekty ldowe (por. Mrzek 1990: 114). Zestawienia typu A + (p + S)Nazwa zestawiona Wielki pod Brzezinami (17861788), z dorzecza grnej Wisy, jest izo-lowanym przykadem tego modelu, charakterystycznego dla ldowych nazw terenowych (por. Mrzek 1990: 122123). Zestawienia typu A + S + (p + S) i S + (p + A + S)Wrd zestawie hydronimicznych zawierajcych wyraenie przyimkowe rzadko si pojawiaj formacje bardziej rozbudowane, jak: Guchy D pod Kobyk (1786 1788, kobyka kopa siana), Rw spod Grnych k (1964), Rzeka od Maego Myna (19541960).Zamieszczony powyej rejestr ponad 690 potamonimw w formie zestawie odnosz-cych si do 1139 referentw obrazuje zjawisko powtarzalnoci nazw, charakterystyczne dla hydronimii. Formacje dwuskadnikowe z czonem utosamiajcym rzeczownikowym i z czonami okrelajcymi (dyferencyjnymi) od przymiotnikw, imiesoww i liczebni-kw stanowi struktury dominujce wrd hydronimw komponowanych (92,5%), inne wystpuj sporadycznie. Cho zestawienia pojawiaj si w hydronimii od XIII w., to jed-nak ich produktywno nasila si w XIX (153 jednostki nazewnicze) i XX w. (699), kiedy to zapisano 61% nazw zestawionych. Kreacja hydronimw w formie wyrae syntaktycz-nych bya procesem zoonym i rozcignitym w czasie w fazie prenominacyjnej; zmia-nom onimizacyjnym towarzyszyy dodatkowo zjawiska dyferencyjne, ktrych efektem s formacje komponowane. Niekiedy wraz z onimizacj rwnolegle przebiegay take zmia-ny paradygmatyczne, np. Wielka Rowa (: rw), lub sufi ksacja skadnika rzeczownikowego, np. Obrzydka Dolna, Maa Boczonka. Produktywno hydronimw komponowanych w kolejnych stuleciach ilustruje tabela 2.Tabela 2.Composita XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX RazemZrosty 5 2 3 10Zoenia 2 3 5 4 5 8 27Zestawienia typu A, P, N + S 6 15 65 94 9 92 150 656 1087Inne typy zestawie 1 2 3 3 43 52Razem 6 17 73 100 11 99 160 710 1176201Ogem odnotowano 1176 referentw o nazwach komponowanych, wrd ktrych domi-nuj zestawienia z czonami przymiotnikowymi. Udzia innych typw nazw komponowa-nych jest marginalny. Pierwsze zapisy rdowe poszczeglnych hydronimw pojawiaj si w XIII w., a do koca XVIII w. odnotowano jedynie 30% caego zasobu nazw kompo-nowanych, wikszo ma dokumentacj dopiero z XIX i XX w. Dyslokacja nazw zestawionych najbardziej czstego modelu S + A i A + S jest konse-kwencj gstej sieci hydrografi cznej prawobrzenej czci dorzecza Wisy po San. Na tym obszarze pojawia si 65% nazw zestawionych, z najwikszym nasyceniem w dorzeczu Sanu wraz z Wisokiem i w dorzeczu Dunajca. Pewne zagszczenie zauway mona take w dorzeczu Narwi (9%). Dominujc grup stanowi nazwy obiektw niewielkich rozmia-rw, czsto dzi nieistniejce lub takie, co do ktrych brak danych dotyczcych dugoci (71%). Zestawienia hydronimiczne s modelem cigle produktywnym, wspczenie cz-sto okrelajc kanay i rowy pooone w rodkowej i dolnej czci dorzecza, por.: Granicz-na Struga, Kana Dolny, Kana Gwny, Kana Grny, Stara Rzeka, Wielka Struga.IV. CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMW ODAPELATYWNYCH W UJCIU SYNTETYCZNYM1. CHRONOLOGIA, STATYSTYKA, STRATYGRAFIAW niniejszej monografi i przebadano okoo 4000 potamonimw odapelatywnych odno-szcych si do 6646 referentw. Liczba obiektw rwna liczbie hase sownikowych wy-nosi 6162. Istnienie nazw rwnobrzmicych (polireferencjalno) oraz nazw obocznych, nazw odcinkowych dla jednego cieku (polionimia) powoduje, i te 3 typy danych staty-stycznych s zrnicowane. Aby przedstawi peny obraz chronologiczno-statystyczny i stratygrafi czny potamonimw dorzecza Wisy, kada jednostka nazewnicza, powstaa w okrelonym czasie i przypisana jednemu obiektowi, jest liczona osobno. W danych sta-tystycznych, tabelarycznych liczby odnosz si do referentw jednostkowych. W anali-zowanym zbiorze hydronimw odapelatywnych wydzielono trzy warstwy chronologicz-ne: nazwy przedsowiaskie (tzw. staroeuropejskie), nazwy (pra)sowiaskie oraz polskie. Nazwy archaiczne (przedsowiaskie), reprezentujce najstarsz warstw nazewnicz i okrelajce rzeki o najwikszych rozmiarach, tworz niezbyt liczn grup potamonimw 87 nazw. Stanowi one niewielki odsetek zbioru wszystkich nazw odapelatywnych tyl-ko 1,3%, prezentuj jednak podstawow siatk hydronimiczn. Wikszo pierwszych zapisw rdowych potamonimw archaicznych pojawia si w dokumentach rednio-wiecznych; do koca XV w. odnotowano 83% nazw. Rzeki o nazwach przedsowiaskich rozmieszczone s gwnie w czci rodkowej maopolsko-mazowieckiej, od Wieprza po Narew (46) i od Nidy po Bzur (13); w samym dorzeczu Narwi odnotowano 28 takich hydronimw. Znaczce jest to, i nagromadzenie nazw uznanych za archaiczne wystpu-je na obszarze areau mazowiecko-podlaskiego, co moe wiadczy o batyckoci niekt-rych podstaw. W nowszej warstwie nazewniczej (pra)sowiaskiej i polskiej wyodrbniono nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe, te odimiesowowe i odliczebnikowe, powstae w procesie derywacji semantycznej (czystej onimizacji); derywaty paradygmatyczne (od-rzeczownikowe i odczasownikowe); derywaty sufi ksalne; derywaty od wyrae przyimko-wych oraz nazwy komponowane (zoenia, zrosty, zestawienia). Hydronimy od rzeczowni-kw (w tym pluralia tantum) powstae w wyniku czystej onimizacji s zbiorem okoo 1000 nazw okrelajcych 2394 referentw (36% ogu nazw). Nazwy rzeczne od rzeczownikw pojawiaj si w XII w., lecz do koca XVIII w. powiadczono zaledwie 24% tego zbioru. 203Pord potamonimw tej grupy dominuj w podstawach rzeczowniki o charakterystyce topografi cznej 76%, natomiast rzeczowniki o semantyce zwizanej z kultur materialn stanowi jedynie 24% (572 referenty). Najwicej tego typu nazw wystpuje w grnej pra-wobrzenej czci dorzecza Wisy po San (zwaszcza powyej Dunajca), co nie dziwi, gdy sie hydrografi czna jest tam bardzo gsta. Hydronimy te wystpuj licznie rwnie w cz-ci lewobrzenej, midzy Przemsz a Pilic.Nazwy od przymiotnikw oraz nieliczne od imiesoww i liczebnikw to grupa 549 potamonimw, odnoszcych si do 1058 referentw. W podstawach przewaaj przymiot-niki o charakterystyce topografi cznej (89%). Koncentracj tego typu nazw obserwowa mona w dorzeczu grnej Wisy po So i Przemsz oraz w dorzeczu Sanu. Drug co do frekwencji grup, po hydronimach powstaych w wyniku czystej onimiza-cji, s derywaty sufi ksalne. Hydronimy z sufi ksami rzeczownikowymi to 1159 nazw identy-fi kujcych 1508 referentw. Do koca XVIII w. dane rdowe dokumentuj obecno je-dynie 42% referentw, wikszo zostaa odnotowana dopiero w XX w. W tej grupie nazw dominuj rwnie podstawy o znaczeniu topografi cznym, a podstawy o nawizaniach kul-turowych stanowi okoo 11%. Hydronimy z sufi ksami przymiotnikowymi stanowi zbir 230 nazw okrelajcych 249 referentw notowanych od XIII wieku, do koca XVIII w. za-pisano 56% nazw, pozostae w dwu ostatnich stuleciach. Przewaaj motywacje od apela-tyww o charakterystyce topografi cznej, kulturowe stanowi ok. 10%.Potamonimy utworzone w wyniku derywacji paradygmatycznej od rzeczownikw i czasownikw stanowi typ marginalny w hydronimii dorzecza Wisy; odnotowano jedy-nie 47 nazw na okrelenie 60 referentw, ktre nie wykazuj adnego centrum dyslokacji.Kolejnym, po odczasownikowych i odrzeczownikowych derywatach paradygmatycz-nych, do marginalnym typem nazewniczym s formacje od wyrae przyimkowych, ty-powe dla mikrotoponimii. Odnotowano 107 potamonimw nazywajcych 114 referentw; maj one powiadczenia od XIV w., cho wikszo zapisw pochodzi z XX w. Composita to 739 nazw okrelajcych 1176 referentw. Hydronimy te notowane s od XIII w., a do koca XVIII odnotowano jedynie 26%; najwikszy przyrost zapisw nastpi dopiero w XX w. (60%). W zbiorze tym przewaaj hydronimy o motywacji topografi cz-nej, aczkolwiek 25% compositw zawiera cho jeden czon o charakterystyce kulturowej. Polireferencjalno charakterystyczna dla hydronimii odapelatywnej widoczna jest zwasz-cza wrd nazw powstaych w procesie czystej onimizacji oraz w potamonimach w formie zestawie.Szczegowe dane liczbowe dotyczce przyrostu pierwszych zapisw hydronimw dla poszczeglnych typw nazw odapelatywnych przedstawia tabela 3. Zestawienie chronologii powiadcze otwiera Wisa, ktra jest najwczeniej notowanym hydronimem. W XI w. ujawnia si 6 nazw przedsowiaskich, w XII w. 12 nowych hydro-nimw reprezentujcych oprcz grupy archaicznej trzy zbiory, ktre w kolejnych wiekach przejawiaj wysok produktywno: nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe powsta-e w wyniku derywacji semantycznej oraz sufi ksalne derywaty rzeczownikowe. Od XIII w. zarysowuje si przewaga derywatw z sufi ksami rzeczownikowymi (29), ktra trwa a do koca XVI w. W XV w. wzrasta znacznie udzia nazw odrzeczownikowych (123), a w kolej-nym stuleciu tendencje wzrostowe rysuj si take wrd potamonimw odprzymiotniko-wych (125). Wiek XVII jest ubogi w rda drukowane i tym samym w nowe powiadczenia.W XVIII w. natomiast nie sabnie produktywno typu sufi ksalnego, w szybszym tempie 204Tabela 3.Potamonimy odapelatywneI w. n.e. XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX RazemPotamonimy przedsowia-skie1(Wisa) 6 4 20 17 29 4 1 4 1 87Potamonimy odrzeczowni-kowe4 12 48 123 134 17 248 472 1336 2394Potamonimy odprzymiotni-kowe1 20 52 73 125 17 272 236 262 1058Derywaty para-dygmatyczne 2 9 8 5 4 14 18 60Derywaty z suf. rzeczowniko-wymi3 29 76 177 151 27 182 295 568 1508Derywaty z suf. przymiotniko-wymi3 13 26 35 3 59 63 47 249Derywaty od wyrae przy-imkowych1 3 1 1 25 20 63 114Composita 6 17 73 100 11 99 160 710 1176Razem 1 6 12 93 233 512 554 76 890 1264 3005 6646wzrasta natomiast liczba hydronimw odprzymiotnikowych (272) i odrzeczownikowych (248) powstaych w procesie czystej onimizacji, co rwnie ma miejsce w XIX w., z prze-wag jednak hydronimw odrzeczownikowych (472). W XX w. odnotowano ogrom-ny przyrost zapisw; dopiero wtedy pierwsze powiadczenia dokumentacyjne ma 3005 nazw (45%). W tym okresie utrzymuje si przewaga nazw utworzonych od rzeczownikw (1336), a drug co do liczebnoci grup stay si zestawienia hydronimiczne (656), ktrych udzia wzrasta stopniowo od wieku XV. Obfi to zapisw ujawniajcych si wspczenie wiadczy, jak si wydaje, gwnie o saboci bazy materiaowej oraz o ograniczonej we wczeniejszych okresach archiwizacji nazw maych ciekw.Przebadane hydronimy odapelatywne tworz zbir 6646 jednostek nazewniczych po-jawiajcych si w cigu caego prawie drugiego tysiclecia n.e. Stanowi to nieco mniej ni poow wszystkich potamonimw dorzecza Wisy. W prezentowanym zestawieniu forma-cji odapelatywnych nazwy nalece do najstarszej warstwy nazewniczej to 1,3% wszyst-kich hydronimw odapelatywnych. Dominujcym sposobem tworzenia hydronimw oda-pelatywnych jest czysta onimizacja, w wyniku ktrej powstao 50,6% nazw (w tym pluralia tantum). Hydronimy sufi ksalne stanowi 27%, composita 20,4%, natomiast niky udzia procentowy maj derywaty paradygmatyczne (2,6%). Wrd wymienionych typw nazewniczych przewag maj formacje o charakterysty-ce rzeczownikowej 4111 nazw (62%), formacje przymiotnikowe to zaledwie grupa 1307 205referentw (19,6%), a 1228 potamonimw ma posta wyrae syntaktycznych (18,4%). Ponad poow zbioru stanowi jednoskadnikowe i dwuskadnikowe hydronimy rodzaju eskiego (3441 referentw = 51%), masculina to grupa nieco mniejsza (2488 referen-tw = 37%), neutra stanowi niecae 4%. Stosunkowo duo jest hydronimw w plurale tan-tum okoo 6%. Rozkad nazw rodzaju eskiego i mskiego nie jest rwnomierny, ma-sculina zyskuj przewag (niekiedy nawet znaczn) nad femininami w dorzeczach grnej prawobrzenej Wisy, Dunajca, Wisoka, Sanu. W czci lewobrzenej, take w dorzeczu Wieprza, Bugu, Narwi, dolnej Wisy, wicej jest nazw rodzaju eskiego. Uwarunkowane jest to gwnie rodzajem gramatycznym terminu oznaczajcego ciek (rzeka, struga, potok, strumie), wyraonego lub niewyraonego w nazwie.W prezentacji potamonimw nalecych do rnych typw nazewniczych uwzgldnio-no rwnie ponad 200 nazw innosowiaskich, w wikszoci wschodniosowiaskich (bia-oruskich, ukraiskich, emkowskich), nielicznych czeskich i sowackich z obszaru wsp-czesnej Polski. Nazewnictwu obszarw pogranicznych powicony zosta do obszerny rozdzia w kompendium Polskie nazwy wasne, w ktrym przedstawiono: krtk histori ssiedztw, zaoenia metodologiczne i stan bada oraz nazwy wasne (antroponimy, topo-nimy, w tym oronimy i hydronimy) nalece do tych obszarw (Rzetelska-Feleszko [red.] 1998: 397477). Problematyka ta opracowywana jest z niejednolit intensywnoci w za-kresie rnych klas onimw i nieprdko zostanie wyczerpana. W tej pracy nie zajmuj si kwesti kontaktw jzykowych, pierwsze zapisy nazw ciekw wodnych z cechami innoso-wiaskimi stanowi jedynie egzemplifi kacj wystpujcych modeli hydronimicznych. Ich niezbyt liczna reprezentacja jednak sprawia, i pogranicze poudniowe i wschodnie w hy-dronimii dorzecza Wisy mona uzna za zdominowane przez cechy jzykowe polskie. Na-zwy innosowiaskie wydzielono, biorc pod uwag gwnie cechy fonetyczne, takie jak: wschodniosowiaski penogos; inna realizacja sonantw oraz jerw; przejcie pierwotne-go g > h; samogoski a i u odpowiadajce polskim , ; samogoska i jako ekwiwalent pol-skich a i e; odpowiednio o-/je-, a take pojawianie si leksemw charakterystycznych dla omawianych jzykw i dialektw. Ze wzgldu na specyfi k jzykow i pozajzykow pogranicza polsko-czeskie i polsko-sowackie s do stabilne, okrelane bywaj jako ob-szar stykowy z naturaln granic Karpatami; charakteryzuje je niewielka liczba hydroni-mw o cechach tych jzykw. Poudniowo-wschodnia cz (na wschd od Popradu) zosta-a wzbogacona elementami niesowiaskimi wooskimi, obecnymi w podstawach nazw rzecznych (np. Aforny, Grapa, Paryja, Strunana, Syhla). Pogranicze polsko-wschodnio-sowiaskie jest zrnicowane, poniewa rne byy losy kontaktw jzykowych polsko--ukraiskich i polsko-biaoruskich; charakteryzuje si istnieniem szerokich pasw przej-ciowych (por. Wolnicz-Pawowska 1998: 399) oraz wiksz liczb hydronimw o cechach wschodniosowiaskich, zwaszcza ukraiskich. Formy innosowiaskie lub postaci zawie-rajce elementy fonetyczne niecharakterystyczne dla rozwoju jzyka polskiego pojawiaj si od XI w. na pograniczu poudniowo-wschodnim, por. Wiagr (1097), Wiar (1367), rz. o d. 74,65 km, pd. Sanu; w XIII w. na pograniczu poudniowym, por. czesk nazw z ob-szaru lska Chorni Strumen (1293), dzi Strumie, kan. o d. 9,83 km, ld. Wisy. Wiek XIV przynosi nowe nazwy z pogranicza poudniowego w dorzeczu Dunajca: Beli (1317), dzi Biay Potok; Bela (1320), dzi Biaka, i Bela (1334), dzi Biaka, pynca gwnie na terenie Sowacji; z pogranicza poudniowo-wschodniego w dorzeczu Sanu: Niechrebka (1363); Berenica (1376), pot. o d. 15,85 km; Perednyj Potok (1376); Sootwiski (1376), 206wtrnie Sotwina; Zawynnyj (1376); Ternawa (1377), dzi Tarnawka, pot. o d. 9,01 km, a take z pogranicza wschodniego z dorzecza Narwi Ploska (1396), dzi Poska, rz. o d. 32,20 km. W XV w. pojawia si 6 nowych zapisw: dwa w dorzeczu Wieprza Tymieni-ca i Rabowa Struga, pozostae w dorzeczu Sanu. Wikszo powiadcze nazw innoso-wiaskich pochodzi z w. XIX (32%) i XX (35%). Nazwy wschodniosowiaskie najliczniej wystpuj w dorzeczu Sanu wraz z Wisokiem (62% ogu nazw innosowiaskich), wrd dopyww Wisoki (10%), Narwi (6%), Bugu (4%). Cechy czeskie znale mona w nie-licznych hydronimach z dorzecza grnej Wisy, a sowackie w dorzeczu Soy (6%), take w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem (3%). Hydronimy o cechach innosowiaskich identyfi koway z reguy obiekty niewiel-kie, poniej 10 km (87%), niekiedy byy wariantami okresowymi lub nazwami odcinko-wymi wikszych rzek. Nieliczne zachoway sw pierwotn posta do dzi, cz zanika wraz z okrelanymi obiektami, a te, ktre przetrway, funkcjonuj czsto w postaci pol-skiej lub spolszczonej. Do najduszych obiektw, obok Wiaru, naley Tymienica, rz. o d. 74,47 km. Wrd nazw z pogranicza wschodniego przejtych do polszczyzny jako zapo-yczenia E. Wolnicz-Pawowska (1998: 458) wymienia Wiar, San i Tanew, lecz w wypad-ku dwu ostatnich przykadw moliwy jest alternatywny rozwj ich form na gruncie ro-dzimym (por. Babik 248249, 337338). Zarysowane tu pokrtce problemy kontaktw jzykowych odbitych w hydronimii pogranicza poudniowego i wschodniego wymaga bd dalszych bada. 2. SEMANTYKA PODSTAW APELATYWNYCH Kategorie semantyczne ustalone przez W. Taszyckiego w klasyfi kacji nazw miejscowych (1957: 228268) znalazy zastosowanie take w odniesieniu do innych klas onimicz-nych. Okrelenia nazwy topografi czne, kulturowe, dzierawcze odnosz si do rodzaju motywacji wykorzystanych w tworzeniu toponimw. Te kategorie znaczeniowe zostay uyte w opracowaniu mikrotoponimii mazowieckiej (Mznter 264280), w opisie mikro-toponimii lska Cieszyskiego problematyka motywacji jest natomiast ujta szerzej, z wykorzystaniem paradygmatu pragmalingwistycznego. Po wnikliwej analizie materia-u anojkonimicznego R. Mrzek (1990: 135146) dokona rekonstrukcji motywacji nazw terenowych, ustali semantyczne determinanty motywacyjne i wyrni motywacj: topografi czn, kulturow, przynalenociow, metaforyczn oraz sytuacyjno-okoliczno-ciow. W rozdziale Nazwy wodne, zamieszczonym w opracowaniu Polskie nazwy wa-sne, K. Rymut szkicowo omwi semantyk warstw chronologicznych polskiej hydro-nimii. W jego ujciu (i jest to pogld do powszechny) semantyka podstaw hydronimw przedsowiaskich, tzw. staroeuropejskich naley do indoeuropejskiego pola semantyczne-go rzeka, woda, pyn (Rymut 1998: 271). Odnonie do epoki prasowiaskiej autor wy-mienia wrd cech rnicujcych nazwy wodne kolor wody, podoa, charakter terenu, sza-t rolinn. Rozpatrujc now warstw hydronimw, mniejsz uwag zwraca na znaczenie podstaw apelatywnych, wskazuje natomiast na pojawienie si nazw wodnych odonimicz-nych (Rymut 1998: 273). Z tego skrtowego przegldu wynika, e baza semantyczna i pola semantyczne wykorzystywane w kreacjach hydronimicznych s zrnicowane chronolo-gicznie, z tendencj do poszerzania si w kolejnych warstwach nazewniczych. 207Oprcz wymienionych powyej semantycznych wyznacznikw opisu podstaw i ich motywacji w polskich pracach onomastycznych pojawiay si te tezy bliskie jzykoznaw-stwu kognitywnemu. Zaoenia tego paradygmatu wykorzystywane s coraz czciej do opi-sw rnych klas onimicznych (por. np. Kaleta 1998b; Kurek 2002; Skowronek, Rutkowski 2004; Myszka 2005). Adaptacja wybranych elementw teorii nurtu kognitywnego do analizy hydro nimw odapelatywnych posuy do odtworzenia pierwszego etapu procesu kreacji oni-micznej oraz rekonstrukcji fragmentu jzykowego obrazu wiata zawartego w hydronimii.2.1. Metafora ogldu a przestrze hydronimiczna Tradycj w prezentacji kognitywnych tez teoretycznych i analiz jest odwoywanie si do metafor1. W niniejszym szkicu posuono si zmodyfi kowan metafor ogldu nawizu-jc do podstawowego typu percepcji jakim jest postrzeganie wzrokowe2, ktra pozwoli uchwyci pocztkowy etap tworzenia odapelatywnych nazw wodnych.W pierwszym etapie procesu kreacji hydronimw dochodzi do rejestracji za pomoc za-rwno wzroku, jak i innych zmysw (powonienia, smaku, suchu, dotyku) penego pola ob-serwacji: wyodrbnionego obiektu przeznaczonego do nazwania wraz z otaczajc rzeczy-wistoci. W okrelonym momencie percepcji pole to moe by zawone do mniejszego obszaru, jego rnorodnych parametrw i elementw. Ma to zwizek z koncentracj uwagi kreatora w danej chwili, z odlegoci, z jakiej dokonuje ogldu lub dowiadcza okrelonych fragmentw przestrzeni im bliej danego obiektu, tym bardziej szczegowy jest obraz; im dalej tym obraz jest bardziej oglny. Przedmiotem ogldu jest ciek widziany na rnym po-ziomie szczegowoci, w penym lub zredukowanym polu widzenia, z wydzielonymi ele-mentami pierwszego planu (fi gura), drugiego planu (to), z perspektyw usytuowaniem obiektw w przestrzeni. Spord rnych elementw realnej przestrzeni poddanych obserwa-cji (niekiedy te z towarzyszcymi im skojarzeniami, nadbudowanymi konotacjami), zostaje wybrany jeden, ktry posuy do kreacji nazwy wasnej konkretnego obiektu. Konceptuali-zacja odbywa si w penej konfi guracji sceny, w penym obszarze, z ktrego zostaje wyab-strahowany jeden czynnik, dajcy pocztek procesowi kreacji onimicznej. Rzeka obszar wydzielony z otoczenia ostrym konturem (Tabakowska 1995: 80) przeznaczony do nazwania ma zesp apelatywnych cech kategorialnych, znaczenie. Usytuowany jest w okrelonej przestrzeni geografi cznej z jej elementami skadowymi okrelonymi apelatywnie. Do kreacji onimicznej potrzebna jest tylko jedna cecha, waci-wo obiektu poddawanego proprializacji lub otaczajcej go przestrzeni, ktra jest wybra-na na potrzeby i z udziaem okrelonej spoecznoci komunikacyjnej kreatora, podmiotu konceptualizacji. Bazowymi, najbardziej oglnymi strukturami pojciowymi wrd podstaw potamoni-micznych s apelatywy rzeka3, pyn4. Byy one wykorzystywane jako bazy archaicznych, 1 Metafor przestrzeni geografi cznej i mapy zastosowali np. Skowronek, Rutkowski (2004: 160) w opisie medionimw. 2 Por. Langacker 1995: 155212; Tabakowska 1995: 5879. 3 Etymologicznie rzeka < ps. *rka < ide. *roi-k, rzeczownik z przyrostkiem *-k, od pier-wiastka *(e)rei- pyn, ciec, oznacza to, co pynie, ciecze (SEBor). 4 Por. ide. pierwiastki o znaczeniu pyn s. 44. 208najstarszych hydronimw, ale take modszych. Wsze zakresowo leksemy hydronimicz-ne, okrelajce typ wybranego obiektu hydrografi cznego, takie jak potok, kana, krynica, mynwka, ruczaj, struga, strumie, stok, s bardzo czsto uywane w procesie kreacji hydronimicznej5. Obiekty wodne postrzegane s za spraw swoich charakterystycznych cech wszystkimi zmysami. Wyodrbniane s takie parametry jak: gboko, barwa, za-pach, jako i czysto, wielko, temperatura, ruch, poziom wody lub jej brak, waciwo-ci akustyczne towarzyszce pyniciu. Uwaga kreatora ogniskuje si na cechach koryta cieku, jego ksztacie i waciwociach podoa oraz brzegu, uchwyconych z wiksz lub mniejsz szczegowoci. Ucilenie wprowadzaj przymiotniki okrelajce cechy cieku wodnego, np.: biay, czarny, dobry, gboki, grny, graniczny, mtny, solny, stary, suchy, wielki, zimny. Leksemy nazywajce typ i cechy obiektu wystpuj samodzielnie, tworzc hydronimy jednowyrazowe, lub jako grupa imienna zoona z leksemu hydronimicznego i przymiotnika charakteryzujcego. Uzna je naley za detale pierwszego planu. Nastpnie wybierane s elementy najbliszego otoczenia, ta waciwoci nadbrzenych gruntw, roliny nadbrzene, zwierzta bytujce w pobliu rzeki, a take obiekty kultury materialnej i duchowej. Ostatnim elementem jest perspektywa i jej czci skadowe, usytuowanie kre-atora i obiektu oraz przestrzenne relacje cieku do innych obiektw elementw sceny, skomponowane przez wyraenia przyimkowe zawierajce takie przyimki, jak: do, midzy, na, nad, od(e), pod, przy, spod6, w, z, za. Tak oglnie zarysowana przestrze hydronimiczna jest poniej przedstawiona poprzez charakterystyczne, typowe podstawy nazewnicze, przy uwzgldnieniu kryterium frekwencyjnego. Z analiz tych wyczono hydronimy przedso-wiaskie ze wzgldu na ich archaiczno i w wikszoci wypadkw hipotetyczno lub nieprzejrzysto podstaw. 2.2. wiaty za nazwami, czyli rekonstrukcja rzeczywistoci potamonimicznej Prezentowany tu oglny szkic diachroniczny jzykowego obrazu wiata zawartego w hy-dronimii7 jest jedynie rodkiem umoliwiajcym peniejszy opis semantyczny i kwan-tytatywny podstaw nazw wodnych. Ogldowi semantycznemu poddano ponad 6,5 tys. 5 Apelatywne podstawy hydronimw prezentowane s w kolejnoci wystpowania na licie fre-kwencyjnej. 6 Przyimek spod bardzo czsto uywany jest wspczenie, w modelu stosowanym przez hydro-grafw w odniesieniu do ciekw nie majcych nazwy lub dla takich, ktrych nazwy nie s im znane: typ obiektu + spod + nazwa miejscowa, por. Kamie spod Nowosiek, Kamie spod Przewodowa, Dopyw spod Obrcznej, Dopyw spod Czarnolasu (AtPHP). S to nazwy sztuczne i pozostaj poza moim zainteresowaniem, niemniej tendencja ta jest do ywa w hydrologii i wynika z koniecznoci identyfi kacji cieku. 7 Prb interpretacji hydronimw (na podstawie nazw rzek powiatu strzyowskiego) z wyzy-skaniem jzykowego obrazu wiata przedstawia A. Myszka (2005: 281292). Analiza ta nie przynio-sa spodziewanych rezultatw; obraz zawarty w mikrohydronimii regionalnej nie okaza si bliski ani stereotypowi ludowemu (przedstawionemu w SSSL I), ani wspczesnemu (wyonionemu w ankie-tach). Jak si wydaje, przyczyn takich wynikw bada bya analiza dokonana na zbyt maej prbie. Potamonimy dorzecza Wisy stanowi zbir na tyle duy, i mona oczekiwa bardziej owocnych re-zultatw. 209nazw (referentw) i wyodrbniono bazy wystpujce rzadko oraz czciej. W zbiorze tym 13% stanowi hydronimy o odapelatywnych podstawach jednostkowo uytych w potamonimach, 3% to podstawy uyte przynajmniej 2 razy; nale one jednak (nie we wszystkich wypadkach) do pl semantycznych, ktre s wykorzystywane do cz-sto. Sporo jest w tych dwu grupach apelatyww o semantyce kulturowej, archaicznych podstaw sowiaskich o charakterystyce topografi cznej oraz wyrazw zawierajcych ce-chy innosowiaskie. Wikszo hydronimw zostaa utworzona przez wielokrotne uy-cie podstaw, gwnie o semantyce topografi cznej, z wykorzystaniem tych samych lub rnych wykadnikw nazwotwrczych. Sporzdzona lista rangowa motyww nazewni-czych zawiera ponad 300 gniazd apelatywnych i leksemw, ktre zostay wykorzystane w hydronimach 3 i wicej razy. Leksemy z rang8 od 1100 uyte s z czstoci9 12596 razy, leksemy z rang 101200 kreuj 612 nazw, a z rang powyej 200 wyst-puj z czstoci 36 razy. Sygnalizowana w rozdziale III polireferencjalno hydroni-mw jest pochodn wielokrotnego wykorzystywania tych samych podstaw motywacyj-nych i modeli nazewniczych. Wrd odapelatywnych baz potamonimicznych najczciej uywany jest wyraz po-tok (wraz derywatami) prawie 600 wystpie. Jako nazwa wodna pojawia si on w for-mach: Potok, Potoki, Potoczek, Potoczki, w derywatach sufi ksalnych: Potoczny, Poto-czaska, Potoczanka, w wyraeniach przyimkowych (tu tylko z przyimkiem midzy, te wschsow. mede) Midzypotoki, Midzypotocze, zoeniu hybrydalnym Szpilpotok oraz dominujcych zestawieniach z czonem przymiotnikowym (75% tego zbioru) i mniej licznych zestawieniach z wyraeniem przyimkowym typu Potok od Lasu, Potok zza Ska-ki. Baza ta bya produktywna przez stulecia, od XIII w. z tendencj wzrostow w XIX i XX w. Obiekty, ktrych nazwa zawiera ap. potok (i pochodne), rozmieszczone s gw-nie w czci prawobrzenej grnego dorzecza Wisy, najliczniej w dorzeczu Sanu (wraz z Wisokiem) oraz w dorzeczu Dunajca, a ich wystpowanie ogranicza si do obszaru lska (pozostajcego w zasigu dorzecza Wisy) i szeroko pojtej Maopolski, na p-nocy po Pilic i Huczw w dorzeczu Bugu. Poza tym obszarem wystpuj dwa cieki: Potoki (1453), obiekt zaginiony, usytuowany w dorzeczu Jeziorki na poudniowym Ma-zowszu koo Grjca i wspczesny Potok (Dopyw spod Lichtajn), pd. Drwcy (HPol I 219). W przewaajcej wikszoci s to obiekty niewielkie, poniej 10 km, z nielicz-nymi wyjtkami. Nazwy pochodzce od leksemw okrelajcych typ obiektu wymagaj uszczegowienia, dlatego te dominujc grup stanowi zestawienia z czonami okre-lajcymi. Wrd zestawie wprowadzajcych uszczegowienie najczciej pojawiaj si nazwy Gboki Potok i Potok Gboki, Czarny Potok i Potok Czarny oraz Graniczny Potok i Potok Graniczny. Drugie miejsce na licie frekwencyjnej podstaw zajmuje ap. rzeka (wraz z derywata-mi; cznie ponad 300 notowa) w formach: Rzeka, Rzeki, Rzeczka, Rzeczki, Rzeczysko, Rzeczyna; derywat sufi ksalny Rzeczycha; composita: Krzyworzeka, Suchorzeczka, Twar-dorzeczka oraz Stara Rzeka, Stare Rzeczysko, Nowa Rzeka. Zestawienia przymiotnikowo--rzeczownikowe stanowi 47% referentw z t podstaw, a najczciej spotykan nazw jest Stara Rzeka (51), okrelajca dawne koryta. Hydronimy te notowane s od XII w. 8 Ranga kolejno na licie frekwencyjnej. 9 Czsto liczba wystpie w hydronimach; elementy skadowe zestawie liczone s osobno.210Rzeczyna, d. Wierzycy, w XIV w. Rzeka, w dorzeczu Wisoka, na pocztku XV w. poja-wia si pierwsze zestawienie Babia Rzeka w dorzeczu Sanu i 12 innych hydronimw. Do koca XVIII w. odnotowano jedynie 12% nazw z tej grupy, pozostae zapisano w dwu ko-lejnych wiekach. Wymienione hydronimy s czsto jedynie okresowymi nazwami obocz-nymi, gwarowymi, uywanymi w kontaktach lokalnych. Identyfi kuj przewanie obiekty mae, poniej 10 km (86%), dla duszych s nazwami odcinkowymi. Najduszym cie-kiem wrd hydronimw nalecych do tego gniazda onimicznego jest Rzeczyca (36 km) w dorzeczu Bugu. Trzecie miejsce na licie rangowej baz hydronimicznych zajmuje gniazdo leksykal-ne zwizane z przymiotnikiem gboki (< ps. *glbok : *glb gboki), zawierajce 180 referentw. Gboko prototypowy wymiar wntrza przedmiotw (por. Grzegor-czykowa 2003: 233258) jest najczciej wyodrbnian w hydronimii cech ciekw. Jako podstawa hydronimw pojawia si od XIV w., por. Gboka Debrz (1348) w dorzeczu Dunajca, i jest wykorzystywana a po wspczesno, por.: Gbia, Gbiec, Gbiczek, Gboczka, Gboka/Gboki, Gboki Potok. Hydronimy z t podstaw wystpuj najcz-ciej w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San, na pozostaym obszarze pojawiaj si rzadziej. Pozycj czwart wrd najczciej funkcjonujcych podstaw ma przymiotnik czar-ny i jego derywaty (176 referentw, gwnie nazw przymiotnikowych). Potamonimy z t podstaw notowane s od XIII w., na caym obszarze dorzecza od grnej po doln Wi-s, z pewnym zagszczeniem w dorzeczu Dunajca, Sanu z Wisokiem oraz Narwi. War-to zwrci uwag, i w zestawieniu potamonimw dorzecza Wisy przymiotniki gboki i czarny tworz podobn liczb derywatw, za proporcje w nazwach wd pyncych Pol-ski ustalone przez E. Jakus-Borkow (1989: 147) s inne: udzia przym. czarny (19%) jest znacznie wyszy ni przym. gboki (7,6%). Pite miejsce w zestawieniu frekwencji podstaw zajmuje apelatyw kamie i pochod-ne, ujawniajcy si w 108 potamonimach od XIII w. po wspczesno. Pojawiaj si one gwnie w dorzeczu grnej Wisy po San, take w dorzeczu Narwi, na pozostaym obsza-rze z mniejsz czstotliwoci. Tych pi gniazd leksykalnych wyczerpuje list podstaw, ktre byy wykorzystywane ponad 100 razy w hydronimach. Pozostae bazy apelatywne (wraz z derywatami od form podstawowych) spord 100 najczciej uywanych, zgrupowane w gwnych typach se-mantycznych (topografi czne i kulturowe), a w ich obrbie w kolejnoci na licie rango-wej, przedstawia ponisze zestawienie.T y p y o b i e k t w w o d n y c h (n a t u r a l n y c h i s z t u c z n y c h): kana (94), stok (92), rw (66), rostoka/roztoka (60), przekopa/przykopa (49), woda (30), jezioro (25), debrz (23), acha (22), zdrj (22), d (21), bania (19), sotwina (18), staw (18), kry-nica (17), jama (15), przerwa/przyrwa (14), snoza (14).C e c h y o b i e k t w w o d n y c h: stary (99), biay (83), zimny (77), suchy (63), wielki (63), czerwony (55), rudy (51)10, krzywy (50), bystry (41), may (37), redni (29), zo-ty (29), dugi (26), szeroki (25), sony (20), nowy (18), (z)gniy (17), dobry (16), grny (16), 10 Jest to, jak si wydaje, po przymiotniku czarny jeden z podstawowych kolorw ziemi i wody, zwaszcza podoa, w ktrym wystpuj zwizki elaza (por. Tokarski 1997: 8384).211duy (14)11, mtny (13), zadni (13), ciemny (12); brd (35), glina (35), *brn- (19), ka (17), ropa (14)12, uk (13).O k r e l e n i a o b i e k t w t e r e n o w y c h: gra (27), baba (21), az (21), ska-a (21), smug (19), dolina (17), g/g (16), urwa (13). P o d s t a w y f l o r y s t y c z n e: db (65), olcha/olsza (59), las (52); brzoza (48), jasion/jesion (37), lipa (34), jawor (33), buk (31), br (29), joda/jedla (27), pokrzywa/ko-przywa (24), grab (23), laska/leszczyna (18), osa/osika (18), trzcina (17), wierzba (17), ja-strzb (16), ka (16), cis (14), malina (14), rokita (14). P o d s t a w y z o o l o g i c z n e: bbr (24), wilk (24), niedwied (21), ryba (21), winia (21), koza (17), tur (16), aba (16), kobya (14).O k r e l e n i a d o t y c z c e k u l t u r y m a t e r i a l n e j i d u c h o w e j: myn (95), granica (86), wie, nawsie (20 i 14), most, moci (25), dzia (20), ga (15), grd (15), kopa (15), pieko (15). Z apelatywnych podstaw wykorzystywanych (czsto i nieco rzadziej) w kreowaniu hydronimw wyania si bardzo konkretna rzeczywisto, ktra zbliona jest do ludowego stereotypu rzeki. W tradycji ludowej rzeka jest rnicowana i konkretyzowana za pomoc okrele: rdo, krynica, stok, zdrj, struga, strumie, zestawiana z innymi zbiornikami wody stojcej, takimi jak stawy, jeziora, konfrontowana z pozostaymi skadnikami kraj-obrazu naturalnego: gry, doliny, lasy, ki, pola, drzewa, zwierzta, i kulturowego: grody, drogi, myny, mosty, granice. Postrzegany jest jej rozmiar i ksztat: duga, wielka, szeroka, gboka, sposb, w jaki pynie: bystra, krzywa, krta, jej ruch i waciwoci akustyczne. Opisywana jest ze wzgldu na czysto i barw wody z kategoryzacj pozytywn i nega-tywn, wyodrbniane s jej czci: koryto, rdo, grny i dolny bieg, ujcie, dno, nurt, wir, a take ich cechy. Wedug wierze ludowych woda pynca jest siedliskiem zych duchw (pieko). Rzeka jest te rdem wody i poywienia ryb i ptakw wodnych, wykorzysty-wana jest w celach praktycznych kpiel, pranie, mynarstwo, wytwarzanie przedmiotw codziennego uytku (wyroby lniane, wikliniarstwo, przetwrstwo gliny). Stanowi element podziau terytorialnego jest barier, granic oraz szlakiem, arteri komunikacyjn czc wiat lokalny z odlegymi rejonami (por. SSSL I 153355). Porzdkowanie apelatywnego obrazu wiata wody, rzeki odbywa si podobnie do jej systematyzacji w warstwie proprialnej, a obraz potamonimw odapelatywnych stanowi fragment rzeczywistoci interpretowanej i porzdkowanej jzykowo. 11 Przymiotnik ten wystpuje jedynie jako czon okrelajcy w zestawieniach z czonami utosa-miajcymi od nazw obiektw sztucznych.12 Podstawa ta pojawia si na zwartym obszarze w hydronimach dorzecza Wisoki, Wisoka i Sanu, jednostkowo w dorzeczu Dunajca.V. POLIONIMIA ZMIENNO, WARIANTYWNO, PARALELIZM HYDRONIMW Rnorodne zmiany nazewnicze to zjawisko typowe dla toponimii. Diachroniczne badania rdowe pozwoliy opisa szczegowo ten proces w odniesieniu do nazw miejscowych (por. BaMorf). Synchroniczny opis zmian w mikrotoponimii przedstawiony zosta dla lska Cieszyskiego (por. Mrzek 1999: 154158), brak natomiast obszerniejszego opi-su tego typu przeobrae w hydronimii. Autorzy monografi i hydronimicznych poszczegl-nych dorzeczy powicaj opisowi zmian niewiele miejsca, skupiajc si raczej na etymo-logii i klasyfi kacji semantyczno-nazwotwrczej. J. Rieger zestawi hydronimy z dorzecza Sanu podlegajce przeobraeniom sowotwrczym, zwrci uwag na zastpowanie sufi k-sw przymiotnikowych przez rzeczownikowe (por. RiegSan 220222). E. Jakus-Borkowa (w 8890), analizujc hydronimi powiatu wieckiego, kilka stron powicia elipsom, uniwerbizacjom i adideacjom. Stosunkowo obszernie omwi zmienno hydronimw J. Duma (1999a: 170177), zajmujc si nazwami rzecznymi lewobrzenego Mazowsza, a proces uniwerbizacji na przykadzie nazw wodnych Warmii i Mazur przeanalizowaa M. Biolik (2000: 1524). Ustalenia tych autorw wykorzystane s w niniejszej pracy.Badacze polscy rnie defi niuj terminy dotyczce zmian nazewniczych. Najszerzej problemem tym zaj si A. Bakowski (gwnie opierajc si na materiale ojkonimicz-nym, niekiedy take hydronimicznym), ktry wystpowanie dwu (i wicej) obocznych po-staci toponimu okrela odpowiednio terminami dymorfi zm i polimorfi zm (BaMorf 78). R. Mrzek (1990: 154156) na gruncie synchronicznym uywa w odniesieniu do mikro-toponimw okrele wariantywno, paralelizm nazewniczy wymiennie z dubletami na-zwowymi, a samo zjawisko nazywa podwjnoci aktw nazewniczych. Na pograniczu tworw wariantywnych i paralelnych sytuuje nazwy zestawione z wymian skadnika to-poleksemowego. M. Majtn (1980: 45) stosuje terminy wielonazwowo albo tautonimia na okrelenie zmian leksykalnych, sowotwrczych, paradygmatycznych oraz liczby, zmia-ny fonetyczne i grafi czne okrela natomiast terminem wariantywno.Przegld pogldw i terminw zwizanych z problematyk zmiennoci nazw zestawili J. Krko (2003: 1422) we wstpie do hydronimii dorzecza Turca oraz L. Siakov (2011: 7887) w teoretycznym opracowaniu hydronimw sowackich. J. Krko (2003: 16) opo-wiada si za uyciem terminu polionimia na oznaczenie zjawisk niestabilnoci nazewni-czej powstajcych na rnych paszczyznach: diachronicznej (zmienno nazwy podczas wielowiekowego istnienia), socjalnej (typowe dla hydronimw nazwy odcinkowe funkcjo-nujce w rnych spoecznociach), dialektalnej (zapisy gwarowe), kodyfi kacyjnej (nazwy 213standaryzowane), emocjonalno-ekspresywnej, substytucyjnej (odpowiedniki innojzyczne w spoecznociach mieszanych), ideologicznej (niezbyt czste w hydronimii). Dla L. Sia-kovej (2011: 7881) wielonazwowo, synonimia onimiczna, polionimia to zjawiska zwi-zane z istnieniem nazw jednego obiektu utworzonych od rnych podstaw leksykalnych. W odniesieniu do zjawisk synchronicznych uywa terminu hydronimy paralelne funkcjo-nujce w tym samym czasie w obrbie jednej wsplnoty komunikacyjnej oraz uywane w tym samym czasie, ale przez rne grupy spoeczne (tzw. nazwy odcinkowe wikszych ciekw). Do zjawisk diachronicznych stosuje natomiast okrelenie hydronimy nieparalel-ne, czyli nazwy jednego obiektu funkcjonujce w cigu wiekw (cho w konkretnej sy tua-cji onimicznej bya to zapewne tylko jedna nazwa). Wariantywno odnosi do zmian fone-tycznych, morfologicznych i syntaktycznych nazwy zawierajcej t sam podstaw. W niniejszej pracy, operujcej materiaem historycznym pozwalajcym przeledzi zmiany nazewnicze w cigu wiekw, pojecie polionimia jest uywane w szerszym zakre-sie w odniesieniu do wszelkich zjawisk niestabilnoci hydronimw. Brak owej stabil-noci najpeniej ilustruje w tej monografi i, podobnie jak w opracowaniu J. Dumy (1999: 191199), indeks nazw. W sytuacjach, gdy pierwszy zapis nazwy wodnej nie by rwno-brzmicy z form pniejsz lub wspczesn, po postaci wyjciowej pojawia si hy-dronim stanowicy tytu artykuu hasowego, bdcy wariantem fonetycznym (rzadko), sowotwrczym, leksykalnym lub nazw oboczn. Polionimia jest niekiedy sygnalizowa-na w poszczeglnych czciach rozdziau I, II i III, np. upia, dzi Skierniewka; Isa, dzi Zawadka. Nazwy oboczne, czyli hydronimy utworzone od rnych podstaw leksykalnych (identyfi kujce jeden obiekt), traktowane byy w analizach jako odrbne hydronimy. Zja-wisko polionimii dotyczy ponad 1000 obiektw w dorzeczu Wisy, gwnie mniejszych ciekw. Zmiany fonetyczne w hydronimii badanego obszaru jako niezwizane z systemem nazewnictwa nie stanowi przedmiotu rozwaa. Pomijane s rwnie innojzyczne wa-rianty nazw obiektw (niemieckie czy batyckie), ktre jako nazwy obce wymagaj osob-nego opracowania. W niniejszym rozdziale koncentruj si na tych stadiach funkcjonowania i ewolucji hydronimw odapelatywnych, w ktrych na skutek ingerencji czynnikw zewntrzjzyko-wych lub wewntrzjzykowych dochodzi do zmiany formy nazwy. Rozwaania te dotycz fazy postnominacyjnej, kiedy w ujciu R. ramka (1988: 2729) nastpuje desemanty-zacja nazwy (zerwanie ze znaczeniem podstawy onimicznej), stabilizacja relacji nazwa obiekt i pena proprializacja, ale nie zawsze stabilno. Nie ma opracowania hydronimii podobnego do monografi i A. Bakowskiego, ktre ujmowaoby kompleksowo zjawisko zmiennoci i jak stwierdza J. Duma (2000c: 337) nie ma pewnoci, czy uda si podobne zjawiska omwi i sklasyfi kowa nawet po ze-braniu materiau hydronimicznego z caej Polski. Mimo penej wiadomoci trudnoci klasyfi kacyjnych i interpretacyjnych postaram si przedstawi wybrane zagadnienia wa-riantywnoci odapelatywnych nazw wd pyncych dorzecza Wisy w cigu wiekw. Zmiany te s bardzo rnorodne, wystpuj czasami acuchowo1 i nie poddaj si tak 1 Zmiany acuchowe niestabilno nazwy przejawiajca si w istnieniu wielu form rnych morfologicznie (dotyczcych tego samego obiektu), ale z zachowaniem pierwotnej podstawy moty-wacyjnej; termin inspirowany pojciem acuchy derywacyjne (por. Sowotwrstwo gniazdowe, red. M. Skaryski, Krakw 2003).214atwo porzdkowaniu. Obserwowa tu mona duy brak stabilnoci, zwaszcza nazw ma-ych obiektw, wikszy ni w toponimii. Przegld wariantywnoci hydronimw nie wyczerpuje caej problematyki polionimii. Omawiane s zmiany najczstsze, tj. uniwerbizacje (elipsa, sufi ksacja substantywizujca), dyferencjacje (sufi ksacja, dodanie czonu dyferencyjnego), zmiany liczby, rodzaju, para-dygmatu, wymiany sufi ksw, skrty morfemiczne, ktre miay charakter trway i okreso-wy. Charakterystyczne dla historii mikrohydronimw jest wystpowanie tzw. zmian acu-chowych, kiedy to przez kilka wiekw, a niekiedy w cigu jednego stulecia forma nazwy dokumentowana na osi czasu nieustannie si zmienia, np. zmianie rodzaju towarzyszy przeksztacenie w zestawienie, dodanie sufi ksu czy odwrotnie elipsie towarzyszy zmiana rodzaju lub wtrne dodanie sufi ksu. 1. UNIWERBIZACJEUniwerbizacj zarwno apelatyww, jak i propriw zajmowao si wielu badaczy. D. Buttler (1981: 215) wymienia pi zabiegw prowadzcych do uniwerbizacji: derywa-cj sufi ksaln, derywacj dezintegracyjn wraz z adideacj, elips (substantywizujc, de-adiektywizujc), abrewiacj i kompozycj. Podobne typy uniwerbizacji wyrnia i anali-zuje na apelatywnym materiale polskim i czeskim E. Szczepaska (1994: 8384). Termin uniwerbizacja w obu opracowaniach rozumiany jest szeroko, jako tworzenie z wyrae dwu- lub kilkuwyrazowych jednego wyrazu. A. Bakowski, analizujc zmiany morfemicz-ne w toponimii (a waciwie ojkonimii) polskiej, uniwerbizacj defi niuje jako wszelkie sposoby zastpowania nazw-paratez, zestawionych z dwu (przynajmniej wyrazw), na-zwami jednowyrazowymi (BaMorf 14). Wyrnia on nastpujce typy uniwerbizacji: elipsa, sufi ksacja substantywizujca, transformacja w zrost i zoenie. Podobnie na proble-matyk t patrzy M. Biolik, badajc wycinkowo hydronimy paratetyczne (2000). 1.1. Elipsa substantywizujca w hydronimach dotyczy najczciej zaniku terminu hydro-grafi cznego typu potok, rzeka, struga w nazwie zestawionej. S to zmiany trwae (niezbyt liczne) oraz okresowe, ktre wynikaj z braku stabilnoci nazwy i niejednolitych sposo-bw zapisywania hydronimw zestawionych w rnych typach rde. Zmiany te dotycz gwnie obiektw kilku- lub kilkunastokilometrowych, w znacznej wikszoci znajduj-cych si w dorzeczu grnej Wisy (dopywy Dunajca, Sanu, Soy, Raby). Czciej zachodz w zestawieniach z czonami odantroponimicznymi, rzadziej z czonami od przymiotnikw pospolitych. Powiadczone s one gwnie w XIX i XX w., co niewtpliwie ma zwizek z wiksz liczb rde i zapisw dotyczcych tego okresu. Kilka przykadw dubletw udokumentowanych jest jednak w wiekach wczeniejszych, co wiadczy o ywej ju wtedy tendencji do elipsy, por.: Gboki/Gboki Potok (1577), Jastrzbi Potok/Jastrzbi (1511). Elipsa w zestawieniach hydronimicznych, zawierajcych przymiotnik pospolity o cha-rakterze topografi cznym, dotyczy nastpujcych nazw: Krzywy Potok (17861788) > Krzy-wy (1887); Potok Niedwiedzi (2003) > Niedwiedzi (2006); Rybny Potok (1961) > Rybny (1964); rednia Rzeczka (19611970) > rednia (1963); Gorca Rzeka (1881) > Gorca (1965). Wystpuje take w zestawieniach z czonem przymiotnikowym o charakterze kul-turowym: Graniczny Potok (1965) > Graniczny (1966); Potok Cegielny (1882) > Cegiel-ny (1965). Zmiany okresowe dokumentuj ponisze zapisy: Czarny Potok (18771905) > 215Czarny (1931) > Czarny (Potok) (1965); Czerwony Potok (1591) > Czerwony (1962) > Czerwony (Potok) (1965) > Czerwony Potok (2006); Suchy Potok (17041725) > Suchy (17861788) > Suchy (1962) > Suchy Potok (1964) > Suchy (1984) > Suchy Potok (2006); Szeroki/Potok Szeroki (18491854) > Szeroki (1965) > Szeroki Potok (2006); Stracony Po-tok (1963) > Stracony (1964) > Stracony Potok (2006). Okresowemu zanikowi terminu hy-drografi cznego w zestawieniach towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju gramatycznego, co ma zwizek z dostosowaniem do rodzaju terminu topografi cznego niewyraanego w na-zwie (ale zapewne funkcjonujcego w sferze asocjacyjnej), innego ni ten, ktry uleg elip-sie, np. Czarny Potok (1893) > Czarna (1965); Biaa Woda (1880) > Biay (1962) > Biay Potok (1964) > Biaa Woda/Biay (Potok) (1965) > Biay Potok (1985); Suchy Potok (1890) > Suchy (1885) > Suchy (Potok)/Sucha (1965) > Suchy Potok (2006). W badanym materia-le wrd przykadw zmian trwaych dominuje elipsa czonu potok. Uniwerbizacje zesta-wie z czonami rzeka, rzeczka, struga powiadczone s jednostkowo, co wynika przede wszystkim z tego, e dominuj zestawienia z czonem potok, a inne terminy hydrografi cz-ne wystpuj rzadziej. 1.2. Uniwerbizacja przez elips czonu charakteryzujcego typ obiektu i sufi ksacj sub-stantywizujc ma rwnie charakter trway i okresowy. Do substantywizacji suy przede wszystkim suf. -ka oraz jego rozszerzone postaci -anka, rzadziej -wka; kilkakrotnie uy-ty zosta rwnie suf. -ik, -ec, -ica. Najczciej zjawisko to zachodzi w hydronimach typu X-(ow)ski + termin hydrografi czny > X-(an)ka z przymiotnikiem pochodzenia odonimicz-nego. Zmiany takie rzadziej zaobserwowa mona w zestawieniach z przymiotnikiem oda-pelatywnym. Dokonuj si one gwnie w XIX i XX w. w hydronimach okrelajcych obiekty w dorzeczu grnej Wisy, najczciej niewielkich rozmiarw. Najwczeniejsze przykady uniwerbizacji substantywizujcej z uyciem suf. -nica i -ka spotykamy w XV w. w mazowieckich hydronimach odapelatywnych dzi nieistniejcych, por.: *Skiej(s)tw Stok (1426) > Skiejstownica (1436) > Kejstwka2 (1565); ubiany Stok ((1421) 1456) > ubianka (1425) > ubiany (1426) > ubiany Stok (1427) > ubianka (1468). Inne przy-kady tej transformacji to: Biaa Woda (1839) > Biaka (1882); Potok Czerwony (1893) > Czerwonka (1964); Biay Potok ((1446) 1504) > Bi(e)lanka (1962); okresowe: Kana Gwny (1965) > Gwnik (1971) > Kana Gwny (2005). W kolejnych przykadach ob-serwowa mona wielokrotne zmiany formy nazwy przy zachowaniu tej samej podsta-wy, gdzie sufi ksacj (niekiedy wieloprzyrostkow) poprzedza lub towarzyszy jej elipsa czonu rzeczownikowego, niekiedy zmiana rodzaju: Lena Woda (XVI w.) > Leniwka (17861788) > Lena (1961) > Leniwka (1964); Szybowy Potok (1574) > Szybowiec (17861788) > Szybwka (1888); Niedwiedzi Potok (18771905) > Niedwiedzik/Nied-wiedzi Potok (1886) > Niedwiedzi (1962) > Niedwiedzik/Niedwiedzi (Potok) (1965) > Niedwied (1980); Siwa Woda/Siwy (1889) > Siwa Woda (1937) > Siwa Woda/Siwianka/Siwa (1965). Mamy tu do czynienia nie tyle z brakiem cigoci nazewniczej, gdy pier-wotna podstawa motywacyjna jest zachowana, ile raczej z niestabilnoci modelu nazew-niczego, ktry by modyfi kowany i weryfi kowany, take w zwizku z istniejcymi rwno-brzmicymi nazwami miejscowymi lub terenowymi. 2 W formie tej dodatkowo wystpia faszywa dekompozycja i zanik S-, uznanego za przyim-kowe.2161.3. Uniwerbizacja przez transformacj w zoenie jest jak stwierdza A. Bakowski najczciej powiadczonym sposobem przeksztace paratez zestawionych z przymiotni-ka (niedzierawczego) i rzeczownika (BaMorf 27). Stwierdzenie to dotyczy ojkonimii, w hydronimii odnotowano natomiast tylko izolowane potwierdzenia tego procesu, np.: Biaybrzeg/Biay Brzeg (1557) > Biaobrzeg (1644) w odniesieniu do obiektu w dorzeczu Sanu. Przeksztacenie zestawienia Dobra Woda (1576) w zoenie z suf. -ka Dobrowdka (1964) dokumentuje jednoczenie dyferencjacj hydronimu w stosunku do odhydronimicz-nej n. m. Dobrowoda (szerzej o tym zjawisku w podrozdziale 2. dotyczcym dyferencjacji). Marginalno tego zjawiska w hydronimii wynika z faktu, i zestawienia przymiotnikowo--rzeczownikowe stanowi produktywny hydronimiczny model nazewniczy.2. DYFERENCJACJE Dyferencjacje w hydronimach odapelatywnych s specyfi cznym typem wymiany sufi ksw wymuszonej przez tzw. kontekst onimiczny. Kontekst ten wie si z istnieniem gniazd onimicznych. Nie s to gniazda w rozumieniu J. Rozwadowskiego, por. gniazdo Wisy (Rozwadowski 1948: 282292), ani w ujciu staroeuropeistw tworzone wok archaicz-nych rdzeni (por. Udolph 1990), lecz wzorowane na gniazdach sowotwrczych, konstru-owane z toponimw w procesie transonimizacji, z hydronimem pierwotnym jako centrum. Istnienie gniazd onimicznych byo sygnalizowane w rozdziale III przez umieszczenie w przypisach rwnobrzmicych nazw miejscowych lub terenowych wtrnych w stosun-ku do hydronimw. Z rzadka odnoniki te wyraay pewne wtpliwoci co do pierwotno-ci hydronimw, cho ostatecznie ojkonimy i mikrotoponimy uznane zostay za ponowio-ne. W opisie zmian dyferencyjnych analizowane s dwa elementy gniazda, a mianowicie: hydronim pierwotny w stosunku do toponimw, stanowicy centrum gniazda, i transonim odhydronimiczny (ojkonim lub mikrotoponim) oraz relacje midzy nimi wymuszajce po-laryzacj hydronimu. Zjawisko dyferencjacji hydronimu w stosunku do ojkonimu odnotowa mona wrd potamonimw warstwy najstarszej, okrelajcych due obiekty, co odzwierciedla-j zapisy: Hoczew (1511) > Hoczewka (1630), por. n. m. Hoczew; Isa (1241) > Ieczka (15641565) > Ila (1839) > Ianka (1863), por. n. m. Ia; Jan(i)a (1303) > (Janka) Jon-ka (1882), por. n. m. Jania (Stara, Kocielna, Lena); Jasie (1570) > Jasioka (1855), por. n. m. Jasie, wtrnie Jaso; Kubra (1565) > Kubrzenica (16601661) > Kubra (1795) > Kubrzanka (1808) > Kubra (1975) > Kubrzanka, Kubrzenica (1998), por. n. m. Kubra (Nowa i Stara); Liw (1483) > Liwiec (1503) > Liw (1511) > Liw (1524) > Liwiec (1526) > Liw (1535) > Liw (1553) > Liwiec (1565), por. n. m. Liw; Mie (1440) > Mianka (1839), por. n. m. Mie; Mawa (1459) > Mawka (1570), por. n. m. Mawa; *Pewel/Pewel Wiel-ka (XVI w.) > Pewlica (17041725), por. n. m. Pewel (lemieska, Maa); *Radawa/Ra-dawka (18771905), por. n. m. Radawa; Rawa (16161620) > Rawka (1789), por. n. m. Rawa (2 ); Sawa (1465) > Sawka (1491), por. n. m. Sawa (2 ); Strabla (1576) > Strabel-ka (1997), por. n. m. Strabla; Tyrawa (1546) > Tyrawka (1554) > Tyrawa (1565) > Tyrawka (184954) > Tyrawa (1884) > Tyrawka (1892), por. n. m. Tyrawa; Uszew (1570) > Uszwica (1839), por. n. m. Uszew; Wodawa (1742) > Wodawka (1839), por. n. m. Wodawa; -kiew (14551480) > kiewka (1786) > kiewianka/kiewka (1965), por. n. m. -kiew, kiewka; *Zgowid/Zgowidza (1252) > Zgowitka (1255) > Zgowiczka (1785), 217por. n. m. Zgowid (1155) > Zgowitka (1282) > Zgowiczka. W hydronimie i ojkoni-mie Zgowiczka po pierwotnej dyferencjacji, ktra miaa miejsce ju w XIII w., nastpio zrwnanie nazw obu obiektw. Wrd hydronimw archaicznych 16 podlegao dyferencja-cji, najczciej przy uyciu suf. -ka, rzadziej -ica (2) oraz -ec (1). Sufi ksacja dyferencyjna dotyczy zarwno nazw warstwy najstarszej, jak i nazw war-stwy nowszej, nalecych do rnych typw nazwotwrczych, a wsplnym jej ogniwem jest istnienie ojkonimu rwnobrzmicego z pierwotnym hydronimem, ktre ten proces wy-musza. Do dyferencjacji najczciej uywany jest rwnie suf. -ka (-anka): Baszna (1388) > Baszenka (1565), por. n. m. Baszn(i)a; Bczal (1880) > Bczaka (1964), por. n. m. Bczal; Biaa (1368) > Biaki (1462), z dodatkow pluralizacj, por. n. m. Biaa; Biaa (1787) > Biaka (1880), por. n. m. Biaa (Botna); *Bystra > der Kleinen Bistra (1592) > Bystra (17861788) > Bysterka (1965), por. n. m. Bystra; Chlewna/Chlewianka (17861788) > Chlewna (1845) > Chlewianka (2006), por. n. m. Chlewna; Ch(w)oroszcza (1510) > Cho-roszczanka (1963), por. n. m. Choroszcz; Czerna (1848) > Czernka (1881) > Czerniw-ka (1964) > Czernka (1991) > Czernka (2006), por. n. m. Czerna; Doyca (1512) > Do-yczka (17861788) > Doyca (1881) > Doycki (1885)3 > Doyczka (1966), por. n. m. Doyca; Drwiena (1262) > Drwinka (1881), por. n. m. Drwinia; Dukla (1373) > Dukiel-ka (1402), por. n. m. Dukla; Gbokie (1846) > Gboczanka (1962), por. n. m. Gbokie; Jasienica (1531) > Jasionka/Jasienica (1965), por. n. m. Jasienica; Jeskra (1396) > Ja-skrzanka (1784), por. n. m. Jaskra; Jodowa (1359) > Jodwka (1564), por. n. m. Jodo-wa; Kalina (17861788) > Kalinka (1963), por. n. m. Kalina; Kemmenicz ((1351) 1400) > Kamionka/Kamienica (1565) > Kamienica (15721574) > Kamionka (1882), por. n. m. Kamienica; Kasina (1425) > Kasinka (17861788) > Kasina (1855) > Kasinka/Kasinian-ka (1964) > Kasinka/Kasina (1965) > Kasinka (1980) > Kasinianka (2006), por. n. m. Ka-sina Wielka; *Klikawa > Klikawka (1883), por. n. m. Klikawa; Konopata (1971) > Kono-patka (2006), por. n. ter. Konopata; Krpa (1480) > Krpianka (1517), por. n. m. Krpa; townia (1433) > towienka (1526) > townianka (1965) > towianka (1966), por. n. m. townia; *ukawa/ukawka (1791) > ukawa (1965) > ukawka (1983), por. n. m. u-kawa; Meszna (1715) > Meszynka/Meszenka (17861788) > Meszna (17861788) > Mesz-nianka (1965), por. n. m. Meszna; Morawica (1391) > Morawka (14701480) > Morawka/Morawica (1787) > Morawka (1938), por. n. m. Morawica; Moszczenica ((1348) 1584) > Moszczanka (1855), por. n. m. Moszczenica; *Mozgawa > Mozgawka (1787) > Mozga-wa (1938) > Mozgawka (1961), por. n. m. Mozgawa; Mszana (1365) > Mszana/Mszanka (1855) > Mszana/Mszanka (1885) > Mszanka (1934), por. n. m. Mszana; Olszana (1293) > Olszanka (1882), por. n. m. Olszana; Olszowa (1409) > Olszowianka (1962), por. n. m. Ol-szowa; Ostrusza (1564) > Ostruszka (1765) > Ostrusza (1880) > Ostruszanka (Ostrszan-ka) (1961) > Ostrusza (1965) > Ostruszanka (1980), por. n. m. Ostrusza; Pech (1418) > Pechwka (1863), por. n. m. Pech; Ponikiew (1564) > Ponikiewka (17861788), por. n. m. Ponikiew; Rdzawka (1888) > Rdzawka (1962) > Rdzawianka (1964) > Rdzawka/Rdzawian-ka (1965) > Rdzawka (1980), por. n. m. Rdzawa; Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylsk/Rylska (1889) > Rylka (1962), por. n. m. Relsko, Rylsk; Rzyki (1889) > Rzyczanka (1934), por. n. m. Rzyki; Siara (1388) > Siarka (1855), por. n. m. Siary; Zminica (1448) > Zminnica (1563) > Zminica (1569) > Zmienniczka (1965), por. n. m. Zmiennica. 3 Okresowo dyferencjacja (lub renominacja na bazie n. wsi) z uyciem suf. -ski. 218Trzeba zwrci uwag na istnienie rwnolegych postaci z sufi ksami -ka/-anka: Ka-sinka/Kasinianka, Rdzawka/Rdzawianka, oraz -ka/-wka, np. Czernka/Czerniwka, a take na wahania w wyborze waciwej formy, np. Meszenka/Mesznianka. Okresowym zmianom dyferencyjnym przy uyciu suf. -ka, -anka podlegay nastpuj-ce hydronimy: Blizna/Blizenka (1524) > Blizna (1888), por. n. m. Blizna; *Branica > Bry-niczka (1342) > Bryniczka (1965) > Brynica (1966), por. n. m. Brynica (Mokra, Sucha); Czarna (1964) > Czarnianka (1965) > Czarna (2006), por. n. m Czarna; Jaworzyna (1962) > Jaworzynka (1985) > Jaworzyna (2006), por. n. m. Jaworzyna; *Kamienna > Kamionka (1537) > Kamienna (1930) > Kamienna/Kamionka (1965) > Kamienna/Kamionka (1966) > Kamienna (1983), por. n. m. Kamienna; Mierzawa (1966) > Mierzawka (1966) > Mierza-wa (1980), por. n. m. Mierzawa; Potok/Potoczka (1465) > Potoczka (1529) > Potok (1966), por. n. m. Potok May i Wielki. W wypadku dwu zmian dyferencyjnych z uyciem suf. -ka udokumentowano efemeryczne, pniejsze zjawisko zrwnania form hydronimu i ojkoni-mu: Bczala ((1376) XV w.) > Bczalka (1880), por. n. m. Bczala > Bczalka; Dziechcin (1934) > Dziechcinka (1962) > Dziechcin/Dziechcinka (1965) > Dziechcinka (2006), por. n. m. Dziechcin > Dziechcinka. Inne przyrostki pojawiaj si w funkcji dyferencyjnej sporadycznie. S to: -ec Nur (1424) > Nurzec (1500) > Nur (1557) > Nurzec (1566), por. n. m. Nur; -ec wraz z -ica Ruz (1240) > Rziec (1781) > Rec (1972) > Ruziec/Ruzica/Rec (1965) > Ruzica/Ruziec (2004) > Ruziec (2006), por. n. m. Rue; -ek Nozdrzec (1554) > Nozdrzeczek (1886), por. n. m. Nozdrzec.Zmiany okresowe z udziaem sufi ksw -ica, -ik, -ina dokumentuj zapisy nastpuj-cych hydronimw: Branew (1515) > Branwica (1808) > Branew/Branwica (1880) > Bran-wica (19291936) > Branew (1971), por. n. m. Branew; Dzirzbia/Dzirzbienica (1472) > Dzirzbia (1476), por. n. m. Dzierzbia; Jawornik (15441545) XVIII w. > Jaworniczek (17861788) > Jawornik (18771905) > Jaworniczek/Jawornik (1882) > Jawornik (1931), por. n. m. Jawornik; Skawa (1333) > Skawina (1364) > Skawa (14701480) > Skawina (1786) > Skawa (1787), por. n. m. Skawa. Materia hydronimiczny dostarcza przykadw na dyferencjacj wielokrotn, por.: Ja-bo ((1435) 1456) > Jabonia (1472) > Jabona (1521) > Jabona (1565) > Jabonka (1839) > Jabonka/Jabonna (1882) > Jabonka (2006), por. n. m. Poryte-Jabo; Jamna (1511) > Jamnica (1565) > Jamninka (18491854) > Jamnenka (19291936) > Jamninka (1931), por. n. m. Jamna (Dolna i Grna); Jeziora (16601661) > Jeziorka (1820) > Je-ziorna (1880) > Jeziorna/Jeziorka/Jeziora (1882) > Jeziorka (1980), por. n. m. Jeziora; Krzywczyk (1966) > Krzywiec (1974) > Krzywczanka (1980), por. n. m. Krzywiec. Hydro-nim Bobrza, rz. o d. 50,75 km, pd. Czarnej Nidy ( Nida), jest przykadem dyferencjacji wielokrotnej (ktra ostatecznie si nie utrwalia) przy uyciu suf. -ek, -ica, -anka, por. Bo-brza (1787) > Bobrek/Bobrza (1839) > Bobrek (1856) > Bobrza/Bobrzyca (1880) > Bobrza (1961) > Bobrzanka (1966) > Bobrza, w gb. Bobrzanka (1983) > Bobrza (2006), por. n. m. Bobrza. Zjawiskiem z pogranicza dyferencjacji jest deminutywizacja za pomoc suf. -ka, -anka, -wka odnotowana w kilku nazwach. Nie jest tu udokumentowany udzia tzw. kontekstu onimicznego, cho do koca nie mona go wykluczy, gdy nie wszystkie mikrotoponi-my nalece do danego gniazda onimicznego s ujte w opracowaniach, obecne na ma-219pach. Zmiany tego typu mogy mie przyczyny pozajzykowe, jak niewielkie rozmiary obiektu, lub jzykowe zwizane z ekspansj przyrostka -ka, ktry w nowszych czasach mona uzna za typowo hydronimiczny. Proces ten mia zasadniczo charakter trway, ale niekiedy te tylko okresowy: Borowiec (1891) > Borowcwka (1964); Grodnia, Horodnia (1881) > Horodnianka (1900); Jzwiny (1855) > Idwinka (1964)/gw. iavika; ososina (1961) > ososianka/ososinka (1964) > ososina (1964); Ropa/Ropianka (1965); Smar-kawa (1350) > Smarkowa (1964) > Smarkwka (2006); Smuga/Smuka (1965) > Smuga (1972); Smugawa (17861788) > Smukawa (1889) > Smugawka (1964). W wypadku for-macji z wahaniem -awa/-owa mona zaoy istnienie pierwotnej n. zestawionej (niekie-dy jest to powiadczone) i uniwerbizacj suf. -ka, np. Sinaw(a) (1350) > Sinwka (Sinowa Struga) (19361939) > Sinowa (1964) > Sinowa Struga (1965).3. SUFIKSACJE SUBSTANTYWIZUJCEO ile w ojkonimii sufi ksacja substantywizujca dotyczy nazw paratetycznych (por. Ba-Morf 2125), to w hydronimii udokumentowana jest w hydronimach odprzymiotnikowych i odimiesowowych. Przebiega ona gwnie z udziaem sufi ksu -ka (efemerycznie -ki), te -ik, -ica oraz sporadycznie -ec, -ina. Podlegaj jej nazwy w formie przymiotnikw niemo-tywowanych, z suf. -ny, te -ja, -owy, -any, -ski. Najwczeniejsze powiadczenia, z XIVXV w., maj warianty z dodanym suf. -ica, -nica, dotyczce obiektw wodnych w dorze-czu dolnej Wisy i Narwi: Jastrzbia (1198) 12901291 > Jestrzbnica (1305); Kamiona (1349) > (Kamienica) Kemmenicz ((1351) 1400); Piaseczna/Piasecznica ((1440) 1456); Strzemeszna ((14141425) 1456) > Strzemesznica (1427). Pozostae zmiany dokonywa-y si w XIXXX w. i wystpoway w nazwach ciekw od grnej Wisy po rodkow jej cz. Przyrostek -ka (wraz z rozszerzeniami) bra udzia w urzeczownikowieniu (niekie-dy tylko okresowym) nastpujcych hydronimw: Biaa (1845) > Biaka (1847); Biaa/gb. Biaka (1965) > Biaka (1971) > Biaa (1980); *Brona > Bronka (1576) > Bronka/Bronia (1880) > Bronka (1963) > Bronka/Bronia (1965) > Bronka (1972); Gboka (1846) > G-bwka (1881); Leniwa (1970) > Leniwka (1970) > Leniwa (1980) > Leniwka (2006); Le-niwa (1867) > Leniwka (1963); Jasiona (1351) > Jasienna (1846) > Jasienianka (1962); Lena (1934) > Lenianka/Lena (1962) > Lenianka (1964) > Lena (1965) > Lenianka (2006); Mrwla/Mrowla/Mrwka (1965) > Mrwka (1966) > Mrwka (1980) > Mrowla4 (2006); Olszowy (18771905) > Olszwka/Olszowy (1886) > Olszowy Potok (1965) > Ol-szowy (2006); Pona (1474) > Ponia (1491) > Pona (1521) > Ponka (1775) > Ponka (2006); Punika (1888) > Punikuka (1965); Sona (1289) > Sonka (1520); Sony (1889) > Somianka/Sonianka (1962); Studzona (1419) > Studzienna (1848) > Studzianka (1961) > Studzienna (1963) > Studzienna (1965); *rzona > Szronka/Szrenka (1965); mierdzca/mierdzionka (1965); Szumica (1902) > Szumionka (1963) > Szumica (1971) > Szumion-ka (2004). W przypadku kilku hydronimw substantywizacji towarzyszy ucicie sufi ksu przy-miotnikowego, por. Leszczna (1965) > Leszczka (1972) > Leszczna (1983) > Leszcz-ka (2006); Myska (178688) > Mynwka (1961); Myski (1885) > Mynwka (1893); Zarbczany (178688) > Zarbki (1855). 4 Nazwa zawiera l epentetyczne.220Wspczesna n. Wielka Suszanka, pd. Raby, powstaa w wyniku kilku nakadajcych si zmian z udziaem kontekstu onimicznego. Pierwotny hydronim Sucha (1351) uleg w XVIII w. substantywizacji z uyciem suf. -anka/gw. -onka, por. Suszonka (17861788). Forma ta nie bya stabilna; w XIX i XX w. pojawiy si nastpne warianty: Sucha (1855) > W(ielki) Suchy/Suszanka (18771905) > W(ielk)a Sucha/Suszanka (1934) > Suszanka/Wielka Suszanka (1964) > Suszanka, gb. Wielka Sucha (1984) > Wielka Suszanka (2006). Niestabil-no ta jest zwizana z istnieniem n. w. Maa Sucha (powstaej w wyniku dyferencjacji) oraz n. m. Wielka Sucha. Czas pokae, czy forma zestandaryzowana z 2006 r. si upowszechni.Znacznie mniej jest przykadw na substantywizacj za pomoc przyrostka -ik. Reprezentuj j jedynie nazwy: Mutny (1526) > Mutnik (1885); Studziany/Studzien-nik (17861788); Wapienny (XVI w.) > Wapienik (1855) > Wapnik (1892) > Wapenik (1897) > Wapiennik (1962) > Wapnik (1965) > Wapiennik (2006). Pojedyncze zmiany dokonay si z udziaem sufi ksu -ina, por. Czerna (1504) > Czyr-nina (1504) > Czerna (1555), oraz -ec, por. Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Potok Ba-ranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965); Kamiony (18491854) > Kamieniec (1881) > Kamionka (1966).4. ZMIANY LICZBYZmiana liczby w hydronimii dorzecza Wisy nie jest zjawiskiem czstym i ma raczej charakter marginalny. W nazewnictwie wodnym dominuj formy singularne (singularia tantum), a formy pluralne (pluralia tantum) stanowi w badanym materiale jedynie 5% (ok. 350) nazw. 4.1. Singularyzacja dotyczy niewielkiej liczby hydronimw, gwnie nazw na -ice (> -ica), -iska (> -isko), -ki (> -ka), utworzonych od podstaw topografi cznych, i ma charakter trwa-y. Obejmuje nazwy (czsto okresowe warianty leksykalne) obiektw niezbyt duych (do 20 km), rozmieszczonych na obszarze caego dorzecza od Dunajca przez Bug, Na-rew po Brd. Najstarsze przykady zmiany formy pluralnej na singularn zawiadczone s w XV w.: Jaworzniki (1415) > Jaworznik (1417) w dorzeczu Nidzicy; Mae Stoki (1428) > May Stok (1480) w dorzeczu Narwi; widnice/widnica ((1450) 1490) > widnica ((1503) 1519) w dorzeczu Liwca. Pozostae zmiany dokonay si w XIXXX w. S to: Bagni-ska (1883) > Bagnisko (1965); Bonia (1882) > Bonie (1966); Limierzyska (1855) > Li-mierzysko (1884) > Limierzyska (1962) > Limierzysko (1965) > Limierzyska (1980) > Le-mierzysko (2006); gi/g (1966) > gi (1980) > g (2006); Rostoki (1537) > Roztoki (1881) > Rostoka (1888) > Roztoka (1889); Stawiska (1855) > Stawisko (1884) > Ze Stawisk (1965) > Stawisko (1965); (okresowo) Jawki (19611970) > Jawka (1966); Krynicz-ki (1890) > Kryniczka (1892) > Kryniczki (1929); Mostki (1885) > Mostek (1965); Wstki (1888) > Stki/Wstki (1890) > Stki (1892) > Stka (1963); rdliska (1889) > r-dlisko (1965). Wahaniu liczby towarzyszy i jednoczenie przerywa je ostatecznie dodanie suf. -anka, por. Grodzisko (1881) > Grodziska (1888) > Grodzisko (1890) > Grodziszczanka (1960) > Grodzisko/Grodziska (1965) > Grodziszczanka (1980). 4.2. Hydronimy w formie plurale tantum miay, oglnie rzecz ujmujc, powizanie z licz-b obiektw, cho nie zawsze. Zmiana liczby pojedynczej na mnog moe mie zwizek 221z poszerzeniem zakresu uycia nazwy na mae dopywy gwnego cieku. Pluralizacja obj-a kilkanacie nazw niewielkich obiektw, gwnie w dorzeczu grnej prawobrzenej Wi-sy, zwaszcza w dorzeczu Sanu. Zmiany te dokonyway si w XIX i XX w., cho jest przy-kad na taki rozwj ju w XIV w., por. Gliniec (1235) > Glice (1365) > Gliniec (1900), w dorzeczu Raby. Pozostae przykady to: Bech (18491854) > Bechy (1880); Cieciorka (1534) > Cieciorki (17861788); Gronik (1977) > Groniki (1989) > Gronik (1995) > Gro-niki (2006); Kalenica (1460) > Kalnice/Kalenica (1965); Koniotopia (1570) > Konieto-py (1881); Olszyna (1886) > Olszyny (1888); Przyga (1882) > Przygi (1965); Rastoka (1845) > Raztoki (1962); Stawisko (17861788) > Stawiska (1846); Sumnik (17861788) > Sumniki (1934); Sucha Rostoka (1537)/Dalsza Rostoka (1537) > Roztoki (18771905)5; Roztoka (18771905) > Roztoki (1881) > Roztoki/Roztoka (1965). Dublety odnotowane w XX w. dotycz obiektu z dorzecza Wieprza Rudka/Rudki (1965). 5. ZMIANY RODZAJU Ponad 50% badanych hydronimw ma form rodzaju eskiego, nazw rodzaju mskiego jest nieco mniej. Zmiany rodzaju dokonay si lub miay miejsce tylko okresowo, w kilku-dziesiciu hydronimach singularnych, gwnie przymiotnikowych, odnoszcych si pra-wie wycznie do niewielkich obiektw w dorzeczu grnej Wisy po San. Przyczyn wa-ha rodzaju jest wpyw nazw o rodzaju gramatycznym dominujcym na danym terenie oraz dostosowanie do rodzaju terminu hydrografi cznego nieuytego w nazwie, lecz tkwicego w wiadomoci uytkownikw. 5.1. Zmiana rodzaju eskiego na mski najwczeniej odnotowana jest w hydronimie rze-czownikowym, por. Tuczyna (14701480) > Tuczyn (XVI w.) > Tuczyna (1786) > Tuczyn (1839), pniej w dublecie Struga/Strug (17861788) oraz w hydronimach przymiotniko-wych: Bystra (17041725) > Bystry/Bystra (17861788) > Bystra (1844); Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylska (1889). W hydronimii dominuje paradygmat eski, dlatego te zmiany w obrbie rodzaju eskiego s rzadkie.5.2. Zmiana rodzaju mskiego na eski nie jest zjawiskiem czstym ani trwaym. Po-wiadczaj j ju od XVI w. nazwy odprzymiotnikowe: Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzaski6 (1964) > Bystry (1965); Bystry (1931) > By-stra (19341937) > Bystra (1962) > Bystry/Bystra (1965) > Bystra (1980) > Bystry (2006); Borowy (1938) > Borowa (1962) > Borowy/Borowa (1965) > Borowy (1980); Gboki (18491854) > Gboka (1880) > Gboki (1881); redni/rednia (1965) > rednia (1965). W formacjach rzeczownikowych zmianie ulegy hydronimy Kostrzyn/Kostrzyna (1436) > Kosztrzyn (14551480) i mierdzioch/mierdziucha (1889). Wahania rodzaju towarzysz czsto innym procesom. Stabilizacj form rodzaju e-skiego wspomaga deminutywizacja za pomoc suf. -ka, np.: Roztok (18771905) > Rozto-ka, Roztok (1888) > Rostoka (1902) > Roztok (1931) > Roztoczka (1962) > Roztoka/Roztok 5 Pluralizacja zostaa poprzedzona wymian czonu dyferencyjnego zestawienia oraz elips. 6 Okresowo renominacja na bazie n. m. Bystre.222(1965) > Roztoczka (1965). Feminizacyjna zmiana: Mokrzyc (1845) > Mokrzec (1883) > Mokrzcza (1963), przebiega z udziaem suf. -ja. 5.3. Zmiany rodzaju mskiego na nijaki egzemplifi kuj nastpujce nazwy: Bystry (1880) > Bystre (18771905) > Bystry (1931); Szumny (1845) > Szumne (1964). Zmianie rodzaju moe towarzyszy dodanie suf. -ec oraz czonu rzeczownikowego, por.: Barani (1880) > Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Baranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965) > Baranie (1983). 5.4. Zmiany rodzaju nijakiego na mski, tendencje maskulinizacyjne w hydronimii udoku-mentowane s ju od w. XVI: Poawne/Poawny (1523); Glinne/Glinny (1723) > Glinny (17861788); Rwne (1965) > Rwny (1980). 5.5. Zmiana rodzaju nijakiego na eski jest zauwaalna od XIX w., np.: Smarkate (1855) > Smarkata (1889) > Smarkata (Rzeka) (1965) > Smarkata (1966); Kruszynie (1966) > Kru-szyna (2006). Zdarza si, e stabilizowanie rodzaju trwa przez cay okres funkcjonowania nazwy, por.: Cichy (1591) > Cicha (1595) > Ciche (1855) > Cichy (1937) > Ciche (1962) > Cichy (1965); Debrz (17861788) > Debrza/Debrz (1965) > Debrze (1965); Strug (17861788) > Strug/Struga/Struha (1890) > Strug (1931) > Struga (19341937) > Strug (1962). Wielokierunkowym zmianom rodzaju w hydronimach przymiotnikowych towarzyszy czsto dodanie (trwae lub okresowe) czonu powstaego od terminu hydrografi cznego. Po-wiadcza to wiele przykadw: Bukowa (17641768) > Bukowy Potok/Bukowa (1789) > Bukowy (1934) > Potok Bukowy (1962) > Bukowy (1965) > Potok Bukowy (2006); Bystre/Bystra (1880) > Bystry (1891) > Bystra Woda (1895) > Bystra (1937); Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czarna Rzeka (1961); Glinne (1596) > Rzeka Glinna (17861788) > Glinny (17861788); Gboki (1955) > Gbokie (1964) > Gbo-ki Potok (1965); Gbokie (18491854) > Gboki Potok (1914); Krzywa/Krywa (1883) > Krywy (1937) > Krzywe (1891) > Krzywy Potok (1964); Lasowy (1884) > Lasowa Rzeka (1964); Sona B. (1855) > Sona/Sony (1889) > Sony Potok (1964) > Sony (1965); Sonne (18491854) > Sonny Potok (1965); Zimne (1846) > Zimny (1885) > Zimne (1949) > Po-tok Zimny (1962) > Zimne (1964) > Zimny (1965) > Zimne (2006).Niekiedy wahania rozstrzygane s przez urzdowe dodanie czonu rzeczownikowe-go: Graniczna/Graniczny (1965) > Graniczny (1966) > Graniczny Potok (2006); Rybne (17041725) > Rybny/Rybne (17861788) > Rybny (1846) > Rybne/Rybny (1964) > Rybny (1965) > Rybny Potok (2006); Sucha (1846) > Suchy (1962) > Potok Suchy (2006).6. ZMIANY PARADYGMATUZmiany paradygmatu dotycz niewielkiej liczby odapelatywnych nazw wodnych, odno-szcych si natomiast czsto do duych obiektw. S one sabiej udokumentowane w hy-dronimii ni w ojkonimii, cho dotycz tych samych formacji, a niekiedy nawet nazw rwno brzmicych (homonimw kategorialnych). Zjawisko zmiany paradygmatu obejmuje nazwy obiektw na obszarze caego dorzecza, brak tu terenu, na ktrym zmiany te dokony-wayby si z wiksz czstotliwoci. 223Wrd femininw na -yni, wtrnie -ynia, powiadczone s jedynie postaci wtrne. Od-notowano jeden hydronim w formie pierwotnej: Przegini (1136)7; jest to zapis efemerycz-ny, gdy obiekt zmieni nazw na Rudno.W grupie hydronimw na *-y, *-ve dokonaa si zmiana -y > -ew/-wia, podobnie jak w ojkonimach odhydronimicznych. Pierwotne formy na -y: Nary ((1376) 1486), dzi Na-rew8, Minor Pety ((1380) 1473), Pety (1380), dzi Peta9 (por. te BaMorf 78), Ponikwy (1456) > Ponikiew ((1442) 1456), odnotowane s pniej lub rwnolegle z postaciami na -ew. W materiale hydronimicznym dominuj, podobnie jak w ojkonimii, wtrne postaci na -ew/-wia (por. BaMorf 7879), wahania tych form trway jednak przez kilka wiekw, por. choby zapisy n. Uszwica: Uszwa (1269) > Uszew (1380) > Uszwia (1383) > Uszwa (1402) > Uszew (1450) > Uszwa (1463) > Uszew (14701480) > Uszwia (14701480) > Uszwa (1564) > Uszew (1570) > Uszwica (1839) i innych: Sodew ((1334) 1534) > Sodowia Stru-ga (1793) > Sudwia (1880); Ponikiew (1564) > Ponikwa (1887) > Ponikiewka (1962) > Ponikwa (1965) > Ponikiewka (1984) > Ponikwa (2006); Huczow, Uczow ((1400) 1606) > Huczew (1405) > Uczow (16611665) > Huczwia (1717) > Huczwa (1839). Wrd nazw miejscowych przejcie to zawiadcza wiksza liczba przykadw (por. BaMorf 7693). W hydronimii zmiana jest sabiej udokumentowana ze wzgldu na tendencje dyferencja-cyjne (sufi ksacja) w stosunku do rwnobrzmicych ojkonimw. Odnotowano kilka przykadw zmikczenia tematu, wystpujcego w hydronimach pierwotnie przymiotnikowych z formantem -na (< *-na). Proces ten ma wczeniejsze powiadczenie w hydronimii (XIV w.) ni w ojkonimii (XVXVI w., por. BaMorf 81): Dubna (1275) > Dubnia (1325) > Dubna (1406) > Dubnia (1443); *Nasiedlna > Nosil-nia (1448) > Nasilina (1462, 1472) > Nosilnia (1511) > Nasielna (1885); Pona (1474) > Ponia (1491) > Pona (1521) > Ponka (1775). Zjawisko odwrotne wystpuje sporadycz-nie, por. Tucznia > Tuczna (1480). Ewolucja paradygmatu nastpia w mazowieckim hydronimie Jabo ((1435) 1456) > Jabonia (1472) > Jabona (1521). Ten typ zmian dotyczy rwnie innych formacji: Ga/Gacia (1965), Kostrzyn (1578) > Kostrzy (1883). Towarzyszy mu sufi ksacja dyferencyj-na: Sucza (1478) > Sucz (1565) > Suczka/Sucz (1965) > Suczanka (1966). Znaleziono te jeden przykad dubletu odmiany prostej i zoonej przymiotnika, ale ograniczajcej si tylko do mianownika: Jaworowy Potok/Jaworw Potok (17861788).7. WYMIANY SUFIKSWZmiana przyrostkw odbywa si bd w obrbie sufi ksw ekwiwalentnych, majcych t sam funkcj, i zwizana jest ze zmianami w systemie sowotwrczym na poziomie apela-tyww i w systemie nazwotwrczym w obrbie poszczeglnych klas onimw, bd wie si z wzajemnym wypieraniem sufi ksw o podobnej formie, ale rnej funkcji (por. Ba-Morf 94). Najczciej spotykan wymian jest zastpienie przyrostka -ica, -nica przez 7 Cytowany take przez A. Bakowskiego, por. BaMorf 77. 8 Wczeniej jednak zapisane formy z -ew, por. Nareva (1159), Narew, Nareff 1282 HE XIX 129131. 9 Tu rwnie wczeniejsze zapisy dokumentuj form z -ew: Potew (1366!, 1368?) KMaz III 112.224-ka (take w formach rozszerzonych -wka, -anka), co wynika z ekspansji tego ostatnie-go (por. BaMorf 101). Tendencja ta powiadczona jest ju od XV w. przez kilkanacie hydronimw: Baranica (1926) > Baranwka (1965); Branica (1425) > Branka (1463)10; Chemica/Chemienica (1965) > Chemiczka (2006); Koprzywnica (1356) > Pokrzywni-ca (17831784) > Pokrzywianka (1965); Koprzywnica (1426) > Koprzywianka (1439) > Koprzywnica (1450) > Koprzywianka (1477) > Pokrzywnica (1791) > Pokrzywnica/Po-krzywianka (1839) > Pokrzywianka/Pokrzywnica (1887) > Pokrzywianka (1961) > Po-krzywnica/Pokrzywianka (1966); Mogilnica (1427) > Mogika (1855); Pokrzywnica (1787) > Pokrzywianka (1893). Ponisze przykady s rwnie egzemplifi kacj ekspansji suf. -ka (-anka, -wka), kt-ry zastpuje -ec, sporadycznie -ek (-iczek), -ik, -ina, -ana, -nia, -ula, -ucha. Wymiany ta-kie maj charakter trway i okresowy, co pokazuj zapisy poniszych nazw wodnych: Ol-szowiec (1983) > Olszwka (2006); Maliniczek (1931) > Maliniczek/Malinianka (1965) > Malenianka (1965) > Maliniczek (1980) > Malinianka (2006); wilina/wilana/wilan-ka (1965) > wilina (1966) > wilanka (1966) > wilina (1980); townia (1884) > -twka (1893) > townia (1914); Stronik (1855) > Stronik/Stronka (1965). W XIX w. spo-tka mona take dublety: Krzywula (1880) > Krzywka/Krywula (1883); Biaucha/Biaka (1888). Do wymiany dwukierunkowej dochodzi rwnie midzy sufi ksami -ec oraz -ica, -ice, co moe wynika z tendencji maskulinizacyjnych lub feminizacyjnych, zwizanych z ty-pem obiektu (potok, rzeczka, struga). Zjawisko to obserwowa mona od XVI w. w na-stpujcych nazwach: Studzienica (1456) > Studzienice (15641566) XVIII w. > Studzie-niec (1565) > Studzienica (1586); Korzeniec (1786) > Korzenica/Korzyniec/Korzeniec (1883) > Korzenica (1933); Krzemieniec, Krzemienica (1880) > Krzemieniec (1965) > Krzemienica (1987); ukawiec (1884) > ukawica (1884) > ukawiec/ukawica (1965) > ukawiec (1980); Promniec (1888) > Promnica (1964) > Promnice (1965) > Promniec/Promiec (1965) > Promnice (1980) > Promnica (2006); Stracenica (1880) > Straceniec (1890). Sufi ksy te wchodz w relacje take z innymi, o czym wiadcz nastpujce przykady: -owa > -ica: Linowa (1326) > Linica (XIV w.); -ca > -ica: ylca (XVI w.) > ylica (1962); -(n)ica > -ina: Brzenica (1880) > Brzezina (19291936) > Brzezina (1965) > Brzenica/Brzezina (1965) > Brzenica (1980) > Brzezina (2006); Tyca (1893) > Tyna (1962); -awa > -ownica: Iawa (1644) > Iownica (18491854); -anka > -eniec: Bzanka (1416) > Bzieniec ((1427) 1588).Wrd hydronimw utworzonych za pomoc suf. -ka i jego wariantw rozwinitych dochodzi do wymian polegajcych na skrtach morfemicznych, np.: -anka > -ka: Jawo-rzanka (1963) > Jaworka (1970); Pokrzywianka/Pokrzywka (1966); -awka > -ka: Rudaw-ka (1867) > Rudka (1915), oraz do zjawisk odwrotnych, polegajcych na rozszerzeniu suf. -ka > -anka: Kryniczka/Kryniczanka (1965) > Kryniczka (1967); -ka > -wka: Wierzbka (1893) > Wierzbka a. Werbka11 a. Wierzbwka (1965). S rwnie przykady wymiany roz-szerzonych wariantw suf. -ka z nawizaniem do bardziej frekwencyjnego typu przyrostko-wego, opartego na przymiotnikach na -owy, por. zmiana -anka > -wka: Olszanka (1965) > 10 Wymiana sufi ksw moga mie take charakter dyferencyjny, por. n. m. Branica (Radzyska).11 Forma z cechami fonetycznymi ukraiskimi; obiekt pooony w dorzeczu grnego Wieprza.225Olszwka (2006). Podobne zjawisko nastpio z udziaem rozszerzonych wariantw suf. -ica, por. Godzienica (1839) > Gozdownica/Gozdawnica/Gozdawica (1965) > Gozdaw-nica (2006); Ostrowica (1888) > Ostrownica (1937); Reknica/Rakownica (193639) > Ra-kownica (1964) > Rakownica/Raknica (1965) > Rakownica (2006).Na wymian sufi ksw zawierajcych -n- (-ina, -na, -nia) zasadniczy wpyw ma jak si wydaje podobiestwo formy. Mimo zrnicowania funkcji dochodzi do wymiany, kt-ra powoduje zatarcie wartoci funkcjonalnej sufi ksu i zanik zwizku hydronimu z dan for-macj sowotwrcz (por. BaMorf 94). Zmiany takie notowano ju od XV w. w nastpu-jcych hydronimach: Nosilina (1436) > Nosilnia (1448) > Nasilina (1462, 1472) > Nosilnia (1511) > Nosilina (1546) > Nasielna (1885); Gogulina (1438) > Gogolna (1504) > Gogolina (1537) > Gogolina (1570) > Gogolna (1602) > Ggolina (1789) > Gogolna (18021803); Kocielnia (14701480) > Kocielina (1886) > Kocielina (1966) > gw. koena, koeina; Kisielna (1855) > Kisielina (1938) > Kisielna/Kisielina (1965) > Kisielina (2006); tow-nia (1505) > towina (1884) > townia (1885); Przedzielna (19611970) > Przedziel-nia (2006); Rybina/Rybna (1965); Szewna ((1438) 1687) > Szewnia (19341937). W przy-miotnikowym hydronimie (dzi nieistniejcym) doszo do wymiany sufi ksw -na/-ska/-ity, poczonej ze zmian rodzaju, por. Kamienna (17041725) > Kamieska (178688) > Ka-menity (1846). Zapisy dokumentuj te dublety z wahaniem suf. -w > -ec: Jasionw/Jasieniec (XIX w.); -nik/-w Kobiernik (1565) > Kobierw (1565) oraz -nik/-ak Nawienik (1964) > Nawienik/Nowienik/Nawiesiak (1965) > Nawienik (1984). 8. ROZWJ NAZW JEDNOCZONOWYCH W ZESTAWIENIA W hydronimii badanego obszaru czste jest zjawisko dodawania do jednoczonowej na-zwy przymiotnikowej czonu rzeczownikowego okrelajcego typ obiektu. Jest to pro-ces odwrotny do elipsy terminw hydrografi cznych w nazwach zestawionych, zwizanej z ekonomi jzykow. Dodawanie czonw wynika gwnie z dziaa urzdnikw sporz-dzajcych spisy i wykazy oraz dziaa standaryzacyjnych. Niekiedy charakter zmian jest okresowy, uzaleniony od preferencji opracowujcych spisy, mapy czy atlasy. Wspcze-sne zabiegi, pozostajce w sprzecznoci z ekonomi, odbywaj si poza lokaln wspl-not komunikacyjn. Pierwsze tego typu zmiany i wahania odnotowano jednak o wiele wczeniej, por.: Olchowy (1551) > Potok Olchowy (1633); Sucha (1565) > Sucha Struga (XVIII w.) > Sucha (1880); dublety Cisowy/Tysowy Potok (17861788) w dorzeczu Sanu, Biay Potok/Biay (1789) w dorzeczu grnej Wisy koo Ustronia. W XIX w. zarejestrowa-no nieliczne procesy: Gboki (18491854) > Gboki Potok (1881), Sosnowy (1855) > So-snowy Potok (1883); a wikszo zmian odnotowano w XX w.: Czarna (XVI w.) > Czar-na Struga (1965); Czarny (1964) > Potok Czarny (200612); Czerwony (1962) > Czerwony Potoczek (1964) > Czerwony Potok (2006); Dugi (XX w.) > Dugi Potok (1962); Gboki/Gboki Potok (1985); Krasna (1915) > Krasna Rzeczka (19611970) > Krasna (1965) > Krasna Rzeczka (2006); Mynarski (1965) > Mynarski Potok (2006); Myska (1885) > Myska Struga (1959) > Stary Myski/Myski (1965) > Struga Myska (1971); Mokry (1964) > Mokry Potok (2006); Pilny (17861788) > Pilny Potok (2006); Pryczny (1983) > 12 Zapisy z 2006 r. dokumentuj przeobraenia zwizane ze standaryzacj nazw wodnych.226Przeczny Potok (2006); Raczy (1980) > Raczy Potok (2006); Rakowy (1964) > Potok Rako-wy (2006); Rybna (1964) > Rybny Potok (2006); Sona (1565) > Sona Woda (1845); Stary (1889) > Stary Potok (2006); Szeroki (1891) > Szeroki Potok/Szeroki (1965) > Szeroki Po-tok (2006); wita (1882) > wita Struga (19361939); Zboawa (1965) > Zboowa Stru-ga (1979). Okresowe wahania midzy nazw jednoczonow a dwuczonow, ktrym towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju, powiadczaj zapisy: Czarna Rzeka (1963) > Czarna (1965) > Czarna Rzeczka (1967); Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czar-na Rzeka (1961); Czarny Potok (1881) > Czarny (1931) > Czarny Potok (1965); Suche (1846) > Suchy Potok (1965); Skorodny (18491854) > (ukr.) Skorodnyj Potik (19341936) > Skorodne (1963) > Skorodny (2006). Rozwj (i wahania) nazwy jednoczonowej w dwuczonow, przebiegajcy nieco ina-czej ni omwione wczeniej, obrazuj trzy przykady, w ktrych dodawany jest czon przymiotnikowy w celu dokadniejszej identyfi kacji: Czerna (17861788) > Maa Czerna (1844) > Czerna (1855); Stok (1531) > Stok Grzmicki (1568); Struga (1965) > Myska Struga (2006), niekiedy tylko okresowo Kana (18491854) > Nowy Kana (18491854) > Nowy Kana (1931) > Kana (19341937); Ga Antiqua (1524) > Stara Ga (1545) > Gac-ka (1839) > Ga (1881). 9. ZMIANY KOLEJNOCI I WYMIANA CZONW W NAZWACH ZESTAWIONYCHW zestawieniach dwuczonowych formacje przymiotnikowo-rzeczownikowe (ponad 70%) dominuj nad rzeczownikowo-przymiotnikowymi. Zmiana kolejnoci czonw wynika gwnie z potrzeby dostosowania do grupy dominujcej, co odzwierciedlaj przykady: Potok Graniczny (17861788) > Graniczny Potok (1965); Potok Gboki (17861788) > Gboki Potok (1965); Potok Gorzki (1962) > Gorzki Potok (2006); Rzeka Graniczna (17861788) > Graniczna Rzeka (1965); Rzeka Wsiowa (18491854) > Wsiowa Rzeka (1965). Inwersji czonw towarzyszy niekiedy okresowa elipsa: Potok Rybi (1824) > Rybi Potok (1962) > Rybi Potok (1964) > Rybi (1965) > Rybi Potok (1995) lub wymiana czonw odrniajcych: Rostoka Wielka (1855) > Wielka Rostoka (1965) > Sucha Roztoka (2006).Przeobraenia o kierunku odwrotnym egzemplifi kuje kilka nazw: Gboki Strumie (1965) > Strumie Gboki (1966); Skony Rw (1965) > Rw Skony (1965); Tartaczny Rw (19611970) > Rw Tartaczny (1997); elazna Woda (1965) > Woda elazna (1983). Zmiany te zachodz na obszarze, ktry charakteryzuje si du liczb zestawie, a wic w dorzeczu grnej prawobrzenej Wisy po San.W compositach moe nastpowa wymiana czonu rzeczownikowego, ktrym jest ter-min hydrografi czny: Rzeczka Graniczna/Przykopa Graniczna (17861788) > Graniczny Potok (1881) > Graniczny Potok/Graniczna (1965); Kocikowa Woda (1966) > Kociko-wa Rzeka (1963) > Kocikowa Woda (2006); Wsiowa Rzeka (18491859) > Wsiowa Woda (1881); Zimna Rzeka (1550) > Zimna Woda (1848) > Zimna Rzeka (1964) > Zimna Woda (2006); Czerwona Rzeka (18491854) > Czerwona Rzeka/Czerwony Potoczek (1965) > Czerwony Potoczek (1966). Przeobraeniu moe ulega take posta przymiotnika; wyko-rzystywane s wymiennie przymiotnikowe derywaty paralelne, np.: Gliniany Potok/Glinny Potok (1881) > Glinny (1931) > Glinny (Potok)/Gliniany Potok (1965) > Glinny Potok (2006). 22710. ZMIANY REDUKCYJNE Oprcz przykadw ekspansji niektrych sufi ksw zarejestrowa mona take tendencje re-dukcyjne (skrty morfemiczne) stae lub okresowe. Obserwowa je mona od XV w., a do-tycz suf. -ka, -ica, -ce, -na. Najwczeniej powiadczona jest okresowa zmiana w n. Bia-ka, rz. o d. 35,16 km, pd. Tymienicy ( Wieprz): Biaka ((1424) 1538) > Biaa ((1425) 1536) > Biaka (1430). Pniejsze to: Biaka (1848) > Biaa (1963); Kamionka ((1408) 1510 > Kamiona (1493)) > Kamionka/Kamiona (1965); Mozgawka (1787) > Mozgawa (1938) > Mozgawka (1961); Pluskawka (1963) > Pluskawka/Pluskawa (1965) > Pluskaw-ka (1983); Ropka (1519) > Ropa (18491854); Sosenka (1919) > Sosna (1937) > Sosenka (1966) > Sosna (1980); Granicznica (1486) > Graniczna (1508); Piasecznica (1493) > Pia-seczna (1513); Boce (18491854) > Bonia (1882); Rosochna (1883) > Rosocha (1885) > Rosocha/Rosochna (1965) > Rosocha (1980); Rokitnica ((1441) 1456) > Rokita/Rokitna (1883) > Rokitnica (1889). Przeobraenia polegajce na wyrwnaniu motywowanego przymiotnika do rzeczow-nika stanowicego jego podstaw mona uzna take za przejaw tendencji redukcyjnych powizanych z tendencj do substantywizacji, por. Bucznikowaty (18391840) > Bucznik (2006); Piekielny (1962) > Pieko (1964) > Piekielny Potok (2006). Do zaniku jednego czonu zoenia doszo okresowo w n. winobrdka (1931) > wi-nia (19611970) > winobrdka (1963). Zapis z redukcj dokumentuje uycie funkcjonu-jce w lokalnej spoecznoci. ledzi mona te zjawisko odwrotne do redukcji, tj. dodanie przyrostka, najczciej -ica, te -iska, -ec, -wka. Najwczeniej, bo ju w XIII w., powiad-czony jest dublet z suf. -ica, por. Ropa/Ropica ((1279) 1336) > Ropa (1363), pniej Mroga (1884) > Mroga (Mroyca) (1888) > Mroga (1960); Tryb (1526) > Trybwka (1839); Wara (1391) > Warzyca (1965); Piella (1419) > Pielica (1565) > Pielnica (17861788); Korytnia (1961) > Korytnica (1965), okresowe Jamy (17861788) > Jamiska (19341937). Zjawisko adiektywizacji dokumentuj nastpujce zapisy, np. Kamie (1965) > Ka-mienna (1970) > Kamie (1980); Kulasz (1526, 1549) > Kuliaszny (1565) > Kulaszny Po-tok (1902) > Kulaszny (Potok) (1965) > Kulaszny (2006). 11. ZMIANY ACUCHOWE I RENOMINACJE Zmiany tzw. acuchowe to cig wariantw hydronimu zwizanych z jedn podstaw mo-tywacyjn. Renominacja pojmowana jest jako ponowny akt kreacji nazwy, dokonujcy si na podstawie ojkonimu nalecego do tego samego gniazda, powstaego od pierwotnego hydronimu. Ojkonim staje si podstaw motywacyjn hydronimu, a wic formalnie nowo powstaa nazwa jest transonimem. Nieskuteczno tej ponownej nominacji oraz fakt, e stanowi ona pojedyncze ogniwo w acuchu derywacyjnym, sprawia, i zagadnienie to traktowane jest jako wariantywno i omawiane w tej czci pracy. Przeobraenia tego typu powiadczone s od XVIII w.: Glemieniec/Glemieski (17861788), por. n. m. Glemie-niec; Bystra (1496) > Bystrzaski (17861788) > Bystrzanka (1855) > Bystrzanka/Bystra (1880) > Bystrzanka (1886), por. n. m. Bystra. Renominacje odnotowane pniej wraz z caym acuchem zmian hydronimu doku-mentuj zapisy: Bannica/Banniczka (1549) > Bannica (1565) > Banniczka (17861788) > Balniczka/Balnicki (1965) > Balniczka (1966), por. n. m. Balnica; *Banica > Baniczka 228(17861788) > Banica (1880) > Banica (1965) > Banicka Rzeka (1985) > Banicki Po-tok (2006), por. n. m. Banica; Brzunik, Brzuniaski (17861788) > Brzunik (1846) > Brzunianka (1962), por. n. m. Brzunik; Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzaski (1964) > Bystry (1965), por. n. m. Bystre; Cichawoda (1846) > Cichowiaski Potok (1887) > Cicha Woda (1964) > Cicha Woda/Cichy Potok/Cicho-wiaski (1965) > Cichowiaska Woda/Cicha Woda (1973) > Cicha Woda (2006), por. n. m. Mae Ciche; Jamnica (1324) > Jamniczka (17861788) > Jamnicki Potok (1882) > Jamnica (1885) > Jamniczka (1962) > gw. jamnicka, por. n. m. Jamnica; Makowa ((15111513) XVIII) > Makwka (1542) > Makowski (17861788) > Makwka (1884) > Mako-wa (1885) > Makwka (18771904), por. n. m. Makowa; Turze (18491854) > Turzaski (2006), por. n. ter. Turze; abnica (XVI w.) > abnicka Rzeka (abniczanka) 1962 > gw. zabicko vuoda > abniczanka (1964) > abnica (1965) > abniczanka (1980) > abnica (1984) > abniczanka (2006), por. n. m. abnica; *Zwnica/Swnocza (1370) > Zmiczka/Zmiczki (1845) > gw. mocki potok > miczka (1965), por. n. m. mica. Rozwojowi pierwotnego hydronimu *Gieczew, dzi Gieczewka, rz. o d. 50,27 km, ld. Wieprza, towarzyszy cay wachlarz zmian: sufi ksacje (-ica, -ka, -wka, -anka), reduk-cja i renominacja zwizana z obecnoci odhydronimicznego ojkonimu Gieczew. Proces ten zosta zamknity (ale czy zakoczony?) standaryzacj w formie z suf. -ka, por. *Gie-czew > Geczwica (1425) > Gieczew (1450) > Gieczwka (1786) > Gieczew (1839) > Kieczewka (!) (1859) > Gieczew (1881) > Gieczwianka/Gieczewski/Giecz (1965) > Gieczwianka (1967) > Gieczew (1972) > Gieczewka (2006). Podobnie w n. Czyrnik13, dzi Czerska Struga, rz. o d. 31,47 km, ld. Brdy: Czyrnik ((1351) 1400) > Czirsenitze (1365) > Czirsenitz (1382) > Czernica (1664) > Czernica (1888) > Czernica/Czerska Stru-ga (19361939) > Czerska Struga (1965) > Czerska Struga/Czernica (1965) > Czerska Struga (1972) > Czerska Struga (2006). Forma zestandaryzowana pojawia si w XX w. Powstaa ona w wyniku renominacji na bazie odhydronimicznego ojkonimu Czersk. Wahania form hydronimu, ktre ostatecznie nie doprowadziy do jego dyferencja-cji, powiadczaj zapisy: Jasienica (1566) > Jasionka (1855) > Jasienicki, Jasieniecki (1882) > Jasienica (1934) > Jasionka (gb.)/Jasienica (1954) > db. Jasieniczanka (1965) > Jasienica/Jasieniczanka (1983) > Jasienica (2006), por. n. m. Jasienica; Ochodnik (1336) > Ochotnica (1416) > Ochotnica/Ochotniczanka (1962) > Ochotniczanka (1964) > Ochotni-ca (1965) > Ochotnica (1980) > Ochotnicka (XX w.) > Ochotnica (2006), por. n. m. Ochot-nica (Dolna i Grna); *Prdzona > Rzeka Prdzyska (1707) > Prdzonna (1902) > Pr-dzona (19361939), por. n. m. Prdzona.Przykady zmian acuchowych poza brakiem stabilnoci s dowodem na cie-ranie si hydronimicznych modeli nazewniczych, tendencje regulacyjne i weryfi kacyjne, wymuszane zarwno przez system hydronimiczny, jak i relacje w obrbie toponimicznych subsystemw lokalnych. Te dziaania odbywaj si wrd modeli produktywnych, a wic formacji na -ka (wraz z rozszerzeniami), -ica (wraz z rozszerzeniami), -ec, -ek, -ik -ak, for-macji przymiotnikowych i nazw zestawionych wraz z wczeniem si kontekstu onimicz-nego. Zmiany dotycz zarwno makrohydronimw, jak i mikrohydronimw. Ewolucji na-zwy Brok, rz. o d. 79,61 km, pd. Bugu ( Narew), zwizanej genetycznie z n. mta Brok, 13 Istnienie odhydronimicznej n. m. Czersk moe wskazywa na pierwotn, hipotetyczn form hydro-nimu *Czarna. 229towarzyszyy okresowe zmiany w zestawienie z czonem wielki, powrt do formy pierwot-nej, okresowe dodanie suf. -ek, -isko i powrt do formy pierwotnej: Brok (1421) > Magnus Brok ((14141425) 1456) > maioris Brok (1425) > Wielgi Brok/Wielki Brok (1448) > Brok (1519) > Brok/Broczek/Broczysko (1880) > Broczysko (1907) > Brok (19621965) > Brok/Broczek/db. Broczysko (1965) > Brok (1971) > Broczysko (1971) > Brok (1974). Podobnie wyglday wahania form hydronimu Kamienica, rz. o d. 33,08 km, pd. Dunajca, uwikane-go w zaleno z wtrn nazw miejscow Kamienica, por. Kamiennica (1391) > Kamio-na (ok. 1480) > Kamionka (1486) > Kamienica (1487) > Kamienica/Kamienna (1965) > Kamienica/Kamienica Nawojowska (1983) > Kamienica (2006). Nazwa zestandaryzowa-na nie jest dyferencyjna wobec ojkonimu. Kolejny przykad jest dowodem na wielokrotne prby dyferencjacji hydronimu w stosunku do n. m. Sitnica za pomoc suf. -nica > -anka: Sitnica (1765) > Sitanka (1855) > Sietnica al. Sitanka (1889) > Sietniczanka (1937) > Sitan-ka (1964) > Sitniczanka (1965). Wahania form n. w. Roztoka, por. Roztoka/Roztocki (1846) > Roztoka Maa/Roztoczka (1888), majce na celu odrnienie od n. m. Roztoka, s dowo-dem na niezadawalajce efekty polaryzacyjne, gdy obiekt w XX wieku uzyska now na-zw Skadziszczaski Potok.Dyferencjacja w stosunku do ojkonimu oraz renominacja na podstawie ojkonimu w ba-danej grupie hydronimw ma zwizek ze zmian wielkoci i rangi obiektu zamieszkane-go w stosunku do obiektu wodnego oraz zmian stosunkw hierarchicznych w przestrzeni onimicznej i pozaonimicznej. cieranie si innych modeli hydronimicznych w nazwach wraz z tendencjami re-dukcyjnymi powiadczaj nastpujce zapisy: Biay Stok (1516) > Biaa (1890) > Bia-ka (19611970) > Biaa (1963); Jastrzbie (1846) > Jastrzbiec (1936) > Jastrzbi (1962) > Jastrzbie (1965) > Jastrzbi (1984) > Jastrzbi Potok (2006); Krzywiec/Krzywi-ca (17861788) > Krzywica/Krzywa (1961) > Krzywica (1980) > Krzywa (1983) > Krzy-wica (2006); Bystrzec (1379) 1606 > Bystrzek (!) (1558) > Bystrz (17861788); Moczarec (1886) > Moczar (1892) > Moczar/Moczarec (1965) > Moczarnik (2006). Hydronimy (z wyjtkiem makrohydronimw) w stosunku do ojkonimw cechuje sab-sza archiwizacja i mniejsza stabilno. Zebrana dokumentacja wymaga niekiedy uzupe-nienia brakujcego ogniwa w acuchu derywacyjnym, std rekonstrukcje na podstawie wczeniej notowanych odhydronimicznych nazw miejscowych. Zapisy powiadczaj ist-nienie w zasobie hydronimw duej polionimii, przejawiajcej si w wystpowaniu nazw obocznych, wariantw morfologicznych i leksykalnych okrelajcych jeden obiekt wod-ny. Ta zmienno hydronimw wynika z kilku przyczyn. Powstanie nazw obocznych od-noszcych si do tego samego obiektu ma rdo w braku pamici nazewniczej u lokal-nych i pozalokalnych uytkownikw, w zaamywaniu si tradycji nazewniczej. Dochodzi wwczas do ponownej kreacji hydronimiu z inn motywacj. Na powstawanie wariantw morfologicznych maj wpyw zarwno czynniki pozajzykowe, jak i jzykowe. W zmia-nach okrelanych jako acuchowe, kiedy kady kolejny chronologicznie zapis dokumen-tuje inn form nazwy z t sam podstaw motywacyjn, mona mwi o wahaniach typw nazewniczych i niestabilnoci morfologicznej. W wielokrotnych zmianach formy nazwy ma te udzia kontekst onimiczny. Wymusza on niejako zmiany dyferencyjne, majce na celu polaryzacj homonimii kategorialnej. Powoduje take renominacje na podstawie oj-konimu genetycznie powizanego z hydronimem, co zwizane jest ze wzrostem znaczenia 230nazw miejscowych jako gwnych punktw odniesienia w konstruowaniu mapy. Istnie-nie wielu form hydronimu z t sam podstaw ma te niewtpliwie zwizek z wariantyw-noci zwizan z typem kontaktw, w jakich uywane byy hydronimy: paszczyzn ogl-nonarodow, w ktrej funkcjonuj urzdowo zatwierdzone nazwy, paszczyzn lokaln z umiarkowan wariantywnoci oraz paszczyzn indywidualn (por. Luba 1980: 2728). W wykazie rde, ktre stay si podstaw sownika Nazwy wodne Polski, znajduj si dokumenty historyczne, wykazy urzdowe, mapy, w ktrych dominuj nazwy typowe dla kontaktu oglnego, natomiast w UN-ach, sporzdzanych w wyniku eksploracji terenowej, wystpuj jak si zdaje nazwy wodne typowe dla kontaktu lokalnego, take indywi-dual nego, podobnie jak w zapisach gwarowych (tu uwzgldnianych w mniejszym stopniu). W wskich wsplnotach komunikacyjnych uywane s rne nazwy niestandaryzowane. Nie zawsze nazwy stosowane przez mikrowsplnoty byy znane kartografom sporzdzaj-cym mapy katastralne, nie zawsze lokalne okrelenia przedostaway si do wykazw. Nie-kiedy, standaryzujc nazw, dokonywano arbitralnych wyborw spord wielu wariantw. Przedstawione i scharakteryzowane tu rnorodne przeobraenia maj charakter jzykowy i pozajzykowy. Typowe dla hydronimii odapelatywnej s dwukierunkowe zmiany na linii hydronim jednoczonowy nazwa zestawiona, a wrd wariancji sufi ksalnej ekspansja przyrostka -ka (wraz z rozszerzeniami), wzbogacajca i tak dominujc grup hydronimw sufi ksalnych z tym formantem. Ewolucji podlegay hydronimy odnoszce si do ponad 1000 obiektw wodnych dorzecza Wisy. Tu przedstawiono wariantywno prawie 400 hy-dronimw odapelatywnych, intensywniejszy proces jak to wynika z pobienego ogldu mia miejsce w grupie hydronimw odonimicznych. Wielokrotne dyferencjacje, renominacje i zmiany acuchowe w hydronimii wiadcz o przedueniu drugiego etapu nominacji, w ktrym system nazewniczy reaguje na kon-tekst onimiczny, zmian hierarchii wanoci w lokalnych skadnikach przestrzeni. S to dowody cigej weryfi kacji formy nazw wasnych przez system nazewniczy. Hydronimy odapelatywne ulegaj przeobraeniom pozajzykowym, jzykowym zwi-zanym z uywaniem danej nazwy w rnych typach kontaktu komunikacyjnego (oglno-polskim, lokalnym) oraz wewntrzjzykowym, polegajcym na zmianach struktury nazwy pod wpywem wzmoonej produktywnoci niektrych form sufi ksalnych. Wyodrbni tu mona mutacje nazw zwizane z istnieniem cigw linearnych wariantw leksykalnych, nazw obocznych o rnych motywacjach oraz ukadw gniazdowych gniazd toponimicz-nych czcych si z funkcjonowaniem w tzw. kontekcie onimicznym. Przez te mecha-nizmy, obecne w hydronimii odapelatywnej, zwaszcza mikrohydronimii, czy si ona z apelatywnym sownictwem gwarowym, ktre charakteryzuj podobne zmiany (por. Pel-cowa 1994: 105). ZAKOCZENIE1. UWAGI PODSUMOWUJCEW niniejszej pracy przedstawiono jzykoznawcze rozwaania nad nazwami wd pyncych dorzecza Wisy. Z zakresu teorii onomastycznej omwione i sprecyzowane zostay zagad-nienia onimizacji i transonimizacji w hydronimii, fazy aktu nominacyjnego, kwestie poli-referencjalnoci, polionimii i kontekstu onimicznego. Monografi a prezentuje materia dia-chroniczny na przestrzeni tysica lat, nie zawiera jednak penej dokumentacji rdowej. Cytowane s pierwsze (odczytane i datowane) zapisy hydronimw wyzyskane z opraco-wa innych badaczy oraz wybrane artykuy hasowe zredagowane przez autork i podane w formie przypisw. Analiza hydronimw przebiega z uwzgldnieniem warstw chronolo-gicznych, a w ich obrbie wykadnikw nazwotwrczych i podstaw motywacyjnych. Zgodnie z zaoonym gwnym podziaem nazw wasnych na nazwy odapelatywne i odonimiczne w niniejszym opracowaniu przedstawione zostay potamonimy dorzecza Wisy utworzone od nazw pospolitych powstae w procesie szeroko pojtej onimi-zacji, z podziaem na trzy warstwy. Wyodrbnienia grup nazw przedsowiaskich, (pra)-sowiaskich oraz polskich dokonano na podstawie kryterium chronologicznego. Dysku-syjne, a niekiedy nie do ustalenia, jest to, czy hydronimy najstarsze powstay w procesie czystej onimizacji, czy te s formacjami sufi ksalnymi utworzonymi z uyciem archaicz-nych przyrostkw nazwotwrczych, a w wypadku niektrych nazw rwnobrzmicych czy s one paralelne, utworzone w ten sam sposb dla rnych denotatw, czy te moe niektre s odhydronimicznymi ponowieniami. Podobne dylematy towarzyszyy wyod-rbnianiu derywatw sufi ksalnych w warstwie nazw polskich, ktrych zbir moe by pomniejszony, a cz nazw klasyfi kowana jako derywaty powstae w procesie czystej onimizacji, zwaszcza w zakresie sufi ksw przymiotnikowych, te sufi ksu rzeczowniko-wego -ka. Potamonimy przedsowiaskie stanowi 1,3% przebadanych nazw odapelatywnych, a nazwy, ktrych powstanie mona odnie do okresu prasowiaskiego, tworz podobn pod wzgldem liczebnym grup (1,2%). Dominuj nazwy warstwy modszej, ktrych krea-cj wiza naley z czasem historycznym1. Onimizacja waciwa (czysta) jest najczst-szym zabiegiem tworzcym badane potamonimy (50,6%), nastpnym rodkiem o wysokiej 1 Chronologia przedstawiona w tabelach 1, 2, 3 ma charakter wzgldny i odnosi si do pierw-szych powiadcze rdowych nazw, nie do momentu ich powstania, gdy ten moe by odlegy w czasie w stosunku do pierwszego odnotowania. 232produktywnoci jest sufi ksacja towarzyszca onimizacji (27%); niewiele rzadziej stosu-je si kompozycj (20,4%). Udzia derywacji paradygmatycznej w wymienionych zabie-gach kreujcych odapelatywne nazwy wodne jest marginalny (0,7%). W kadym z trzech produktywnych sposobw kreacji hydronimicznej wyrni mona dominujce podtypy: w nazwach powstaych w wyniku czystej onimizacji (derywacji semantycznej) s to for-macje od rzeczownikw rodzaju eskiego na -a (36%), w derywatach sufi ksalnych po-tamonimy z suf. -ka (31%), w compositach zestawienia przymiotnikowo-rzeczowniko-we (76%). Nazwy pospolite tkwice w podstawach nazw wd pyncych stanowi wycinek lek-syki apelatywnej, zrnicowanej chronologicznie i niejednorodnej systemowo. Apelaty-wy utrwalone w potamonimii mona podzieli na zrekonstruowane oraz udokumentowane w sownikach historycznych, wspczesnych, gwarowych. Przy uyciu metody historycz-no-porwnawczej zrekonstruowany zosta zasb wyrazw pospolitych tkwicych w tzw. hydronimach staroeuropejskich. Zbir apelatyww prasowiaskich, podobnie jak i war-stwa hydronimw z tego okresu, trudny jest do wydzielenia. Odtworzone zostay nazwy pospolite niewtpliwie prasowiaskie oraz sownictwo innowacyjne, cigle ywe i pro-duktywne na obszarze Sowiaszczyzny. Odapelatywne hydronimy przedsowiaskie i pra-sowiaskie stanowi 2,5% badanych nazw, podobny jest udzia leksyki archaicznej (in-doeuropejskiej i prasowiaskiej) w apelatywach hydronimicznych. Przewaajc cz hydronimicznych podstaw apelatywnych stanowi rodzime wyrazy pospolite odnotowane w sownikach, rozwarstwione chronologicznie i nalece do rnych rejestrw polszczy-zny. Datowany i zlokalizowany materia hydronimiczny wprowadza ucilenia chronolo-giczne i geografi czne wielu leksemw. Analiza motyww nazewniczych pozwolia zrekonstruowa fragment rzeczywistoci jzykowej zawarty w potamonimii. Z apelatywnych podstaw motywacyjnych nazw rzek wyania si obraz potoczny i potoczna kategoryzacja, oparta na znaczeniach konkretnych, gwnie topografi cznych, z rzadka kulturowych i metaforycznych. Sownictwo hydroni-miczne bazuje przewanie na leksyce zwizanej z topografi , waciwociami samych obiektw wodnych, cechami otaczajcej przestrzeni, rwnie z rolinnoci i gatunkami zwierzt, w mniejszym stopniu na apelatywach zwizanych z kultur materialn i ducho-w. Jak wynika z zaprezentowanej listy rangowej podstaw motywacyjnych, konceptualiza-cja przestrzeni hydronimicznej odbywaa si gwnie w sposb konwencjonalny, za pomo-c istniejcych poj. Dostrzegalna jest tu znaczna homogeniczno podstaw wynikajca z powtarzalnoci motyww nazewniczych oraz wielokrotne wybory typowych modeli na-zewniczych, co w konsekwencji skutkuje polireferencjalnoci hydronimw. Kontekst onimiczny obejmuje wzajemne relacje midzy hydronimami a innymi klasa-mi toponimw. Ta zaleno bya sygnalizowana w przypisach przez odwoanie si do oj-konimw lub mikrotoponimw pochodzcych od nazw wodnych uznanych za pierwotne. Transonimizacje odhydronimiczne to, jak pokazuje liczba odwoa, zjawisko do czste. wiadczy ono o istnieniu wewntrzysystemowych ukadw i zalenoci midzy skadni-kami przestrzeni toponimicznej, ktre nawzajem na siebie wpywaj. Istnienie kontekstu onimicznego, a wic genetycznie i lokalizacyjnie powizanych skadnikw mapy toponi-micznej, ktre nieustannie s ze sob konfrontowane, powoduje rnorodne zjawiska po-laryzacyjne, ktre znajduj swoje kumulatywne odbicie w dyferencjacjach, renominacjach oraz w powstaniu gniazd toponimicznych, czsto bardzo rozbudowanych. 233Diachroniczna perspektywa, zastosowana w analizie hydronimii odapelatywnej, uka-zaa zaamywanie si tradycji nazewniczej, przejawiajce si w tworzeniu nowych nazw danego obiektu oraz brak stabilnoci form nazewniczych, wyraajcy si w istnieniu wa-riantw morfologicznych i leksykalnych. Oprcz zaniku tzw. zbiorowej pamici upatrywa mona rda polionimii w istnieniu lokalnych nazw obiektw wodnych, dziaaniach stan-daryzacyjnych i kodyfi kacyjnych dokonujcych si od XVIII w. Relacje midzy nomina appellativa i nomina propria ilustruje si czsto w postaci koa podzielonego na dwie nierwne czci, w ktrym onimy stanowi komponent marginal-ny. Zalenoci midzy tymi dwiema kategoriami wyrazw, z uwzgldnieniem opozycji binarnej, obrazuje si te w formie piramidy, ktrej podstaw stanowi nazwy pospolite, a nazwy wasne funkcjonuj powyej tej podstawy (por. Sklyarenko 2005: 278282). Ta przestrzenna metafora jak si wydaje lepiej oddaje relacje midzy tymi dwiema kate-goriami wyrazw. Onimy to rne klasy nazw, kada z nich ma wasne rda, swoje ape-latywne pola semantyczne wykorzystywane w kreacji onimicznej. Z kolei nazwy pospolite wykazuj zrnicowan zdolno do onimizacji (potencj onimiczn). Na szczycie pira-midy onimicznej znajduj si nazwy archaiczne, najbardziej oddalone od zasobu apela-tywnego pod wzgldem czasu powstania i struktury. Poniej kolejne warstwy chronolo-giczne onimw prasowiaskich i polskich, tworzce zhierarchizowany ukad wertykalny wedug stopnia onimizacji i stadium desemantyzacji. Najbliej podstawy usytuowane s nazwy z cigle obecnym znaczeniem leksykalnym. Piramida onimiczna jest dynamicz-na, cechuj j wibracje wewntrzne, polegajce na transonimizacjach, zmianach polaryza-cyjnych, a take wdrwki nazw z klasy propriw do klasy apelatyww (apelatywizacje). Analiza potamonimw od nazw wasnych i onimiczne wibracje w hydronimii, czyli proces szeroko pojtej transonimizacji stan si przedmiotem drugiej czci syntezy nazw wd pyncych dorzecza Wisy. 2. PERSPEKTYWY BADAWCZE Plan prac badawczych nad hydronimi zosta do szczegowo zarysowany wiele lat temu przez pomysodawcw i twrcw opracowa nazw wodnych Polski: H. Borka, J. Riegera, K. Rymuta. I cho uczeni (co mona stwierdzi z perspektywy czasu) zbyt optymistycz-nie wyznaczali cezury czasowe zakoczenia poszczeglnych etapw bada, cz plano-wanych opracowa zostaa ukoczona, a cz nadal jest kontynuowana. Oprcz regional-nych monografi i, realizowanych w rnych orodkach naukowych w kraju, w Pracowni Toponomastycznej Instytutu Jzyka Polskiego PAN powstaje Elektroniczny sownik hy-dronimw Polski2. Narzdziem wykorzystywanym w jego tworzeniu jest pakiet aplika-cji TLex (skrt od TshwaneLex), sucy tworzeniu sownikw dostosowanych do indy-widualnych potrzeb uytkownika i wyposaony w wiele specjalistycznych funkcji, ktre pozwol usprawni ekscerpcj, analiz materiau hydronimicznego w rnorodnych bada-niach przekrojowych i syntetycznych, postulowanych przez hydronomastw. Ukoczenie penego sownika hydronimw Polski (obejmujcego dorzecze Wisy, Odry, zlewnie Zale-wu Szczeciskiego i Wilanego, Przymorze oraz fragmenty zlewni: Niemna, Dniestru, Du-naju i aby) pozostaje nadal podstawow potrzeb i gwnym celem badawczym. Prezen- 2 Projekt badawczy nr 11H 12 02588, fi nansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki.234towany tu opis odapelatywnych nazw wodnych nie wyczerpa problematyki zwizanej z analiz systemu potamonicznego dorzecza Wisy, ktra bdzie kontynuowana. Badania nad potamonimami odonimicznymi wraz z rozmieszczeniem geografi cznym rnych ty-pw nazewniczych dopeni obrazu nazw wd pyncych dorzecza Wisy. Odrbne studia powinny dotyczy nazw wd stojcych (ale w powizaniu z potamonimi), a take nazw rde i wodospadw. Specjalnych, zrnicowanych metod badawczych wymaga opraco-wanie hydronimw z obszaru Warmii i Mazur, ktry cechuje gsta sie wodna, zwaszcza jeziorna, a take wyrana odrbno nazewnicza w stosunku do pozostaych regionw Pol-ski. Podobnie winny by prowadzone badania dotyczce nazw niemieckich. Innosowia-skie nazwy wodne z terenu Polski (tu przedstawione tylko jako egzemplifi kacja typw nazewniczych) zasuguj na osobne, bardziej szczegowe opracowanie i przebadanie me-chanizmw adaptacyjnych w cisym zwizku ze stosunkami ludnociowymi (por. Rieger 1993: 247252). Materia hydronimiczny moe przynie te interesujce, uzupeniajce dane z zakresu historycznej i gwarowej fonetyki i fl eksji. Tak zwany kontekst onimiczny powinien ukierunkowa badania na obecno niekiedy do rozbudowanych gniazd oni-micznych, z hydronimem jako centrum. Diachroniczne nazwotwrstwo gniazdowe moe stanowi dopenienie apelatywnego sowotwrstwa gniazdowego i acuchw derywacyj-nych. BIBLIOGRAFIA RDA I LITERATURAAGZ Akta grodzkie i ziemskie z czasw Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. Bernardyskiego we Lwowie, IXXII, Lww 18681914.AM Altpreussische Monatschrift. Neue Folge, wczeniej: Neue Preussische Provinzial-Bltter, 1850. ASPK Akta stanw Prus Krlewskich, wyd. M. Biskup, K. Grski, IIV, Toru 19551967. AtKr Atlas historyczny Polski. Wojewdztwo krakowskie w drugiej poowie XVI wieku, I: Mapy. Plany; II: Komentarz. Indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 2008.Atcz Atlas historyczny Polski. Wojewdztwo sieradzkie i wojewdztwo czyckie w drugiej poowie XVI wieku, I: Mapy, plany; II: Komentarz. Indeksy, red. H. Rutkowski, Warszawa 1998. AtLu Atlas historyczny Polski. Wojewdztwo lubelskie w drugiej poowie XVI w.; Komentarz i mapa, oprac. S. Wojciechowski, Warszawa 1966.AtMz Atlas historyczny Polski. Mazowsze w drugiej poowie XVI wieku, I: Mapa, plany; II: Komentarz indeksowy, red. W. Paucki, Warszawa 1973 (i kartoteka).AtPHP Atlas podziau hydrografi cznego Polski, 12, pod kier. H. Czarneckiej, Warszawa 2005.AtSd Atlas historyczny Polski. Wojewdztwo sandomierskie w drugiej poowie XVI wieku, II: Komen-tarz. Indeksy, red. W. Paucki, Warszawa 1993.Babik Z. Babik, Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich (w granicach wczesnorednio-wiecznej Sowiaszczyzny), Krakw 2001.Babik Z., 1999, Scritti scelti, Krakw.Babik Z., 2002, [rec.] U. Bijak, Nazwy miejscowe poudniowej czci wojewdztwa mazowieckiego, Kra-kw 2001, Onom XLVII, 205218. Babik Z., 2003, Mawa, Onom XLVIII, 139150. Babik Z., 2004, Prasowiaskie *pltu- pytki w hydronimii polskiej, Onom XLIX, 2350.Babik Z., 2005, Z bada nad hydronimami dorzecza grnej Wisy, Onom L, 181198.Bajerowa I., 1957, Polskie nazwy miejscowe typu Dbe, Oro, Onom III, 142; 293323.Bakowski A., 1972, Rzeczowniki zbiorowe od nazw drzew w toponimii polskiej, JPol LII, 281286.Bakowski A., 1977, O nazwie Drohiczyn inaczej, JPol LVII 155156.BaMorf A. Bakowski, Zmiany morfemiczne w toponimii polskiej, Wrocaw 1982. Bartmiski J., 2007, Stereotypy mieszkaj w jzyku. Studia etnolingwistyczne, Lublin.Bednarczuk L., 1992, [rec.] J. Udolph J., Die Stellung der Gewssernamen Polens innerhalb der alteuropi-schen Hydronymie, Heidelberg 1990, Onom XXXVII, 250261.Bednarczuk L., 1994, Areay i procesy jzykowe w przedhistorycznej Polsce, (w:) Uwarunkowania i przy-czyny zmian jzykowych, Jzyk na Pograniczach 11, 1318.Bednarczuk L., 1996, Ze studiw nad hydronimi Wielkiego Ksistwa Litewskiego, (w:) Rymut [red.] 1996: 17134.BER Blgarski etimologien renik, red. V. Georgiev, I, Sofi a 1971.Bernstein S., 1985, Zarys gramatyki porwnawczej jzykw sowiaskich. Alternacje. Tematy imienne, Warszawa.236Bibliografi a onomastyki polskiej do roku 1958 wcznie, od roku 1959 do roku 1970 wcznie, oprac. W. Taszycki przy wspudziale M. Karasia i A. Turasiewicza, od roku 1971 do roku 1980 wcznie, red. K. Rymut, od roku 1981 do roku 1990 wcznie, oprac. K. Rymut, R. Przybytek, od roku 1991 do roku 2000 wcznie, oprac. R. Przybytek, K. Rymut, od roku 2001 do roku 2010 wcznie i dalej, oprac. I. Nobis, R. Przybytek [wersja elektroniczna], Krakw 19602012.Bijak U., 1990, Nazwy zestawione typu Boguty-Augustyny na Mazowszu i Podlasiu, Onom XXXV, 3154.Bijak U., 2001, Nazwy miejscowe poudniowej czci dawnego wojewdztwa mazowieckiego, Krakw.Bijak U., 2010, Zmiany nazw wodnych w dorzeczu Wisy, (w:) Nazwy wasne a spoeczestwo, red. R. o-bodziska, t. II, ask, 237246. Bijak U., 2011, Chrematonimy odhydronimiczne, JPol XCI, 263272.Bilut E., 1989, Klasyfi kacja semantyczna nazw wodnych, (w:) Rymut [red.] 1989: 151166. Biolik M., 1982, O nazwie wodnej Wkra, Zeszyty Naukowe Wydziau Humanistycznego Uniwersytetu Gdaskiego. Prace Jzykowe VIII 113119.Biolik M., 1987, Hydronimia dorzecza Pregoy z terenu Polski, Olsztyn. Biolik M., 2000, Hydronimy komponowane i ich uniwerbizacja (na przykadzie nazw wodnych Warmii i Ma-zur), (w:) Sowiaskie composita onomastyczne (Toponimia. Varia), red. S. Warcho, Lublin, 1624.Biolik M., 2006, Onomastyka a inne dziay jzykoznawstwa zajmujce si sownictwem, (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cielikowa oblata, [red. K. Rymut i in.], Krakw, 6372.Biolik M., 2009, Homonimy onomastyczne. Rne sposoby interpretacji, Rozprawy Slawistyczne UMCS 22, 3347.BiulPTJ Biuletyn Polskiego Towarzystwa Jzykoznawczego, Krakw 1927.Bobrowski I., 1993, Jzykoznawstwo racjonalne, Krakw. BorkCiech A. Borkiewicz-Celiska, Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (13701526), Wro-cawWarszawaKrakwGdask 1970.Borek H., 1968, Zachodniosowiaskie nazwy toponimiczne z formantem -n-, Wrocaw. Borek H., 1975, Wyraz *wierkla na podstawie toponimii, PF XXV, 275279.Borek H., 1983a, Hydronimia staroeuropejska, Onom XXVIII, 331351.Borek H., 1983b, Potrzeby i zadania nazwotwrstwa w toponimii sowiaskiej, Z Polskich Studiw Slawi-stycznych. Jzykoznawstwo, seria 6, Warszawa, 5162.Borek H., 1985, O derywacji odapelatywnej w toponimii, PF XXXII, 6771.Borek H., 1987a, O metodach rekonstrukcji apelatyww z nazw toponimicznych, (w:) IX. Slovensk ono-mastick konferencia, zostavil M. Majtn, Bratislava, 113119.Borek H., 1987b, Z teorii nazwotwrstwa toponimicznego, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznaw-stwo X, 511.Borek H., 1988a, Grny lsk w wietle nazw miejscowych, Wrocaw.Borek H., 1988b, Nazwy relacyjne w toponimii, (w:) V Oglnopolska Konferencja Onomastyczna, Pozna 35 wrzenia 1985, red. K. Zierhoffer, Pozna, 4351.Borek H., 1989, Stan i zadania hydronomastyki sowiaskiej, (w:) Rymut [red.] 1989: 715.Borek H., 2002, Rozwaania o toponimii, Onom XLVII, 522.Bory W., 1975, Prefi ksacja imienna w jzykach sowiaskich, Wrocaw. Bory W., 2007, Ksztatowanie si klasy przymiotnikw w epoce prasowiaskiej, (w:) idem, Etymologie sowiaskie i polskie. Wybr studiw z okazji 45-lecia pracy naukowej, red. W. Sdzik, przy wsp-udziale Z. Babika i T. Kwoki, Warszawa, 188195.Brocki Z., 1979, Czy termin fl isacki samica funkcjonowa te jako nazwa wasna podgdaskiego odcinka Wisy?, SlOcc 36, 3138.Buttler D., 1981, Tendencje rozwojowe w zasobie sownym powojennej polszczyzny, (w:) Wspczesna polszczyzna. Wybr zagadnie, red. H. Kurkowska, 187220.CdB Codex diplomaticus Brandenburgensis, IXXV, Berlin 1835 i n. Chdzyska J., 2006, Nazwy miejscowe odzwierciedleniem wizji wiata, (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cielikowa oblata, [red. K. Rymut i in.], Krakw, 133141.Cielikowa A., 1990, Staropolskie odapelatywne nazwy osobowe. Proces onimizacji, WrocawWarszawaKrakw.237Cielikowa A., 1991, Derywacja paradygmatyczna w staropolskiej antroponimii, Krakw. Cielikowa A., 1996, Metody w onomastycznych badaniach rnych kategorii nazw wasnych, Onom XLI, 519.Cielikowa A., 2000, Jednostkowo w onomastyce a system jzyka, (w:) Onomastyka polska a nowe kie-runki jzykoznawcze. Materiay z XI Oglnopolskiej Konferencji Onomastycznej, 1517 czerwca 1998, BydgoszczPieczyska, red. M. Czachorowska, . M. Szewczyk, Bydgoszcz, 2130.Cielikowa A., 2001, Czy istniej modele nazewnicze w toponimii i oronimii schyku XX wieku?, (w:) To-ponimia i oronimia, red. A. Cielikowa, B. Czopek-Kopciuch, Krakw, 4147.Cielikowa A., 2003, O wspczesnych sowotwrczych analizach onomastycznych, (w:) Metodologia ba-da onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 5057.Cielikowa A., 2005, Nazwy wasne w historii i we wspczesnoci jzyka polskiego, (w:) Rozprawy o hi-storii jzyka polskiego, red. S. Borawski, Zielona Gra, 101148. Cielikowa A., 2006, Onimizacja, apelatywizacja a derywacja, (w:) Onimizacja i apelatywizacja, red. Z. Abramowicz, E. Bogdanowicz, Biaystok, 4756.Cielikowa A., 2007, Profesor Henryk Borek i Jego nowe spojrzenie na nazwy wasne, (w:) Region w wietle nazw miejscowych, red. S. Gajda, Opole, 37470.Cielikowa A., 2009, Homonimia w wietle onimizacji i deonimizacji (apelatywizacji), Rozprawy Slawi-styczne UMCS 22, 7980.Cruc Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum, III, wyd. I. Zakrzewski, Pozna 18901892; III, wyd. J. Karwasiska, Warszawa 1935.Czopek B., 1988, Nazwy miejscowe dawnej ziemi chemskiej i beskiej (w granicach dzisiejszego pastwa polskiego), Wrocaw.DugoszAnn Dlugossii Joannis, Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, liber primus, liber secundus, wyd. J. Dbrowski, Warszawa 19641974.Domaski J., 1995, Nazwy rzeczne na -y, -ew, -wa, -wia, Onom XL, 1542.Drw I M. Biolik, 1984, Hydronimia grnej Drwcy od rde do Jeziora Drwckiego, Onom XXIX, 4567.Drw II M. Biolik, 1988, Hydronimia grnej Drwcy od Jeziora Drwckiego do Kanau Elblskiego. Onom XXXII, 85107.Duma J., 1994, Przyczyny zmian grup spgoskowych sr-, zr-, str-, zdr- w wietle ich rozprzestrzenienia w gwarach bugarskich i macedoskich, (w:) Analiza, synteza i rozpoznawanie sygnau mowy dla ce-lw automatyki, lingwistyki i medycyny, red. L. Richter, Warszawa, 3848.Duma J., 1996, wiat zwierzt w polskich hydronimach, (w:) 12. Slovensk onomastick konferencia 6. Seminr Onomastika a kola, Preov 25.26. oktbra 1995. Zbornk refertov, red. M. Majtn, F. Ruk, Preov, 278281. Duma J., 1999a, Nazwy rzek lewobrzenego Mazowsza (z caym dorzeczem Pilicy), Warszawa.Duma J., 1999b, Nazwy rzek Pisa, Pichna, Pichra itp. w centralnej Polsce, (w:) Florilegium Linguisti-cum. Festschrift fr Wolfgang P. Schmid zum 70. Geburstag, hrsg. v. E. Eggers, J. Becker, J. Udolph, D. Weber, Frankfurt am Main, 8794.Duma J., 1999c, O pewnej zgodnoci zachodzcej midzy wystpowaniem przedsowiaskich nazw w do-rzeczu Pilicy i Bzury a przebiegiem szlakw bursztynowych, (w:) Nazewnictwo na pograniczach et-niczno-jzykowych. Materiay z Midzynarodowej Konferencji Onomastycznej, BiaystokSupral, 2627 X 1999, red. Z. Abramowicz, L. Dacewicz (Studia Slawistyczne 1), Biaystok, 99108.Duma J., 2000a, Jak odczyta nazw rzeki Wena?, (w:) Kontakty jzykowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. Prace ofi arowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, red. W. Szulowska, E. Wolnicz--Pawowska, Warszawa, 6770. Duma J., 2000b, Rne typy nazw rzecznych a problematyka osadnicza wspczesnych ziem polskich, Pra-ce Jzykoznawcze II, 4657. Duma J., 2000c, Sposoby fonetycznych adaptacji niektrych starych nazw rzecznych do jzyka polskiego, (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki jzykoznawcze. Materiay z XI Oglnopolskiej Konferen-cji Onomastycznej, 1517 czerwca 1998, BydgoszczPieczyska, red. M. Czachorowska, . M. Szew-czyk, Bydgoszcz, 335343.238Duma J., 2002a, Nazwy rzek zawierajce rdze *bystr- szybki, czysty na obszarze Polski, I: Feminina, Prace Jzykoznawcze IV, 1726.Duma J., 2002b, Przedsowiaskie a sowiaskie nazwy wasne, (w:) SOE I, 156159. Duma J., 2003a, Nazwy rzek polskich ze sowiaskim przymiotnikowym okreleniem barwy wody, (w:) Metodologia bada onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 385410.Duma J., 2003b, Nazwy rzek zawierajce rdze *bystr- szybki, czysty na obszarze Polski, II: Masculina i neutra, Prace Jzykoznawcze V, 2937.Duma J., 2006, Imiesowowe nazwy rzek typu Cheszczca, Grzmica na tle przymiotnikowych polskich nazw rzecznych, (w:) Onimizacja i apelatywizacja, red. Z. Abramowicz, E. Bogdanowicz, Biaystok, 8194. Duma J., 2010, Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujcie do Odry (z wyczeniem dorzecza Noteci), I: Nazwy rzek, II: Nazwy jezior, Warszawa.Duma J., Rzetelska-Feleszko E., 1978, Z geografi i typw formalnych w nazwach rzecznych Pomorza, SFPiS 17, 5162.Duridanov I., 1975, Die Hydronymie des Vardarsystems als Geschichtsquelle, KlnWien. Encyklopedia jzykoznawstwa oglnego, red. K. Polaski, WrocawWarszawaKrakw 1993. ESSJ O. Trubaev, Etimologieskij slovar slavnskich zykov, I, Moskva 1974.Fastnacht A., 2007, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 13401650, Sanok. Fleischer M., 2000, Obraz wiata. Ujcie z punktu widzenia teorii systemw i konstruktywizmu, (w:) J-zykowy obraz wiata i kultura, red. J. Anusiewicz, A. Dbrowska (Jzyka a Kultura 13), Wrocaw, 4571.Froel X. Froelich, Geschichte der Graudenzer Kreises, III, 2. Aufl ., Danzig 18841885. Gajda S., 1981, Gniazdo derywacyjne gowa w toponimii, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznaw-stwo VII, 5164.Gala S., 1991, System antroponimiczny imion, przezwisk, nazwisk, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. J-zykoznawstwo XIII, 5164.Gala S., 2003, Sowotwrstwo onomastyczne i sowotwrstwo gwarowe, (w:) Metodologia bada onoma-stycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 5862. Geoportal http://maps.geoportal.gov.pl [portal udostpniajcy dane geoprzestrzenne rnego typu mapy oraz rejestr nazw geografi cznych]. Gob Z., 2004, O pochodzeniu Sowian w wietle faktw jzykowych, prze. M. Wojtya-wierzowska [tyt. oryginau: The Origins of the Slavs. A Linguistic View, Columbus (Ohio) 1992].Grnowicz H., 1988, Synteza hydronimii dorzecza dolnej Wisy, Gdaskie Studia Jzykoznawcze IV, 2941.Greszczuk B., 1997, Diachronia i synchronia czy panchronia w jzykoznawstwie?, JPol LXXVII, 112116.Greszczuk B., 2006, Gniazda i rodziny sowotwrcze a tzw. homonimia nazewnicza. Na materiale onimicz-nym z pogranicza poudniowo-wschodniej Polski, (w:) Onimizacja i apelatywizacja, red. Z. Abramo-wicz, E. Bogdanowicz, Biaystok, 395403.Grochowska A., 1975, Przymiotniki z suf. -awy we wspczesnym jzyku polskim, JPol LV, 333342.Grochowski M., 2011, Strukturalizm i poststrukturalizm w polskim jzykoznawstwie synchronicznym (re-fl eksje metodologiczne), BiulPTJ LXVII, 1528.Grodziski E., 1973, Zarys oglnej teorii imion wasnych, Warszawa.Grzegorczykowa R., 2002, Wprowadzenie do semantyki jzykoznawczej, Warszawa.Grzegorczykowa R., 2003, Znaczenia przenone polskich przymiotnikw wymiarw, (w:) Studia z seman-tyki porwnawczej, Nazwy barw, nazwy wymiarw, predykaty mentalne, I, red. R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa, Warszawa, 233258.Grzegorczykowa R., Laskowski R., Wrbel H. [red.], 1998, Gramatyka wspczesnego jzyka polskiego. Morfologia, wyd. 2 zm., Warszawa.Grzegorczykowa R., Puzynina J., 1998, Problemy oglne sowotwrstwa, Rzeczownik, (w:) Grzegorczy-kowa, Laskowski, Wrbel [red.] 1998: 361464.GUGiK Materiay robocze Gwnego Urzdu Geodezji i Kartografi i z lat 20032005, wykorzystane przez Komisj Nazw Miejscowoci i Obiektw Fizjografi cznych przy standaryzacji hydronimw Polski. 239GZ Das Grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterordens (14141438), hrsg. v. P. G. Thielen, Marburg 1958.HE I H. Grnowicz, Gewssernamen im Flugebiet der unteren Weichsel (Nazwy wodne dorzecza dol-nej Wisy), Stuttgart 1985.HE III J. Rieger, Gewssernamen im Flugebiet des Wisok (Nazwy wodne dorzecza Wisoka), Wiesba-denStuttgart 1988.HE VI H. Ml, Gewssernamen im Flugebiet des Wieprz (Hydronimia dorzecza Wieprza), WiesbadenStuttgart 1990.HE IX K. Rymut, Gewssernamen im Flugebiet der oberen Weichsel von der Quelle bis zu Soa und Przemsza (Nazwy wodne dorzecza grnej Wisy od rde do Soy i Przemszy), Stuttgart 1993 [rec.: J. Domaski, Onom XL, 199208].HE X E. Bilut, Gewssernamen im Flugebiet des westlichen Bug (Nazwy wodne dorzecza Bugu), Stuttgart 1995.HE XI M. Biolik, Die Namen der fl ieenden Gewsser im Flugebiet des Pregel (Nazwy wd pyncych dorzecza Pregoy), Stuttgart 1996.HE XII K. Rymut, Rechte Zufl sse zur Weichsel zwischen Soa und Dunajec (Nazwy wodne prawobrze-nych dopyww Wisy midzy So a Dunajcem), Stuttgart 1996.HE XIII K. Rymut, M. Majtn, Gewssernamen im Flugebiet des Dunajec (Nazwy wodne dorzecza Du-najca), Stuttgart 1998.HE XIV J. Duma, Gewssernamen im Linken Zufl ugebiet der Weichsel zwischen Pilica und Brda (Na-zwy wodne w zlewisku lewych dopyww Wisy od Pilicy po ujcie Brdy), Stuttgart 1999.HE XV K. Rymut, Gewssernamen im rechten Zufl ugebiet der Weichsel zwischen Dunajec und Wisok (Nazwy prawobrzenych dopyww Wisy midzy Dunajcem a Wisokiem), Stuttgart 2000.HE XVI K. Rymut, Gewssernamen im linken Zufl ugebiet der Weichsel zwischen Przemsza und Pilica (Nazwy lewobrzenych dopyww Wisy od Przemszy do Pilicy), Stuttgart 2001.HE XVII J. Rieger, Gewssernamen im Flugebiet des San, Teil I: Die fl ieenden Gewsser. AO (Na-zwy wodne dorzecza Sanu, I: Nazwy wd pyncych. AO), WiesbadenStuttgart 2003.HE XVIII J. Rieger, Gewssernamen im Flugebiet des San, Teil I: Die fl ieenden Gewsser. P; Teil II: Die stehenden Gewsser (Nazwy wodne dorzecza Sanu, I: Nazwy wd pyncych. P; II: Nazwy wd stojcych), WiesbadenStuttgart 2004.HE XIX M. Biolik, Gewssernamen im Flugebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmndung der Biebrza, Teil I: Die fl ieenden Gewsser (Nazwy wodne dorzecza Narwi od rde do ujcia Biebrzy, I: Nazwy wd pyncych), Stuttgart 2005.HE XX M. Biolik, Gewssernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmndung der Biebrza, Teil II: Die stehenden Gewsser (Nazwy wodne dorzecza Narwi od rde do ujcia Biebrzy, II: Nazwy wd stojcych), Stuttgart 2005 [rec. E. Kowalczyk-Heyman, 2007, Onom LII, 356370].HenErcl Casp. Hennenberger Erclerung der grossen Preussischen Landtaffel, I, Knigsberg 1595; II: Von den Seen, Strmen, Beigabe, Knigsberg 1595.Hladk J., 2004, Hydronymia povodia Nitry, Trnava. HMil Herbarz Ignacego Kapicy Milewskiego (Dopenienie Niesieckiego), wyd. z rkp., Krakw 1870.HO Hydronimia Odry. Wykaz nazw w ukadzie hydrografi cznym, red. H. Borek, Opole 1983.Hollyyw K. Holly, 1990, Nazwy terenowe ywiecczyzny, Onom XXXV, 6790.HPol Nazewnictwo geografi czne Polski, I: Hydronimy, cz. 1: Wody pynce, rda, wodospady, cz. 2: Wody stojce, przedmowa A. Cielikowa, E. Wolnicz-Pawowska, Warszawa 2006.HW Hydronimia Wisy, I: Wykaz nazw w ukadzie hydrografi cznym, red. P. Zwoliski, Wrocaw 1965.Jadacka H., 2001, System sowotwrczy polszczyzny (19452000), Warszawa. Jakubowicz M., 2010, Drogi sw na przestrzeni wiekw, Warszawa. Jakus-Borkowa E., 1987, Apelatywne okrelenia wd biecych a toponimia Pomorza Gdaskiego, (w:) IX. Slovensk onomastick konferencia, zostavil M. Majtn, Bratislava, 136142.Jakus-Borkowa E., 1989, Semantyka przymiotnikw waciwociowych w hydronimii polskiej, (w:) Ry-mut [red.] 1989: 141149.Jakus-Borkowa E., 1991, Terminy geografi czne mikropola wody stojce a hydronimy oglnopolskie, Ze-szyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznawstwo XIII, 175182. 240Jakus-Borkowa E., 2001, Polskie nazwy miejscowoci z -- w czci wygosowej, Onom XLVI, 87107.Jakus-Borkowa E., 2004, Polskie ojkonimy z suf. -ca, Onom XLIX, 5158.JPol Jzyk Polski. Organ Towarzystwa Mionikw Jzyka Polskiego, Krakw 1913.Jurkowski M., 1964, Jeszcze o nazwach miejscowych typu Biaystok, Grnystok, Ponikystok, Onom X, 4549.Jurkowski M., 1971, Ukraiska terminologia hydrografi czna, Wrocaw.Kaleta Z., 1981, Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe, Wrocaw. Kaleta Z., 1991, Ewolucja nazwisk sowiaskich. Studium teoretyczno-porwnawcze, Krakw. Kaleta Z., 1998a, Gramatyka onomastyczna w ujciu kognitywnym, (w:) Najnowsze przemiany nazewni-cze, red. E. Jakus-Borkowa, K. Nowik, Warszawa, 241253Kaleta Z., 1998b, Zagadnienia oglne, (w:) E. Rzetelska-Feleszko [red.] 1998: 1591. Ksikowa U., 2003, Hydronimy w utworach J. Sowackiego, (w:) Metodologia bada onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 511524.Kkk Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej w. Wacawa, III, wyd. F. Piekosiski, Krakw 18741883. Klemensiewicz Z., Lehr-Spawiski T., Urbaczyk S., 1964, Gramatyka historyczna jzyka polskiego, Warszawa.Kleszczowa K., 1996, Sowotwrstwo jzyka doby staropolskiej. Przegld formacji rzeczownikowych (Prace Naukowe U w Katowicach 1574), Katowice. Kleszczowa K., 1998, Staropolskie kategorie sowotwrcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki (Prace Naukowe U w Katowicach 1748), Katowice.Kleszczowa K., 2003, Staropolskie derywaty przymiotnikowe i ich perspektywiczna ewolucja (Prace Na-ukowe U w Katowicach 2176), Katowice.Kleszczowa K., 2006, Oznaki i skutki wygasania produktywnoci formantu, (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cielikowa oblata, [red. K. Rymut i in.], Krakw, 223240.Kleszczowa K., 2011, Strukturalizm i poststruktualizm w badaniach historycznojzykowych, BiulPTJ LXVII, 97116.KMaz I J. K. Kochanowski, Zbir oglny przywilejw i spominkw mazowieckich, I, Warszawa 1919 [uwzgldniono corrigenda w rec. W. Semkowicza, Kwartalnik Historyczny XXXVII, 1923, 134166].KMaz II Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, II: Dokumenty z lat 12481355, wyd. I. Sukowska--Kura, S. Kura, K. Pacuski, H. Wajs, Wrocaw 1989. KMaz III Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, III: Dokumenty z lat 12561381, wyd. I. Sukowska--Kura, S. Kura; Indeks osb i miejscowoci, oprac. J. Pitka, Warszawa 2000. KMp Kodeks dyplomatyczny Maopolski, IIV, wyd. F. Piekosiski, Krakw 18761905, oraz Materiay do t. V kodeksu jako rkp. w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.Kond M. Kondratiuk, Nazwy miejscowe poudniowo-wschodniej Biaostocczyzny, Wrocaw 1974. KondBat M. Kondratiuk, Elementy batyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu biaostockiego, Wrocaw 1985.Kopertowska D., 1994, Nazwy miejscowe wojewdztwa radomskiego, Kielce.Kowalczyk E., 2001, O poytkach pyncych z interdyscyplinarnoci bada mediewistycznych, Kwartal-nik Historyczny CVIII, 7378. Kowalczyk E., 2003, Dzieje granicy mazowiecko-krzyackiej (midzy Drwca a Pis), Warszawa.Kowalik-Kaleta Z., 1981, Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe, Wrocaw WarszawaKrakw.Kowalska A., 2011, Apelatywne nazwy miejsc w dialektach polskich. Derywacja sufi ksalna (Gwary Dzi 5), Pozna.Krahe H., 1964, Unsere ltesten Flussnamen, Wiesbaden.Kreja B., 1995, Formacje na -iniec typu babiniec, krowiniec w jzyku polskim (na tle sowiaskim), PF XL, 727.Kreja B., 1996, Sowotwrstwo nazw miejsca we wspczesnym jzyku polskim, (w:) B. Kreja, Studia z polskiego sowotwrstwa, Gdask, 2456.Kreja B., 2002, Sowotwrstwo apelatywne pochodzenia proprialnego, (w:) B. Kreja, Studia i szkice so-wotwrcze 4, Gdask, 2125. 241Krko J., 2003, Hydronymia povodia Turca, Bansk Bystrica.Krko J., 2005, Spracovanie hydronymie Slovenska, Bansk Bystrica.Krko J., 2009, Vztahov modely slovenskch hydronm, (w:) Jzyki zachodniosowiaskie w XXI wie-ku, 3: Wspczesne jzyki sowiaskie, red. O. Woliska, M. Szymczak-Rozlach, Katowice, 99108.Kucharzyk R., 2010, Sownictwo odantroponimiczne w gwarach polskich, Krakw.Kuj B. Ulanowski, Dokumenty kujawskie i mazowieckie przewanie z XIII wieku, Archiwum Komisji Historycznej IV 1888, 111531.Kurek H., 2002, Jzykowy obraz Podkarpacia (na przykadzie mikrotoponimii Dukielszczyzny), (w:) Roz-maitoci jzykowe, red. M. Skaryski, M. Szpiczakowska, Krakw, 139164.Kwaniewska-Myk K., 1981, Wyraz db i pochodne w toponimii polskiej, Zeszyty Naukowe WSP w Opo-lu. Jzykoznawstwo VII, 6582.Kwaniewska-Myk K., 1987, Nazwy czeremchy w polskiej toponimii, (w:) IX. Slovensk onomastick konferencia, zostavil M. Majtn. Bratislava, 143148.Kwaniewska-Myk K., 1988, Nazwy jarzbu sorbus w polskiej toponimii, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznawstwo XI, 4554.Langacker R. W., 1995, Viewing in Cognition and Grammar, (w:) Alternative Linguistic: Descriptive and Theoretical Modes, ed. by Ph. W. Davis, 155212. Laskowski R., 1962, Kontynuanty prasowiaskiego przyrostka *-ynji w jzyku polskim, JPol XLII, 171187.Lehr-Spawiski T., 1946, O pochodzeniu i praojczynie Sowian, Pozna. Lehr-Spawiski T., 1960, Rozmieszczenie geografi czne prasowiaskich nazw wodnych, Rocznik Slawi-styczny XXI, 522. esiw M., 1972, Terenowe nazwy wasne Lubelszczyzny, Lublin.Ley II G. Leyding-Mielecki, Sownik nazw miejscowych okrgu mazurskiego, II: Nazwy fi zjografi czne (zlokalizowane), Pozna 1959.LKP Lubelska ksiga podkomorska pitnastego wieku, I, wyd. L. Biakowski, Lublin 1934.Lor X F. Lorenz, O pomereskom (drevnekaubskom) zyke do poloviny XV-ogo stoleti, Izvestija Otde-leni Russkogo zyka i Slovenosti Imperatorskoj Akademii Nauk X, z. 3, 1905, 69209; XI, z. 1, 1906, 69209.Luba W., 1968, Nazwy miejscowe poudniowej czci dawnego wojewdztwa krakowskiego, Wrocaw WarszawaKrakw.Luba W., 1974, Typ kontaktu jzykowego a wariantywno nazw wasnych we wspczesnej polszczy-nie, Prace Naukowe U 4, 713.Luba W., 1980, Spoeczne warianty nazw wasnych we wspczesnej polszczynie, (w:) VII. Slovensk onomastick konferencia (Zemplnska rava 20.24. septembra 1976). Zbornk materilov, zostavil M. Majtn, Bratislava, 2530.Luba W., 2006, O kategoriach onimiczno-apelatywnych w polszczynie, (w:) Munuscula linguistica in ho-norem Alexandrae Cielikowa oblata, [red. K. Rymut i in.], Krakw, 261268.Lbben A. Lbben, Mittelniederdeutsches Handwrterbuch, Darmstadt 1980.ukasik-Szulowska W., 1974, Appellativa okrelajce wod pync w nazwach dorzecza Warty i Wisy, SFPiS 7, 9397.Lumalb 1565: Lustracja wojewdztw malborskiego i chemiskiego 1565, wyd. S. Hoszowski, Gdask 1961.Lumalb 1570: Lustracja wojewdztw malborskiego i chemiskiego 1570, wyd. S. Hoszowski, Gdask 1962.Lumaz 1565: Lustracja wojewdztwa mazowieckiego 1565, III, Indeksy do cz. III, wyd. I. Gieysztoro-wa, A. aboklicka, Warszawa 19671971.Lumaz XVII: Lustracje wojewdztwa mazowieckiego XVII wieku, wyd. A. Wawrzyczyk, I: 16171620, Wrocaw 1968; II: 16601661,Warszawa 1989.Lupoc 15651789: Lustracje wojewdztwa pockiego 15651789 r., wyd. A. Sucheni-Grabowska, S. M. Szacherska, Warszawa 1965.Lupom 1565: Lustracja wojewdztwa pomorskiego 1565, wyd. S. Hoszowski, Gdask 1961. 242LuPrus 1624: Lustracje wojewdztw Prus Krlewskich 1624 (z fragmentami lustracji 1615 r.), wyd. S. Hoszowski, Gdask 1967.Luukr erela do istori Ukrani-Rusi, pid red. M. Hruevskogo, IIII, Lviv 18951900.Majewska M., 2002, Homonimia i homonimy, Warszawa.Majtn M., 1980, Spoloensk fungovanie vlastn ch mien, (w:) VII. Slovensk onomastick konferen-cia (Zem plnska rava 20.24. septembra 1976). Zbornk materilov, zostavil M. Majtn, Bratisla-va, 4349.Majtn M., Rymut K, 1985, Hydronimia dorzecza Orawy, Wrocaw.MakPrz W. Makarski, Nazwy miejscowoci dawnej ziemi przemyskiej, Lublin 1999.MakSk W. Makarski, Nazwy miejscowoci dawnej ziemi sanockiej, Lublin 1986. Malec M., 1971, Budowa morfologiczna staropolskich zoonych imion osobowych, Wrocaw.Malec M., 1994, Imiona chrzecijaskie w redniowiecznej Polsce, Krakw.Malec M., 2000, Raj i pieko w toponimii Polski, Onomastick Prce 4, 280285.Malec M., 2003, Sownik etymologiczny nazw geografi cznych Polski, Warszawa.Malinowska E., 1981, Przymiotnik suchy w polskiej toponimii, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzyko-znawstwo VII, 8388.Matr Matricularum Regni Poloniae summaria, contextuit indicesque adiecit T. Wierzbowski, IV/1, Var-soviae 19051919; V/2, red. J. Sawicki, Warszawa 1961.Matveev A. K., 2006, Onomatologi, Moskva. Miklosich F., 1927, Die Bildug der slawischen Personnen- und Ortsnamen, Heidelberg. MJ Metryka Jzefi ska, rkp. z lat 17851788. Zbir nr 19 w Centralnym Historycznym Archiwum Pa-stwowym we Lwowie: XVSanok.MkM Metryka Ksistwa Mazowieckiego z XVXVI wieku, wyd. A. Wodarski, III, Warszawa 19181930.Ml H., 1996, Budowa sowotwrcza nazw wodnych dorzecza Wieprza, (w:) Rymut [red.] 1996: 3346.Modzioch S., 2011, Krajobraz rzeczny jako rdo tosamoci ludnoci redniowiecznego lska, (w:) lsk. Kraj, ludzie, memoria a ksztatowanie si spoecznych wizi i tosamoci (do koca XVIII wie-ku). Schlesien. Land, Leute, memoria und die Herausbildung der sozialen Bindungen und der Identi-tten (bis zum Ende des 18. Jahrhunderts), [red. S. Rosik, Th. Wnsch] (Radices Silesiae Silesiacae Radices 1), 4762.MPszcz L. Musio, Nazewnictwo ziemi pszczyskiej, rkp. [praca zawiera zapisy historyczne nazw z urba-rzy, protokow sdw miejskich, przywilejw, ksig miejskich, kocielnych itp.].Mp-25(be) mapy w skali 1 : 25 000 wyd. w latach 19501966 przez Zarzd Topografi czny Sztabu Gene-ralnego w ukadzie powiatw, tzw. obrbwki (be Beyce 1962).Mp-100 Mapa taktyczna Polski w skali 1 : 100 000. Wyd. przez Wojskowy Instytut Geografi czny w War-szawie w latach 19241938.MpFran bersicht der Militr Aufname von Mhren und Schlesien, Mastab 1 : 28 800, Wien 18361852; http://oldmaps.geolab.cz.MpGillyPr Special Karte von Sdpreussen mit allerhoechster Erlaubniss aus der kniglichen grossen to-pographischen Vermessungs-Karte, Berlin 18021803.MpKwat Topografi czna karta Krlestwa Polskiego, [Warszawa] 1839 [Topografi eska karta Carstva Poskogo [] 1839, sostavlena [] pod rukovodstvom General Maiora Richtera].MpMbl Niemieckie mapy topografi czne w skali 1 : 25 000 (tzw. Messtischbltter), wydawane od 2. po. XIX w. do 1944 r.MpPerMz Mappa szczegulna woiewodztwa mazowieckiego zrzdzona [] przez K. de Perthes, 1783.MpPerP Mappa szczegulna woiewodztwa pockiego i ziemi dobrzyskiej zrzdzona [] przez K. de Perthes, 1784. MpRey Topographische Specialkarte herausgegeben von G. D. Reymann [] und fortgesezt von F. Handtke, Glogau 18441874. Mrzek R., 1990, System mikrotoponimiczny lska Cieszyskiego, Katowice. Mrzek R., 1993, Obce elementy w poudniowolskiej toponimii i mikrotoponimii, (w:) Wpywy obce w nazewnictwie Polski, [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica 27), 191196.243Mrzek R., 1995, Hydronimy a kontekst onimiczny, (w:) Semin Onymick systmy v regionech. (Sbor-nk pspvk z V. semine Onomastika a kola, konanho 12.14. ledna 1993 v Hradci Krlov), uspo. R. rmek, J. Bartkov, V. Koblek, red. V. Koblek, Hradec Krlov, 157161.Mrzek R., 2000a, Composita w gwnych subsystemach onimicznych (aspekt interpretacyjny), (w:) So-wiaskie composita onomastyczne (Toponimia. Varia), red. S. Warcho, Lublin, 121126. Mrzek R., 2000b, Wspczesna lingwistyka a sfera onimiczna jzyka, (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki jzykoznawcze. Materiay z XI Oglnopolskiej Konferencji Onomastycznej, 1517 czerwca 1998, BydgoszczPieczyska, red. M. Czachorowska, . M. Szewczyk, Bydgoszcz, 3139.Mrzek R., 2002, Dorobek i perspektywy onomastyki polskiej, Onom XLVII, 2335. Mrzek R., 2003a, Metodologiczno-terminologiczne aspekty rozwoju onomastyki, (w:) Metodologia ba-da onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 1119.Mrzek R., 2003b, Mikrotoponimy jako jzykowe wyznaczniki przestrzeni kulturowej, (w:) Nazwy wasne a kultura. Polska i inne kraje sowiaskie, red. Z. Kaleta, Warszawa, 197202.Mrzek R., 2009, Pojcie homonimii w teoretyczno-terminologicznym kontekcie lingwistyki i onomasty-ki, Rozprawy Slawistyczne UMCS 22, 165170. Myszka A., 2005, Stereotyp rzeki a jzykowy obraz hydronimw (na podstawie nazw wodnych powiatu strzyowskiego), Studia Philologica, 281291.Mznter A. Wolff, E. Rzetelska-Feleszko, Mazowieckie nazwy terenowe do koca XVI wieku, Warsza-wa 1982.Nalepa J., 1968, Sowiaszczyzna pnocno-zachodnia. Podstawy jednoci i jej rozpad (Prace Komisji Hi-storycznej Poznaskie Towarzystwo Przyjaci Nauk. Wydzia Historii i Nauk Spoecznych 25), Pozna.Nalepa J., 1993, Ze studiw nad hydronimi Polski i Poabia: Bzura, Onom XXXVII, 7991.Nalepa J., 1996, Ze studiw nad hydronimi Polski i Poabia: Poprad, JPol LXXVI, 289298.Nalepa J., 1997, Polacy nie przejli od Ukraicow nazwy rzeki San. Ze studiw nad najdawniejszym po-graniczem polsko-ruskim, JPol LXXVII, 150162.NalSand J. Nalepa, Opuscula Slavica 2: Krytyczne i metodologiczne uwagi o nazwach miejscowych daw-nego wojewdztwa sandomierskiego, Lund 1973. Nieckula F., 1971, Nazwy miejscowe z sufi ksami -ov-, -in- na obszarze Wielkopolski i Maopolski, Wro-caw. Nitsche P., 1964, Geographische Terminologie des Polnischen, Bhlau.NMPol Nazwy miejscowe Polski. Historia. Pochodzenie. Zmiany, red. K. Rymut, Krakw, IVIII, 19962009 (i kartoteka).Nowik K., 1991, Baza g(v)ozd w polskiej toponimii, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznawstwo XIII, 246250.Nowik K., 1993, Zapoyczone nazwy drzew w toponimii polskiej, (w:) Wpywy obce w nazewnictwie Pol-ski, [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica 27), 197204.Olotiak M., 2010, O spsoboch tvorenia hydronm, (w:) Z hydronymie zpadnho Slovenska, zostavil J. Hladk, Trnava, 2449.Onom Onomastica. Pismo powicone nazewnictwu geografi cznemu i osobowemu oraz innym nazwom wasnym, Wrocaw 19551993, Krakw 1994.Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika, [red. F. Bezlaj i in.], Skopje 1983.Ostr M. Biolik, Mikrotoponimia byego powiatu ostrdzkiego, Olsztyn 1994.Paucki W., 1961, Nazwy miejscowe typu Biaystok, Grnystok, Ponikystok, Onom VII, 4582.Pawowski E., 1996, Nazwy wodne Sdecczyzny, oprac. A. Splnik, L. Wajda, Krakw 1996.Pelcowa H., 1994, Mechanizmy nazwotwrcze i zmiany leksykalne w gwarach (na materiale gwar Lu-belszczyzny), (w:) Uwarunkowania i przyczyny zmian jzykowych. Zbir studiw, red. E. Wrocaw-ska, Warszawa, 105111.Perl M. Perlbach, Pommerellisches Urkundenbuch, III, Danzig 18811882.PF Prace Filologiczne, Warszawa 1885.Pisarkowa K., 1972, Szkic pola semantycznego zapachw w polszczynie, JPol LII, 330339.PlehnG H. Plehn, Geschichte des Kreises Strasburg in Westpreussen, Leipzig 1900.244PMT VIII E. Jakus-Borkowa, Toponimia powiatu wieckiego (Pomorskie Monografi e Toponomastyczne VIII), Wrocaw 1987. PMT XV M. Milewska, Toponimia powiatu tucholskiego (Pomorskie Monografi e Toponomastyczne XV), Gdask 2000. Pokorny J. Pokorny, Indogermanische etymologisches Wrterbuch, Bd. 12, Bern 19491969.Popowska-Taborska H., 1989, Stopie uytecznoci danych hydronimicznych w rozwaaniach nad etnoge-nez Sowian, (w:) Rymut [red.] 1989: 2531.Popowska-Taborska H., 1993, Wczesne dzieje Sowian w wietle ich leksyki, Warszawa.Pospiszylowa A., 1990, Toponimia poudniowej Warmii. Nazwy terenowe, Olsztyn.PrUr Preussisches Urkundenbuch. Politische (allgemeine Abteilung): I/1: [11401257], hrsg. v. R. Phi-lippi, C. P. Woelky. Knigsberg 1882; I/2: [12571269], bearb. v. A. Seraphin, Knigsberg 1909; II: (13091335), hrsg. v. M. Heine, E. Maschke, Aalen 1962; III: 1. Lieferung (13351341), hrsg. v. M. Hein, Knigsberg 1944 (Nachdruck: Marburg 1975), 2. Lieferung (13421345), hrsg. H. Ko-epen, Marburg 1958; IV: (13461351), Nachtrge, hrsg. v. H. Koeppen, B. Poschmann, Marburg 19601964; V: 1. Lieferung (13521356), 2. Lieferung (13571361), 3. Lieferung (Nachtrge und Register), hrsg. v. K. Conrad, Marburg 19691975.PrzybBalt R. Przybytek, Ortsnamen baltischer Herkunft im sdlichen Teil Ostpreussens (Nazwy miejsco-we pochodzenia batyckiego w poudniowej czci Prus Wschodnich), Stuttgart 1993. Przybylska R., 2006, O neosemantyznach pozornych, (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cielikowa oblata, [red. K. Rymut i in.], Krakw, 351358.Reichan J. [red.], 1999, Indeks alfabetyczny wyrazw z kartoteki Sownika gwar polskich, III, Krakw.Rieger J., 1983, Polski sownik hydronimiczny, Onom XXVII, 186189.Rieger J., 1989, Kilka uwag o dawnej hydronimii w dorzeczu Sanu, (w:) Rymut [red.] 1989: 5762.Rieger J., 1993, Elementy ukraiskie w toponimii polskiej i w toponimii Polski, (w:) Wpywy obce w na-zewnictwie Polski, [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica 27), 247252.Rieger J., 1996, O niektrych polskich i ukraiskich hydronimach na -*-, (w:) Rymut [red.] 1996: 149153. Rieger J., Wolnicz-Pawowska E., 1975, Nazwy rzeczne w dorzeczu Warty, Wrocaw. Riegemk J. Rieger, Sownictwo i nazewnictwo emkowskie, Warszawa 1995.RiegSan J. Rieger, Nazwy wodne dorzecza Sanu, Wrocaw 1969.Rospond S., 1951, Sownik nazw geografi cznych Polski zachodniej i pnocnej, WrocawWarszawa.Rospond S., 1957, Klasyfi kacja strukturalno-gramatyczna sowiaskich nazw geografi cznych, Wrocaw.Rospond S., 1969, Sowiaskie nazwy miejscowe z sufi ksem -sk-, Wrocaw. RospSEMiG S. Rospond, Sownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocaw 1984.Rozwadowski J., 1913, Kilka uwag do przedhistorycznych stosunkw wschodniej Europy i praojczyzny indoeuropejskiej na podstawie nazw wd, Rocznik Slawistyczny VI, 3958.Rozwadowski J., 1948, Studia nad nazwami wd sowiaskich, Krakw 1948.Rudnicki M., 19591961, Prasowiaszczyzna Lechia Polska, III, Pozna. Rutkiewicz-Hanczewska M., 2012, Nazwy wasne w przestrzeni spoeczno-komunikacyjnej. Uwagi jzy-koznawcy, Archiwum Fotogrametrii, Kartografi i i Teledetekcji 23, 355363.Rutkiewicz-Hanczewska M., 2012, Wstp do semantyki onimicznej: nomina propria i nomina appellativa inkluzja czy ekskluzja?, (w:) Jednotliv a veobecn v onomastike. 18. Slovensk onomastick kon-ferencia, Preov 12.14. septembra 2011, edit. M. Olotiak, Preov, 2231.RymNmiast K. Rymut, Nazwy miast Polski, wyd. 2 uzup., Wrocaw 1987.RymSEN K. Rymut, Nazwiska Polakw. Sownik historyczno-etymologiczny. I: AK, II: L, Krakw 19992001.Rymut K., 1967, Nazwy miejscowe pnocnej czci dawnego wojewdztwa krakowskiego, Wrocaw WarszawaKrakw.Rymut K., 1973, Sowotwrstwo polskich patronimicznych nazw miejscowych z przyrostkiem *-(ov)itjo- na tle zachodniosowiaskim, WrocawWarszawaKrakwGdask.Rymut K., 1976, Nazwa obca nazwa rodzima (na materiale nazw miejscowych Maopolski), (w:) VI. Slovensk onomastick konferencia, Nitra 4.6. aprila 1974. Zbornk materilov, zostavil M. Majtn, Bratislava, 129135.245Rymut K., 1987, Apelatywa onimiczne i ich miejsce w systemie jzyka, (w:) IX. Slovensk onomastick konferencia, zostavil M. Majtn, Bratislava, 100105.Rymut K., 1993, Co to jest nazwa obca?, (w:) Wpywy obce w nazewnictwie Polski, [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica 27), 265270.Rymut K., 1997, Onomastyka prasowiaska. Zakres i moliwoci badawcze, Onom XLII, 1119.Rymut K., 1998, Nazwy wodne, (w:) Rzetelska-Feleszko [red.] 1998: 269281.Rymut K., 2002, Nazwy wodne Polski. Cel. Zaoenia metodologiczne. Zasady redakcyjne, Onom XLVII, 3748.Rymut K. [red.], 1989, Hydronimia sowiaska I. Materiay z IX konferencji Komisji Onomastyki Sowia-skiej przy Midzynarodowym Komitecie Slawistw, Mogilany, 1618 IX 1986 r., WrocawWar szawa.Rymut K. [red.], 1996, Hydronimia sowiaska II. Materiay z midzynarodowej konferencji hydronimicz-nej, Mogilany, 2024 wrzenia 1994 r., Krakw. Rzeki. Antologia poetycka, wybr i opracowanie J. Kolbuszewski, Wrocaw 1998.Rzetelska-Feleszko E. [red.], 1998, Polskie nazwy wasne. Encyklopedia, WarszawaKrakw.Rzetelska-Feleszko E., 1978a, Rozwj i zmiany toponimicznego formantu -ica na obszarze zachodnioso-wiaskim, WrocawWarszawaKrakwGdask.Rzetelska-Feleszko E., 1978b, Mazowieckie nazwy geografi czne do koca XVI wieku. Nazwy z sufi ksem -ica, PF XXVIII, 4588.Rzetelska-Feleszko E., 1979, Polskie nazwy rzeczne derywowane od nazw miejscowych przez formant -ica i pochodne, SlOcc 36, 9199.Rzetelska-Feleszko E., 1980a, Derywacja fl eksyjna w nazewnictwie, Zpravodaj Mstopisn Komise SAV XXI, 602619.Rzetelska-Feleszko E., 1980b, Nazwy rzeczne z -ica w porwnaniu z nazwami miejscowymi i terenowy-mi, SFPiS 19, 89107.Rzetelska-Feleszko E., 1989, Perspektywy bada nad przedsowiaskimi nazwami rzecznymi na obszarze Polski, (w:) Rymut [red.] 1989: 99108.Rzetelska-Feleszko E., 1991, Polski system hydronimiczny, Przegld Geofi zyczny XXXVI, 6166.Rzetelska-Feleszko E., 1992, Procesy rozwojowe polskiej hydronimii, (w:) Procesy rozwojowe w jzykach sowiaskich, red. J. Zieniukowa, Warszawa, 145150.Rzetelska-Feleszko E., 1993, Nazwy wasne, (w:) Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, 2: Wspczesny jzyk polski, red. J. Bartmiski, Wrocaw, 397444.Rzetelska-Feleszko E., 1997, Problemy rekonstrukcji apelatyww z toponimii, (w:) Leksyka sowiaska na warsztacie jzykoznawcy, red. H. Popowska-Taborska, Warszawa, 233240.Rzetelska-Feleszko E., 1999, Niektre mazowieckie nazwy rzek podejrzane o pochodzenie batyckie, (w:) Nazewnictwo na pograniczach etniczno-jzykowych. Materiay z Midzynarodowej Konferen-cji Onomastycznej, BiaystokSupral, 2627 X 1999, red. Z. Abramowicz, L. Dacewicz, Biaystok, 262268.Rzetelska-Feleszko E., 2001a, Przedsowiaskie nazwy rzeczne z obszaru Polski a rezultaty bada archeologicznych, Onom XLVI, 147156.Rzetelska-Feleszko E., 2001b, Zagadnienia klasyfi kacyjne i terminologiczne z zakresu toponimii, (w:) To-ponimia i oronimia, red. A. Cielikowa, B. Czopek-Kopciuch, Krakw, 3339.Rzetelska-Feleszko E., 2003, Metody opisu nazw miejscowych (ojkonimii) w krajach sowiaskich, (w:) Metodologia bada onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, 2030.Rzetelska-Feleszko E., 2006, W wiecie nazw wasnych, WarszawaKrakw.Rzetelska-Feleszko E., Duma, J., 1977, Nazwy rzeczne midzy doln Wis a doln Odr, Wrocaw. Rzetelska-Feleszko E., Duma, J., 1980, Badanie nazw rzecznych Pomorza i Wielkopolski metod kartogra-fi czn, Onom XXV, 1127. Safarewiczowa H., 1956, Nazwy miejscowe typu Mroczkowizna, Klimontowszczyzna, Wrocaw.Saloni Z., 1996, Homonimia a hasa w sowniku, JPol LXXVI, 303314. Schmid W. P., 1979, Urheimat und Ausbreitung der Slaven, Zeitsvchrift fr Ostforschung XXVII, 407415. Schmid W. P., 1982, Der Begriff Alteuropa und die Gewssernamen in Polen, Onom XXVII, 5569. Schmid W. P., 1991, Skawa, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznawstwo XIII, 279282.246Schmid W. P., 1996, Drawa, Sawa, Skawa und verwandte Bildungen, (w:) Rymut [red.] 1996: 8592.Schmid W. P., Rymut K., Udolph J., 1985, Hydronymia Europaea. Einfhrung. Ziele. Grundlagen. Metho-den. Zeszyt wstpny. Cel. Metoda. Zasady redakcyjne, Stuttgart. SEBa A. Bakowski, Etymologiczny sownik jzyka polskiego, III, Warszawa 2000.SEBor W. Bory, Sownik etymologiczny jzyka polskiego, Krakw 2005.SEBr A. Brckner, Sownik etymologiczny jzyka polskiego, Krakw 1927.SEKasz W. Bory, H. Popowska-Taborska, Sownik etymologiczny kaszubszczyzny, IV, Warszawa 19942006.Seligo A. Seligo, Die Fischgewsser der Provinz Westpreussen in kurzer Darstellung bearbeitet, Danzig 1902.SES F. Sawski, Sownik etymologiczny jzyka polskiego, IV, Krakw 19521982.SESmocz W. Smoczyski, Sownik etymologiczny jzyka litewskiego, Wilno 2007. SFPiS Studia z Filologii Polskiej i Sowiaskiej, Warszawa 1955.SG Sownik geografi czny Krlestwa Polskiego i innych krajw sowiaskich, red. F. Sulimierski, B. Chle-bowski, W. Walewski, IXV, Warszawa 18801902. SGPKar J. Karowicz, Sownik gwar polskich, IVI, Krakw 19001911.SGPRei Sownik gwar polskich, oprac. przez Zakad Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie, red. M. Kara, J. Reichan, J. Okoniowa, I WrocawKrakw 1982 (i kartoteka).SGSych E. Sychta, Sownik gwar kaszubskich, IVII, Wrocaw 19671976.SGCiesz Sownik gwarowy lska Cieszyskiego, red. J. Wronicz, WisaUstro 1995. SHGCh Sownik historyczno-geografi czny ziemi chemiskiej w redniowieczu, oprac. K. Porbska, przy wsppracy M. Grzegorza, red. M. Biskup, Wrocaw 1971.SHGKr Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa krakowskiego w redniowieczu, I, red. J. Wi-niewski, Wrocaw 19851986; II i n. red. A. Gsiorowski, Wrocaw 1989 i n. (i kartoteka).SHGLu Dzieje Lubelszczyzny, III: Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa lubelskiego w redniowieczu, oprac. S. Kura, Warszawa 1983.SHGMz Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa mazowieckiego w redniowieczu (kartoteka).SHGP Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa pockiego w redniowieczu, oprac. A. Borkie-wicz-Celiska, Wrocaw 1980 2000 (i kartoteka).SHGPn Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa poznaskiego w redniowieczu, I, z. 13, red. J. Winiewski, oprac. S. Chmielewski, K. Grska-Gaka, J. Luciski, Wrocaw 19821986, z. 4, red. A. Gsiorowski, oprac. S. Chmielewski, K. Grska-Gaka, J. Luciski, Wrocaw 1987; II, red. A. Gsiorowski, oprac. K. Grska-Gaka i in., Wrocaw 19881992; III, z. 13, red. A. Gsiorow-ski, oprac. K. Grska-Gaka i in., Pozna 19951997, z. 4, red. A. Gsiorowski, oprac. P. Dembiski i in., Pozna 1999; IV, z. 12, red. A. Gsiorowski, oprac. P. Dembiski i in., Pozna 2003, z. 34, red. T. Jurek, oprac. P. Dembiski i in., Pozna 20052008; V, z. 1, red. T. Jurek, oprac. P. Dembiski i in., Pozna 2011 (i kartoteka).SHGSd Sownik historyczno-geografi czny wojewdztwa sandomierskiego (kartoteka).SHGSk A. Fastnacht, Sownik historyczno-geografi czny ziemi sanockiej w redniowieczu, do druku przygotowali A. Fastnacht-Stupnicka, A. Gsiorowski, 12, Brzozw 19911998, 3, Krakw 2002.SHGWy Sownik historyczno-geografi czny ziemi wyszogrodzkiej w redniowieczu, oprac. A. Wolff, A. Borkiewicz-Celiska, Wrocaw 1971.Siakov L., 2011, Propri v jazykovch a mimojazykovch svislostiach (Na materii hydronm z povo-dia Slanej), Preov.Sklyarenko A. i O., 2005, Interrelationship between Common Nouns and Proper Nouns, (w:) Proceedings of the 21st International Congress of Onomastic Sciences 1, ed. E. Brylla, M. Wahlberg incollabora-tion with V. Dalberg, W. F. H. Nicolaisen, Upsalla, 278282. Skowronek K., 2001, Wspczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Krakw.Skowronek K., Rutkowski M., 2004, Media i nazwy, Krakw.SL Linde S. B., Sownik jzyka polskiego, IVI, Lww 18541860.S Z. Stieber, Toponomastyka emkowszczyzny, I: Nazwy miejscowe; II: Nazwy terenowe, d 19481949. 247Sawski F., 1974, 1976, Zarys sowotwrstwa prasowiaskiego, (w:) Sownik prasowiaski, red. F. Saw-ski, Wrocaw, I, 43141, II, 1360.Sownik staroytnoci sowiaskich, IVIII, WrocawWarszawaKrakw 19611982.SlOcc Slavia Occidentalis, WarszawaPozna 1921.Smoczyski P., 1962, Nomina appellativa i propria we wzajemnym oddziaywaniu sowotwrczym, BiulPTJ XXI, 6162.Smoczyski P., 1963, Sowiaskie imiona pospolite i wasne z podstawowym -ch- w czci sufi ksalnej, d.SNGl Nazwy geografi czne lska. Sownik etymologiczny nazw geografi cznych lska, I, oprac. S. Ro-spond, WarszawaWrocaw 1970; IIIII: EG, red. S. Rospond, H. Borek, WarszawaWrocaw 1985; IV, red. H. Borek, WarszawaWrocaw 1986; V, red. S. Sochacka, WarszawaWrocaw 1988; VIX, red. S. Sochacka, Opole 19912002; XIXII, red. S. Sochacka, Wrocaw 20042005; XIIIXV, red. S. Sochacka, Opole 20072011. Sochacka S., Lech-Kirstein D., 2007, Gos w sprawie Sownika polskich leksemw toponimicznych, (w:) Region w wietle nazw miejscowych, red. S. Gajda, Opole, 4960.SOE Sowiaska onomastyka. Encyklopedia, III, red. E. Rzetelska-Feleszko, A. Cielikowa przy wsp-udziale J. Dumy, WarszawaKrakw 20022003. Sps Sownik prasowiaski, red. F. Sawski, I, Wrocaw 1974.SPWT Sownik polskich wyrazw toponimicznych zainicjowany przez Henryka Borka. Zeszyt prbny, red. E. Jakus-Borkowa, K. Nowik, Opole 1991.SpXVI Sownik polszczyzny XVI wieku, [red. S. Bk i in.], I, Wrocaw 1966. SpXVII Sownik jzyka polskiego XVII i 1. poowy XVIII wieku, http://xvii-wiek.ijp-pan.krakow.pl/rmek R., 1972, Toponymick modely a toponymick systm, Slovo a slovesnost 33, 301318.rmek R., 1988, Teorie onomastyki a paszczyzny nominacji proprialnej, Zeszyty Naukowe WSP w Opo-lu. Jzykoznawstwo XI, 1934.rmek R., 1991, Apelativn a propriln arel (na pklad eskch apelativ bor-, sosn- a anoikonym Bor-, Sosn-, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzykoznawstwo XIII, 291300.rmek R., 1999, vod do obecne onomastiky, Brno.rmek R., 20032004, Transonymizace v propiln nominaci, Folia Onomastica Croatica 1213, 499508.SSSL Sownik stereotypw i symboli ludowych, red. J. Bartmiski, I: Kosmos, cz. 2: Ziemia, woda, pod-ziemie, Lublin 1999.SSNO Sownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki, IVI; VII (Suplement) pod kier. M. Malec, Wrocaw 19651987. Sstp Sownik staropolski, red. S. Urbaczyk, IIX, WrocawWarszawaKrakwGdaskd 19531987, XXI, red. W. Twardzik, Krakw 19882002 [take: M. Eder, W. Twardzik, Indeksy do sownika staropolskiego: alfabetyczny, a tergo, verba absentia, verba expurgata, Krakw 2007]. Starzec A., 1981, Nazwy toponimiczne oparte na bazie jemioa, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzyko-znawstwo VII, 8996.Stefaczyk W., 2007, Kategoria rodzaju i przypadka polskiego rzeczownika. Prba synchronicznej analizy morfologicznej, Krakw.Stczyski B. Z. Stczyski, Szlsk. Podr malownicza w 25-ciu pieniach wypiewa Bogusz Zygmunt Stczyski, b. Biblijotekarz Ksigozbioru p. Mieczysawa hr. Dzieduszyckiego w Krakowie, rkp. (ze zbiorw Ossolineum). uga V. P., 1998, Praslovnskij gidronimnij fond [fragment rekonstrukci], Kiv.SW Sownik jzyka polskiego [tzw. warszawski], red. J. Karowicz, A. Kryski, W. Niedwiedzki, IVIII, Warszawa 19001927.SWil Sownik jzyka polskiego [tzw. wileski], oprac. A. Zdanowicz i in., http://eswil.ijp-pan.krakow.pl/Szczepaska, E., 1994, Uniwerbizacja w jzyku czeskim i polskim, Krakw. Szulowska W., Wolnicz-Pawowska E., 20012002. Nazwy wd w Polsce, I: Ukad alfabetyczny, wsp-praca J. Strzelecka, II: Ukad a tergo, Warszawa Sr Studia rdoznawcze. Commentationes, Warszawa 1957.w E. Jakus-Borkowa, Hydronimia powiatu wieckiego (Studia i Monografi e WSP w Opolu), Opole 1989.248Tabakowska E., 1995, Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do jzykoznawstwa kognitywnego, Krakw.Taszycki W., 1958, Sowiaskie nazwy miejscowe. Ustalenie podziau, (w:) W. Taszycki, Rozprawy i stu-dia polonistyczne, I, Wrocaw, 228268.Taszycki W., 1963, Stosunek onomastyki do innych nauk humanistycznych, Onom VIII, 118.Taszycki W., 1973, Kilka uwag o rzeczownikach na -y (*--), (w:) W. Taszycki, Rozprawy i studia poloni-styczne, V, Wrocaw, 143146. Tokarski R., 1997, Regularny i nieregularny rozwj konotacji semantycznych nazw barw, (w:) Nazwy barw i wymiarw, [red. B. Nilsson, E. Teodorowicz-Hellman] (Stockholm Slavic Papers 6), Stockholm 1997, 6374.Tomaszewska S., 1996, Polskie mikrotoponimy motywowane wyraeniami przymiotnikowymi, d.Trubaev O. N., 1968, Nazvani rek pravoberenoj Ukrainy. timologi. Slovoobrazowanie. tnieska interpretaci, Moskva. Tukov J. M., 2011, Transonymizace a chrmatonyma, (w:) Chrematonimia jako fenomen wspczesno-ci, red. M. Biolik, J. Duma, Olsztyn, 485492.Udolph J., 1979, Studien zu slawischen Gewssernamen und Gewsserbezeichnung, Heidelberg [rec.: H. Grnowicz, Onom XXVI, 1981, 260269; H. Borek, Onom XXVII, 1982, 283287; R. rmek, ZMK XXIII, 1982, 672675; S. Rospond, RSlaw XLII/1, 1981, 6376; H. Popowska-Taborska, RSlaw XLII/1, 1981, 7683].Udolph J., 1981, Zu neuen Arbeiten der polnischen Namenforschung, Zeitschrift fr Ostforschung XXX, 7595. Udolph J., 1989, Zum Flussnamen Ianka, (w:) Rymut [red.] 1989: 197203.Udolph J., 1990, Die Stellung der Gewssernamen Polens innerhalb der alteuropischen Hydronymie, Stuttgart. Udolph J., 1998, Alteuropische Hydronymie und urslavische Gewssernamen, Onom XLII, 2170. UN Urzdowe nazwy miejscowoci i obiektw fi zjografi cznych, red. W. Taszycki: z. 124: pow. garwo-liski, 1971; 129: pow. makowski, 1971; 131: pow. mawski, 1972; 140: pow. przasnyski, 1952; 142: pow. rycki, 1971; 158: pow. apski, 1973; 171: pow. nowowiejski, 1971; 173: pow. brodnicki; 178: pow. grudzidzki i pow. miejski Grudzidz, 1971; 180: pow. lipnowski, 1972; 183: pow. rypiski, 1971; 186: pow. wiecki, 1971; 187: pow. toruski i pow. miejski Toru, 1972. VanagasLH A. Vanagas, Lietuvi hidronim etimologinis odynas, Vilnius 1981.VasmerREW M. Vasmer, Russisches Etymologisches Wrterbuch, IIII, Heidelberg, 19501958. Walczak B., 1993, Nazwy geografi czne pochodzenia aciskiego i romaskiego na obszarze Polski, (w:) Wpywy obce w nazewnictwie Polski, [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Lin-guistica 27), 325333.WAPG rkopisy z Wojewdzkiego Archiwum Pastwowego w Gdasku.Wilko A., 1963, Polskie nazwy miejscowe od nazw wodnych, Onom VIII, 87124.Wisa. Monografi a rzeki. Praca zbiorowa, red. A. Piskozub, Warszawa 1982. Wiszewski P., 2011, cite drzewo i zapomniany gay. Przyczynek do problemu geografi i swojskoci na redniowiecznym lsku, (w:) lsk. Kraj, ludzie, memoria a ksztatowanie si spoecznych wizi i tosamoci (do koca XVIII wieku). Schlesien. Land, Leute, memoria und die Herausbildung der so-zialen Bindungen und der Identitten (bis zum Ende des 18. Jahrhunderts), [red. S. Rosik, Th. Wnsch] (Radices Silesiae Silesiae Radices 1), Wrocaw, 7796.Woel Urkundenbuch des Bistums Culm, III, bearb. von C. P. Woelky, Neues preussisches Urkunden-buch. Westpreussischer Teil, hrsg. v. dem Westpreussischen Geschichtsverein, Danzig 18841887.Wojtya-wierzowska M., 1992, Prasowiaskie abstractum. Sowotwrstwo. Semantyka, I: Formacje te-matyczne, Warszawa. Wojtya-wierzowska M., 2007, Nazwotwrstwo (nominacja) i onimizacja. Nazwy pospolite i nazwy was-ne. Etymologia, (w:) Nowe nazwy wasne nowe tendencje badawcze, red. A. Cielikowa, B. Czo-pek-Kopciuch, K. Skowronek, Krakw, 457470.Wolnicz-Pawowska E., 1998, Pogranicze wschodnie, Pogranicze poudniowe, (w:) Rzetelska-Feleszko [red.] 1998: 453477.249Wolnicz-Pawowska E., 2005, Baba w polskiej toponimii, Onom L, 151171.Wolnicz-Pawowska E., 2006, Nazwy wodne dorzecza Warty od rde do ujcia Prosny, Warszawa.Wolnicz-Pawowska, E., 2007, Nowoci w tysicletniej historii nazw wodnych, (w:) Nowe nazwy was-ne nowe tendencje badawcze, red. A. Cielikowa, B. Czopek-Kopciuch, K. Skowronek, Krakw, 457470.Woowik B., 1993, Nazwy przewozowych opat celnych w polskiej toponimii, (w:) Wpywy obce w na-zewnictwie Polski [red. M. Kamiska] (Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica 27), d.Wjcik U., 2001, Nazwy miejscowe dawnego wojewdztwa rawskiego, Warszawa.WUN Wykaz urzdowych nazw miejscowoci w Polsce, IIII, Warszawa 19801982.Wyderka B., 1981, Nazwy toponimiczne z podstaw gad, w, mija, Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Jzy koznawstwo VII, 107116.Zborowski J. Zborowski, Sownik gwary Zakopanego i okolic, ZakopaneKrakw 2009.ZDM Zbir dokumentw maopolskich, wyd. S. Kura, IVIII, Wrocaw 19621975.ZDobrz Materiay do dziejw ziemi pockiej, 10: Ziemia dobrzyska, zebra i do druku przygotowa ks. M. M. Grzybowski, Pock 1999.Zierhoffer K., 1986, Formowanie si nazewnictwa od terminw topografi cznych na przykadzie wyrazu g, WrocawWarszawaKrakwGdaskd.ZMak Materiay do dziejw ziemi pockiej, 6: Ziemia makowska, zebra i do druku przygotowa ks. M. M. Grzybowski, Pock 1991.ZMaz K. Zierhoffer, Nazwy miejscowe pnocnego Mazowsza, Wrocaw 1957.ZPo Materiay do dziejw ziemi pockiej, 5: Ziemia poska, zebra i do druku przygotowa ks. M. M. Grzybowski, Pock 1989.ZPrzasn Materiay do dziejw ziemi pockiej, 7: Ziemia przasnyska, zebra i do druku przygotowa ks. M. M. Grzybowski, Pock 1995.uk G., 2010, Jzykowy obraz wiata w polskiej lingwistyce przeomu wiekw, (w:) Przeobraenia w jzy-ku i komunikacji medialnej na przeomie XX i XXI wieku, red. M. Karwatowska, A. Siwiec, Chem, 239257.ap. apelatyw bat. batyckibojk. bojkowskibrus. biaoruskibug bugarskicz. czczas. czasownikczes. czeskid. dopywdb. dolny biegdial. dialektd. dugodniem. dolnoniemieckifem. femininumfals. falsyfi katgaj. gajwka gb. grny bieggerm. germaskigu. grnouyckigm. gmina grec. greckigw. gwarowyib. ibidem; tameim. imieswide. indoeuropejskijez. jeziorok. karta, kolumnakan. kanakasz. kaszubskikron. woj. kronieskiel. mn. liczba mnogal. poj. liczba pojedynczald. lewy dopyw lit. litewskiac. aciskiemk. emkowskiot. otewski n. nazwan. jez. nazwa jezioran. m. nazwa miejscowan. os. n. osobowan. rz. nazwa rzekin. ter. nazwa terenowan. w. n. wodnanazw. nazwiskoniem. niemieckipar. parafi apd. prawy dopywpie. praindoeuropejskipd. poudnie, poudniowypd.-wsch. poudniowo-wschodnipd.-zach. poudniowo-zachodnipn. pnoc, pnocnypn.-wsch. pnocno-wschodnipn.-zach. pnocno-zachodnipol. polskipot. potok, potoczekpow. powiat prus. pruskiprzym. przymiotnikprzyp. przypisprzys. przysiekps. prasowiaskir. rwrkp. rkopisrmel. rw melioracyjnyrodz. rodzajros. rosyjskirum. rumuskirus. ruskirz. rzeka sow. sowiaskisowac. sowackisup. woj. supskieSKRTY JZYKOWE252stczes. staroczeskiestgerm. starogermaski stp. staropolskistprus. staropruski str. struga, strumiestrus. staroruskistukr. staroukraiskistwniem. staro-wysoko-niemieckisuf. sufi ksrb. rodkowy biegrdniem. rednio-dolno-niemieckirwniem. rednio-wysoko-niemieckitor. woj. toruskiets. to samouj. ujcie ukr. ukraiskiwoj. wojewdztwowsch. wschodniwschsow. wschodnio-sowiaski w wiezach. zachd, zachodniINDEKS HYDRONIMWIndeks zawiera alfabetyczne zestawienie nazw wodnych dorzecza Wisy przedstawionych (oraz uwzgld-nionych w statystykach) w rnych czciach monografi i. W nawiasie wskazano tytu hasa, w ktrym zawarta jest caa dokumentacja danego obiektu w bazie tekstowej Nazwy wodne Polski. Obecno in-nych postaci badanych hydronimw lub nazw obocznych w nawiasie sygnalizuje rwnoczenie polionimi. W celu dokadniejszej identyfi kacji podawane s rwnie skrty opracowa i wykazw wykorzystanych przy tworzeniu tej bazy danych (HE, HW, HPol, niekiedy SHG, Drw, Ostr, PMT, w). Po redniku umiesz-czone s numery stron w niniejszej publikacji.Achn(i)a (Ochnia) HE XIV; 34Aforny HE XVII; 177Aqua Frigida (Zimna Wdka) HE IX; 193Astrabiec HE XV; 154Baba HE I, IX; 73(Dulwka) HE XVI; 73Babi HE XII; 96(Czerwony) HE XIII; 96Babi Potok HE IX, XII, XIII; 188, 189Babia awa HPol; 196Babia Rzeka HE XVII; 191, 210(Ostrek) HE XVI; 191Babia Struga HE I; 192Babianki HE XVII; 128Babica HE XII; 134(Krzeczowski Potok) HE XII; 134Babieniec HPol; 154Babin HE XII; 179Babny HE XVII; 172Bacha HW nr 651; 66(Dua Bacha) HPol; 66(Maa Bacha) HPol; 66Bachorka (Pisia) HW nr 638; 66, 119Bachorski (Bachorka) HE XVII; 174Bachorz HE XVII; 73Bachorza HE XIV; 73(Bachorz) HE XVII; 73Bachotek HW nr 642; 47 (jez.)Bachrz (Bachorz) HE XII; 73Bado HE III; 73, 168Bagieniec HE XII; 77, 155Bagnik HPol; 147Bagniska (Bagnisko) HE XV; 74, 220Bagnisko HE XV; 220Bagno HE XII; 73Balnicki (Balniczka) HE XVII; 227Balniczka HE XVII; 227Balotecz HE XVII; 187Bawanka HPol; 119Banczyk HE XVII; 150151Bania HE IX, XII, XIII, XV; 67Banica HE XII; 67(Banicki Potok) HE XIII; 67, 227228Banicka Rzeka (Banicki Potok) HE XIII; 228Banicki Potok HE XIII; 228Baniczka (Banicki Potok) HE XIII; 227Baniocha HE VI; 67Baniwka HE IX; 125Baniska HE XIII; 67(Baski, Potok) HE XIII; 67Banna HE III; 170Bannica (Balniczka) HE XVII; 137, 227Banniczka (Balniczka) HE XVII; 227Banny HE III; 170Banny Potok HE III; 189Barani (Baranie) HE XV; 220Barani Potok (Baranie) HE XV; 220Baranica (Uchanka) HE XIV; 224Baranie HE XV; 220254Baraniec (Baranie) HE XV; 220Baranwka HPol; 123(Gnojski, Potok) HE XII; 123(Uchanka) HE XIV; 224Barona HW nr 558, SHGMz; 94Bartna HE III; 103Bartne HE XV; 103Bartny HE XII; 103Barwinkowaty HE XVII; 180*Barycz (Baryczka) HE XVII; 73Baryczka HE XVII; 73Baryczyski Potok HE III; 189Barzynka HE XIII; 119Barzyzna HE IX; 164Baszenka HE XVII; 217Baszna (Baszenka) HE XVII; 172, 217Baantarka HPol; 129130Bbel HE XIII; 75Bczal HE III; 71(Bczaka) HE XV; 71, 217Bczala HE III; 109(Bczalka) HE XV; 218Bczalka HE XV; 218Bczaka HE XV; 217Bebernitz (Rakownica) HE I; 143Bebrowa Struga (Myski, Kana) HE I; 192, 193Bech (Bechy) HE XVII; 75, 221Bechy HE XVII; 221Bela HE XIII; 105(Biaka) HE XIII; 105, 205Beli (Biay Potok) HE XIII; 105, 205Belnianka (Nida, Czarna) HE XVI; 149Belski Potok (Beski Potok) HE XVII; 189Beaja (Lena) HE X; 104Bech HE XIII, XVI; 71Beczak HE XV; 159Beczc HE X; 106Beczca HE XIV; 106(Wronowska Rzeka) HE VI; 106Beczcy Stok HW nr 469; 197Beczska SHGWy; 174Beczona (Beczonia) HE XII; 168Beczonia HE XII; 167168Bek HE XIII, XIV; 71Beka (Zagodonka) HE XVI; 110Beki HE XVI; 71(Goczanka) HE XVI; 71Beko HE XVI; 110Bekowa Rzeka HE III; 191Beszek HE XVI; 71Beza (Radomirka) HE VI; 71Bendiuha HE XVII; 91Berdiaski HE XVII; 176Berdowaty HE XVII; 180Bereska HE XVII; 91Berezowa (Brzozwka) HE XIX; 104Berezowka (Brzozwka) HE XIX; 131Berezwka HE XVII, XIX; 131(Czerwonka) HE XIX; 131Bereka HE XVII; 91Berenica HE XVII; 91, 205Berwinka (Berwina) HE XIX; 120Bestrwka HE XVII; 127*Bestwina (Bezwina) HE XII; 81Bezednia HE X; 71Bezednica HE IX; 134Bezimienna Struga (Kanaek) Drw II; 192Bezwina HE XII; 81Bben HE XVI; 78Bdzienica HE XV; 141Bielanka HE XII; 215Biaa HE IX, XII, XIII, XIV, XVI, XVII, XIX, HW nr 258, 577; 46, 53, 97, 227(Biaka) HE VI, XIII, XIV; 97, 217, 219, 227(Mleczna) HE IX; 97(Sipurka) HE X; 97(Strug) HE III; 97, 217(Wiseka, Biaa) HE IX; 97(ebrwka) HE XIV; 97Biaa Nida (Nida) HE XVI; 97Biaa Rzeczka HE XVI; 192Biaa Rzeka (Sawka) HE VI; 191Biaa Struga HE X; 192Biaa Woda HE VI, XVII; 193(Biay Potok) HE XIII; 193, 215(Grajcarek) HE XIII; 193(Ianka) HE XVI; 193Biaahus (Lubienia) HE XVII; 91Biaka HE III, VI, X, XIII, XIV, XVII; 54, 121, 217, 219, 226(Biaa) XVI, XVII, XIX; 121, 227(Klukwka) HE X; 121(Prdnik) HE XVI; 224Biaki (Biaa) HE XVI; 121; (Strug) HE III; 217Biaobrzeg HE XVII; 216Biaowoda (Bystrzyca, Maa) HE VI; 186Biawka HE XIII; 127Biaucha (Prdnik) HE XVI; 165, 224Biay HE IX, X; 97(Biay Potok) HE XIII; 215(Skawica) HE XII; 97 Biay Brzeg (Biaobrzeg) HE XVII; 194, 216Biay Potok HE IX, XIII, XV, XVII; 189, 215255(Bielanka) HE XII; 189(Biay) HE IX; 189, 225Biay Rw HE VI, HPol; 195Biay Stok (Biaa) HE XIX; 193, 229Biaystok HE XIX, HW nr 471; 186Bicz HE XVII; 65Bieba HE XIX; 110Biebrza HE XIX; 46, 48, 167, *Biebrznica (Rakownica) HE I; 143Bielanka (gwka) HE XIII; 127Bielica HE I, XIX, HW nr 580, 651; 75Bieliczna HE XIII; 170171Bielina HE XIX; 75(Czarna) HE XIV; 75Bielowski HE XV; 175Bielwka HE XII; 125Bieriezowaja (Brzozwka) HE XIX; 104Biernik HE XII; 148Bierwinka (Berwina) HE XIX; 120Bierzwiaczka (Trzetrzewianka) HE XIII; 129Bienica (Korzkiewka) HE XVI; 140Biecy Rw HE VI; 198Bika HE VI; 131Blatnica (Badnica) HE IX; 91Blatnik (Batnik) HE XIII; 91Blicharka HE III; 130Bliski HE XII; 100Blizenka (Biaoborski, Kana) HE XV; 218Blizna HE XIX; 100(Biaoborski, Kana) HE XV; 100, 218Blizny HE IX, XII; 100Bliniejszy HE III, XVII; 100Bliszy HE XII; 100Blosene (Blizna) HE XIX; 100Bloszczka HE XIX; 119*Blszczyna (Pszczynka) HE IX; 156157Bdne HE III; 103104Boga HE XIV; 26, 48, 54, 55, 93Bonia (Bonie) HE XVII; 227Bonica HE XVI; 134(Bonnica) HE XII; 134 (Kisielina) HE XII; 134Bonie HE XVII; 220Bonna HE XVI; 170Boce (Bonie) HE XVII; 153, 227Botna HE XIV; 96(Botnia) HE XVII; 96Botna Woda HE XVII; 193Botne HE XIV; 96Botnica HE XII; 73(Krasna) HE XIV; 73Botny (Leluta) HE III; 96Boto HE X; 73Boberka (Rzeka) HW nr 167, HE XIX; 120, 129Bobia HW nr 548; 167*Bobrawa (Bobraw) w; 114Bobrek HE IX, XII; 161, 162(Bobrza) HE XVI; 218Bobrka (Bbrka) HE XV; 120Bobrowa HW nr 553, 580; 102(Bobrownica) HW nr 580; 102(Bobrownicka, Struga) HE XIX; 102(Bobrwka) HE XIV; 53, 55, 102Bobrowiec 153Bobrowy Stok HE XIX; 193Bobrwka HE VI, XIV, XIX, HW nr 544, 558; 53, 54, 123Bobrynka HW nr 542; 130Bobrza HE XVI; 53, 54, 55, 218Bobrzanka (Bobrza) HE XVI; 218Bobrzyca (Bobrza) HE XVI; 218Bochna HE I; 174Bochnau (Bochna) HE I; 174Bochotnica HE VI; 47*Bochurz (Bachorzec) HE XVII; 73Bochurzec (Bachorzec) HE XVII; 73Boczenka HE X; 121Boczaczy HE XV; 107Bootce (Botce) HE XVII; 90Borcok (Borczak) HE IX; 80Borczy Potok HE III; 190Borek HPol; 81(Borowianka) HE XIII; 81(Czarna Taraska) HE XIV; 81Borkowa Struga (Borkowa Rzeka) HE XIX; 192Boroniec HE XVII; 154Borowa HE IX, HPol; 100(Balica) HE XVI; 100(Borowska Rzeka) HE XV; 100(Borowy) HE XVI; 100, 221(Leksandrwka) HE XII; 100(Trzebiocha) HE I; 100Borowa Struga HPol; 192Borowcwka HE XVI; 219Borowiec (Borowcwka) HE XVI; 153, 219Borownica HE XVII; 144Borowy HE XVI; 100, 221Borowy Potok AtKr; 190 Borwka Drw I, HE III, IX, XIV; 122(Kobyka) HE XVI; 122Borsuczny SHGSk; 171Borsuczy HE IX; 102Borsukwka HE XIX; 123Borucza HW nr 549; 56, 110256Borynia (Kobylanka) HE XVI; 117Bosak HE XVI; 160Br HE XII; 81Brana (Podska, Struga) HE XVI; 48, 54Branew HE XVII; 108, 218Branica (Brynica) HE XVI; 136, 218(Piwonia, Stara) HE VI; 136, 224(Tucheka) HE X; 136Branisko HW nr 548; 163Branka HE XV; 121(Dbrwka) HE XV; 121(Mokrzyszwka) HE XV; 121(Piwonia, Stara) HE VI; 224Brannica (Branica) HE XVI; 136(Jabonica) HE XVI; 136Branwica (Branew) HE XVII; 218Braskoacha HE XIX; 187Braszcza HE XIX; 110Braszczaczka (Breszczeczka) HE XIX; 131Braszczka HE XVII; 130Brda HE I; 26, 48, 54, 55, *Brenna (Brennica) HE IX; 48, 54, 55, 93Brennica (Brynica) HE IX; 46, 54, 136137Bre HE XV; 48, 54, 55Broczek (Brok) HE X; 229Broczysko (Brok) HE X; 229Brodek HE VI, XIV, XVI, XVII, HPol; 72(Baba) HE IX; 72(Sztolnia Ponikowska) HE IX; 72(Zimna Woda) HE XIV; 72Brodki (Brusienka) HE XVII; 72Brodnia SHGMz; 158Brodnica HE X; 74Brodwka HE XVII, HPol; 125(Brodawka) HE XII; 125Brody (Wschodnia) HE XVI; 72Brodziec HE X; 152Brok HE X; 26, 33, 35, 41, 228229Brolna HE XII; 172*Brona (Bronka) HE X; 48, 219Bronia (Bronka) HE X; 219Broniec (Boroniec) HE XVII; 154Bronka HE X; 48, 219*Browina (Fryba) SHGCh; 157Brd HE X, XIV, XVI, XIX, HPol, HW nr 543; 72(Czarna Taraska) HE XIV; 72Brdki (Brodki) HE XVII; 72Brudny Stok HW nr 541; 193Brunik HE, XII, XIII; 149(Brzunianka) HE IX; 149Bruzdwka HE XII; 126Bryjowy HE IX; 177Brynica (Branicki, Kana) HE IX; 136Bryniczka (Brynica) HE XVI; 218Brynnica (Brennica) HE IX; 48(Brynica) HE IX; 136Bryt (Horiwka) HE XVII; 90Brzeg HE XVII; 71Brzegi HE III; 71Brzeszczany HE IX; 101Brzezianka (Brzeanka) HE III; 128Brzezie (ubinka) HE XIII; 79Brzezina HE IX, XII, XVII, HPol; 79, 224Brzezinka HE III, IX, XII, XIV, XV; 79Brzezinki HE XVI; 79Brzeziny HE IX; 79Brzenica HW nr 217; 79(Brzezina) HE XVII; 79, 224(Grbka) HE XII; 79(Kisielina) HE XII; 79(Wiele) HE XIII; 79Brzeniczka HE XVI; 119Brzenik HE XV, XVII; 79Brzeanka HE III; 128Brzska HE XVII; 79Brzoza HE XIV, XV; 79(Sokowka) HE XIV; 79Brzozowa (Pielnica) HE III; 101Brzozowiec HE XVII; 79, 155Brzozowy HE III; 101Brzozwka HE XII, XIV, XIX; 46, 54, 122(Czarna) HE XIV; 122, 32(Petwka) HPol; 122Brzzka HE XVII; 79Brzura (Bzura) HE XIV; 27Brzunia HE XIV; 158Brzunianka HE IX; 228Brzuniaski (Brzunianka) HE IX; 228Brzunik (Brzunianka) HE IX; 228Brzyskowy Potok HE XV; 189Brzyszcze (Werbia) HE X; 163Buchta HW nr 712; 71Buczkowy HE XVII; 177Bucznik HE IX, XII, XIII, HPol; 79, 227Bucznikowaty (Bucznik) HPol; 180, 227Buczyna HE XVII; 79Buczynka HPol; 119Budowczyk HE XII; 151Bug HE X; 26, 27, 33, 43, 162Bujawka HE XIX; 75Bukowa HE X; 101(Brennica) HE IX; 101(Bukowy, Potok) HE IX; 101, 222(Pinkaswka) HE IX; 101257Bukowec HE XVII; 91Bukowianka HE XVI; 129Bukowiec HE IX, XIII, XV, HPol; 79, 155(Halicz) HE XVII; 79, 155Bukowina HE XIII, XVII, HPol; 79Bukownica HE XIV; 144Bukowy HE XII; 101(Bukowy Potok) HE XIII; 101(Bukowy, Potok) HE IX; 222Bukowy Potok (Bukowy, Potok) HE IX; 222(Buk) HE IX; 190Burczcy Rw HE XIX; 198Bursztynica HE I; 134Burzowiec HE XVI, HPol; 85, 155Busielnik HE XIX; 150Bustryk (Bustryczaski Potok) HE XIII; 148Buek HE X; 162Byczek HW nr 35; 83Bykownica HE XVI; 144Bylina HE VI; 81Bysterka HE IX; 197, 217Bystra HE VI, IX, XII, XIII; 99, 221, 222(Biaa) HE IX; 99(Bochotnica) HE VI; 99(Bystry) HE XIII, XVII; 221, 227(Bystrzanka) HE XII, XV; 99, 227(Bysterka) HE IX; 217Bystra Struga HPol; 192Bystra Woda (Bystra) HE XIII; 222Bystre (Bystra) HE XIII, HW nr 542; 99(Bystry) HE XVII; 222Bystrocha HE X; 165Bystro (Beczc) HE X; 168Bystrotok HE XVI; 186Bystry HE XIII, XVII; 99, 221, 222(Bystra) HE IX, XIII; 99, 221, 222Bystry Kana (Netta) HE XIX; 196Bystry Potok HE XIII; 189Bystryj HE XV; 104*Bystryk (Bustryczaski Potok) HE XIII; 148Bystrz HE IX, XII, XVI; 74, 229 Bystrzanka HE XII, XV; 99, (Bystry) HE XIII; 227Bystrzaski (Bystry) HE XIII; 221, 227Bystrze HE XV; 74Bystrzec HE XVI; 74(Bystrz) HE XII; 74, 229(Sumniki) HE XII; 74Bystrzek HE XV; 162(Bystrz) HE XII; 229Bystrzwka HE XII; 125Bystrzyca HE VI, X, XV; 46, 53, 74(Bobrynka) HW nr 542; 74(Dobrzyca) HE XVI; 74Bystrzyk HPol; 148Bzanka (Bzianka) HE III; 128(Bzieniec) HE VI; 118, 128, 224Bzdurka HE VI; 121Bzdziek HW nr 520; 162Bziany Potok HE XVII; 190Bzieniec HE VI; 118, 224Bzowka (Bzwka) HE XII; 122Bzowy HE IX; 101Bzura HE XIV; 26, 27, 43Bdzina (Szum) HE XVIII; 76Bdzioch (Bdziuch) HE XVII; 165Bdziuch HE XVII; 165Cadyna (Cadynka) HE XII; 116Cadynia (Cadynka) HE XII; 116, 117Cber HE XII; 90Cedzyna (Lubrzanka) HE XVI; 156Cegielny HE XIII; 214Ceglany (Ratnwka) HE XVII; 98Celiny HE XII; 77Celna Grobla HE XII; 196Ceramika HE XV; 87Ceranka (Cyranka) HE XVI; 82Cercha HE XIII; 85Cerhel HE XII; 85Cerkiewnik HE XVII; 149Charczynka HE XIII; 130*Chna (Jastrzbianka) HE XIII; 172Cheche (Checho) HE XVI; 74(Racawka) HE XVI; 74Checheka HE XVI; 119Checho HE XVI; 74Checzca HW nr 581; 106Chemica (Chemiczka) HW nr 584; 224Chemiczka HW nr 584; 54, 145, 224Chemienica HW nr 761; 145(Chemiczka) HW nr 584; 54, 145, 224Chemna HPol; 170Chena Struga (Chebna Struga) HE XIV; 192Cheszczca HW nr 712; 106Chlewianka HE XII; 217Chlewna (Chlewianka) HE XII; 103, 217Chlipacz HE XV; 164Chlipak HE XV; 159Chlipanka HE XV; 129Chlistak HE XV; 159Chliwny HE XVII; 103Chmielnik HE IX, XVII; 81Chmyz HE XIX; 82258Chobot HE XV; 87Chocina HE I; 54, 55, 156, 157Chodelka HE VI; 46Chojna (Ludwigwka) HE XIX; 80Chojnica HW nr 665; 135Chorni Strumen (Strumie) SNGl; 197, 205Chotar HE XV; 88Chotarny (Chotarny Potok) HE XIII; 172Chotarny Potok HE XIII; 172Chowanka HE XVII; 129Chrostnica (Kronica) HE XIII; 139Chrustowiec HE XII; 153Chrusty HE XII; 82Chrzstownia HE XII; 159Chudzina (Buczynka) HE X; 157(Koswka) HE X; 157Chutka (Hutka) HE XVI; 87Chwatynia (Szklarka) HE XVII; 116Chwastowska (Chwastwka) HE XIX; 175Chwojwka HE XIX; 126Ch(w)oroszcza (Horodnianka) HE XIX; 167, 217Chwoszczyna HE XV; 156Chytra HE X; 104Chyne (Chyny) HE XV; 172Ciasne HE XIII; 96Ciasny (Czarna) HE XIV; 96Cicha HE IX, XVI; 99(Rogonik, Wielki) HE XIII; 222Cicha Rzeczka (Klonownica) HE XIX; 192Cicha Woda HE XIII; 193, 228(Dunajec, Biay) HE XIII; 193Ciche (Rogonik, Wielki) HE XIII; 222Cichowiaska Woda (Cicha Woda) HE XIII; 228Cichowiaski (Cicha Woda) HE XIII; 228Cichowiaski Potok (Cicha Woda) HE XIII; 228Cichy (Rogonik, Wielki) HE XIII; 99, 222Cichy Potok (Cicha Woda) HE XIII; 228Cieciorka (Cieciorki) HE XVII; 82, 221Cieciorki HE XVII; 221Ciecza HE XVII; 65(Graniczny Potok) HE XVII; 65Ciekaczka HE XIV; 129Ciekawiec HE XVI; 154Ciekca HE XVI; 106(Radna) HE XVI; 105Ciemna HE IX; 98(Ciemnica) HE XVI; 98(Macocha) HE IX; 98Ciemna acha HE XIV; 194Ciemna Woda HE XIII; 193Ciemniak HE XII; 159Ciemnica HE XVI; 98Ciemny HE XII; 98Ciemny Potok HE XIII, HPol; 189Cienka HW nr 549; 96Cieplica HE IX; 76Ciepa HE XVI; 99Ciepe Stoki (Ciepy Stok) HW nr 468; 194Ciepucha (Przewoka) HE X; 165Ciepy Stok (Jaworznik) HE IX; 193Ciernwka (Moszczenica) HE XIV; 81Cietrzew (Mleczka Wschodnia) HE III; 82Cietynia (Cetynia) HE X; 116Ciciwa HW nr 549; 90Cimianka (Ciemianka) HE XIX; 119Cimniak (Ciemniak) HE XII; 159Ciskowe Potoczki HE XIII; 191Cisna HE III; 171Cisowa (Zaciswka) HE XIX; 101Cisowiec HE XII; 80, 155Cisowski HE III; 175Cisowy HE XVII; 101, 225Cisowy Potok HE IX, XIII, HPol; 190Ciswka HE III; 122(Tarczynka) HE XIV; 122Cimionka HE XV; 119Citynia (Cetynia) HE X; 116Ciurak w; 159, 160Ciurek HE XIII; 162Cmentarna HE X; 103Cupel HE XII; 77Cybulanka (acka Struga) HPol; 128Cybulawski HE XVII; 175Cykawa (Grabwka) HE XVI; 114Cyrhla HE XIII; 85Cyrhlowy HE XIII; 177Czapelka HE X; 120Czapielwka HE XIX; 126Czarna HE III, VI, IX, X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XIX, HPol; 46, 53, 54, 55, 97, 218, 225(Bierowina) HE IX; 97(Czarna Rzeczka) HE XVII; 97, 226(Czarna Struga) HW nr 549; 97(Czarna Taraska) HE XIV; 97(Czarne) HE XV; 97(Czarny Potok) HE XV; 97(Grabinka) HE XV; 97(Hwona) HE XIX; 97(Kleczanka) HE XII; 215(Nida, Czarna) HE XVI; 97(Paucza) HE XVIII; 97(Piasecznica) HE XIV; 97(Sanica) HE XVI; 97259(Sokoda) HE XIX; 97(Trybwka) HW nr 536; 89, 97(Wda) HE I; 97(Wodzca) HE XIV; 97(Zagodonka) HE XVI; 97(Zasepnica) HE XII; 97Czarna Kpnica (Kamionka) HE XIII; 195Czarna Koda HE XIX; 195Czarna Olsza HE XV; 195Czarna Olszyna HE XVII; 195Czarna Rzeczka HE XVII, XIX; 192, 226Czarna Rzeka HE XIII, XVII, HPol; 191, 222, 226(Kopytko) HE III; 191Czarna Struga HE XIV, XIX, HW nr 549, HPol; 192, 225(Buczynka) HE X; 192(Koswka) HE X; 192Czarna Woda HE XIII, XVI, HPol; 193(Rykolanka) HE XIV; 193(Wda) HE I; 33, 193Czarnaja (Czarna) HE XVII; 104Czarnawka (Czerniawka) HE XVII; 122Czarne Boto HE XV; 194Czarne Stoki (Czarny Stok) HE XVI; 194Czarne rda (Czarne rdo) HE XVI; 195Czarnianka (Czarna) HE XIII; 218Czarniawa (Czerniawa) HE XVII; 75Czarniczka HE IX; 129Czarnowiec HE XII; 154Czarnowoda HE IX; 186187Czarnwka (Czerniawka) HE XIV; 127(Struga) HE XIV; 127Czarnuszka HE X; 130Czarny HE IX, XII, XIII, XIV, XV, XVII; 97(Czarna) HE XIX; 97(Czarna Rzeka) HE XIII; 97, 222(Czarnw Potok) HE XII; 97(Czarny Potok) HE XIII; 97(Czarny, Potok) HE IX; 97, 225(Polaski Potok) HE III; 97, 215Czarny Kana HPol; 196Czarny Lasek HE XVI; 195Czarny Pniak HE XIII; 195Czarny Potok HE III, VI, IX, XII, XIII, XV, XVI, XVII, HPol, SHGSk; 188, 189(Cicha Woda) HE XIII; 189(Kleczanka) HE XII; 188, 215(Kopytko) HE III 9; 189(Macelowy Potok) HE XIII; 189(Niedwiedny Potok) HE III; 189(Piekielnik) HE XIII; 189(Polaski Potok) HE III; 214(Szczawa) HE XV; 189(cigocki Potok) HE XIII; 189Czarny Rw HE XV, HPol; 195Czarny Stok HE XVI, XIX; 193Czarny Wodny (Czarny Potok) HE IX; 199Czartok (Kocica) HE XIV; 160Czartw Zdrj HE XIX; 196Czemerowski (Czemerw) HE XVII; 175Czepielwka (Czapielwka) HE XIX; 126Czerczaczy Potoczek HE XIII, XV; 198Czeremoszna HE XVII; 171Czereseniec (Czereszeniec) HE XVII; 154Czeretnik (Z Czeretnika, Potok) HE IX; 74Czerka HE VI; 122Czermna (Pachniczka) HE XV; 98Czerna HE IX, XII, XVII, HPol; 97, 220, 226(Czarna) HE XIV; 53, 97(Czernka) HE XVI; 217(Rzeka) HE XVIII; 97Czernawa HE XIII, XV; 75(Czarnawa) HE XII; 75, 115(Czerniawa) HE XIII; 75, 115Czerniawa HPol; 75Czerniawka HE XVI; 122Czernica HPol, HW nr 743; 77(Czernicki Rw) HE I; 77(Czerska Struga) HE I; 228Czerniwka (Czernka) HE XVI; 217, 218Czernka HE XVI; 217, 218Czernucha HE XIX; 165Czerny HE XVII, HW nr 237; 97Czerpado HE XVII; 90Czerska Struga HE I; 228Czerszla HE XIII, HPol; 85Czertezia HE XVII; 111Czertezowaty Potok HE XVII; 189Czerte HE XVII; 91Czerwenice HE IX; 146Czerwenyj Potik HE XVII; 197Czerwieniec HPol; 153Czerwin HE XII; 179Czerwona HE III, XIII; 98(Stpinka) HE III; 98Czerwona Rzeka (Czerwony Potoczek) HE XVII; 191, 226Czerwona Struga HE XIX; 192Czerwona Woda HE IX, XVI, HPol, HW nr 764; 193Czerwone Stoki HPol; 194Czerwonka HE VI, IX, XIII, XIV, XV, XVII, XIX, HW nr 640, HPol; 121, 215(Jamne) HE XIII; 121260Czerwonki HE III; 121Czerwony HE XII, XIII, XVII; 98(Czerwony Potok) HE XIII, XVII; 98, 225Czerwony Potoczek HE XII, XVII; 191, 226(Czerwony Potok) HE XIII; 225Czerwony Potok HE IX, XII, XIII; 98, 189, 215, 225Czerwony Rw HE XIX, HPol; 195Czoo HE XIII; 71Czorna (Wisa) HE IX; 97Czornij (ukawica) HE XVII; 104Czorno Wiseka (Wisa) HE IX; 97Czornotycz HE XVII; 187Czrzenia (Trzeniwka) HE XV; 80(Barbarka) HE XIV; 80Czyremoszna (Czeremoszna) HE XVII; 171Czyrmianka 128 Czyrmna (Czarna) HE XII; 98(Czerna) HE XII, XVI; 98Czyrna (Czarna) HE IX; 97Czyrnica (Czerska Struga) HE I; 148Czyrnik (Czerna) HE IX; 220 (Czerska Struga) HE I; 148, 228(Kobylanka) HE X; 148Czyrnina (Czerna) HE IX; 220Czyrwienica (Czerwienica) HW nr 555; 137Czyrwona Woda (Czerwona Woda) HE XIX; 193Czyrwonka (Czerwonka) HE X, XIV, HW nr 539, 543; 121Czyrzwony Potok (Czerwony Potok) HE XIII; 189Czysta HE XIV; 99Czysta Woda (Wda) HE I; 193Czysty Potok HE XII; 189Czyowska Debrz HE XII; 194Dalnej (Dalne) HE XV, XVII; 104Dalnia HE IX; 100Dalnia Rzeka HE XV; 191Dalniak HE XII; 159Dalnica HE III; 137Dalnij Potik HE XV; 197Dalnik HE XIII; 148Dalniny HE IX; 157Dalny HE IX; 100Dalny Potok (Dolni Potok) HE IX; 189Dalsza Rostoka (Roztoki) HE XVIII; 221Dalszy HE XII; 100Db HW nr nr 469; 79Dbek HE XIII; 79Dbie HE XV, HPol; 79Dbkowiec HE XII; 153Dbrowa HE XV, XVII; 79(Laskowska Rzeka) HE XVII; 79(Olszanka) HE XVII; 79(Zabawka) HE XII; 79Dbrowiec HE XII, XIII; 152Dbrowski HE XIII; 174Dbrwka HE VI, XII, XV, XIX, HPol; 79(Bogdanwka) HPol; 79(Dbrwka Polska) HE XIII; 79(Plutocha) HPol; 79(Zgrska Rzeka) HE XV; 79Dbra (Brda) HE I; 48, 55, Debrz Bbenna HE XII; 194Debrz HE XVI; 67(Debrza) HE XV; 67(Debrze) HE III; 67, 222Debrza HE XII, XV, XV; 67(Debrze) HE III; 222Debrzak HE III; 159Debrzczyzny HE XV; 164Debrze HE III; 222Debrzki HE XV; 119Dempkw (Dbkw) HE XII; 178Deszczki HE XVII; 88Dezerta HPol; 77Dba HE XIII, XV, XV; 93(Zadbie) HW nr 556; 93Dbczak HE XIII; 79, 160Dbczyna HE XV; 79Dbianka (Pukawka Druga) HE X; 123Dbica HE XII; 79Dbienica SHGMz; 139Dbiesznica HE IX; 146Dbina HE XII, XIII, XV, XVII; 79(Mokrzcza) HE XII; 79Dbinka HE XIII, HPol; 79Dbnica (Dbrwka) HE XV; 79(Szewnianka) HE XVI; 79Dbowica (Muchawka) HE X; 139Dbowiec HE XVII; 79Dbowy HE IX, XII; 101Dbwka HE X, XV; 122(Wisoka) HE XV; 122Dbrna HE XV; 170Diabeek (Lubienka) HE XIV; 89Dia HE XVII; 92Diechtin (Dziechcinka) HE IX; 179Dotwka HW nr 537; 125Dubna (Dubnia) HE XVI; 48, 55, 223Dubnia HE XVI; 48, 54, 223Duga HE XVII, HW nr 549; 53, 54, 55, 95(Stradomka) HE XII; 95Duga Noga (Krzywa Noga) HPol; 196261Duga Struga HE XVI; 192Duga Woda HE XII; 193Duganka HE XIX; 128Dugi HE XII, XVII; 95(Dugi Potok) HE XIII; 95, 225Dugi Potok HE III, XII, XIII, HPol; 189, 225(Duga) HE XVII; 189Dugi Stok (Dugistok) HW nr 548; 193Duenica (Dunica) HE I; 145Dunica (Tusznica) HE XII; 70Duyca HE XV, XVI; 137Do Gronia HE XII; 185Do Roztoki (Pod Jaworzyn) HE XIII; 185Dobra HE XVI; 99(Czarna ada) HE XVII; 99(Dobka) HE IX; 99Dobra Rzeka HPol; 191Dobra Woda HE XIII; 193(Dobrowdka) HE X; 193, 216Dobrowoda HE XVI, XIX; 187Dobrowdka HE X; 216Dobrska Struga HE XIX; 192Dobrula HPol; 167Dobrzanka HE X; 128Dobrzyca HE XVI, HW nr 556; 137138(Muzga) HW nr 518; 137138(Zdrojowa Struga) HE X; 137138Dokawa HE IX; 27, 43, 113Dolaski HPol; 176Dolce (Dolcze) HE XVI; 70Dolica HE XII; 134Dolina HE IX, XII, XVII, XIX, HW nr 257; 67Dolinka HE XVII; 67Dolinowy HE XII; 100Doliny HE IX, XII, XIII, XVII, HW nr 240; 67Doliny Solce HE XII; 199Dolny HE IX, XII; 100Dogi HE XVII; 104Dohy HE III; 104Doki HE XVI; 70Doy HE IX, XIII, XV; 70Doyca (Doyczka) HE XVII; 146, 217Doycki (Doyczka) HE XVII; 217Doyczka HE XVII; 217Domaczka HE IX; 124(Macocha) HE IX; 124Domany HE XIII; 103Dononik HE VI, HPol; 150Doprowadzalnik HPol; 85Dopustny Potok HPol; 189Doszczanka HE XV; 131Dlny Potok (Dolny Potok) HE III; 189D pod Zog HE XV; 199Drapaczka HE X; 119Drny HE IX; 103*Drenia (Brzunia) HE XIV; 109Drgica (Dzicioek) HE X; 141Dropa HPol; 82Droszczyna HE XII; 155Drodenica HE I; 145Druga Rzeka HE XV, XVI; 198Drugi HE IX; 105Drugi Kana HE XV; 198Drugi Potoczek HE XVII; 198Drugi Potok HPol; 198Drugi Rw HE XIX; 198Drwca HW nr 599; 26, 27, 43Drw(i)ana (Drwina Duga) HE XII; 49Drwiena (Drwinka) HE XII; 4849, 55, 93, 217Drwina Duga HE XII; 49Drwinka HE XII; 4849, 54, 217Drybok HE I; 39, 43Drynia (Brzunia) HE XIV; 109Drzewiczka HE XIV; 46Drzna HE XIV; 96Dubcowa HE III; 177Dublen HE XVIII; 104Dubowy HE XVII; 104Dubrawski HE XVII; 174Dukielka (Dukieka) HE XV; 217Dukla (Dukieka) HE XV; 70, 217Dule HE VI; 70Dulec HE XV; 70Dulni Potok (Dolny Potok) HE XVII; 189Dunaj HE XIV, XV, HPol, HW nr 545; 6162(Linda) HE XIV; 6162Dunajec HE XIII; 26, 41Dunajczyk HPol; 151Dunajczysko HE XIII; 163Dupa HE VI; 70Dupiny (Dupina) 70Durnica HPol; 138Dua Fosa HE XIII; 196Duy Kana HE XV, XVI; 196(Piskornica, Kana) HW nr 324; 196Duy Potok HE XII, XV, HW nr 180; 189Duy Rw HE XVI, HPol; 195Dwerniczek (Caryski) HE XVII; 162Dworski HE III; 103Dworski Potok HE XII; 190Dworski Stok HPol; 193Dworzyska HE XVII; 87Dyba HE XIX; 36, 43Dyl HE XIX; 85262Dymica Woda (Rybi Potok) HE XIII; 198Dziadowski Potok HE IX; 190Dzia HE XII; 88(Ratnawicki) HE XVIII; 88Dziaowy HE XII; 103Dziechcin (Dziechcinka) HE IX; 179, 218Dziechcinka HE IX; 179, 218Dzielny HE IX, XII; 103Dzierzbia HW nr 518; 167Dzierzena HW nr 637; 171Dzierzga (Dzierzska) HPol; 81Dzierznica HE I; 143Dziewczy HE IX; 104Dziewicioraki HE XIII; 105Dziea (Mianka) HE X; 90Dzicioek HE X; 82Dzika Rzeka HE III; 191Dzika Woda HE VI; 193Dziki Potok HE XII, XV; 189Dzirzbia (Dzierzbia) HW nr 518; 218Dzirzbienica (Dzierzbia) HW nr 518; 218Dziwczy Potok HE III; 189Dwierstna HE XIV; 170Elbynge (ubinka) HE XIII; 156Ek HE XIX; 37, 43Fabryczny HPol; 103Fantazja HE XV; 90Fatynia (Szklarka) HE XVII; 116Figa HE XV; 90Figura HPol; 89Flader HE XVII; 71Foluszny HE XIII; 103Foluszowy (Foluszowy Potok) HE XIII; 190191Fos (Kostrzecki, Potok) HE XII; 110Fosa HE III, XIII, XV, XVI; 85(Kocielnicki Potok) HE XVI; 85Foszczyna HE XV; 156Furczaski Potok HPol; 189Gacia (Ga) HW nr 751; 223Gana (Chojnatka) HE XIV; 103Gacisko HE XVII; 163Gacka (Ga) HW nr 468; 226Ga HE VI, X, XIV, XVI, HPol, HW nr 468, 751; 88, 226(Lucia) HE XIV; 88(Nida) HE XIV; 88Ga Antiqua (Ga) HW nr 468; 88, 226Gaik HE XIX; 81Gaj HE X, XVII, XIX; 81Gajniak HE XIII; 160Gajwka HE XII, XIX; 87Garbka HE III; 119Garbowy HE XII; 100Gardlica (Garliczka) HE XVI; 134Garka HE X; 111Garzki (Gorzki) HE XIV; 100Gatka (Hatka) HE XIX; 120Gatki HE IX; 88Gatny HE XV; 103Gawron HE XVII; 82Gawroni HE IX; 102Gawroniec HE X; 83, 155(Kauska) HE X; 83, 155Gawronka HE XIII; 120Gazdzownice (Gozdawnica) HW nr 581; 145Gbia HE XII; 71Ggolina (Pisia) HE XIV; 225Gszcz HE XII, XIII; 81Gbot (Chobot) HE XV; 87Gemincza (Jamnica) HE XV; 138Gsia Szyja HE XII; 196Gsty HE XIII; 99Gielnica (Gieczanka) HW nr 470; 8182Giecz (Gieczewka) HE VI; 228Gieczew (Gieczewka) HE VI; 46, 54, 55, 109, 228Gieczewka HE VI; 54, 109, 228Gieczewski (Gieczewka) HE VI; 228Gieczwka (Gieczewka) HE VI; 228Gieczwianka (Gieczewka) HE VI; 228Gieczwica (Gieczewka) HE VI; 54, 109, 228Gilaty (Hylaty) HE XVII; 104Glbiczka SHGKr; 47, 106, 124Glemieniec (Glemieski) HE IX; 47, 151, 227(Glimieniec) HE III; 47, 151Glemieski HE IX; 151, 227Glibica HW nr 516; 105, 125Glibicy Stok HW nr 518; 106, 125, 197Glibiczka HE XV; 106, 125Glinczany Potok HE XV; 189Glinianiec HE XVII; 153Glinianka HE XVII; 77Gliniany Potok (Glinny Potok) HE XVII; 189, 226Gliniasty HE XII; 96Gliniec HE XII; 152, 155, 221Glinik HE XII, XIII, XV; 77Gliniki HE XV; 77Glinka (Ujsolska, Woda) HE IX; 77Glinki HE XII, XIX; 77Glinna HE IX, XII; 96Glinne HE XVII; 96, 222(Glinna Rzeka) HE XVII; 96, 222263(Glinny) HE IX; 222Glinnik HE XII, XVII; 77(Glinik) HE III, XII; 77Glinny HE IX, XVII; 96, 222(Glinna) HE IX; 96(Glinna Rzeka) HE XVII; 222, (Glinny Potok) HE XVII; 226Glinny Potok HE XII, XVII; 189, 226Glinny Stoczek HE VI; 193*Glinny Stok (Glinny Stoczek) HE VI; 193Glice(Gliniec) HE XII; 221Gaza HE XII; 77*Gbia (Gbia) HE XII; 71Gbczaski HE IX; 176Gbiczek HPol; 162, 210Gbiec HE IX, XIII; 152, 210(Gbiczek) HE IX; 152Gbiecka HE IX; 174Gbieniec (Gbiniec) HE XIII; 154Gboczanka HE XIII; 217Gboczena (Gboczyna) HE IX; 71Gboczka HE XII; 110, 210Gboczyzna HPol; 71, 164Gboka HE XV, XVI, XVII, XIX, HW nr 560; 94(Janoszka) HE IX; 94, 219(Olszanka) HE XVII; 221(Rudnia) HE XVIII; 94Gboka Debrz HE XII, XIII, XV; 194, 210Gboka Dolina HE VI; 194Gboka Paryja HE XIII; 194Gboka Snoga HE IX; 194Gboka Struga HE XIV, HW nr 559; 192Gboka Woda HE XIII; 193Gboki D (Tatyna) HE III; 194Gboki HE III, IX, IX, XII, XIII, XV, XVII; 94, 214(Ganek) HE XV; 94(Gbokie) HE III, XIII; 94(wczanka) HE XVII; 94, 225(Olszanka) HE XVII; 94, 221(Sopotnia) HE IX; 94(Wielki Gboki Potok) HE XIII; 94Gboki Potok HE III, IX, XII, XIII, XIII, XV, XVI, XVII, HPol; 56, 189, 209, 210, 214, 222, 226(Duy Potok) HE XV; 189(Gboki) HPol; 189(Gbokie) HE XIII; 189(Gobiwka) HE III; 189(Granicznik) HE III; 189(wczanka) HE XVII; 225(Stachurski) HE IX; 189(Zelina Jurkowska) HE XIII; 189Gboki Rw HE XIX; 195Gboki Strumie HE XVII; 194, 226Gbokie HE XII, XIII, XV, XVII, HPol; 94(Gboczanka) HE XIII; 94, 217(Gboki Potok) HE III; 94, 222Gborzec HE XVI; 152Gbowiec HE XII; 153Gbowski Potok HE XII; 189Gbwka HE VI; 125(Janoszka) HE IX; 219Gogwka HE XII, HW nr 561; 122Gwna Fosa HE XIII; 196Gwna Rzeka HE VI, XVII; 191Gwnik (Kana Gwny) HW nr 748; 215Gwny Kana w; 196Gwny Rw HE IX; 195(Gwny, Kana) w; 195Gucha (Przybyka) HE IX; 99Guchy D pod Kobyk HE III; 200Guchy HE IX, XVII; 99Gminny (Gminny Potok) HE XIII; 103Gnilszczyzna HW nr 648; 164Gnia HE XVII, XIX; 106Gnie HPol; 106Gnika HE XIX; 124Gniy HE XVII; 106Gniy Rw HE VI; 198Gnojnik HE XVII; 85Gnojno HE XIX; 99Gnojski HE XII; 174Gnojski Potok (Gnojski, Potok) HE XII; 191Gogolina (Pisia) HE XIV; 156, 225Gogolna (Pisia) HE XIV; 225Gogulina (Pisia) HE XIV; 225Golinka (Golionka) w; 129Golionka w; 129Goawiczka HE XIV; 129Goda HE XIX; 36, 43*Gobiwka (Niegoszcz) HE XV; 126Goka (Zelwianka) HE XIX; 122Goraj HE XIII; 78Gorca (Dubnia) HE XVI; 214Gorca Rzeka (Dubnia) HE XVI; 191, 214Gorzki HE XIV; 100Gorzki Potok HE XII; 189, 226Gostkwka (Gozdkwka) HE XVI; 126*Gostwica (Gostwiczanka) HE XIII; 135Gosuiz (Gostwiczanka) HE XIII; 135Gocinny HE XVII; 104Gonica HE XV; 143(Dorzyk) HE XII; 143264(Gwonica) HE III; 143Gozdawica (Gozdawnica) HW nr 581; 145, 225Gozdkwka HE XVI; 126*Gozdnica (Gonica) HE XV; 143 (Gwonica) HE III; 143(Dorzyk) HE XII 143Gozdownica (Gozdawnica) HW nr 581; 145, 225Godzienica (Gozdawnica) HW nr 581; 145, 225Gra HE XII; 78(Growa) HE IX; 78Grka HE XIII; 78(Grkowski) HE XIII; 78Grki HE III; 78Grkowski Potok HE XIII; 189Grkowy HE XII; 100Grna HE XVII; 100(Olszyny) HE IX; 100(Szysia) HE X; 100Grna Krzypopa HE IX; 196Grna Rzeczka HE XIX; 192Grna Rzeka HE XV; 191Grny HE III, IX, XIII; 100Grny Potok HE XVII, HPol; 189(Zalesie) HE XVIII; 189Grny Stawek HE XVI; 196Grny Stok HE XIX; 193Grska Rzeka HE III; 191Grski HE IX, XII, XIII; 100Grski Potok HE XIII; 189Gry HE VI; 78Grzaski HE XII; 100Grznik HW nr 549; 149Gzdek HPol; 81Grabarski Rw HE X; 195Grabiec HE XVII; 152Grabina HPol; 79Grabnik HE XVII; 79Grabniki (Grabnik) HE XVII; 79Grabowa HPol; 101Grabowia HE IX; 166Grabowiec (Grabowski Potok) HE XIII; 153Grabownia HE XII; 159Grabowski HE IX, XIII; 101Grabowy Potok HE XII; 190Grabwka HE VI, XII, XVI, XIX; 79Graby HPol; 79Granica HE III, VI, IX, XII, XIII, XV, XVII, HPol; 8788Granice HE III, XIII, XVII; 87, 102Graniczna HE III, XII, XIII, XV; 102103(Graniczny Potok) HE III, XVII; 102103, 222, 226(Pisarzwka) HE IX; 102103(Szewnica) HE X; 227(Trzebiocha) HE I; 103Graniczna Paryja HE XII; 194Graniczna Rzeka HE III, XIV; 191Graniczna Struga HW nr 706; 192Graniczniak w; 159, 160Granicznica (Szewnica) HE X; 140, 227Granicznik HE III, VI, IX, XII, XIII, XVI, XVII, XIX, HPol, w; 148(Rakw Potok) HE XVIII; 148(Sotwina) HE XVIII; 148(Stempne) HE XV; 148Graniczny HE III, IX, XII, XIII, XVII; 102104(Czemerw) HE XVII; 102103(Granice) HE XIII; 102103(Graniczny Potok) HE XVII; 222(Laskowy, Potok) HE III; 102103(Na Granicach) HE XII; 102103Graniczny Potok HE III, IX, XII, XV, XVII, HPol; 190, 222, 226, (Graniczny) HE III; 190, 214Graniczny Rw HPol; 195Granska (Nitka) HE X; 174, 176Grapa HE XII; 70Grbka HE XII; 78(Grbka) HE XII; 78Grdy HE XV; 78Grpka (Grbka) HE XII; 78Grob(i)a HE XIV; 88Grobelka HE X; 88(Lebiedzianka) HE XIX; 88Grobla HE XV, XVII; 88(Wlka) HE XV; 88Groble HE XII; 88Groblica HW nr 636; 136Grobnica (Groblica) HW nr 636; 136, 144Grodec (Grodarz) HE VI; 152Grodecka Rzeka HE XVI; 191Grodeczna HE III; 172(Grodno) HE III; 172Grodna HE XII; 103Grodnia (Horodnianka) HE XIX; 158, 219Grodzanka (Czechwka) HE VI; 128Grodziska (Ranka) HE III; 220Grodzisko HE XIII, XV, XVII; 88,(Ranka) HE III; 88, 220Grodziszczanka (Ranka) HE III; 220Grodziszczka (Grodziska) HE XIX; 120, 132Gromacki Jarok (Dubnik) HE XIII; 194Gromacki Potok (Gromadzki) HE XIII; 191Gromadnica HE XII; 140265Gromadzki HE XV; 103Groniczek HE IX, XII; 78Gronik HE IX, XIII; 78(Groniki) HPol; 78, 221Groniki HPol; 221Gronikowy HE IX; 177Groniowa Woda HE IX; 193Groniski Potok (Groski Potok) HE XIII; 189Grdek HPol; 88(Somianka) HE XIV; 88Grdza (Trzebonica) HE XVII; 85Grd HE X, XIX; 85Grudwka HE X; 125Gru (Gro) HE XVII; 78Gruszec HE XVII; 152Gruszniec (Gruszec) HE XVII; 108Gruszwka HE XIX; 126Grzemiczna (Grzymiczna) HE IX; 171Grzska HE III; 96Grzmica HW nr 643; 106Grzymiczna HE IX; 171Grzywda (Hwona) HE XIX; 42, 90Gwiazda HPol; 75G(w)ozdnica (Gwonica) HE III; 143Gwodziec HE III, XII; 81, 155Gylobenicz (Iownica) HE I; 144Haczyska HE XVII; 72Hanka HE X; 35, 43Hanna (Hanka) HE X; 35Hatka HE XIX; 120(Gro) HE XVII; 91Hawran HE XIII, XVII; 91Hawrani (Gawroni) HE IX; 102Huboki HE XVII; 94(Gboki Potok) HE XV; 94Hlubokie (Gboka) HE XIII; 105Hubokyj (Gboki) HE XIII; 94Hnya HE XVII; 107Hnylec (Hnilec) HE XVII; 154Hnyliszcze HE XVII; 90Hoczew (Hoczewka) HE XVII; 27, 108, 216Hoczewka HE XVII; 27, 216Hodwisznia (Lubaczwka) HE XVII; 47 Hoobia (Houbla) HE XVII; 167Houbla HE XVII; 167Horaj HE XVII; 91Horbek HE XVII; 91Horodnia (Horodnianka) HE XIX; 158Horodnianka HE XIX; 219Horodysko (Grodzisko) HE XVII; 91Horynka HE XVII; 131Horz (Orz) HW nr 538; 53, 55, 83Hotarny (Kotarne) HE XIII; 172Hozanna HE I; 89Hradwka HE XIX; 131Hranycznyj Potik (Graniczny Potoczek) HE XVII; 197Hruska (Horuska) HE XIX; 104Hruska Rzeka (Mielnica) HE X; 197Hrywda (Hwona) HE XIX; 42, 90Huciaska Woda HE XIII; 193Huczek HE XVII; 90Huczew (Huczwa) HE X; 223Huczki HE XVII; 9091Huczow (Huczwa) HE X; 27, 223Huczwa HE X; 27, 46, 108, 223Huczwia (Huczwa) HE X; 223Hudynia (Cetynia) HE X; 117Humeka HE XV; 130Huty HE XVII; 87Hwozdna (Hwona) HE XIX; 171Hwozna HE XIX; 171Hwona HE XIX; 42(Ruda) HE XIX; 171Idwinka (Dbwka) HE XV; 219Igla HE XIV; 167Iawa (Iownica) HE III; 114, 224Iczysty HE XVII; 181Iownica HE I, III; 144, 224(Marcinek) HE III; 144*Ilsna (Lena) HE X; 28Ila (Ianka) HE XVI; 216Ianka HE XVI; 28, 46, 216Ieczka (Ianka) HE XVI; 216Isepnica HE IX; 142Isepnice (Isepnica) HE IX; 142Iskra HE XIX; 75Iskrzy HE XIX; 169Isa (Zawadka) HE XV; 28, 43, 213Isa (Ianka) HE XVI; 28, 216Ispina HE XII; 80Istok HE XVII; 64Iwina HE XV; 80Izdebnica HE IX; 140Izibor (Izdwor) HE XIII; 91Izwor (Izdwor) HE XIII; 91 (Izwr) HE III; 91Izwr HE III; 91(Izwor) HE III; 91Jabona HE XIV; 93(Jabonka) HW nr 469; 218266Jabonia (Jabonka) HW nr 469; 218, 223Jaboniec HE XV; 152Jabonka HE VI, XII, HW nr 469; 53, 119, 218Jabonna (Jabonka) HW nr 469; 218Jabonw (Jabonka) HE IX; 178Jabonwka (Jaboniwka) HE XIX; 122Jabo (Jabonka) HW nr 469; 53, 55, 80, 218, 223Jabreczka HE XVI; 130Jagielna HE VI; 101Jagielnica HE XVI; 140(Sztoa) HE IX; 140Jagielnik HE XIV; 87Jagielny Potok HE XII; 190Jaglna HW nr 351; 172Jagdka HPol; 81Jaka HW nr 520; 36, 43Jaowa SHGSk; 97Jaowy HE XVII; 97Jawka HE XIX, HPol; 131, 220Jawki (Jawka) HE XIX; 131, 220Jama HE XII, XVII; 67Jamioka (lina) HE XIX; 119Jamiska HE III; 227Jamki HPol; 67Jamna HE XIII; 92, 94,(Jamninka) HE XVII; 94, 218Jamne HE XIII; 94Jamnenka (Jamninka) HE XVII; 218Jamnica HE XV; 138(Jamniczka) HE XIII; 138, 228(Jamninka) HE XVII; 218(Trzeniwka) HE XV; 138Jamnicka (Jamniczka) HE XIII; 228Jamnicki Potok (Jamniczka) HE XIII; 228Jamniczka HE XIII; 228Jamniczny HE XVII; 171Jamnik HE XII; 148Jamninka HE XVII; 218Jamy HE XVII; 67(Jamiska) HE III; 67, 227Jan(i)a (Janka) HE I; 28, 216Jandua HE III; 191Janka HE I; 26, 28, 43, 216Jarek HE XV, XVII; 65Jarocha (Sieniocha) HE X; 91Jaruga HE XVII; 74Jaruha HE XV; 91Jarzbczy Potok HE XIII; 190Jarzbnik HE XIII; 149Jarzbwka HE XIII; 126Jarzbwki (Branica) HE XIV; 126Jarzyska HPol; 162Jasielnik HE XIII; 149Jasie (Jasioka) HE XV; 28, 216Jasienica HE IX, XV, XVII, XIX; 56, 135, 228(Jasielnica) HE XVII; 135(Jasieniczanka) HE XII; 135(Jasionka) HE XVII; 135, 217(Rosielna) HE III; 135Jasienicki (Jasienica) HE IX; 228Jasieniczanka (Jasienica) HE IX; 228Jasieniec HE XIV; 152(Kraska) HE XIV; 225Jasieniecki (Jasienica) HE IX; 228Jasienik (Jasiennik) HE III; 149Jasieniki HE III; 149Jasienna (Jasienianka) HE XIII; 219Jasienowy (Jaworzyna) HE XIII; 101Jasinowa (Jasienowa) HE XVII; 101Jasioka HE XV; 28, 46, 216Jasiona HE III; 93(Jasienianka) HE XIII; 93, 219(Siedliszczanka) HE XIII; 93Jasionka HE VI, XV, XVI, XVII, HW nr 559, 707; 120, 217Jasionowiec HE XVII; 80, 155, 178Jasionw HE XVII; 178(Kraska) HE XIV; 178, 225Jasiony (Jasienne Rzeki) HE XV; 80Jasiorwka (ojewski Rw) HE X; 125Jaskczany HE XII; 102Jaskka (Bukowa) HE X; 82Jaskrzanka HE XIX; 99, 217Jasna HE XIV; 99Jastrib HE XVII; 91Jastrzabka HE XIII; 101*Jastrzb (Jastrzbianka) HE XIX; 82Jastrzbek HW nr 548; 161Jastrzbki HE XV; 83Jastrzbi HE IX; 102(Jastrzbi Potok) HE XIII, XVII; 102, 214, 229Jastrzbi Potok HE XIII, XVII; 190, 214, 229(Skalny Potok) HE XV; 190Jastrzbia Debrz HE XIII; 194Jastrzbia HE I; 102, 219(Jastrzbka) HE XIII; 102 Jastrzbianka HE XIII; 172Jastrzbice (Jastrzbiec) HE XIII; 152Jastrzbie (Jastrzbi Potok) HE XIII; 229Jastrzbiec HE XIII; 152(Jastrzbek) HW nr 548; 161(Kasinianka) HE XII; 152(Jastrzbi Potok) HE XIII; 229267Jastrzbina HE XIII; 156Jastrzbnik HE XII; 150Jaszcze HE XIII; 161Jaszczorwka (Jaszczurwka) HE IX; 123Jaszczurka HPol; 82Janianka HE XIII; 128Jawor HE XIII, XVI; 79(Bonie) HE XVII; 79Jaworka HE VI, XIV; 120, 224Jaworniczek (Jawornik) HE XVII; 218Jawornik HE IX, XVII; 79, 162, 218(g) HE III; 79Jaworowiec HE XIII; 153Jaworowy Potok HE IX, XIII, XVII, HPol; 188, 190, 209, 223Jaworw HPol; 178Jaworw Potok (Jaworowy Potok) HE XVII; 223Jaworwka HE XIX, HW nr 468; 122Jaworski HE IX, XII; 101Jaworzanka (Jaworka) HE VI; 128, 224Jaworzec HE XVII; 152Jaworznik HE IX; 79(Jawornik) HE XVI; 220Jaworzniki (Jawornik) HE XVI; 79, 220Jaworzyna HE IX, XIII; 79, 218(Jaworzynka) HE XIII; 79(Jaworowy Potok) HE XIII; 79Jaworzynka HE XVII, HPol; 120(Jaworzyna) HE XIII; 218Jaworzyny (Jaworowy Potok) HE XIII; 79Jaz HE XV, XVI; 85Jaziorowka (ojewski Rw) HE X; 125Jazowa Rzeka HE XVI; 191Jazownica (Wizownica) HE XVI; 145Jazwka HE XII, XVI; 124Jawice HE XIII; 82Jawin Potok HE XVII; 189Jawina HE XV; 155Jawinka (Dbwka) HE XV; 219Jawiny HE VI; 157(Dbwka) HE XV; 157Jedlanka HE XVI; 128Jedlecznik HE XII; 149Jedliczki HE XII; 79Jedlicznik HPol; 149Jedlina HE XII, XVII; 79Jedlna HE XVII; 101(Chojnik) HE XIII; 101(Jedlnia) HE XV; 101Jedlnica HPol; 135Jedlniczany Potok HE III; 190Jedlonka HE XVI; 129Jedowy HE XIII; 101Jegowy Rowek (Jeglowy Rowek) HE XIX; 195Jegwka HE XIX; 122Jelanka (Orwka) HE XIX; 131Jelarka (Orwka) HE XIX; 131Jele HE XVIII; 83Jelna (Jelonka) HE XIX; 171Jelnia HE XVII; 79Jelnica HE XIX; 135Jemielnica (Leniwa) HE I; 139Jesiona (Elszka) SHGCh; 93(Jesionka) HW nr 626; 120Jesionka HW nr 626; 120Jesionki HE XV; 120Jesionkwka HE XIII; 125Jesionna (Jasionna) HE XV; 171Jesionw Wielki (Jasionw) HE XVII; 178Jeskra (Jaskrzanka) HE XIX; 99, 217Jesny (Jasna) HE XIV; 99Jessina (Elszka) SHGCh; 93Jestrzbnica (Jastrzbia) HE I; 219Jezgrznia (Jegrznia) HE XIX; 158Jeziernik (Jeziornik) HE XIII; 149Jezierwa Biaa HPol; 194Jezierzyska HE XII; 72Jeziora HE III, XII, XVI; 72(Jeziorka) HE XIV; 53, 72, 218(Kamienica) HE XV; 72Jeziorek HE XIII, XV; 72Jeziorka HE XIV; 53, 92, 218(upawka) HE XV; 119Jeziorko HE IX; 72Jeziorna (Koodziejka) HE X; 94(Jeziorka) HE XIV; 46, 218Jezioro HE IX, XII, XV, XIX, HPol; 72Jewka HE X, XII, HPol; 123Joda HE XIV; 79Jodowa (Jodwka) HE XV; 101, 217Jodowie HE XII; 161Jodowy Potoczek HE XII; 191Jodwka HE XV, XVII; 122, 217Jonka (Janka) HE I; 216Jzwiny (Dbwka) HE XV; 157Kacanka HE XVI; 128Kacwka (Kaczwka) HE XIII; 126Kacynka (Wierzyca, Maa) HE I; 130Kaczanka HE XII; 128Kacze Doy HE XVII; 195Kaczorwka HPol; 123Kaczwka HE XV; 126Kadub HE IX; 85268Kadubki HE IX; 85Kadzielna (Libuszanka) HE XV; 100Kalawa HE XII, XVII; 114Kalawy HE XII; 114Kalczna HE XIII; 170Kalenica (Kalnice) HE III; 134, 221Kalina HE XVII; 81(Kalinka) HE XII; 81, 217Kalinka HE XII; 217Kalinwka HE XIV, XVI, HW nr 468; 122(Kalinwka Maa) HE XIX; 122Kalisz HE XVI; 168Kalna HE IX; 96Kalnaczka (Grabar) HE X; 131Kalnica HE III, XVII; 138, 221(Czerwonka) HE I; 138Kalnice HE III; 221Kalnitz (Czerwonka) HE I; 138Kaluga HE XIX; 74Kalugi HE XV; 74Kaabania HE XVII; 91Kaamanka (Grabar) HE X; 131Kaatkowski HE III; 175Kaua HE X; 72Kaue HPol; 73Kamenity (Kamieska) HE IX; 225Kamera HE XII, XV; 87Kamesznica HE XVI, HPol; 142Kamianka HE X, XVII, XIX, HW nr 518; 7778(Cetna) HE XIX; 7778Kamiaski Potok (Biay Potok) HE XV; 189Kamienica HE XII, XIII, XV, XVI, XIX; 7778, 229(Kamieniczanka) HE IX; 7778(Kamionka) HE I; 217(Porbianka) HE XII; 7778(Roztocki Potoczek) HE XIII; 7778(Kamienicka, Struga) HW nr 582; 7778Kamienica Nawojowska (Kamienica) HE XIII; 229Kamienie HE XII; 77Kamieniec HE III, IX, XII, XIII; 77, 78(Kamienny Potok) HPol; 77, 78(Kamionka) HE XVII; 220Kamienista HE III; 95, 181Kamienna HE IX, XIII, XVI, XIX; 46, 53, 95, 218(Jachwka) HE XII; 95(Kamienica) HE XIII; 229(Kamienny) HE IX; 95(Kamieska) HE IX; 225(Kmiczynka) HE X; 227Kamienna Rzeczka HE XIX; 192Kamienna Struga PMT XV; 192Kamienne HE XVII; 95Kamiennica (Kamienica) HE XIII; 229Kamienny HE III, IX, XII, XVII; 95Kamienny Mostek HPol; 196Kamienny Potok HE III, XII, XIII; 189(Dobryski) HE XV; 189Kamienny Stok HW nr 518; 193Kamie HE XV; 77(Kmiczynka) HE X; 77, 227Kamieska HE IX; 225Kaminia (Kamieniec) HE III; 91Kamiona (Kamionka) HE I, HW nr 547; 46, 53, 93, 219, 227(Kamienica) HE XIII; 229(Kamienna) HE XVI, XIX; 46, 53, 93Kamiona Struga HE XIV; 192 Kamionka HE I, III, IX, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XIX, HPol, HW nr 410, 547; 53, 7778, 217, 220, 227(Barbarka) HE XIV; 7778(Brda) HW nr 655; 7778(Kamienica) HE I, XIII; 229(Kamienna) HE XIX; 7778, 218(Kamieska Woda) HE XIII; 7778(Klukwka) HE X; 7778(Koodziejka) HE X; 7778(Kuninianka) HE X; 7778(Pisia Tuczna) HE XIV; 7778(Psarka) HE XVI; 7778(Sucha Kamionka) HE XIII; 7778(Wierzyca, Maa) HE I; 7778Kamionna (Zimna Woda) HE XIII; 95Kamiony (Kamionka) HE XVII; 93, 220Kamiony Brd (Kamienny Brd) HE XIX; 194Kamiony Rw HE XIV; 195, 196Kamiony Stok (Kamienny Stok) HE XIX; 193Kamyk HE XII; 77Kanalik HE XIX; 84(Swobodzka Rzeka) HE XIX; 84Kana HE X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XIX, HPol; 84(Barcwka) HE XVII; 84, 226(Budziszanka) HE XV; 84(Mrowla) HE III; 84(Skodzierska) HE XV; 84Kana Bagienny HW nr 541; 196Kana Boczny HE XVI; 196Kana Burzowy HPol; 196Kana Dolny (Dolny Kana) HPol; 196Kana Domowy HPol; 196Kana Energetyczny HPol; 196Kana Gwny HPol, HW nr 748, w; 196269(Rudnia) HE XVIII; 196Kana Grny (Grny Kana) HPol; 196Kana Granicznik HPol; 199Kana Jadownicki XII; 85Kana Jasionowy HE XV; 196Kana Kaczor HPol; 199Kana Kopanka HPol; 199Kana g HE XIX; 199Kana Myski HPol; 196Kana Nawadniajcy (Wielki Kana Brdy) HE I; 198Kana Niedwiedzie HE XVII; 199Kana Nowa Ulga HPol; 199Kana Poudniowy HPol; 196Kana Stary HW nr 553; 196Kana Ulgi HE VI, HPol; 199Kana Wizienny (Wizienny Rw) HE X; 196Kana Wystawowy HW nr 356; 196Kana Zadni HE VI; 196Kanaek Drw II, HE XVII; 84Kanawka HE XIX; 126Kanar HPol; 84Kania HE I, XV, XVI, HPol; 82(Koprzywianka) HE XII; 82Kaniowiec HE IX; 153Kapunik HE XII; 81Karasie HE XV; 82Karasiwka HE VI, XII; 126, 132Karczewka HE VI; 129Karczmiska HE XVII; 87Karczowana HE XIX; 106Karczunek HE XIV; 85Karpa HE XIX; 85Kasina (Kasinianka) HE XII; 35, 43, 217Kasinianka HE XII; 35, 43, 217, 218Kasinka (Kasinianka) HE XII; 217, 218Kawaek HE XVI; 88Kawenka (kiewka) HE VI; 131Kawi Potok HE III; 190Kawki HE XVI; 83Kawna Wielka (Kawna) HE XVII; 199Kawny HE XVII; 104Kazanice HE III; 87Kazub HE XVI; 90Kciny HE XII; 77Kpaczka HE XVI; 124Kpalnia HE XVI; 87Kpielniczna HE XII; 172Kna (Jastrzbianka) HE XIII; 172Kty HE III, XIII, XVII; 77Kejstwka (Skiejtw Stok) HE XIX; 215Kemmenicz (Kamionka) HE I; 217, 219Kpica (Wolbrka) HE XIV; 134Kpny HE IX; 170Ksica HE XV; 138Kt HE XVII; 77Kicz HE I; 81Kiczonki HE XIII; 129Kiczurka HE XVII; 91Kiebaswka HPol; 127Kieczewka (Gieczewka) HE VI; 228Kiernica HE XVII; 91(Prutnik) HE X; 91Kierniczne HE XVII; 171Kierzek HE XIV; 82(Mayszyniec) HE XVI; 82Kimakowski HE XVII; 175Kineta HPol; 85(Kana Jadownicki) HE XII; 85Kiniaski Potok HE XVII; 197Kiski HE XVII; 174Kipielska HW nr 559; 174175Kisielina HE XII; 225Kisielna (Kisielina) HE XII; 170, 225Kisielnica HW nr 471; 144Kisielny HE XVII; 170Klecanka (Kaczanka) HE XII; 128Kleine Bistra (Bysterka) HE IX; 197, 217Klembetz Bach (Gbiczek) HE IX; 152Kleniw (Kleniw Potok) HE XIII; 178Klenowa HE XIII; 177Klewianka (Boberka) HE XIX; 129*Klikawa (Klikawka) HE XVI; 114, 217Klikawka HE XVI; 114, 217Klin HE VI; 77 Klince (Klice) HE XIII; 77Klinik HPol; 77Kliniska HE XVII; 77Klinkowski HE III; 175Klonowski HE XIII; 101Klonwka HE I; 122Klucznica HE XII; 142Kluczok HPol; 160Kluczwoda (Wierzchwka) HE XVI; 186Klupocz HE IX; 164Kadki HE XIX; 88Kodnik HE XIII; 150Kokuczkw HE XVII; 178Kopotnica HE XV; 142Kotynia HW nr 651; 117Kykowa HE XIV; 177Kniejwka HE XVI; 125Kobiernik HE XVII; 149, 225Kobierw (Kobiernik) HE XVII; 225270Kobyla HE IX; 102(Wodzca) HE XIV; 202Kobyla Rzeka HW nr 336; 191Kobyla Szyja HE VI; 196Kobylak HE XII; 81, 160Kobylanka HE X, XV, XIX; 128, 148Kobyli Potok HE XIII; 190Kobyli SHGSk; 102(Kobyli Potok) HE XIII; 102Kobylniak HE XII; 160Kobylnica (Zbcka) HE XIII; 144Kobya Magna (ostwka) HE XII; 197Kobyka HE XVI; 120Kocanek HE XV; 81Kocielina (Jawornik) HE XVI; 225Kocielnia (Jawornik) HE XVI; 158, 225Kocieniec HPol; 154Kocierz HE XII; 154(Kocierzanka) HE IX; 154Kocioek HPol; 90Kolawa HE XII; 114Kolejowy Kana (ojewski Rw) HE X; 196Kolembiwka (Niegoszcz) HE XV; 126Kolna HE XII, XVII, HW nr 560; 96Kolne Jezioro HE XII; 194Kolnica HE XIV, HW nr 558; 140Kolunica HPol; 142Koo Mocedliska (Koo Moczydliska) HE IX; 185Koodziazny (Koodzialny) HE XVII; 171Koodzidz HW nr 351; 65Koomyja HE XV, HPol; 7273Koona SHGSk; 173Koonica HE XVII; 90Koonna HE XIX; 173Koowa (Pytnica) HE III; 96Komar HW nr 351; 83Komarowy (Mokry Potok) HE XVII; 102Komornia HE XIX; 158Komorzyniec HE XIV; 154Komosicha (Pilnica) HE XIX; 165Koni HE XV; 102Koniecpole HE XVII; 186Konietopy (Kaszowski, Potok) HE XVI; 221Konik HE X; 83(Bczalka) HE XV; 83Koniotopia (Kaszowski, Potok) HE XVI; 187, 221Koniowiec HPol; 154Koniwka HE XV; 123124Konopata (Konopatka) HPol; 101, 217Konopatka HPol; 217Konopianka HE XIX; 128Konotop HE I; 187Konotopa HE VI, XV; 187Kopaliny HE XIII, HPol; 85Kopalniwka HE IX, XVI; 126Kopanina HPol; 85Kopanka HE X, XII, XVII; 124(Liwiec) HE X; 124, 132Kopany Rw HE XVII, HPol; 198Kopa HE XII; 85Kopia (wider Wschodni) HW nr 351; 166Kopienny HE XV; 106Kopliny HE XIII; 78Koprzywianka (Pokrzywianka) HE XVI; 46, 224Koprzywiska HE XIII; 162Koprzywna HE XIV, XV; 171Koprzywnica HE I, XII, XIX, HW nr 538, 761; 19, 139(Pokrzywianka) HE XVI; 139, 224(Przemsza, Biaa) HE IX; 19, 139, 224(Strawa) HE XIV; 19, 139Korab HE XVI; 87Korciepczany Potok HE XIII; 190Korhany HE X; 87Koryczna HE XIV; 172Korytnia (Brd) HE XIV; 158, 227Korytniak HE XVI; 159, 160Korytnica HE XII, XIV, HPol; 133, 138(Brd) HE XIV; 138, 227(Krztynia) HE XIV; 138Korytnicki Potok (Szysza) HE X; 188Korytnik HW nr 352; 148Korytno HE IX; 94Korzeczek HE XV; 82Korzenica HE IX; 224Korzenicha HE XIX; 165Korzeniec (Korzenica) HE IX; 152, 224Korzenna HE XVI; 101Korze HE XV; 82Korzyniec (Korzenica) HE IX; 224Kosarki (Koszarski Potok) HE XIII; 87Kosiczanka (Kasinianka) HE XII; 129Kosieniec (Narutwka) HE XVI; 154Kosina HE III; 81Kosionek HE XVI; 162Kosodka HE XIX; 120Kossowy Rw HE X; 195Kosswka (Kosodka) HE XIX; 127Kostrewka HE III; 120Kostrzyn (Kostrzy) HE X; 179, 221, 223Kostrzyna (Kostrzy) HE X; 221Kostrzynek HE X; 162Kostrzynia (Mocienica) HE XIV; 117Kostrzy HE X; 54, 55, 162, 223271Kosutka HE XIX; 120(Kosodka) HE XIX; 120Koszanka HE XV; 128Koszarki HE IX; 87Koszaryszcza HE XVII; 91Kociany HE XV; 103Kocielny Potok (Pyszenka) HE XVIII; 191Kocielny Rw HE XV; 195Kocikowa Rzeka (Kocikowa Woda) HE III; 191192, 226Kocikowa Woda HE III; 226Kona HE X; 96Konica HE XIV; 144Kotarka HE XII; 120Kotarnia HE IX; 158Kotarny HE IX; 172Koterka HE X; 36, 43Kotlina HE IX, XII; 70Kotliny HE IX, XII; 70Kotowy Potok HE XIII; 191Kotownica HW nr 558; 146Kotra (Koterka) HE X; 36, 43Kotylniczy Potok HE XIII; 189Kotyska (Kotyzki) HE XVI; 81Koza (Kosarzewka) HE VI; 83Kozi (Uszewka) HE XII; 102Kozi Brd HE IX; 194Kozi Potok HE XIII; 190Kozi Przeskok HE XIX; 194Kozia HW nr 350; 102Kozia Rzeczka HE XIX; 192Kozia Rzeka (Koniecznica) HE I; 191Kozianny (Koziany) HE XVII; 180Kozielce HE XIII; 81Kozielnik HE XVII; 150Kozieniec HE XII, XV; 8586, 155Kozinka HE XVI; 124Koziny Potok HE XIII; 190Kouszek HE XIX; 75Kousznia HE XIX; 158Krajna Rzeczka HE XIX; 192Krajowy (Krajowy Potok) HE XIII; 103Kraska HE XIV; 122Krasna HE XIV; 98(Bryniczanka) HE XVI; 98(Krasna Rzeczka) HE XIX; 98, 225Krasna Rzeczka HE XIX; 225Kranica HE XII; 138Kremiany HE III; 104Krcica (Drybok) HE I; 141Krgiel HE I; 167Krpa HE I, VI, XIV, HW nr 543; 77(Klimontwka) HE XVI; 77(Krpianka) HE XVI; 77, 217Krpianka HE XVI; 217Krpiarka HE XIII; 130Krpiec HE XVI; 152Krpna (Krempna) HE XV; 170Kronica HE XV; 139Krowia Rzeczka HE XVII; 192Krtki HE IX; 95Krwka HE I; 120, 132, 137Krtynia (Krztynia) HE XIV; 49, 116Kruchynia HE XII; 81, 117Kruczek HE XIX; 82Kruhe HE XIX; 104Kruk Rzeka HE XIX; 199Kruszenica (Kruszelnica) HE XVII; 145Kruszyna HE XV; 222Kruszynie (Kruszyna) HE XV; 160, 222Krwawa HE XVII; 98Krwawy Potok HE XII; 189Krymianec HE XVII; 154Kryneczka HE XIX; 62Krynica HE X, XVII, XIX; 62(Kryniczanka) HE XIII; 62(osiniecki Potok) HE XVII; 62(yka) HE X; 62Krynice HE XIX; 62Kryniczanka HE VI; 224Kryniczka (Kryniczanka) HE VI; 62, 224(Kryniczki) HE X; 62, 220Kryniczki HE X; 62, 220Kryniczny Potok HE XVII; 189Kryniczysko (Marciszewski) HE III; 162Krypianka HE XVI; 128Kryte HPol; 106Krywe (Doyczka) HE XVII; 104Krywec HE XVII; 154(Krzywczanka) HE XIX; 154Krywy (Krzywy Potok) HE XV; 222Krywyj HE XVII; 104Krywyj Potik HE XVII; 197Krzaczysty HE IX, XII; 101Krzakawa HW nr 539; 114Krzaki HE XVII; 82Krzakwka HE IX; 126Krzanka HE XII; 120Krzemianka HE XIX; 77(Krzywianka) HE X; 77Krzemienica HE XV; 77(Babulwka) HE XV; 77, 224(Zarwnieski, Kana) HE XV; 77Krzemieniec (Babulwka) HE XV; 77, 224272Krzemionka HE XII, XV; 77(Krzemianka) HE XIX; 77Krzepianka (Krzywianka) HE X; 129Krzepopa (Krzypopa) HE III; 84Krzewianka (Wizienny Rw) HE X; 128Krzna HE X; 28Krzto HE XIII; 116, 169Krztwka HE XVII; 116, 169Krztynia HE XIV; 26, 49, 54, 116, 169Krzykopa HE III, XV; 84Krzynowoga (Ulatwka) HW nr 542; 47, 54, 187Krzypok HE XII; 110Krzypopa HE IX, XIII; 84Krzypopki HE XV; 84Krzywa HE IX, XV, XVII, XIX, HW nr 469; 95(Krzywy Potok) HE XV; 95, 222(Krzywica) HE XII; 229Krzywa Noga HPol; 196Krzywa Struga HW nr 351; 192(Krzywastruga) HW nr 696; 192Krzywa Rzyczka (Krzywa Rzeczka) HE XVII; 192Krzywacki HE IX; 175Krzywaniec HE IX; 154Krzywczyk (Krzywczanka) HE XIX; 218Krzywe HE XIII, HPol; 95(Krzywy Potok) HE XV; 222(Tryputnik) HE XVIII; 95Krzywianka (Wizienny Rw) HE X; 128Krzywica HE XII; 138, 229Krzywie HE XVII; 166Krzywiec (Krzywczanka) HE XIX; 152, 218(Krzywica) HE XII; 138, 229Krzywka (Krzywula) HE X; 224Krzywo HE XII, XV; 168Krzyworzeka HE VI; 187, 209Krzywula HE X, XVII; 167, 224(Krzywulka) HE X; 167Krzywulka (Zunianka) HE XIX; 130Krzywy HE VI, IX, XII, XIII, XV, XVII; 95(Krzywy Potok) HE IX; 214(Krywy) HE XVII; 104(Sootwina) HE XVII; 214Krzywy Db HE XIX; 195Krzywy Potok HE IX, XII, XVII, HPol; 189, 222(Krzywy) HE XV; 189(Sootwina) HE XVII; 189, 214Krzywy Rg HPol; 196Krzywy Stok 193 Krzynik HE XVI; 150Krzyowa Struga HE XIV; 192Krzyowy Potok (Krzyowy) HE XII; 191Kubra (Przytulanka) HE XIX; 36, 216Kubrzanka (Przytulanka) HE XIX; 216Kubrzenica (Przytulanka) HE XIX; 216Kucieszka (Kamienna) HE XIX; 131Kukawka HE X; 82Kukukowy Potok HE III; 190Kulas(z) (Kulaszny) HE XVII; 91, 227Kulaszny HE XVII; 227Kulaszny Potok (Kulaszny) HE XVII; 227Kulikwka HE XIX; 126Kumornik HE IX; 150Kupna (Kopija) HE XVII; 171Kurzyna (Wierzbica) HE XIV; 156Kut HE XVII; 91Kutec HE XVII; 154Kutny HE XVII; 172Kuzlatyniec HE XVII; 154Kunianiec HE XV; 154Kuniczka HE XVI; 120Kwaszenina HE XVII; 76Kwanik HE XV; 148Lachnica (Marianka) HW nr 581; 142Ldwka HE XIX; 122Laktoza HPol; 87Lasanka HE XIX; 128Lasek HE IX, XII; 81Laski HE XV; 81Laskowa HE XII; 100Laskowiec HE IX, XVII, HPol; 80, 155Laskowski HE XIII; 101Laskowski Potok HE XIII; 190Laskowy HE XII; 100101Laskwka HE XVI; 122Lasowa (Bednarka) HE XV; 101Lasowa Rzeka HE XIII; 222Lasowska Rzeka HE XII; 191Lasowy HE III; 101(Lasowa Rzeka) HE XIII; 101, 222Lasy HE X; 81Leniwa (Leniwka) HE X, XVI; 99, 219Leniwka HE X, XVI; 219Lepietnica HE XIII; 145Lepietucha (Lepitucha) HE X; 165Lesiska HE XIV; 81Leskowiec HE IX; 153Lena HE X, XVI, XIX; 28, 101(Leszczka) HE X; 101(Lenianka) HE IX; 219(Leniwka) HE IX; 215(Roztoczka) HE XVIII; 101(arnwka) HE IX; 101Lena Rzeczka HE VI; 192273Lena Woda (Leniwka) HE IX; 193, 215Lenianka HE IX; 219Lenica HE IX, XII, XIII, HW nr 470; 139140(Luboczanka) HE XIV; 139140Lenik (Mordarka) HE XIII; 148Leniwka HE IX; 215Leny HE XII; 101Leszcz HE XII; 82Leszczak HE XII; 159Leszcze HE XII, XIII; 82Leszczka HE X; 219(Pechwka) HE X; 120Leszczna (Leszczka) HE X; 101, 219Leszcznica (Lenica) HW nr 469; 139Leszczynka HPol; 120Leszczyny HE XIII, XVII; 80Lewa Rka HPol; 196Lewenka HE XII; 130Leaje HE IX, XIII; 78Lichnia HE XIII; 158Lichy HE XIII; 104Lichyj Potik (Lichy Potok) HE XV; 197Lidzino HE XIX; 179Limierzyska (Lemierzysko) HE XIII; 220Limierzysko (Lemierzysko) HE XIII; 220Limirzyska (Lemierzysko) HE XIII; 85Liniawa (Wenianka) HE X; 114Linica (Struga) HW nr 644; 224Linowa (Struga) HW nr 644; 177, 224Lipa HE XVII, XIX; 79Lipczy Rw (ylawa) HE X; 195Lipica (Cyranka) HE XVI; 135Lipie (Bystry) HE XIII; 82Lipienica w; 135 Lipietucha (Lepitucha) HE X; 165Lipinki (Kujawski Potok) HE XV; 80(Lipianka) HE XV; 80Lipka HE XV, XVI, HPol; 79Lipki HE IX, XVII; 79Lipna HPol, HW nr 559; 101Lipnica HE XII, XVI; 140(Dbrwka) HE XV; 140(Pomaranka) HE X; 140Lipnik HE III, XVII; 7980Lipowa HE XV, XVI; 101(Lenianka) HE IX; 101Lipowa Woda HE XIV; 193Lipowica HE XV; 140Lipowiec HE IX, HPol; 153(Bielcza) HE XV; 153Lipowska HE IX; 101Lipowy HE XIII; 101Lipska Debrz HE XII; 194Lisi HE IX; 102Lisi Potok HE XIII; 190Lisi Rowek HE XIX; 195Lisiowiec HE XIII; 154Liswka w; 124Lissowski Potok (Lisowski Potok) HE III; 190Liszcze HE XIII; 80(Leszcz) HE XIII; 80Liszczyna (Leszczyna) HE IX; 80Liszka (Liska) HE I; 124Liszki (Liska) HE I; 124Litowiczny HE XVII; 172Littuna (ydynia) HW nr 555; 29Litworowy Potok HE XIII; 190Liw (Liwiec) HE X; 28, 33, 216Liwiec HE X; 26, 28, 216Liwa (Czarna) HE III; 6566Liwona (Struga) HW nr 644; 177 Liza HE XIX; 36Lompnich (omniczanka) HE XIII; 138Lopnitz (Wapienica) HE IX; 138 Loskowy (Laskowy) HE IX; 101Lsna (Lena) HE X; 28Lubaczwka HE XVII; 46, 47Lubdza HW nr 539; 169Lubie (Hermanwka) HE III; 168Lubienia HE XVII; 117(Lubianka) HE XVI; 116Lubnica (Wirowa) HE XVIII; 145Lubwka HE XVII; 127Lubownica HW nr 651; 146Lubynia (Lubenia) HE III; 116(Lubianka) HE XVI; 117(Lubienia) HE XVII; 117Luci(a)za (Lucia) HE XIV; 2829Lucia HE XIV; 26, 2829, 43Lucioza (Lucia) HE XIV; 29Lucica (uyca) HE XIV; 135Luk (Ek) HE XIX; 37Lupka (Lipka) HE X; 80Lunia (Kamieski) HE XV; 90Luta HW nr 553; 99Lutcisa (Lucia) HE XIV; 28Lutnia HE X; 116Lutobrok (Prut) HW nr 546; 41Lutryna HW nr 757; 40, 43Lutynia (Lutnia) HE X; 116Lybyanka (ubianka) HE XII; 121abdzia Struga HE XIX; 192ach (acha) HE XVI; 6768274(Zagodonka) HE XVI; 6768acha HE VI, XV, XVI, HPol, HW nr 267; 6768(Sanka) HE XVI; 6768achy HPol, HW nr 655; 68ada HE XVII; 29, 43ajkw HE XVII; 178an HE XV, XVII; 86anecki Potok HE XII; 191aniwka HPol; 126anny Potok HE XIII; 191anw HE XII; 178acuch HE XVII; 90asia HW nr 540; 102asicowa Woda HPol; 193astawka HE XII; 82awa HE XIX, HPol; 88aweczna Debrz HE XV; 194aweczny Potok (Oarowicki, Potok) HE IX; 191awka HE XII; 88awki HE XII; 88awny HE IX; 103az HE XVII; 86azanka HE XVII; 128azek HE XVII; 86aziska HE XII, XIII; 86azki HE XIII, XVII; 86azowa HE XV; 103azowna HE XVII; 172azowy HE IX; 103azy (aziska) HE XV; 86ana HE XV; 103anica HE XVI; 138anie Rzeki HE XV; 192anik HE XII, XIII; 148cze HE XII; 81, 168czka HE XII; 76(Golcwka) HE III; 76czki HE XVII; 76czkowy Rw HE VI; 195cznica (Wierzyca, Maa) HE I; 143cznik HE XII, XIII; 148czny HE XII; 101czyny HE XVII; 157*g (Lucia) HE XIV; 76gi HE XVII; 76k (Lucia) HE XIV; 76ka HW nr 651; 76kawa HPol; 114kawiec HE XVI; 154ki HE XIII; 76(ki) HE XVII; 76kiecki Potok HE XII; 188kowy Potok HE III; 189kta HE XIII; 76ski HE IX; 175ek (Bystrz) HE XVII; 76ki HE IX; 76*bina (ubinka) HE XIII; 156g HE III, XV, XIX; 46, 76(g Rokietnicki) HE XVII; 76(gwka) HE XIII; 76gi (g) HE III; 76gowiec HE IX; 153gowy Potok HE XII; 189ka HE XV; 76kawa HE XIII; 76kawiec (Mylachwka) HE XVI; 152kawka HE IX; 119ki HE XV; 76(abnik) HE XV; 76*krz (krz, Duy) HE XII; 169towienka (towianka) HE XVII; 217townianka HE XVII; 217towina (Uszewka) HE XII; 225townia HE VI; 158, 224(towianka) HE XVII; 158, 217(Uszewka) HE XII; 158, 225twka (townia) HE VI; 224ysko HE XIII; 162ochaczka HE XII; 120odzina HE XVII; 91okietnica HE XIV, HW nr 708; 88oknica HE XIX; 135okusza (kusza) HE XVI; 168omna HPol; 99omwka (Rudawka) HE XIX; 125*ompnica (omniczanka) HE XIII; 138omyca (omyczka) HW nr 470; 4142, 47oski HE IX; 175, 176opianka HE XVI; 120, 132opienica (Sufraganiec) HE XVI; 135opie (opa) HE VI; 81opusza HE XVII; 167opuszanka HE VI; 128opuszna (opuszanka) HE XIII; 171osia (o) HE XV; 102osiczka HE XII; 129osieniec HE XVI; 152osina HW nr 546; 156osinica HE XIX; 144osiniec HE XVII; 154osiny HE XV; 157oska (ozka) HE XVII; 120ososianka (ososina) HE XIII; 219275ososina HE XIII; 54, 55, 156, 219(Wierna Rzeka) HE XVI; 54, 55, 156, 157ososinka (ososina) HE XIII; 219ostryszowski HE XII; 175otownia (utownia) HE XIX; 159owisko (yka) HE XVII; 86ozica HE X; 135ozkowiec HE IX; 153(Leskowiec) HE IX; 153ozkowy HE IX; 101ozowski Rw HE XIX; 195ozowy Rw HE XIX; 195oyska HE XV; 70ubianka HE XII, XV, HW nr 474; 121(ubiany) HE XIX; 215ubiany HE XIX; 215ubiany Stok (ubiany) HE XIX; 193, 215ubienka HE XVII; 121ubinka HE XIII; 120ubnica HE XV; 138ubowa HE XVI; 101uch HE X; 91uczek HE XV; 161ug HE XV, XVI, XVII, HPol; 76ugi HE XV; 76ugowa (Czarna) HE XIV, XVI; 96uh HE XVII; 91ukawica HE XVII; 137(Dyrbek) HE XVII; 137(Kauska) HE X; 137(ukawiec) HE XVII; 224(winka) HE X; 137ukawiec HE XV, XVII; 152, 224ukowiec HE XVI; 154ukowski (ukowski Potok) HE XVII; 175, 176ukowy Potok SHGSk; 189ukwka HW nr 340; 122up(i)a (Skierniewka) HE XIV; 26, 44, 49, 111, 213upiana HE XV; 106, 107*upianka (uplanka) HE XIX; 129upka HE VI; 124uplanka HE XIX; 44, 129unia (Kamieski) HE XV; 90utownia HE XIX; 159ua HE XIX; 70unik HE IX; 149uyca HE XIV; 135ydynia HW nr 555; 26, 29, 43, 117ysce HE XIII; 77ysy HE XVII, HW nr 239; 100Macica HE XV; 62 Maciczna (Urszulewka) HW nr 580; 94Maciczny Rw HPol; 195Maciora HPol; 83Macocha HE IX, 63, IX, HPol; 62, 166Magnum Potok (Wielki Potok) HE XV; 197Magnus Brok (Brok) HE X; 229Maior Gboki (Gboki) HE III; 199Maior Strunik (Wielki Strnik) HE XV; 197Maius Gobnica (Gobnica Maius) HE III; 145Makotra HE XVII; 91Makowa HE XVI; 101(Makwka) HE XVII; 101, 228Makowiska HE XIII; 81Makowski (Makwka) HE XVII; 228Makwka HE XVII, XIX; 122, 228Malenianka (Malinianka) HE XVII; 224Malenie HE XVI; 81(Malina) HW nr 545; 81Malennik HE XV; 81Malina HE XIV; 81Maliniak HE XII; 81, 160Malinianka HE XVII; 224Maliniczek (Malinianka) HE XVII; 224Malinka HE IX; 81Malinowiec HE XVII; 153(Malinowski) HE XVII; 153Malinowiska HE XVII; 81Malinowski HE XII; 175Malinowy Potok HPol; 190Malinwka HE XII; 122(Wolica) HE VI; 122Mallien (Omulew) HW nr 522; 37Malnica (Molnica) HE XIV; 144Maa HPol; 95Maa Czerna (Czerna) HE IX; 226Maa Debrza HE XV; 194Maa Dolina HE IX; 194Maa Ossa (Lutryna) HW nr 757; 40Maa Rowa HE XV; 195Maa Rzeczka HE XVI, XVII; 192Maa Rzeka HE XIX; 191(Merla) HE III; 191Maa Struga HE IX, XV; 192, 193Maa Suchoda (Czarna) HE XIX; 38Maa Woda HE XII; 193Mae Stoki (May Stok) HW nr 469; 194, 220Maka HE III; 122Maowica w; 145May Gboki Potok HPol; 199May HE IX, XVII; 95(Czaszyski Potok) HE XVII; 95276(May Potok) HE IX; 95May Kana HE XV, XVI, XVII; 196May Olszowy HE XII; 199May Potoczek HE XVII, HW nr 238; 191May Potok HE XV; 189May Stok HW nr 469; 220May Suchy HE IX; 199May Suchy Potok HE XIII; 199May Zeleny Potok HE III; 199Mayj Bystryj HE XV; 199Maynka HE XIX; 130Marchawa SHGWy; 114Marchwiany (Robw) HE XIII; 101Martwa Woda HE XIV; 193Martwica HE VI; 66Malanki HE XVII; 75Malonka (Krasna) HE XIV; 75(Malanka) HE XII; 75Mateczny Rw HE VI; 195Mathloczka (Mokluczka) HE III; 130Matka HE III, X; 62Matlak HE XIX; 51Matnia HE III, XV; 86Matonogw HE IX; 178Matownik HPol; 150Matyca HE XV; 62Mcznianka HE X; 129Mkowiec HPol; 153Mtawa HE I; 54, 115Mtnwka (Malinwka) HE XII; 127Mtny Potok HPol; 189Mtwica (Motwica) HE VI; 134, 146(Mutwica) HE XVII; 134Medwedziw HE XVII; 178Medwede HE XIII, XV; 91Medwey (Medwedy) HE XVII; 104Mede Potoki HE XV, XVII; 185Meglewy (Sawka) HE VI; 29*Megiew (Sawka) HE VI; 29, 108 Mentula HE VI; 167Meszenka (Mesznianka) HE IX; 217, 218Meszna (Mesznianka) HE IX; 101, 217Mesznianka HE IX; 217, 218Meszynka (Mesznianka) HE IX; 217Meta (Netta) HE XIX; 34Mee Potoki HE XV; 185Mcina (Mcianka) HE XV; 156Mtna HE X; 100Mtny HE III, XII; 100Miaka HE XVI; 119Mianka HE X; 29, 216Misza (Miazga) HE XIV; 95Miedziany Potok HE XII; 189Miedwiada (Niedwiedna) HE XIV; 93Miejscowy Potok HE III; 191*Mielczyca (Liska) HE I; 137Mielnica HE X; 142Mienia HW nr 352; 29(Minina) HE VI; 29Mienina (Minina) HE VI; 29 Mie HW nr 594; 29, 43(Mianka) HE X; 29, 216Mieka HE XIX; 124Mierzawa (Mierzawka) HE XVI; 35, 43, 218Mierzawka HE XVI; 218Mieszy Db HE XV; 195Midzybrodzie HE XIII; 161Midzydroe HE XIX; 78Midzygrski Potok HE XIII; 189Midzygrze HE XIII; 78Midzygro HE XIII; 184Midzykody HE XIV; 184Midzypotocze HE XIII; 161, 209Midzypotoki HE IX, XII, XIII; 184, 209Midzyrowy HE XIX; 184Midzysnoe HE IX; 161Midzywodzie HPol; 161Mikinia HE XVI; 74, 117Mikiniw HE XII; 178Mitus HPol; 82Migrd HE XIII; 184Milerz HE III, XIII; 86Milerzyska HE XII; 86Milutka HE VI; 104Mia HPol; 104Mika (Szewnia) HE XVIII; 122Minina HE VI; 29Minor Pety (Peta) HW nr 544; 223Miodowce (Miodowiec) HE IX; 153Mirzawa (Mierzawa) HE XVI; 35, 113Mleczka HE III; 46, 54, 55, 56, 119, 132Mleczna HE IX, XVI; 63, 98Mleczny Worek HE XII; 196Maka HE XVII; 91Mawa (Mawka) HW nr 553; 40, 113, 216Mawka HW nr 553; 40, 113, 216Modawa HW nr 351; 93, 113Mynarka HPol; 130Mynarska (Mynarski Potok) HE XVII; 103Mynarska Rzeka HE XIII; 192Mynarski HE IX, XVII; 103, 225Mynarski Potok HE XVII; 225Mynarski Rw HE III; 195Mynek HE XII, XVI, XIX; 87277(Opocznianka) HE XIV; 87Mynica HE XIX; 87Myniska HE XIII; 87(Myska) HE III; 87Mynisko HE XIII, XVII; 87Mynka HE IX, XIV, XVI, HPol; 84(Biaka) HE XVII; 84Mynki HE III, IX; 84Mynkowiec HE XIII; 154Mynkowska (Mynkowska Rzeka) HE XIV; 175Mynna HE XV, XVI; 103Mynna Przekopa HE XV; 196Mynne HE XIII; 103Mynnica HE IX; 87Mynny Potok HE XIII; 191Mynowy Rw HE VI; 195Mynwka HE III, VI, IX, X, XII, XIII, XV, XVI, XVII, XIX, HPol; 84(Czernicki Rw) HE I; 84(Gieczewka) HE VI; 84(Grbka) HE XII; 84(Malawka) HE III; 84(Mynwka Czaniecka) HE IX; 84(Myska, Struga) HW nr 599; 84(Sookija) HE X; 84(Waranka) HE X; 219Mynwka Grna HPol; 196Myczyska HE XII, XVI; 163Myska HE IX, XII, XVI, HPol; 103(Mynwka Czaniecka) HE IX; 103, 219(Myska, Struga) HE I; 225Myska Przypopa HE XV; 196Myska Rzeka (winka) HE VI; 192Myska Struga HE I, XIX, HPol, Ostr, w; 226Myski HE XII; 103(Mynne) HE XIII; 103(Myska) HE XIII; 103(Myska, Struga) HE I; 225(Waranka) HE X; 103Myski Potok HE III; 191(Nowa Grobla) HE X; 188Myski Rw HE IX, HPol, HW nr 784; 195*Mniejsza (Miazga) HE XIV; 95Mocarzysko (Moczarzysko) HE XII; 74Mochnacki HE XVII; 175Mochnate HE III; 104Mocker (Mukrz) HE I; 95Moczaki HE XIX; 130Moczar (Moczarnik) HE XV; 229Moczarec HE XVII; 154(Moczarnik) HE XV; 152, 229Moczarka HE IX; 74Moczarne HE XVII; 170Moczarnik HE XV; 229Moczary HE III, XII; 74Moczarze HE XV; 160Mocznik (Struga) HE XV; 86Moczydlica HPol; 135Moczydo HE IX, XII, XVI, HPol; 86Moczydowy HE XIII; 103Moczyki HE XVI; 120Moczyska (Mokrzyska) HE III; 162Modra HE XIII; 98Modrzewie (Modrzewina) HE XVI; 80Modrzewska Rzeka (Koniecznica) HE I; 191Mogilna HW nr 518; 103Mogilnica (Mogika) HE XII; 140, 224Mogika HE XII; 224*Moklaczka (Mokluczka) HE III; 130Moklak HE XVII; 91, 160*Mokra (Mukrz) HE I; 95Mokradl (Mokrado) HW nr 580; 74Mokrado HW nr 580; 74Mokradzina HE XIX; 155Mokry HE XII; 95(Mokry Potok) HE XIII; 225Mokry Potok HE XIII, XVII; 189, 225Mokry Rw w; 195Mokrzcza HE XII; 222Mokrzec (Mokrzcza) HE XII; 153, 222Mokrznia HPol; 158Mokrzowa (Pacynka) HE XVI; 74Mokrzyc (Mokrzcza) HE XII; 153, 222Mokrzyska HE III; 162Motawa HW nr 575; 29, 113Montau (Mtawa) HE I; 54, 115Morawica HE XVI; 135(Morawka) HE XVI; 135, 217(Nida, Czarna) HE XVI; 135Morawiec HE XVI; 152Morawka HE XII, XVI; 119, 217Morgi HE XIX; 88Mosteczna HE XIII; 103Mostek HE IX, XV, XIX; 88(Struga) HE XIV; 220Mostki HE III, IX, XII, XV; 88(ukawica) HE XVII; 88(Struga) HE XIV; 88, 220Mostkowy HE XIII; 103Mostkowy Potok HE XIII; 191(Mostowy Potok) HE XV; 191Mostkw HE IX; 178Mostkwka HE XV; 126Mostownica HE XII; 145278Mostowy HE IX; 103Mostw HE XII; 178Mostw Potok HPol; 191Mostwka HE X; 124Mosty HE IX; 88Mostycki HE XVII; 175Moszczaniec (Surowica) HE III; 153Moszczanka HE XV; 217Moszczenica HE III, VI, XIII, XIV; 54, 55, 141142(Moszczanka) HE XIV, XV; 141142, 217(Mocienica) HE XIV; 141142(Wolbrka) HE XIV; 141142Moszczona HE X; 106Mocica (Mostysza) HE XIII; 136Mocika HE XV; 130Mociska HE XIII, XVI; 88Mocisko HE IX, XIX; 88Mociskowa HW nr 558; 177Motawa HE I; 42Mozgawa HE XVI; 49, 113114(Mozgawka) HE XVI; 49, 113114, 227Mozgawka HE XVI; 49, 114, 227Mranica HE XII, XIII, HPol; 86Mroga HE XIV; 26, 29, 227Mrowa (Mrowla) HE III; 93(Utrata) HE XIV; 30Mrowla HE III; 93, 219Mroyca (Mroga) HE XIV; 227Mrwka (Mrowla) HE III; 219(Wgierka) HW nr 543; 33, 83Mrwla (Mrowla) HE III; 219Mszana (Mszanka) HE XV; 101, 217Mszanka HE XV; 217Mszanki HE XVII; 123Mszena (Mszanka) HE XII; 101Mtawa (Motawa) HW nr 575; 29, 113Mucha HE XVI, XVII, XIX; 83Muchawiec HE XIX; 154, 155Muchawka HE X; 129Mukrz HE I; 95Muawa HE X; 114Murowaniec HE IX; 87Murynia HE XV; 91Muszka (Siemiechowianka) HE XIII; 83Mutne (Mutnik) HE IX; 105Mutnik HE III; 220Mutny (Mutnik) HE III; 104, 220Muttawa (Muawa) HE X; 114Mutwica HE XVII; 146Muzgawa (Mozgawa) HE XVI; 47, 113Myszoowiec HE XVII; 152Myla HE X; 49, 54, 55, 169Na Bialisku HE XIII; 185Na Dolinie Rowek HE XIX; 200Na Dolink HE XIII; 185Na Granicy (Na Granicy, Potok) HE XV; 185Na Kamieniu HE XII; 185Na Kty (Kadecki Potok) HE XIII; 184Na Piaski (Turbacz) HE XII; 184 Na Podbrzeu HE XII; 185Na Przygrzu HE XII; 185Na Przykopie HE XVI; 185Na Stawki (obki) HE IX; 184Na Stoc(z)ech (Brzozwka) HE XIX; 185Na rodku HE VI; 185Na Wapiennicy HE IX; 185Na Wgorzach (Krasna) HE XIV; 185Na Zagrodach HE XV; 185Naborowska (Naborwka) HE XII; 175Naborwka HE X, XII; 127, 175Nad Drgiem HE XVII; 185Nad Kobyl Wod HE XIV; 185Nad Lesowski (Nadlasowski) HE XIII; 175Nadolny (Czerwonka) HE X; 100Nadolski HE XIII; 175Nagrski (Nagrski, Potok) HE XIII; 175Nakie (Rosochatka) HE XII; 72Nakle HE XIII; 110Nalewka (Beczca) HE XIV; 124Namasterka HE XVII; 130Narew HE XIX; 26, 29, 43, 168, 223Naritz (Orzyc) HW nr 540; 37Narosie HE XIII; 110Narony (Naroe) HE XII; 100Naroynka HE XV; 130Narty HE XV; 81Narwa HW nr 581; 81Nary (Narew) HE XIX; 223Nasielna HW nr 560; 173, 223, 225*Nasiedlna (Nasielna) HW nr 560; 173, 223Nasilina (Nasielna) HW nr 560; 225Nawiejski Potok HE XII; 191Nawiesiak (Nawienik) HE IX; 225Nawienica HE XII; 144Nawienik HE IX; 150, 225Nawrocie HE XVII; 86Nawsie HE III, XII, XIII; 88(Naprawka) HE XII; 88(Poomianka) HE XV; 88(Rudzanka) HE XIII; 88Neresna (Nerel) HE XIX; 49, 55, 93Nerel HE XIX; 49, 54, 55Netecza (Wirowa) HE XVIII; 62Netta HE XIX; 34279Newatcza (Niewarcza) HE XVI; 110Ndznica HE VI; 138Nida HE XVI, HW nr 551; 26, 30, 43Niechrebka (Niehrebka) HE XVII; 132, 205Niechwarszcz (Niechwaszcz) HE I; 49Niechwarcz (Niechwaszcz) HE I; 49, 55, 111Niechwaszcz HE I; 49, 54, 55Nieciecz HE XVI; 62(Plewka) HE XVI; 62Nieciecza HE XVI, XIX; 62Niedzica (Niedziczanka) HE XIII; 41Niedzielska HE XIII; 175, 176Niedwiadek HE XII; 83Niedwiadna Rzeka (Sucha) HE XIV; 191Niedwiednica HPol; 143Niedwiedny Potok HE III; 190Niedwiedzi HE IX, XIII, XVII, HPol; 102, 214(Niedwied) HE XVII; 215Niedwiedzi Potok HPol; 190(Niedwied) HE XVII; 190, 215Niedwiedz(i)a HE XII, XVII; 102Niedwiedzica HE XII, XIX; 135Niedwiedzik HE IX; 147(Niedwied) HE XVII; 215Niedwied HE XIII, XVII; 83, 215(Niedwiedzia) HE XVII; 83Nieradka HPol; 122Nietecz HE III; 62Niewarcza HE XVI; 110Niewiadomka HPol; 124Niewodnica HE XIX; 138(Czaplinianka) HE XIX; 138Nieznana HE XIV; 106Niger Torrens (Czarny Potok) HE XVI; 197Nigra Kempnica (Kamionka) HE XIII; 197Nitka HE X, XVII, HPol; 90 Niwa HE XIII; 77Niweczka (Smudzwka) HPol; 120Niwka HE IX, XIV; 77(Kalinwka) HE XIV; 77Niwy HE IX; 77Nizia (Mogielanka) HE XIV; 166Niny HE IX, XVII; 100Niny Potok HE XV; 189Nosilina (Nasielna) HW nr 560; 173, 225Nosilnia (Nasielna) HW nr 560; 223, 225Nowa Grobla HE X; 196Nowa Rzeka HE VI, X, XVI, XVII, HPol; 191, 209(Bachorka) HE XVII; 191(Czarna, Nowa) HE XIV; 191Nowienik (Nawienik) HE IX; 225Nowinisko HE XIII; 163Noworycie (Skorcza) HE XIV; 187Nowy HE IX; 96Nowy Kana HE XVII, HPol; 196(Barcwka) HE XVII; 226Nowy Rw HE VI, XV, XIX; 195Nozdrzec HE XVII; 152(Nozdrzeczek) HE XVII; 152, 218Nozgryce HE XIII; 152, 154Nozgrycia HE XIII, XV; 152, 167Nur (Nurzec) HE X; 26, 49, 55, 218Nrowa (Utrata) HE XIV; 26, 30Nurka HE XIX; 82Nurzec HE X; 26, 49, 54, 218Obaziec HE IX; 152Obazny HE XII; 170Obornik HE XII; 76Obrczna HE III; 96Obroczna HE XIII; 103Obrowiec HE XII; 153Obrzydka Dolna (Bogusawa) HE XII; 195Obrzydka HE XII; 119Obszana Woda HW nr 151; 193Obszar HE XV; 77Obszarski HE XII; 175Obszary HE XVII; 77Ochnia HE XIV; 26, 34, 43Ochodnik (Ochotnica) HE XIII; 150, 228Ochotnica HE XIII; 228Ochotnicka (Ochotnica) HE XIII; 228Ochotniczanka (Ochotnica) HE XIII; 228Oczka HE X; 73Od Dolisk HE XVII; 185Od Lasu HE XV, XVII; 185Od Polany HE XVII; 185Od Smrecznej Polanki HE XII; 185Od Szkoy HE XV; 185Odewsianki (Odewsiaski Potok) HE XIII; 129Odnoga HE XIII, HPol; 68Odryjw HE XII; 178Odrzewnik (Ciekaczka) HE XIV; 148Odstawek HE XVI; 184Ogrodzonka HPol; 124Oklejna (Kobylak) HE XII; 171Oklena (Regulka) HE XVI; 110Okniska (Aczyska) HE XVII; 163Okno HPol; 73(Czarna ada) HE XVII; 73Okolna HE XIX; 96Okonnica HW nr 638; 143Okrawki HE XVII; 89Okrg HE IX; 89280Okrzeja (Okrzejka) HW nr 340; 54, 55, 166Okrzejka HW nr 340; 54, 166Okrzesza HE XIV; 168Olchowa HE III, XV; 101Olchowate (Olchowaty) HE XVII; 101Olchowiec (Olechowiec) HE XVII; 153Olchowy (Olchowy, Potok) HE III; 101, 225Olcza (Olczyski Potok) HE XIII; 80 Olejowiec HE XII; 153Olenica HE XV, XVI; 142Olsza (Olczyski Potok) HE XIII; 80Olszana (Jastrzbka) HE XIII; 101, 217Olszanica HE XVI; 140Olszanicer Bach (Olszanica) HE XII; 176Olszanicki (Olszanica) HE XII; 176Olszaniec (Przyrwa) HE XV; 153Olszanka HE III, XIX, HPol; 123(Czermianka) HE XV; 123(Jastrzbka) HE XIII; 217(Olszwka) HE XVII; 123, 224(Olszynka) HE XVII; 123(Zambrzyca) HW nr 469; 123Olszewka (Racinica) HW nr 555; 38, 122, 132Olszowa HE XII; 101(Olszowianka) HE XIII; 101, 217Olszowianka HE XIII; 217Olszowiec HE XV; 80(Olszwka) HE XIV; 80Olszowy HE IX, XII; 101, 219(Koninka) HE XII; 101Olszowy Potok HE XII, XIII; 190(Olszowy) HE XII; 219Olszwka HE XII, XIV, XV, XVI, XVII, HPol; 122, 225(Olszowy) HE XII; 122, 219(Racinica) HW nr 555; 38, 122, 132Olszyna HE IX, XII, XV, XVII, XIX; 80(Olszyny) HE IX; 80, 221Olszyniska HE XV; 162Olszynka HE XV, HPol; 80Olszyny HE III, IX, XV; 80, 221(Rada) HE XVIII; 80Oucza (ebrwka) HE XIV; 34*Oudza (ebrwka) HE XIV; 34Omolew (Omulew) HW nr 522; 37Omulew HW nr 522; 37, 108Omywaczka HE XV; 129Opaka HE XII; 77Opalenica HW nr 644; 141Opary HE XIX; 74Opreka HE XIX; 130Opusta HE XII, XV, HPol; 77*Orana (Oronka) HE XVI; 98, 106, 107Oranka (Oronka) HE XVI; 106Orla HE I, XV, HPol; 102(Orlanka) HE XIX; 46, 102Orla Struga HE I; 192Orlikowo HE XIX; 178Orwka HE XIX; 124Oronka HE XVI; 98, 106Orz HW nr 538; 53, 54, 83, 92Orzechwka (Wel) Ostr; 123Orzyc HW nr 540; 37, Osa HE XV, HW nr 751, HPol; 26, 53, 54, 55, 93 Osada HE XVII; 88Osetnica HE XIV; 54, 55, 140Osicze HE XV; 160161Osiczka HE XII; 120Osiczna Debrz HE XII; 194Osiczynka HE XVI; 120Osiek HE IX; 87Osiki HE XII; 80Osikowiec HE XII; 153Osikw HE III, IX; 178(Osikwka) HE XIII; 178Osina HE III; 80Osiny HPol; 80Osawa HE XVII; 30, 113Osobnica (Bdkwka) HE XVI; 138Osowianka HPol; 129Osownica (Bednarka) HE XV; 144Ostatni HE IX; 100Ostowata HE XIX; 101Ostra HE XIII, XV, XVII; 95Ostracha HPol; 165Ostre HE XVII; 95Ostrny HE IX; 81*Ostryny (Ostrny) HE IX; 81Ostrowica (Ostrownica) HE XVI; 135, 225Ostrowiec HE XII; 152Ostrownica HE XVI; 225Ostrw (Kozwka) HE XIV; 77Ostrwek HE XV, HPol; 77Ostrwka HE XIII; 119Ostrek HE XVI; 81Ostrusza (Ostruszanka) HE XIII; 168, 217Ostruszanka HE XIII; 217Ostruszka (Ostruszanka) HE XIII; 217Ostry HE IX, XII, XVII; 95Osusznica HE I; 142O HE XV; 89Onica HE XIV; 80Otnoga HE III; 68(Wysoka) HE III; 68281Otocz HW nr 654; 166Otoka (Sipurka) HE X; 86Otwiernica HE XVII; 145Owadnica (Struga) HE X; 140Owies HE IX; 81Ozierce HE XIX; 154Pachniczka HE III, XV; 124Paciepnica (Pociepnica) HE XII; 138Paciorka HE VI; 86Padoki HE XII; 70Padoy HE XII, XIX; 70Pagor HE IX; 78Pagorzany HE XII; 180Palczawka (Gilwka) HE XVII; 81Palecznica (Palenianka) HE XIII; 81Paleniska HE XIII; 86Pancerniak HPol; 159, 160Papiernia HE XVIII; 87(Glinianka) HE XVII; 87Paportny (Paprotny) HE XVIII; 101Paportyna HE XVIII; 91Paprotka (Przysta) HE XIX; 81Papry (San, Stary) HE XVIII; 75Par HE XV; 77Parcianka HE XIII; 87Pareisty Potok HE III; 189Parner (Parny) HE XIII; 99*Parny HE XIII; 99Parny Potok HE XVIII; 189Parowa HE XIV, XIX, HPol; 68(Brzenica) HW nr 217; 68Parszywka HE IX, XII, HPol; 121Pary HE XV; 74Paryja HE III, XIII, XV, XVI; 68Pasica HE XIX; 141Pasieczny HE XVIII, SHGSk; 103Pasieka HE XII, XV, XVIII, HPol; 86(Piesiec) HE XIX; 86Pasieki HE XIII; 86Pasionek HE IX; 86Pasternak HE XII; 81, 160Pasternik (Niebocki Potok) HE III; 86Pastewnik HE XIII, XIX; 86Pastornik HE XIII; 86Pastrug HPol; 70Pastruga HE XII; 110Pastwiska HE IX; 86Pastwisko HE XV; 86Pasy HE XV; 77Paszczor HE XVI; 168Pany (Pasny) HE IX; 103Patoka (Sechlaski Potok HE XIII; 63Pazuchy HE IX; 71Pele (Pielnica) HE III; 30Pelvenissa (Plewnica) HE I; 143Pech (Pechwka) HE X; 53, 55, 63, 217Pechwka HE X; 53, 54, 217Peta HW nr 544; 31, 108, 223Pety (Peta) HW nr 544; 31, 223Peredelna (Peredzielna) HE XIX; 172Perednyj Potok HE XVIII; 197, 205*Pewel (Pewlica) HE IX; 216Pewel Wielka (Pewlica) HE IX; 30, 216Pewlica HE IX; 30, 43, 216Pcznik (Sanica) HE XVI; 148Pdzenica (Parzenica) HE I; 141Pianka HE XIX; 75Piarny HE XIII; 100Piaseczna HW nr 522; 96, 227(Tatarka) HW nr 558; 96, 219Piasecznica HE XIV; 138(Lubochenka) HE XIV; 138(Tatarka) HW nr 558; 219(Piaseczna) SHGMz; 138, 227Piaseczny HE XVIII; 96(Piaseczyn) HE XVIII; 96Piaski HE XIV, XV; 77(Kobylanka) HE XVI; 77Piaskowa HE XII; 96Piaskowiec HE IX; 153Pitnica HE XVI; 145Piecznik (Zadybka) HW nr 336; 150Pieczynia (Czywka) HE X; 76Piekielnik HE IX; 89Piekielny HE XVIII; 103(Piekielny Potok) HE IX; 103, 227Piekielny Potok HE IX; 227Piekieki HE XIII, XV; 89Piekieko HE XII, XIII; 89Pieko HE XIII, XV, HPol; 8990(Piekielny Potok) HE IX; 227Pielica (Pielnica) HE III; 227Piella (Pielnica) HE III; 30, 227Pielnica HE III; 30, 227*Pielwel (Pewlica) HE IX; 30, 43(Pielnica) HE III; 30Pierwszy HE IX; 105Pierwszy Kana HE XV; 198Pierwszy Potoczek HE XVIII; 198Pierwszy Potok HPol; 198Pierwszy Rw HE XVI, XIX; 198Pierzchanica (Rdzawka) HE XII; 145Pierzwy (Pierzwa) HE XIII; 105282Piesi Potok HE XIII; 190Piesiec HE XIX; 152Pijawica (Plewica) SHGMz; 145146Pijawka HE XVIII; 129Pijewica (Plewica) SHGMz; 145146Pilca (Pilica) HE XIV; 30Pilica HE XIV; 26, 30, 43 (Trzebiocha) HE I; 136Pilnica HE XIX; 144Pilny (Pilny Potok) HE XII; 103, 225Pilny Potok HE IX, XII; 189, 225Pilnianka (Pierzchnianka) HE XVI; 128Pirsna HE XIV; 56, 170, 174Pisa HW nr 471; 37 Pisia HE XIV, HW nr 638; 66Pisiak HPol; 160Piskornia HE XII; 158Piskornica HE VI, X; 143Piskornik HE XVI, HPol; 150(Wgorzyn) HE III; 150Piskorowie HPol; 161Piskorzeniec HE XV; 154Piskorzwka HPol; 126*Pisz (Pisa) HW nr 471; 37 Piszczanka HE X; 131Piszczel HE XVI, HPol; 90, 116Piwny HE XVIII; 98Pkielnik (Piekielnik) HE XIII; 89Plessen (Pszczynka) HE IX; 156157Plevenisse (Plewnica) HE I; 143Plewica SHGMz; 146*Plewina (Matlak) HE XIX; 156*Plewnica HE I; 143Plewnina (Matlak) HE XIX; 156Ploska (Poska) HE XIX; 130, 206*Plszczyna (Pszczynka) HE IX; 156157Plugacz w; 164Pluskawa (Przeginia) HE XII; 227Pluskawka (Przeginia) HE XII; 129, 227Plutocha HPol; 165Plutwica (Krwka) HE I; 132, 137Pachta (Pierzchnianka) HE XIV; 86Paszczyna HPol; 156Pawie HE XII; 166Pawina HE IX; 156Pawna (Czarna Kamionka) HE XIII; 172173Pawnica HW nr 555; 143Podownia HW nr 543; 159Pona (Ponka) HW nr 557; 53, 55, 97, 219, 223Ponia (Ponka) HW nr 557; 219, 223Ponka HE X, HW nr 557; 53, 219, 223Ponna (Ponka) HW nr 557; 223Pony HE IX; 97Posa (Czarna Woda) HE XIII; 86Poski HE XV; 104Puczka HE IX; 86Pywa (Uchanka) HE XIV; 47, 50, 52, 54, 55, 93, 95, 108Pytki Potok HE IX; 189Pytnica HE III; 144*Pytwica (Krwka) HE I; 47, 137Pniwka HE XII; 126Pobiednik (Laskowska Rzeka) HE XVII; 150Pobocznica HE XVI; 138(Bobrwka) HE XIV; 138Pobojka (Rudawka) HE XIX; 89Pocieszna Woda HE XII; 193Pod Brzeszki (Pod Brzeki) HE IX; 185Pod Diem HE XVIII; 185Pod Grabnikami HE III, XVIII; 185Pod Grapa (Pod Grap) HE IX; 184Pod Hale HE XIII; 185Pod Jaworzyn HE XIII; 185Pod Kamie HE XVIII; 185Pod Kopaniami HE XII; 185Pod Kopaniem HE XII; 185Pod azem HE XVIII; 185Pod Mastercem HE XVIII; 185Pod Olesie HE XVIII; 185Pod Olszank (Kopija) HE XVII; 185Pod Pazin HE XVIII; 185Pod Polank HE XII; 185Pod Posuch HE XV; 185Pod Sihla (Sichlaski Potok) HE XIII; 185Pod Sosnami HE XVIII; 185Pod Suchym Dziaem HE XVIII; 185Pod Trzeni HE IX; 185Pod Ubocz (Ubocz) HE XVIII; 185Pod Zimn Wod HE XIII; 185Podbrzezie HE XII; 161Podbrzeziem (Siedliszczanka) HE XIII; 185Podchemie (Kamyk) HE XII; 161Podchylne HE XIII; 161Podcichanie HE XV; 161Poddbie (Podybie) HE XII; 79Poddbina HE XIV; 156Podepczarze HE XIII; 161Podgaje HE XII; 161Podgrki HE XII; 184Podgrkwka (Antaowski Potok) HE XIII; 127Podgrny Potok HPol; 189Podgrowy HE XIII; 178, 179 Podgrzanki (Podgrzaski Potok) HE XIII; 128Podgrabie HE XII; 161283Podgrabna HE XII; 173Podhajny HE XVIII; 173Podjeziorze (Dunajczysko, Stare) HE XIII; 72Podkopalina HE VI; 184Podlasie HE XII; 81Podldzie HE XV; 161Podlesie (Korzenianka) HE XIII; 81Podlena HE XII; 100(Olszowiecki, Strumyk) HE VI; 100(lepla) HE X; 100Podlene Potoki HE XII; 190Podlipie HE VI; 161Podczonka (Podczanka) HE IX; 129Poduny HE XIX; 96Podmrasznice HE XII; 184Podoy HE XII, XIII; 70Pod HE XII, XVI; 70Podpodziaem HE XVIII; 185Podrzeczka (Prosty Rw) HE XIX; 184Podseredni Potok HE XVIII; 197Podskalnianka HPol; 128Podskalny Potok HE XII; 189Podstaw (Podstawie) HE XVIII; 184Podwawka HE XIII; 126Podzarba HE XVIII; 184Pogniwka HE XIX; 127Pogorzaka HPol; 124Pogorzelna HW nr 546; 172Pogrzanek HE XII; 162Pograniczny HE III; 103Pograniczny Potok HE X; 188Pohanica (Poganica) HE XIX; 146Pohyblica HE XVIII; 146Pokrzywianka HE IX, XVI, HPol; 128, 139, 224 (Szewnianka) HE XVI; 128(Przemsza, Biaa) HE IX; 224Pokrzywka HE XII, XVI, HPol; 120(Kisielina) HE XII; 120(Pokrzywianka) HE XVI; 120, 224(Szewnianka) HE XVI; 120Pokrzywnica (Pokrzywianka) HE IX, XVI; 139, 224(Przemsza, Biaa) HE IX; 224Polana HE XVIII; 77Polaniec HE IX; 152Polanka HE IX, XII; 77Polanki HE XV; 77Polany HE IX; 77Polaska Woda (Surowiczny Potok) HE III; 193Polenica (Wglanka) HE XIV; 138Polkawa HE XVI; 114Polna Rzeczka HE XIX; 192*Polnica (Wglanka) HE XIV; 138Polny Potok HE XIII; 189Poaniec (Polaniec) HE IX; 152Poawne (Poawny) HE XVIII; 170, 222Poawny HE XVIII; 170, 222Pony HE IX; 173Poom (Rzeka) HE XII; 78Poomna HE XV; 170Poomnik HE XVIII; 149Poomny HE XVIII; 171Poonki HPol; 70Potew (Peta) HW nr 544; 3031, 223Ponik HE XVI; 66Ponikiew HW nr 558; 109, 223(Ponikiewka) HE XII; 109, 217(Ponikwa) HE IX; 109, 223Ponikiewka HE XII; 109, 217 (Ponikwa) HE IX; 223Ponika HE XIX; 106(Psarka) HE XVI; 105(Zambrzyca) HW nr 469; 106Poniky Stok HE XIX, HW nr 516, 520; 198Ponikwa HE IX; 223Ponikwica (Byczynka) HE IX; 134Ponikwy (Ponikiew) HW nr 558; 223Poniwiec HE IX; 153Poprad HE XIII; 31, 43Poprzecznica HE XVIII; 138Poprzeczny Rw HE XIX; 195Por (Pr) HE VI; 26, 31Porbka HE XVI; 81Porbki HE III; 81Porba HE XIII; 86Porbowy Potok HE XVIII; 189Portki HE XVIII; 90Porzyczny HE III; 171Pos(t)rzedni (Poredni) HE IX; 100Posech HW nr 538; 106Posplka HE XIX; 124Postawne HE XIII; 173Poredni (Wienik) HE IX; 100Porednia HE XIII; 100Potas HE XIII; 86Potaswka HPol; 126Potoczanka HE III; 126, 209Potoczaska HE XIII; 176, 209Potoczek HE III, XII, XIII, XV, XVI, XVIII, HPol; 63, 209(Gboka Debrz) HE XV; 63(Rusawa) HE XVIII; 63(Zocki Potok) HE XIII; 63Potoczek Graniczny HE XVII; 191Potoczek pod Borami HE XIII; 199284Potoczka (Potok) HE XVI; 218Potoczki HE XII, XIII, XV, XVIII; 63, 209Potoczna HE XII; 173Potoczny (Potoczyny) HPol; 173, 209Potok HE III, VI, IX, X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVIII, HPol; 56, 6263, 218(Bechy) HE XVII; 6263(Jaroszwka) HE XII; 6263(Jaworzynka) HE XIII; 6263(Kobylecki Potok) HE XII; 6263(apczycki Potok) HE XII; 6263(Mikowianka) HE XVI; 6263(Pawianka) HE XIII; 6263(Ryjak, May) HE III; 6263(Rzepianka) HE XIII; 6263(Stanianka) HE VI; 6263Potok Baniskowy HE XIII; 189Potok Baski HPol 4; 189Potok Baranie (Baranie) HE XV; 220, 222Potok Blini (Blini Potok) HE IX; 189Potok Bukowy HE IX; 222Potok Cegielny (Cegielny) HE XIII; 191, 214Potok Czarny HPol; 189Potok Czerwony (Czerwonka) HE XIII; 189, 215Potok Dziaowy (Banasiwka) HPol; 191Potok Gboki HPol; 209(Gboki) HE IX, XVII; 209(Gboki Potok) HE III; 226Potok Gorzki (Gorzki Potok) HE XII; 189, 226Potok Grski HE XIII, XV; 189Potok Grabowy (Grabowy Potok) HE XVII; 190Potok Graniczny HE IX, XII, HPol; 190(Graniczny Potok) HE III, XVII; 190Potok Gromacki (Dubnik) HE XIII; 191Potok Jaworowski (Jaworowski) HE XVIII; 190Potok Jaworski HE XII; 190Potok Jodowy (Jodowy Potok) HE XVII; 190Potok Kaowski HPol; 189Potok Ktny HE III; 189Potok Kpkowy HPol; 189Potok Kozi HE XII; 190Potok Krzywy HPol; 189Potok Laskowy HE III, XIII; 190Potok Leny HE XIII, HPol; 190Potok Makowy HE XVII; 190Potok Malinowy HPol; 190Potok May HE IX; 189Potok Myski HE XIII, w; 191(Korzkiewka) HE XVI; 191Potok Moczurawy HE XIII; 190Potok Mostkowy (Mostkowy Potok) HE XVII; 191Potok na Bagnach HE XII; 199Potok na Podoy HE XII; 199Potok Niedwiedzi (Niedwiedzi) HPol; 190, 214(Niedwiedzi Potok) HE IX; 190Potok od Gaja HPol; 199Potok od Lasu HE XIII; 199, 209Potok od Szluza HE XVIII; 199Potok Olchowy HE III; 225Potok Osi (Osi Potok) HE XVII; 190Potok Osinny HE XII; 190Potok pod Cyrl HPol; 199Potok pod Jawory HPol; 199Potok pod Kosarzyska (Lewa Rka) HPol; 199Potok pod ki HPol; 199Potok pod Olszynki HPol; 199Potok pod Studni HE XIII; 199Potok Poudniowy HE XVI; 189Potok Porbowy (Porbowy Potok) HE XVIII; 189Potok Przedni (Przedni Potok) HE XVIII; 189Potok Rakowy HE IX; 226Potok Rybi (Rybi Potok) HE XIII; 190, 226Potok Sosnowy HE XIII; 190Potok spod Gry HE XVIII; 56, 199Potok Stary HE XIII; 189Potok Stawiski HE XII; 190Potok Stawowy (Stawowy) HPol; 190Potok Studzienny HPol; 190Potok Suchy HE III, IX; 189, 222Potok Szeroki HE IX, XVIII; 190(Szeroki Potok) HE XVIII; 215Potok redni HE XV, HPol; 190Potok rzedni (rzedni Potok) HE XVIII; 190Potok Torkowy (Torkowy Potok) HE IX; 190Potok Wielki HE IX, XVIII; 190(Wielki) HE XII; 190Potok Wzorowy HPol; 191Potok z Grunia (Beskidek) HE XV; 190Potok za Gr HE XII; 199Potok za Kopce (Nickulina) HE IX; 199Potok Zerowy HPol; 198Potok Zimny (Zimne) HE XIII; 222Potok zza Skaki HE XIII; 199, 209Potok urawiski HE XIII; 190Potoka (Sechlaski Potok) HE XIII; 63Potoki HE III, XIII, XIV, XV, XVI, XVIII; 62Powojno HE XII; 171Poarnicki HE XII; 176Pooga HE XII; 86Plko HE XVI; 77Plkw (Jasienna) HE XII; 178Pr HE VI; 31Pracz HPol; 87Praczka HE XVI, XVIII; 87285Pradlin (Prada) HE XVI; 179Prada (Wierzchwka) HE XVI; 179Prado HE XVI; 87Pradnia HE XV; 158Prantenitz (Wlka) HW nr 635; 143Praszcza (Braszcza) HE XIX; 110Praszywka HE IX; 121Prdnik HE XVI, HW nr 469; 54, 55, 149(Nida, Czarna) HE XVI; 149(Promnik) HW nr 340; 149*Prdzona HE I; 106, 228Prdzonna (Prdzona) HE I; 228*Prtnica (Wlka) HW nr 635; 142143Prczawa HW nr 764; 115Profundum (Gboki) HE XVII; 94Promiec (Promnica) HE XV; 153, 224Promnia (Promnica) HW nr 580; 158Promnica HE XV, HW nr 580; 158, 224Promnice (Promnica) HE XV; 224Promniec (Promnica) HE XV; 224Promnik HW nr 340; 149Prosty Rw HE XIX; 195Prowal (Prowa) HE XVIII; 91Proway (Przeway) HE XVIII; 70Prowina (Fryba) SHGCh; 157Prchnica HPol; 91Prudka HE XIV; 119Prusina HE I; 157Pryczny (Przeczny Potok) HE XIII; 225Pryska HE XIX; 110Przechodnia HE XIX; 158Przecznica HE III; 138Przeczny HE IX; 96Przeczny Potok HE XIII; 226Przedmiecie (Drohobyczka) HE XVII; 88Przedni HE IX, XIII, XVIII; 100Przedni Potoczek HE XVIII; 191Przedni Potok HE XVIII; 189Przednia HE XVIII; 100Przedpolna (Lubienka) HE XIV; 173Przedzielna HE XV; 173(Przedzielnia) HE XIX; 173, 225Przedzielnia HE XIX; 225Przegibek HE IX; 78Przegini(a) (Rudno) HE XVI; 47, 50, 54, 55, 117Przeginia HE XII; 47, 50, 55, 117Przegon HE XIV; 86Przegon Szaany HPol; 196Przegonina (Skwka) HE XV; 156Przejazdek HE XVI; 88Przejmica HE XII; 135Przekopa Borowa (Borowa Krzypopa) HE IX; 196Przekopa Graniczna (Graniczny Potok) HE III; 196Przekopa HE XIII, XVI; 84(Kopalniwka) HE IX, XVI; 84 Przekopana HE XVIII; 106, 107Przekopek HE XIX; 162Przekopy HE XII, XV; 84Przemeszew HE XIII; 109Przemsza HE IX; 26, 54, 55, 109*Przemszew (Przemsza) HE IX; 54, 55, 109Przepa HE XVI; 71Przeporowiec HE XII; 153Przepusta HE XII; 70Przerie (Krpianka) HE XVI; 166Przerwa HE VI, XII, XVIII; 6869Przerwanica HW nr 784; 143Przerwaniec HE VI; 68, 155*Przeryja (Krpianka) HE XVI; 166Przerywka HE XII, XVI; 124Przeschy HE XVIII; 106Przesieka HE X; 86(Szysia) HE X; 86Przetok HE VI; 66Przeway HE XVIII; 70Przeweczwe (Przemsza) HE IX; 109Przewoka HE X; 72(Piwonia) HE VI; 72Przewona Rzeczka HE XIX; 192Przewrotny Potoczek HE IX; 191Przezde (Robotna) HE XVI; 71Przeno HE XVI; 173Przna HE XVI; 173Przy Drodze HE XV; 185Przybdza HE IX; 169Przycznikwka HE XII; 125Przygony HE XII; 86Przykopa Druga HE XII; 198Przykopa Graniczna (Graniczny Potok) HE III; 196, 226Przykopa HE III, IX, XII, XIII, XV, XVIII, HPol; 84(Frydrychwka) HE XII; 84(Lubienia) HE XVII; 84(Trybska Rzeka) HE XIII; 84Przykopa Mynarska HE XIII; 196Przykopa Pierwsza HE XII; 198Przykopiec HE XII; 152Przykopy HE XVIII; 84Przykre HE XIII; 104Przylasek HE XII, XIII; 81Przylaskowy (Trzciaski, Potok) HE XII; 178, 179Przylepnica HW nr 554; 141Przyga (Siekierczanka) HE XIII; 184, 221Przygi (Siekierczanka) HE XIII; 221286Przypopa HE XV; 84Przyporniak HE XIII; 160Przyporowy HE IX; 177Przypr HE XIII; 78Przyrwa (Gogowka) HE XV; 6869(Graniczna) HE III; 6869Przyrytka (Przerytka) HE VI; 124Przyrzecka HE XIV; 175Przysop HE IX; 78Przysta HE XIX; 87Przystrunik HE XIV; 150Przysucha HE XII; 110Przysypka HE IX; 124Przytulanka HE XIX; 36Przywirza HE XVI; 184Psi HE XII; 102Pstrnik HE XIII, HPol; 150Pszczka HE XIX; 83Pukawka HE X; 129Pulwa HE X; 111Punika HE XVI; 106, 219Punikuka (Punika) HE XVI; 219Pusta HE XIII; 97Pusta Rzeka HE XVI; 191Pustki HE IX, XII; 77Pustkowiec HPol; 153Pusty HE IX, XII, XIII; 97Puzistok (Puzw Stok) HW nr 518; 186Pyrgieska HE IX; 130Pytlocha HW nr 340; 165Raba HE XII; 26, 31, 43Rabe (Rabiaski Potok) HE XVIII; 104Rabowa Struga HE VI; 197, 206Racinica HW nr 555; 38, 43Raczka w; 120Racznia HE IX; 158Racznica (Jaworka) HE XIV; 143Raczy (Raczy Potok) HE XIII; 225Raczy Potok HE XIII; 226Raczyna HE XII; 156*Radawa (Radawka) HE XVIII; 31, 43, 113, 216Radawka HE XVIII; 31, 43, 113, 216Radomirza (Radomka) HE XVI; 47Radomka HE XVI; 46, 47 Rada HE XVIII; 70Rajtawka HE IX; 129Rakieta HE XVI; 75Raknica (Rakownica) HE I; 225Rakownica HE I; 144, 225Rakowy (Rakowy, Potok) HE IX; 102, 226Rakwka HE I; 124(Bobrek) HE IX; 124(Krzywulka) HE X; 124Rasocha (Rosocha) HE XVIII; 69Rastiw Potik HE XV; 197Rastoka HE IX; 69, 221(Raztoka) HE IX; 69(Raztoki) HE IX; 69, 221(Roztoka) HE IX; 69Rastoki (Raztoka) HE IX; 69Rata HE X; 31Rawa (Rawka) HE XIV; 26, 216Rawka HE XIV; 26, 43, 216Raztoka HE IX, HPol; 69Raztoka Oraczyny HE IX; 199Raztoki HE IX; 221Rczy (Raczy Potok) HE XIII; 99Rdza (Rzdza) HW nr 549; 50Rdzawa (Rdzawka) HE XII; 98Rdzawianka (Rdzawka) HE XII; 217, 218 Rdzawka HE XII; 98, 217, 218Rdzawy HE XII; 98Rdzyska HE XII; 162Rechta HW nr 712; 110Rejczyki HE IX; 148Reknica (Rakownica) HE I; 144, 225Relska (Rylka) HE XIV; 175Rena (Rynia) HW nr 549; 5051Rdzina HE III, XII; 77Rdzinna HE XII; 96Rdzinny HE XII; 96Rdziny HE XII; 77Riczka (Rzeczka) HE XVIII; 91Riwa HE XV; 85Robotna HE XVI; 104Rogona HE XII; 171Rogonik (Rogonik, Wielki) HE XIII; 149, 151Rogo HE XIX; 81Rohatinka (Lachawka) HE XVII; 131Rohoow HE XVIII; 178Rokicina HE XV; 156Rokita HE XIV, HPol; 80(Rokitnica) HE XIX; 227Rokitka HE XII; 80Rokitna HE XIII, XIV; 171(Rokitnica) HE XIX; 227Rokitniak HE IX; 159Rokitnica HE XIX, HW nr 556, 638; 139, 227(g Rokietnicki) HE XVII; 139Rokitnik HE XIX; 149Rokitowy HE IX; 101Rokitwka HE XIV; 123Ropa HE III, XV, XVIII, HPol; 46, 51, 54, 55, 76, 287219, 227Ropianka HE XVIII, HPol; 76, (Ropa) HE III; 219Ropiany Potok HE XVIII; 189Ropica (Ropa) HE XV; 227Ropienka HE XVIII; 76Ropka (Ropa) HE XVIII; 119, 227Ropnik HE XIII; 149Ropny Potok (Radkow Potok) HE III; 189Ros(z)uszki (Rososzki) HE XVIII; 69Rosica HW nr 577; 141Rosielna HE III; 172Rosocha HE XII, XVI; 69, 227(Pyszenka) HE XVIII; 69(Rozoga) HPol; 69Rosochacz HE XVI; 164Rosochaczka HE XIII; 129Rosochaniec HE XIII; 154Rosochatka HE XII; 122Rosochaty HE XVIII; 94Rosochna (Rosocha) HE XII; 171, 227Rosochy HE XVIII; 69Rososzka (Rosuszka) HE XVIII; 69Rososzki HE XVIII; 69Roswka HE X; 127Rostoczka HE XVIII; 69Rostoczki (Roztoczki) HE XVIII; 69Rostok (Roztoka) HE XIII; 69, 221Rostoka HE XIII, XV; 69, 221(Kamienica) HE XIII; 69(Roztocki Potoczek) HE XIII; 69(Roztoczka) HE XVIII; 69, 221(Roztoka) HE IX, XIII, XV, XVIII; 69, 220(Rytrzanka) HE XIII; 69(Skadziszczaski Potok) HE XIII; 69(Zaborowski, Kana) HE XIV; 69Rostoka Wielka HE IX; 194(Sucha Roztoka) HE IX; 194, 226Rostoki HE IX, XIII; 69(Roztoka) HE XVIII; 69, 220(Roztoki) HE XIII; 69Rowa HE XV; 110Rowczak HE XIX; 159, 160Rowenicz (Rwienica) w; 138Roweniec (Boroniec) HE XVII; 154Rowiec HE VI; 152*Rowienica (Rwienica) w; 138Rowki HE XIX; 84Rowy HE XIX; 84Rowy Melioracyjne HE XV; 195Rozdolanka HE XV; 127Rozdoka HE XV; 119Rozdzielny (Mynwka) HE XVII; 103Rozgnoje HE XIX; 110Rozkopna (Przekopna) HE XIX; 173Rozpucie HE XVIII; 91Roztocki (Skadziszczaski Potok) HE XIII; 229Roztoczka HE XVIII; 69, 221222(Skadziszczaski Potok) HE XIII; 229Roztoczki HE III, XV; 69Roztoczny HE IX; 171(Roztoczni) HE IX; 171Roztok (Roztoczka) HE XVIII; 221Roztoka HE IX, XIII, XVIII, HPol; 69, 220(Rostoka) HE XII; 69(Roztoczka) HE XVIII; 69, 221, 229(Roztoki) HE XVIII; 69, 220 (Maniwka) HE XVII; 69Roztoka Maa HPol; 194(Skadziszczaski Potok) HE XIII; 229Roztoki HE XII, XIII, XVIII, HPol; 69, 220, 221Roaniec (Raniec) HE XVIII; 153Roniki HE XVI; 89Rw Drw, HE VI, X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVIII, HPol; 84 (Garbutka) HE XVI; 84 (Kurzynka) HE XVII; 84 (Wielki Rw) HE XV; 84 (Wygnanw) HE XVI; 84 (Zarwnieski, Kana) HE XV; 84Rw Gwny HE XVI; 195Rw Graniczny HE XV; 195Rw Komasacyjny HE XVI; 195Rw Kryniczny HE VI; 195Rw Leny HE XV; 195Rw Maciczny HE XIV; 195Rw Mateczny HPol; 195Rw Melioracyjny HE XIII, XV, XVI; 195Rw Mokry HPol; 195, 196Rw pod Polami (Potok) HE XV; 199Rw pod Wsi HE XV; 199Rw Potok (Potok) HE XV; 199Rw przez Krzywe HE VI; 200Rw Skony HE III; 195, 226Rw spod Grnych k HE XV; 200Rw Stary HE XV; 195Rw Tartaczny HE XIX; 195, 226Rw Wschodni HPol; 195Rw Zatyli HE XVIII; 195Rw rdowy HE XV; 195Rwne (Rwny) HE XV; 96, 222Rwnia HE XV; 78Rwny HE XV; 222(Rwne) HE XV; 96288Rziec (Ruziec) HW nr 645; 218Rana HE XVIII; 101Ranka HE XIX; 123Rany HPol; 101Rany Potok HE IX; 190Rec (Ruziec) HW nr 645; 218Rowy Potok (Rowy) HW nr 203; 189Rubinek HPol; 75Rublony Potok (Rublony) HE XVIII; 197Ruchlin (ernicki Potok) HE XVIII; 179Ruciana HPol; 101Ruczaj HPol; 66Ruczajna HE XIX; 171Ruda HE I, VI, XII, XIV, XV, XVIII, XIX; 73(Stka) HE I; 73(Zgrska Rzeka) HE XV; 73Ruda Rzeczka (Bartoszycha) HE XIX; 192Rudawa HE III, XII, XVI; 53, 54, 55, 73, 115(Rudawka) HE XVI; 73Rudawiec HE IX; 153Rudawka HE VI, IX, XIV, XIX; 75, 119(Rudka) HE X; 75, 224Rudawy HE XII; 98Rudawy Potok HE XVIII; 189Rudka HE VI, X, XIV, XVI, XVIII, HPol; 73, 221, 224Rudki HE VI; 73, 221Rudkownica (Rutkownica) HE I; 144Rudna HE XVI; 98Rudnia HE XVI, XIX; 73Rudnicha HPol; 165Rudniczanka (Mynwka) HE XII; 127Rudnik HE XV, XVI, XIX, HPol; 86(Piegwka) HE XII; 86Rudno HE XVI; 50, 54, 223 Rudnyk (Rudnik) HE XIII; 91Rudocha HE XVIII; 165Rudy HE XV; 98Rudzianka HE XII; 127Rudzieniec HE III; 154Rudziennia HE XIV; 159Rudzinka HE III; 130Rufa HE XII; 111Runki HE XIII; 81Rusawa HE XVIII; 93Rutka HE XV; 73(Rudka) HE XVI; 73Rutny HE XVIII; 171Ruty HE XVIII; 81Ruz (Ruziec) HW nr 645; 37, 38, 218(Ru) HW nr 520; 37, 38Ruzica (Ruziec) HW nr 645; 218Ruziec HW nr 645; 37, 218Rybi (Rybi Potok) HE XIII; 226Rybi Potok HE XIII; 190Rybianka HE XVIII; 128Rybie HE XIII; 161Rybieniec HW nr 708; 154Rybina HE XV; 156, 225Rybna HE XVI, XVIII; 96(Rybina) HE XV; 96, 225(Rybny Potok) HE XII; 96, 226Rybne (Rybny Potok) HE IX; 96, 222Rybnica HE XIII, XIV, XV; 140Rybniczek HE XVIII; 84Rybnik HE XVIII, XIX; 84Rybny HE XIII; 214(Rybny Potok) HE IX; 222Rybny Potok HE IX, XII; 190, 222(Rybny) HE XIII; 214Rybnyj HE XVIII; 104Rybnyk (Rybnik) HE XVIII; 91Rychw (Ratulowiec) HE XII; 178Ryczek (Lecka) HE III; 162Ryj HE XV; 110Ryja HE XIII, HPol; 76Ryjak HE XV; 159(Strug) HE III; 159Rylka HE XIV; 47Rylsk (Rylka) HE XIV; 217, Rylska (Rylka) HE XIV; 175, 217, 221Rylski (Rylka) HE XIV; 217, 221Rynia HW nr 549; 5051, 54 Rynny Potok HPol; 190Rynwy HE VI; 70Rypa (twka) HE X; 70Rypnicz (Rybnica) HE XIII; 140Ryty (Ryta) HE XII; 106Rywa HE XII; 70Rywna HE XVIII; 104Rzawka HE XIII; 75Rzdza HW nr 549; 50, 54, 93Rzeczka HE III, VI, X, XII, XIII, XV, XVI, XVIII, XIX, HPol; 63, 209(Bliznica) HE XIX; 63(Kamienica) HE XIX; 63(Kania) HE XVI; 63(Kumiaka) HE XIX; 63(owinianka) HE XVI; 63(Mleczna) HE IX; 63Rzeczka Graniczna (Graniczny Potok) HE III; 226Rzeczki HE IX, XII, XVI, XVIII; 63, 209Rzecznianka HE XIII; 128Rzeczuka HE XII; 63289Rzeczyca HE III, X, XVIII, HPol; 63, 187, 210(Bukowa) HE XVII; 63(Karasiwka) HE VI; 63(Rado) HE IX; 63Rzeczycha (Botnia) HE XVII; 209Rzeczyna HE I, XV; 63, 209, 210Rzeczyska Stare (Zatoka) HE III; 192Rzeczysko HE III, XV, XVI, HPol; 63, 209Rzeczysko Myskie HE XII; 192Rzeka HE III, IX, XII, XIII, XV, XVI, XVIII; 63, 209, 210(Brzenica) HE XVI; 63(Futomka) HE III; 63(Gadyszwka) HE XV; 63(Gnojski, Potok) HE XII; 63(Jodwka) HE XVII; 63(Kamionka) HE XVII; 63(Kniejwka) HE XVI; 63(Mleczna) HE IX; 63(Mozgawka) HE XVI; 63(Olszyna) HE XVII; 63(Przyrwa) HE III; 63(Pstrgwka) HE III; 63(Rada) HE XVIII; 63(Sotwka) HE XV; 63(Sokoda) HE XIX; 63(Stopnica) HE III; 63(Strachocka, Rzeka) HE VI; 63(Stranka) HE XVIII; 63(Szczebrza) HPol; 63(wierkowiec) HE III; 63Rzeka Glinna (Glinna Rzeka) HE XVII; 222Rzeka Graniczna (Graniczna Rzeka) HE III, XIV; 191, 226Rzeka Lena (Ruczkaka) HE XVIII; 191Rzeka Maa (Merla) HE III; 191Rzeka na Granicy HE XIII; 199Rzeka od Maego Myna HE VI; 200Rzeka Pasterniczna (Pasterniczna Rzeka) HE XVIII; 191Rzeka pod Kaczorem HE XV; 200Rzeka Pwiejska HE XII; 192Rzeka Prdzyska (Prdzona) HE I; 106, 228Rzeka przez Wie HE XIII; 199Rzeka Wsiowa (Wsiowa Rzeka) HE III; 192, 226Rzeki HE III, XII, XV, XVI, XVIII; 63, 209Rzekta HE XVI; 110Rzepiennik (Merla) HE III; 149(Rzepianka) HE XIII; 149Rzepka HPol; 81Rzepna HE XIX; 101Rzepnik HE XII; 81Rzewny HPol; 104Rzezewnica HE XVI; 146Rzeucha HE XIX; 81Rzsawa (Krasna) HE XIV; 114Rzsawka HW nr 351; 129Rzoska (Rzska) HE XVI; 81Rzycka Woda HE XII; 193Rzyczki HE III, XII; 63Rzykieka HE XVI; 130Rzytnica (ytnica) HE I; 143Ranka HW nr 350; 123Rona (Czarna Struga) HW nr 549; 101Ryska (Babulwka) HE XV; 86Sachetnik HE XII; 149Sady HE XVIII; 81Salna HE XV; 100Samica HE VI, XII, XV, XVI, HPol; 63(Kosarzewka) HE VI; 63(Wszachowianka) HE XVI; 63Samocieczka HE VI; 125San HE XVIII; 26, 32, 43, 206, Sarni Potok HE III; 190Sawa HE III; 32, 43(Sawka) HE XII; 32, 43, 216Sawka HE XII; 32, 43, 216Sczenica HE XVI; 145Spolna (Lipczynka) HE I; 172(Spolna) HE I; 54, 55, 172Spolnia (Troszyski, Kana) HE XIV; 158Ssiecznica (Somianka) HE XIV; 144Sbritze (Zbrzyca) HW nr 675; 184Scarde (Skroda) HW nr 517; 51 Schodn(i)a (Wschodnia) HE XVI; 53, 100Schudnica (Schodnica) HE IX; 66Sczemielnik HW nr 520; 149Sczko (Szko) HE XVIII; 54Sedlanka HE XVI; 128Serniakwka HE XVIII; 131Seroczanka (Biaa Woda) HE VI; 128Serwatwka HPol; 125126Skowy (Siedliszczanka) HE XIII; 101Spia Struga HE XIV; 192Sianotka HE XVI, XIX; 120Siara (Siarka) HE XV; 76, 217Siarczanka HE XIII; 122Siarczysty HPol 251; 100Siarka HE XV; 217(Szarka) HE XVIII; 122S(i)arnowa HW nr 559; 177Sidra HE XIX; 32Siedliska HE III; 88290(Rzeczka) HE XVIII; 88Siedlisko HE XV; 88Siedlnica (Sidzinka) HE XII; 144Siekierka HE XVI, HPol; 90Sielski Potok HE XIII; 191Sieniawka (Werbia) HE X; 129Sienica (Krzymosza) HE X; 140(Siennica) HE X; 140Sieniocha HE X; 165Sieniucha (Sieniocha) HE X; 165Siennica HE X, HW nr 470; 140Sierpia HE XVI; 167Sietnica (Sitniczanka) HE XV; 229Sietniczanka (Sitniczanka) HE XV; 229Siga HE XVIII; 74Sikawka HE XVIII; 75Siklawa (Hopkie, Kana) HPol; 66Sikorczana (Sikorczany) HE IX; 180Sikorczany HE IX; 180Sikorka HPol; 82Sikornica HE XII; 143144Sikornik HE XIII; 150Sikorwka HE XII, HW nr 30; 126Silna HE X; 99Silska HE XVIII; 104Silski HW nr 201; 104Sinaw(a) (Sinowa Struga) HE I; 93, 219Siniocha HE X; 165Sinowa (Sinowa Struga) HE I; 219Sinowa Struga HE I; 219Sinwka (Sinowa Struga) HE I; 219Sipor (Sipurka) HE X; 168Sirszeniwka (g) HE III; 126Sita HE XV; 81Sitanka (Sitniczanka) HE XV; 229Sitna (Mitrga) HE IX; 101Sitnica (Sitniczanka) HE XV; 144, 229Sitniczanka HE XV; 229Sitwka HE XIX; 120Siwa (Dunajec) HE XIII; 215Siwa Woda (Dunajec) HE XIII; 193, 215Siwianka (Dunajec) HE XIII; 215Siwka (Rzeka) HE XIII; 122Siwy (Dunajec) HE XIII; 215Siwy D HE XVI; 194Sjan (San) HE XVII; 32Skalaniec (Skaleniec) HE XVIII; 154Skalanka HE IX; 127Skalany HE IX; 100Skaliste HE XII; 181Skalisty HE XII, HPol; 100, 181Skality HE IX; 100Skalnity HE IX; 100Skalny HE IX, XIII; 100Skalny Potok HE XIII, XV, HPol; 190Skalski HE XIII; 100(Skalskie) HE XIII; 100Skaa HE XV, XVI; 78Skaka HPol; 78Skarbnia HE VI; 158Skarpa HE IX, XIII; 78(Jaworzynka) HE XIII; 78Skarpiel HE XVI; 111Skarzyna (Kamionka) HE XVI; 157Skawa HE XII; 46, 51, 93, 218Skawina (Skawa) HE XII; 218(Skawinka) HE XII; 157Skpnica HW nr 645; 145Skiejstownica (Skiejtw Stok) HE XIX; 215*Skiej(s)tw Stok HE XIX; 197, 215Skierniewka HE XIV; 26, 49, 213Sklec (cieklec) HE XVI; 152, 155Skadny HE IX; 172Skomielna (Bogdanwka) HE XII; 173Skoradnica (Ulanwka) HE X; 143Skorodne (Skorodny) HE XVIII; 226Skorodny HE XVIII; 171, 226Skorodny Potok HE III; 197Skorodnyj Potik (Skorodny) HE XVIII; 226Skorosiwka HE XV; 126*Skorzyca (Szoryca) HW nr 784; 138Skona Przykop HE XV; 196 Skony Rw HE XIX; 195(Skony, Rw) HE III; 195, 226Skotnia HE XV; 86Skotnica HE XII, HPol; 86(Jastrzbka) HE XII; 86Skowyrka (Skowierka) HE III; 122Skrajnia HE XVIII; 166Skroda HW nr 517, 543; 51, 54, 55Skrodnica (Ulanwka) HE X; 143Skrwa HE XIV; 26, 32, 43, 108Skrzynka HPol; 62, 90Skrzypnica HE XVIII; 141Skrzypnik HE IX; 149Skrzypny HE XVIII; 101Skrzywunia HE XII; 168Skupka HE XIX; 124Slawiscza (Sonica) HE IX; 138Slywanietz (Iownica) HE IX; 154Sanica (Soa) HE IX; 146Sapny Potok HE XV; 190Satwiny HE XIII; 76 Ska HE XIII; 82291Socinna (Socina) HE XV; 171Sowina XIII; 76Sodew (Sudwia) HE XIV; 51, 55, 109, 223Sodka HE XIV; 100Sodowia Struga (Sudwia) HE XIV; 223Soja HE XIX; 51, 54, 55Somianka HE XIX; 122(Sonianka) HE XIII; 219Somka HE XII, XV; 82Sona (Somka) HE XIII; 100(Sona Woda) HE XII; 100, 226(Sonianka) HE XIII; 100(Sonka) HE XII; 100, 219(Sony) HE XV; 100, 222Sona Woda HE XII, XV, XVI; 193, 226(Supianka) HE XVI; 193Sonianka HE XIII; 219Sonica HE IX; 138(Kromparek) HE IX; 138Sonica (Sanica) HE IX, XVI; 146Sonka HE XII; 122, 219Sonne (Sona) HE XVIII; 100(Sonny Potok) HE XVIII; 100, 222Sonny Potok HE XVIII; 222Sonwka HE XVI; 127Sony HE XV, XVIII; 100(Sonianka) HE XIII; 219Sony Potok HE XVIII; 190, 222(Sony) HE XV; 222Sopica HPol; 136Sotwina HE X, XII, XIII, XVIII; 75, 76, 206, 205(Glinianka) HE XVII; 75Sotwinka (Lubcza) HE III; 75Sotwiny HE XII; 75Sucz (Matlak) HE XIX; 51, 223Sucza (Matlak) HE XIX; 51, 166, 223Suczanka (Matlak) HE XIX; 223Suczka (Matlak) HE XIX; 223Sudwia HE XIV; 46, 47, 51, 54, 55, 109, 223Supny Potok HE XVIII; 190Smarkata HE XV; 222Smarkata Rzeka (Smarkata) HE XV; 222Smarkate (Smarkata) HE XV; 100, 222Smarkawa (Smarkwka) HE XII; 114, 219Smarkowa (Smarkwka) HE XII; 219Smarkwka HE XII; 219Smarza HE XII; 110Smereczek HE XIII; 179Smereczny HE III; 171(Smereczek) HE XIII; 179Smereczyn (Smereczek) HE XIII; 179Smerek HE XVIII; 80Smolarki (Smolarka) HE XIII; 86Smolnik HE XIII, XVIII; 148Smka HE XV; 75Smki HE XV; 75Smreczyna HE XIII; 80Smrekowy HE IX; 101Smrokowiec (Smerekwka) HE XV; 153Smrdka HE XIV; 119Smug HE XIV, XV, XVI; 76Smuga HE III, VI, XVI, HPol; 76, 219Smugawa (Smugawka) HE XII; 114, 219Smugawka HE XII; 219Smugi HE XVI, HPol; 76Smukawa (Smugawka) HE XII; 219Smuszka (Smuka) HE XVIII; 119Smuka (Smuga) HE VI; 219Smyrek HE XIII; 80Snowaniec HE IX; 154Snoza HE IX; 63, 64(Snzki) HE XIII; 63Snozny HE XII; 171Snozowy HE XII; 177Snozy HE XII; 64Snzka HE IX, XIII; 64Snzka Bukowa HE IX; 194Sobiska Struga (Sobina) HE I; 102Sobtki HE XV; 89Sochaty HE XII; 94Sokola HPol; 102Sokolicha (Dzierzbia) HW nr 518; 165, 167Sokoda HE XIX; 38, 63Solina (Solinka) HE XVIII; 54, 55, 156Solinka HE XVIII; 54, 55Soliska HE IX, XIII; 86Solna HE XVI; 100Solniczki HE XII; 129Solniczyk SHGSk; 151Solnisko HE XII; 76Solny HE IX; 100Solski HE XVIII; 175Soa HE IX; 26, 54, 55, 93Sookija HE X; 46, 84, 166Sootfi na (Sotwina) HE XVIII; 76Sootwa HE XVIII; 76Sootwina HE XVII, XVIII; 76(Panna) HE XV; 76Sootwiski (Sotwina) HE XVIII; 175, 176, 205Somna (Somianka) HE X; 172Sona HW nr 557; 32, 47Sopna HE XII; 171Sopot HE XVIII, HPol; 66Sopotnia HE IX; 66292Sopotnica (Sopotnicki Potok) HE XIII; 143Sopotnik HE XVIII; 149Sosenka (Sosna) HE X; 80, 227Sosna HE X, HPol; 80, 227Sosnowy HE XII, XIII; 101, 225(Ochotnica) HE XIII; 101Sosnowy Potok (Sosnowy) HE XIII; 225Sosnwka HE XVI, XIX; 123Solina (Rolny) HE XIII; 80Sonica HE XII; 80Sonina HE XVII; 80Sowieniec HE XII; 154Spadnik HPol; 150Spadowiec HE XIII; 153Spaleniska HE III; 86Spilkowski HE XVIII; 175Spawa (Pukawka) HE X; 110Spawie HE XV; 86Spawy HE XIX; 66Spod Bryszcza HE XVIII; 185Spod Kaduba HE III; 185Spod Leszczynek HE IX; 185Spod Przegibu HE IX; 185Spokojna HE XVI; 99Splnik HE XIII; 149Splny HE XVIII; 103Sprawnik HE XIX; 148Sprzla (Supral) HE XIX; 38Spusna HE IX; 172Spust HE XVIII; 87Srawa (Serafa) HE XII; 114, 115(Strawa) HE XIV; 114, 115Srebrna HW nr 352; 98Sridnie HE III; 104Sroczyniec HE XII; 154Srybny (Srebrnik) HE III; 98Srzeniawa (Szreniawa) HE XVI; 5152, 55, 93, 113Stadniczny HE III; 172Stanowiski HE XVIII; 89Stara HE XIV, XVIII, SHGKr; 96Stara Ga (Ga) HW nr 468; 88, 226Stara Gajka (Gajka, Stara) HE IX; 195Stara Piwonia HE VI; 136Stara Potoka HE XVIII; 190Stara Ruda HE XIX; 196Stara Rzeczka HE XIX, HPol; 192Stara Rzeka HE I, III, VI, X, XII, XV, XVI, XVII, XVIII, XIX, HPol, HW nr 685; 191, 201, 209(Bystrzyca) HE XV; 191, 201, 209(Grbka) HE XII; 191, 201, 209(Jankwka) HE VI; 191, 201(Kukukowy Potok) HE III; 191, 201, 209(Stawidza) HE XV; 191, 201, 209(Struga) HE VI; 191, 201, 209Stara Struga HPol; 192Stara Struka PMT XV; 193Stara Winia (Winia, Stara) HE XV; 80, 195Stare Koryto HE XVI; 194Stare Rzeczysko HE XII, XV, XVI, HPol; 192, 209Starowi(e)zna (Starowizna) HE XIX; 164Starwka HPol; 127Stary HE IX; 96(Olszanka) HE XVII; 96(Stary Potok) HE XIII; 96, 226Stary Brd HE XVI; 194(Kumiaka) HE XIX; 194Stary Kana HE XV, XVI, HW nr 278; 196Stary Myski (Myska, Struga) HE I; 225Stary Potok HE XIII; 226Stary Rw HE X, XVIII, XIX, HW nr 554; 195(asica) HE XIV; 195Stary Stok HE XIV, XVI; 193194Stary Wa HE XV; 196Stary Wtok (Wtok, Stary) HPol; 194Starycz HE XVIII; 164Staryj Potik HE XVIII; 197Starzec HE VI; 153Starzynka HE XIX, XIX; 130Staw HE IX, XVIII; 72Stawarka HE XII; 74Stawarzec HE XII; 152153Staw Krzytni 116Stawek HE VI; 72(Sawka) HE VI; 72Stawia Rzeka HE XVIII; 191Stawiarka (Kotlanka) HE XV; 74Stawiczanka HE XIX; 127Stawik HE XVI; 72Stawiska HE III, III, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVIII, XVIII, XIX, HPol; 72(Gwonica) HE III; 72(Jaworowski) HE XVIII; 72 (aziska) HE XV; 72, 220Stawiski HE XVI, XIX; 72Stawisko HE VI, XII, XVI, XVIII, XIX; 72, (aziska) HE XV; 220(Stawiska) HE XII; 72, 221(Szysza) HE X; 72Stawiskowa HE XII; 177Stawka (Zwoleka) HE XVI; 119Stawki HE IX, XII, XVIII; 72(Skoszewka) HE XIV; 72(Stawki) HE III, XVIII; 72293Stawkowa (Szczawianka) HW nr 558; 177Stawkowski HE XVIII; 175Stawliniec HE XV; 154Stawnica (Stawnica) HPol; 143Stawowy Potok HE XII, XVIII; 190Stawwka (Stawonka) HE IX; 126127Stawy HE IX, XVIII; 72(Sootwina) HE XVII; 72Stki (Stka) HE I; 220Stka HE I; 220Steme (Przytulanka) HE XIX; 168Stpka HE IX; 120Stpna HW nr 544; 172Stpne (Stempne) HE XV; 172Stpnik SNGl; 150Stpny HE IX; 172Stobenicz (Opalenica) SHGCh; 142*Stobienica (Opalenica) SHGCh; 142Stobnica HE III; 54, 55, 142Stoczek HE VI, X, XVI, XIX, HW nr 351, 472; 64(Studczek) HE XVIII; 64Stodoczany HPol; 180Stog HE XV; 86Stok Grzmicki HE IX; 226Stok HE XIV, XVI, XVIII, XIX, HPol, HW nr 352, 470, 545; 64(Grzmicki, Stok) HE IX; 64, 226(Popawka) HE XIV; 64(Zote Stoki) HW nr 518; 64Stoki HE VI, HPol; 64(Kownaciska) HW nr 538; 64(Sawka) HE VI; 64Stokowa HE XVI; 94Stokowe Boto HE XIX; 194Stokowy (Grodarz) HE VI; 94 Stokwki (Stokwka) HE XVI; 126Stoliczny Potok HE XIII; 191Stolka (Sztolnia) HE IX; 120Stoa (Sztolnia Ponikowska) HE IX; 85(Sztoa) HE IX; 85Stowka (Chrobaczy) HE IX; 127Stoy (Mylachwka) HE XVI; 85Stopienie HE XIII; 89Stos HE XIII; 86Strabelka HE XIX; 38, 216Strabla (Strabelka) HE XIX; 38, 216Stracenica (Straceniec) HE IX; 141, 224Straceniec HE IX; 224Stracona (Straconka) HE IX; 106Stracony (Stracony Potok) HE XII; 215Stracony Potok HE XII; 198, 215Strasznica HE XII; 138Strasznowiec HE XII; 154Straszny HE XII, XVIII; 104Straszny Potok HE XIII; 190Strcze HE XII; 82Strgi HE XIII; 86Stromy HE XIII; 96Stronak HE XIII; 159Stronie HE XIII; 78Stronik (Bachorz) HE XII; 147, 224Stronka (Bachorz) HE XII; 224Stra HE XVI; 89Strug HE III, XV, HPol; 64, 222(Prada) HE XVI; 64(Stranka) HE XIII; 64(Malawka) HE III; 64, 221Struga HE I, III, VI, IX, X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVI, XVIII, XIX, HPol, HW nr 644, SHGP; 64(Bielica) HW nr 651; 64(Brzezinka) HE XIV; 64(Drzna) HE XIV; 64(Grny Kana) HPol; 64(Groblica) HPol; 64(Jacika) HPol; 64(Jakubwka) HE XVI; 64(Klaskawska Struga) HE I; 64(Kotomierzyca) HE I; 64(Krzymosza) HE X; 64(ukawka) HE XVI; 64(Malawka) HE III; 221(Myska Struga) HPol; 64, 226(Ojrzanka) HE XIV; 64(Rudawka) HE XIV; 64(Rudnik) HE XVI; 64(Rumienica) HPol; 64(Rutkownica) HE I; 64(Rybieniec) HW nr 708; 64(Rzdza) HW nr 549; 64(Stobianka) HE XIV; 64(Strug) HE III; 222(Struynka) HE X; 64(Sugajnica) HW nr 636; 64(Wissa) HE XIX; 64(Woszczowicki, Potok) HE XVI; 64(Zaborowski, Kana) HE XIV; 64Struga Myska (Myska Struga) HE I, XIII, HPol, 103, 192Struga Podska HE XVI; 48Struga Tczowa (Tczwka) HE XVI; 192Struganiec HE X; 154Strugi HE III, XII, XIII, XV, XVI; 64Struha (Strug) HE III; 222294Strumie HE VI, IX, XII, XVI, XVIII, XIX, HPol; 6465, 168, 197, 205(Bdowski, Strumie) HE IX; 6465, 168(Budne) HE XV; 6465, 168(Kozi Brd) HE IX; 6465, 168(Sudwia) HE XIV; 6465, 168Strumie Gboki HE XVII; 226Strumy HE III; 65Strumyk HE XIV, XVI; 65(Bibiczanka) HE XVI; 65Strume (Przytulanka) HE XIX; 168Strunana HE XIII; 180, 205Struanka HE XVI; 127Struek HE IX; 56, 110Struka HE VI, XVI, XIX, HPol, HW nr 496, 633, w; 64(Struga) HE VI, XIX; 64Struka podle Kaplicy w; 199Struki HE XV; 64Struynka (Giezwka) HE XIV; 130Strzemeszna HE XIV; 171(Strzemesznica) HW nr 538; 171, 219Strzemesznica HW nr 538; 171, 219Stuczanka HE XIX; 129Studenne (Studzianne) HE XVIII; 94Studnica HE IX, XVIII; 135Studnik HE XV; 65Studniska HE IX; 65Studzianczany (Studziaski) HE IX; 180Studzianica (Studzienica) HE XVIII; 138Studzianka HE X, XII; 65(Studzienna) HE XVI; 219Studzianki HE IX, XV; 65(Strzegw) HE XVI; 65Studzianne HE XVIII; 94Studziany HE XII; 94, 220Studzienica (Somianka) HE XIV; 138(Studzieniec) HE XVIII; 138, 224Studzienice (Studzieniec) HE XVIII; 224Studzieniec HE XVI, XVIII; 153; 224(Babulwka) HE XV; 153(Gilwka) HE XVII; 153(Taszka Struga) HE XIV; 153Studzienka HE III, XIII, XVI; 65Studzienki HE XV, XVI, XVIII; 65Studzienna HE XVI; 94, 219Studziennik (Studziany) HE XII; 94, 220Studzienny Potok (Studzienny) HE IX; 190Studzionka HE XII, XVI; 65(Kanar) HPol; 65Studzionki HE XII; 65Studzona (Studzienna) HE XVI; 219Stunnyk HE XV; 65Stupne HE XIII; 173Stupnica HE XVIII; 146Stupny HE IX; 105Styna HE I; 42Sucha Dolin HE IX; 194Sucha HE IX, XIII, XIV, XVI, HPol; 95, 225(Korabiewka) HE XIV; 95(Suchy Potok) HE IX; 95, 215,(Suchy, Potok) HE IX; 95, 222(Suszanka, Wielka) HE XII; 95, 220(mierdziucha) HE X; 95Sucha Olszwka HE XIII; 195Sucha Rostoczka (Sucha Roztoczka) HE XVIII; 194Sucha Rostoka (Roztoki) HE XVIII; 194, 221Sucha Roztoka HE IX; 226Sucha Rzeczka HE XIX; 192Sucha Rzeka HE VI, X, XV; 191Sucha Struga HW nr 562; 192(Sucha) XIV; 225Sucha Struka w; 193Sucha Woda (Cicha Woda) HE XIII; 193Sucha obina HE IX; 194Suchania HE XV; 167Suche (Rafaczaski Potok) HE XIII; 95, 226Suchodoy HE III; 187Suchod (Sud) HE XVI; 187Suchodka HPol; 225Suchorzeczka (Sucha Rzeczka) HE XIX; 187, 209Suchowianka (Wszachowianka) HE XVI; 130Suchy HE III, IX, XIII, SHGSk; 95(Suchy Potok) HE XIII, XVIII; 95, 189, 215(Suchy, Potok) HE IX; 222(Suchy, Wielki) HE IX; 95Suchy Jar HE XVI; 192Suchy Potok HE IX, XII, XIII, XV, XVIII, HPol; 189, 215(Rafaczaski Potok) HE XIII; 226Suchy Rw HE X; 195Sud HE XIII; 187Suganica (Sugajnica) HW nr 636; 42Suka (Urzdwka) HE VI; 83Suleniec (Szkleniec) HE IX; 154Sumnik (Sumniki) HE XII; 150, 221Sumniki HE XII; 221Superata HE XIX; 89Supral HE XIX; 38, 46Surowica HE III; 138Surowy HE IX, XIII; 96Susek (Suszek) HE XII; 162Suszanka (Suszanka, Wielka) HE XII; 220295Suszonka (Suszanka, Wielka) HE XII; 220Suszyca HE XII; 138Suszyskie HE XVIII; 176Swarzynka (Swarzyna) HW nr 336; 130Swilina (wilina) HE XVI; 156 Swnocza (miczka) HE XIII; 106, 228Swoja Rzeka HE XIX; 192Swornica HPol; 138, 143(Siarnica) HE XII; 143Swynoryja (Rzeczyca) HE X; 187Syhla HE XVIII; 74, 205Syhy HE XIII; 91Syroczanka HE VI; 128Szachty HE XII; 70Szadokierz HE XVI; 187Szadykierz HE XVI; 186Szaaszyska HE III; 87Szantw HE XVIII; 178Szarka HE XVIII; 122Szatani Potok HE XII; 191Szatrycha Gboka HE XIX; 196Szatrycha pod Somiank HE XIX; 200Szczawa HE XIII, XV, HPol; 76Szczawniczek HE XIII; 162 Szczawiczny (Szczawiczny Potok) HE XIII; 171Szczawinka HE XVIII; 119Szczawnica (Szczawny, Potok) HE XIII; 143Szczawniczek (Szczawnik) HE XIII, HPol; 162Szczawniczny (Kryniczanka) HE XIII; 171Szczawnik HE XIII, HPol; 149, 162Szczeknica HE XIV; 143Szczerbnica (Biaka) HE XIV; 143Szczkwa (Szkwa) HW nr 521; 38*Szczmielnica (Golonka) HE XIV; 144Szczyp HE XVI; 80Szczytowczany HE IX; 180Szczytowiec HE XV; 153Szczytowy Potoczek HPol; 191Szeroka HE XIII, HW nr 260; 96(Szeroki Potok) HE IX; 96Szeroka ka HE III; 195Szeroka oza HE III; 195Szeroka Olszyna HE IX; 195Szeroka Rzeka HE VI; 191Szeroka Struga HE XIX; 192Szeroka Woda HE X, XV; 193(Graniczny Potok) HE III; 193(San, Stary) HE XVIII; 193Szeroki HE IX, XVIII; 96(Szeroki Potok) HE XV; 96, 215, 226Szeroki Potok HE XV, XVIII, HPol; 190, 215, 226Szeroki Rw HPol; 195Szerokie Botko HE X; 194Szewna (Szewnia) HE XVIII; 173, 225Szewnia HE XVIII; 225Szewnica HE X; 142Szkarpa HE XIII, XV; 78Szkarpie HE XIII; 160Szklanwka HE XII; 127Szklarka HE XIII; 130Szklarski HE IX; 103Szkleniec HE IX; 154Szko HE XII, XVIII; 54Szkotnia HE XV; 86Szkwa HW nr 521; 38, 108Szkwa (Racinica) HW nr 555; 38, 43Szlazwka HPol; 126Sz(n)ur HE X; 75Szoryca HW nr 784; 138Szpakwka (Libuszanka) HE XV; 124Szpera HE XIII; 110Szpgawa (Myski, Kana) HE I; 42 Szpiklerny HE IX; 172Szpilpotok HE XVIII; 186, 209Szreniawa HE XVI; 46, 47, 5152, 55, 93 Szrenka (Przylepnica) HW nr 554; 98, 219*Szrona (Przylepnica) HW nr 554; 98, 219Szronka (Przylepnica) HW nr 554; 47, 98, 219Sztolnia HE IX; 86Szubienice HE XII; 89Szubieniczny Potok HE XIII, XVIII; 191Szum HE XVIII; 75Szumica (Szumionka) HE I; 105, 106, 219Szumica Woda HPol; 198Szumicy (Szumiaczy) HE XVIII; 106Szumionka HE I; 105, 219Szumlaczy HE XVIII; 107Szumne HE XII; 222Szumny (Szumne) HE XII; 99, 222Szumwka HE XIX, HPol; 127Szuty HE XVIII; 104Szuwarka HE III; 120Szwarny HE XIII; 104Szwonica HE IX; 141Szybowiec (Szybwka) HE IX; 215Szybowy Potok (Szybwka) HE IX; 190, 215Szybwka HE IX; 215Szychta (Waranka) HE X; 86Szydawa (Sidawa) HE XV; 114Szyja HE XII, XII, XIX, HPol; 90, 116Szyndw HE XVIII; 178Szynkarka HE XVI; 130Szypowaty HE XVIII; 180Szyroczemica (Szyroczenica) HW nr 539; 145296Szyroka ka (Szeroka ka) HE XVIII; 195ciekleniec HE XII; 154cieklec HE XVI; 152cieky Potok HE XIII; 198cierniwka HE XIII; 86cigno HPol; 90cisa (Rzeczyca) HE X; 96*klec (cieklec) HE XVI; 152mielnica (Golonka) HE XIV; 144klec (cieklec) HE XVI; 152kleniec (Szkleniec) HE IX; 154lepa luza HE XIII; 196lepla HE X; 167lepotka HE XVI; 130lepy Potok HE XV; 190lezieja (Krasna) HE XIV; 166lina HE XIX; 52, 55, 75liwowa (liwie) HE XII; 101liwowic (liwowiec) HE XIII; 153liwowiec HE XIII; 153loznwka HE XII; 130luza HE XIII, XV, XVI; 85luzna Rzeka HE VI; 192mierdzca HE IX; 106, 219(Sanka) HE XVI; 105, 106mierdzchew (mierdziczka) HE XVI; 169mierdzcy Potok HE IX; 198mierdzcy Rw HE X; 198mierdziczka HE III, XVI; 169mierdzioch (mierdziucha) HE X; 165, 221mierdzionka (Matylda) HE IX; 129(mierdzca) HE IX; 219mierdziuch HE XII; 165mierdziucha HE X; 165, 221mietaniak HPol; 159redni (rednia) HE III; 100, 221redni Potoczek HE XIII; 191redni Potok HE III, XII, XIII, XV, HPol; 190(redni) HE III; 190redni Rw HE XVI; 195redni Wtok HE XV; 194rednia HE III, XV, XIX; 100, 214, 221rednia Przykopa HE XIII; 196rednia Rzeczka (rednia) HE XIX; 192, 214redniak HE XIII; 159rednica HE XIV, XV, XVIII; 138rednik (Werednik) HE XVI; 148rzedni (redni) HE IX, XII; 100, 190rzedni Potok HE XVIII; 190*rzona (Przylepnica) HW nr 554; 219wiatekowy HE XII; 177wider HW nr 350; 26, 32widnica HE X, XVIII; 140, 220widnice (widnica) HE X; 220widnik HE XIII, XVIII; 150widnik May HE XIII; 149150widnik Wielki HE XIII; 149150widry HE XVIII; 90wiepietnik HE XII; 150wierczynowski HE IX; 175wierkwka HE IX; 123wierza (Pawnica) HW nr 555; 99wiconka (Gozdkwka) HE XVI; 124wita HE XII; 103(wita Struga) HE I; 103, 226wita Struga HE I; 226wite HE XVIII; 103(apczycki Potok) HE XII; 103wity Strumie HPol; 195*wina (Suina) HE III; 102winia (winiobrdka) HE XIX; 227winia Ga HW nr 663; 196winia Woda HE XVI; 193winiarski Potok HE XIII; 190winiobrdka HE XIX; 227winka HE VI, X, XVIII, HPol; 83, 137, 145(Stara Rzeka) HE XVII; 83(wierszcz) HE VI; 83winna (Dzierzzna) HE XIV; 172(Przykwka) HE IX; 172(Struga) HE XIV; 172wino (winno) w; 172winobrdka (winiobrdka) HE XIX; 125, 227winoryja HE X; 187wiski Potok HE IX, XIII; 190wirek HE XVIII; 80*wirklina (wierklina) HE IX; 156wirkowiec (wierkowiec) HE III; 153wirkw (wierkw) HE IX; 178wilana (wilina) HE XVI; 224wilanka (wilina) HE XVI; 224wilina HE XVI; 224Tamka HW nr 541; 52, 54Tamy HE XV; 85Tana (Tamka) HW nr 541; 52, 55, 93Tanew HE XVIII; 26, 47, 52, 54, 55, 93, 108, 206Taraswka HE XIII; 127Tarnawiec HE XVIII; 154Tarnica HE XVIII; 135Tartaczny HE III; 103Tartaczny Rw (Tartaczny, Rw) HE XIX; 195, 226297Tartakw (Tartakwka) HE XVIII; 178Tarty Mostek HE XIX; 198Tatarka HE XVI, HPol; 81, 96Tatra (Rzeczyca) HE X; 78Tyna HE XIV; 157, 224Teliczanka (Cieliczanka) HE XIX; 131Teplica (Cieplica) HE IX; 91Teplicznyj HE XV; 171Terebowi(e)c HE XVIII; 154Ternawa (Tarnawka) HE III; 114, 206Tyca (Tyna) HE XIV; 224Tisna HE XV; 171Tnew (Tanew) HE XVIII; 52Toczna HE X; 54Topielica HW nr 555; 135Topielisko HE XIX; 71Topis(z) (Konotopa) HE XV; 168Topola HE XIV; 80Topolowa (Lubcza) HE III; 101Topr (Zagodonka) HE XVI; 90Trawny HE XIII, XVIII; 171Trciana HE III; 101Trestka (Struga) HE XIV; 120Trbierz (Hanka) HE X; 86Troga (Tryoga) HW nr 542; 40, 43Tromiska HE XIII; 163Trostiwy HE XVIII; 181Trocianica HE XIX; 146Trjkt HE XVIII; 89Trupienie HE XVI; 89, 155Trupieniec (Bobrza) HE XVI; 89Trupieka HE VI; 121Tryb (Trybwka) HW nr 536; 89, 227Trybwka HW nr 536; 89, 227Tryoga HW nr 542; 40, 43Trzaskaniec HE IX; 154Trzaskonki (Trzaskanki) HE XIII; 124Trzcianka HE III, X, XVI; 123(Gawroniec) HE X; 123(Jaka) HW nr 520; 36, 123(Kauska) HE X; 123(Kamieski) HE XV; 123(Sztolnia) HE IX; 123Trzcienica (Mynwka) HE XV; 135Trzcieniec HE III, ZDM VI; 153Trzciniec (Czerwonka) HE XIV; 152, 155 Trzciny HE XV; 81Trzcionki HE XII; 81Trzebierz (Hanka) HE X; 86Trzebinka (Trzebinka) HE XIV; 130Trzebiocha HE I; 165Trzebnik (Grna) HE XVII; 150(Turka) HE XVIII; 150Trzebuka (Trzebinka) HE XIV; 130Trzebyczka HE IX; 129Trzeci Potok HPol; 198Trzeci Rw HE XIX; 198Trzemaszny (Trzemeszna) HE XVI; 171Trzemeszna (Strzemesznica) HW nr 538; 171Trzemelanka (Trzemelaka) HE III; 128*Trzemenianka (Trzemelaka) HE III; 128Trzecianiec (Trostyniec) HE XIX; 154Trzenia (Trzeniwka) HE XV; 80(Werynia) HE XV; 80Trzo (Trzonia) HE IX; 110Trzywody HE XV; 186Tuczna (Toczna) HE X; 54, 158, 223Tucznia (Toczna) HE X; 54, 158, 223Tuczyn HE VI; 221Tuczyna (Tuczyn) HE VI; 156, 221Tulejwka HPol; 126Tur HE XX; 83Turka HE XV, XVI, XVIII, HW nr 557; 123(Piskornica) HE VI; 123Turna HE X; 172Turnica HE XVIII; 144Turo HE XII; 89Turosna (Turonianka) HE XIX; 171Turol HW nr 517; 111Turzaka (Ludwigwka) HE XIX; 186Turzaski HE XVIII; 228Turze (Turzaski) HE XVIII; 102, 228Turzy Potok HE XVIII; 190(Brzezinka) HE III; 190Turzyk HPol; 147Twarda HE XIV; 95Twardorzeczka HE IX; 187, 209Twardorzycka (Twardorzeczka) HE IX; 187Twardosz HPol; 168Tychy HE XVIII; 104Tyczyna HE XII; 156Tymianka HE X; 119(Zotoria) HE X; 119Tymiany (Tymianka) HE XVI; 74Tyrawa (Tyrawka) HE XVIII; 33, 113, 216Tyrawka HE XVIII; 33, 113, 216Tysi HE XIII; 104Tysowiec HE XVIII; 154Tysowy Potok (Cisowy) HE XVII; 225Tymienica HE VI; 26, 54, 55, 119, 146U Gocica HE III; 185Ubiadek HE XIII; 42Ubiedrza (Jasienica) SHGP; 110 298Ubocz HE XVIII; 78Uboczaska HE XIII; 176Uboczny HE XIII; 100Uchanka HE XIV; 50, 54Uchd HE XVI; 71Uczow (Huczwa) HE X; 223Ugwka HE VI; 122Ujcie (Trzeniwka) HE XV; 71Uklejna (Kobylak) HE XII; 171Ulatwka HW nr 542; 54, 187Ulewnica HW nr 538; 141Ulga HE XII; 85Ulica (Supianka) HPol; 89Upust HE XV, HPol; 71Urwa HE IX; 69Urwisko HE IX, XII, HPol; 69Urwisty HE IX; 96Urwiz (Urwis) HE XII; 110Urwychwist HE XVIII; 91Urwychwost HE XVIII; 91Ustrzyk (Ochotnica) HE XIII; 91Uszczawne (Uszczawny) HE IX; 173Uszczawny HE IX; 173Uszew (Uszwica) HE XII; 216, 223Uszwa (Uszwica) HE XII; 26, 33, 223Uszwia (Uszwica) HE XII; 223Uszwica HE XII; 26, 33, 43, 216, 223Ucie (Sona) 32, 71Uwaowa HE XIII; 177W Ciemnym (W Ciemnym, Potok) HE IX; 185W Jamie HE XVIII; 185W Kale HE XVI; 185W Rudym HE XIX; 185W Smugach HE XIX; 185W Solniskach HE XIII; 185Wawka HPol; 127Wapenik (Wapiennik) HE XIII; 220Wapenna HE III; 104Wapielnica HE XVIII; 139Wapienica HE IX; 138Wapienik (Wapiennik) HE XIII; 220Wapiennik HE XIII; 220Wapienny HE XVIII; 96(Wapiennik) HE XIII; 96, 220Wapienny Potok HE III, XII; 190(Wapenny) HE XVIII; 190Wapnik HE XVIII; 147(Wapiennik) HE XIII; 220Wapniska HE XVIII; 163Wara (Warzyca) HE XVIII; 110, 227Warkocz HE XVI; 90Wartopnik HE X; 47, 150Warua (winno) w; 169Warzyca HE XVIII; 110, 227Wdoek HE XIII; 70Wgroda HE X; 85(Jasionka) HE X; 85Wgromadisa (Wgiermuca) HE I; 52*Wgromadnica (Wgiermuca) HE I; 52, 54Wkop HE XVIII; 70Wska Rzeczka HE XIX; 192Wski HE XII; 96(Luba) HE XIII; 96Wsosz HE X, XV; 70Wtok HE III, XIII, XV; 84Wtoka HE III, XIII; 110Wtoki HE III, XV; 84Wwelnica (Wwolnica) HE IX; 143Wwona HE XIV; 171Wwz HE IX; 70Wda HE I; 26, 33, 43, 97Wedonka (Wdonka) HE XVI; 129Wel HW nr 629; 33, 43, Welmwka (Wecza) HE XII; 126Wenica HW nr 660; 135Weyki Most HE XVIII; 197Weykyj Bystryj HE XV; 199Werbia HE X; 163, 167Werbicz (Werbycz, Wielki) HE III; 165Werbka HE VI; 131, 224Werbowec (Wierzbowiec) HE III; 154Werchowina (Rata) HE X; 91Werenia (Werynia) HE XV; 116Werynia HE XV; 116Wdno HE XVI; 173Wgierka HW nr 543; 33Wgiermuca HE I; 52, 54, 134Wgorwka HE XIX; 126Wgorzyn HE III; 179Wgra (Wgierka) HW nr 543; 33Wgrwka (Wgorwka) HE XIX; 126Wswka (Wwka) HE III; 124Wwka HE III, XV; 124Wyk HE XVI; 90Wiagr (Wiar) HE XVIII; 34, 205Wiar HE XVIII; 34, 205, 206Wiartod HE III; 187Wizownica HE X, XVI, XIX; 144(Kacanka) HE XVI; 144(Sucha) HE XIV; 144Wizwka HE XIX, HW nr 563; 123Wideka HE XV; 70Wideki (Wideka) HE XV; 70299Widlacz HE III; 164Widok (Widak) HE IX; 160Widowa HPol; 94Widowa Parowa HE XIX; 194Widy HE IX, X, HPol; 70(Hupan Wielki) HE X; 70Wiechciwka (Gorzyczanka) HE XVI; 127Wiejska HE XII; 103Wiejski Potok HE XVIII; 191W(i)el (Wel) HW nr 629; 33Wielca (Wielucz) HE X; 105, 106Wieladebrza (Wielebrza) HE XII; 187Wielenia (Wielonka) HE IX; 168Wiele (Wielonka) HE IX; 168Wielga HE XVIII; 95Wielga Rzeka (Wielka Rzeka) HE XVI; 191Wielgi Bek HE XVI; 194Wielgi Brok (Brok) HE X; 229Wielgi Rw HE XVIII; 195Wielgi Wzdroj (Wielki Wzdrj) HE XIX; 194Wieli HE IX; 95Wielka HE XII, XV; 95(Cicha) HE XVI; 95Wielka Debrza HE XV; 194Wielka Dolina HPol; 194Wielka Fosa HE XIII; 196Wielka Krzykopa HE XV; 196Wielka Krzypopa HE XV; 196Wielka ka (kta) HE XIII; 195Wielka Przekopa (Wrblwka) HE XII; 196Wielka Rostoka (Sucha Roztoka) HE IX; 226Wielka Rowa HE XV; 195, 200Wielka Rzeka HE XV; 191(Kleczanka) HE XII; 191(Krzna) HPol; 191(Zota) HE XVIII; 191Wielka Rzyczka (Wielka Rzeczka) HE III; 192Wielka Struga HE XIV; 192, 193, 201(Brzozwka) HE XIX; 54, 192Wielka Sucha (Suszanka, Wielka) HE XII; 220Wielka Suszanka (Suszanka, Wielka) HE XII; 220Wielki HE IX, XII, XVIII; 95(Sabatwka) HE XVIII; 95Wielki Brok (Brok) HE X; 229Wielki Brd HE X; 194Wielki Gro HE XII; 194Wielki Grud HE XIX; 194Wielki Kana HE XV, XVIII, XIX; 196Wielki pod Brzezinami HE IX; 200Wielki Potok HE XII; 190(Wielki) HE XVIII; 190(Wiewiczanka) HE XV; 190Wielki Przekop (Wrblwka) HE XII; 196Wielki Rw HE XV; 195(Wielgi Rw) HE XVIII; 195Wielki Stok HW nr 469; 194Wielki Strunik HE XV; 197Wielki Suchy Potok (Suchy Potok) HE XIII; 199Wielnianka (Wenianka) HE X; 127Wielucz HE X; 105Wieprz HE VI; 26, 54, 83, 92(Wieprzczanka) HE XII; 83Wieprznica HE XVIII; 144Wieprzyk; 83Wierch Rzeki HE XIX; 199Wierchowina HE XIII; 71Wierna Rzeka HE XVI; 54Wierny HE XIII; 104Wierzba (Kniejwka) HE XVI; 80Wierzbianka HE XIX; 128Wierzbica HE XVI, HW nr 580; 135Wierzbienka HE XIV; 130Wierzbinka (Wierzbienka) HE XIV; 130Wierzbka (Werbka) HE VI; 120, 224Wierzbowiec HE III; 153Wierzbwka HE VI, XII, XV; 123(Werbka) HE VI; 224Wierzchniowska HE XII; 175Wierzchowina HE XII, XIII, XVIII; 71Wierzchowiny HE IX; 71Wierzchwka HE XVI; 126Wierzyca HE I; 26, 34, 43*Wierzysa (Wierzyca) HE I; 34Wierzysko HE XVIII; 66Wieski HE XII; 103Wie HE XV; 88Wienik HE IX; 148Wieny HE IX; 103Wietcisa HE I; 52, 169Wietwca (Wietcisa) HE I; 52, 169Wiciernica HE XV; 144Wicierza HE XII; 110*Wic(z)ta (Wincenta) HW nr 515; 39Wizienny Rw HE X; 195Wilchy HE XV; 91Wilcza (Brzozwka) HE XIV; 102Wilcza Jama HE IX; 194(Waradoki) HE XV; 194Wilcza Struga (asica) HE XIV; 192Wilczaniec HE IX, HPol; 154Wilcze HPol; 102Wilczek HE XIII; 162Wilczenica (Niestpwka) HW nr 546; 145Wilczy HE IX; 102300Wilczy D HE XVI; 194Wilczy uk HPol; 194Wilczy Pasionek HE IX; 196Wilczy Potok HE IX; 190(Wilkw Potok) HE XIII; 190Wilczyniec HE IX; 83Wilga HE XII, HW nr 350; 46, 5253, 54, 55, 63, 93Wilgowiec HE IX; 154Wilicza (Brzozwka) HE XIV; 102Wilka (Wilga) HW nr 350; 53, 93Wilkoaczy HE IX; 103Wilkowina HE VI; 157Wilkw HE XII; 178Wilkw Potok HE XIII; 190Wilanka HE X; 127128Wia HE X; 71Wincenta HW nr 515; 39Winina (Wszachowianka) HE XVI; 156Wir(z)bowa (Wierzbienica) HE XII; 101Wirek HE XV, XIX; 66Wirowa HE XVIII; 62, 94Wirtel HE XII; 89Wirzbica (Wierzbica) HE XIV; 135Wirzbwka HE XII; 123Wirzbska Struga HE XII; 192, 193Wirzchowisko (Psarka) HE XVI; 71Wisa (Wissa) HE XIX; 34Wiseka HE III; 119Wiska HE XV; 120Wisoczek (Wapienny Potok) HE III; 162Wisok HE III; 26, 41Wisoka HE XV; 26, 41Wissa HE XIX; 34Wistla (Wisa) HE I, 34Wisa HE I, IX, XV; 26, 34, 43, 80, 204Wisznia (Winia) HE XV; 80Wisznianka (Wiszniaka) HE XIII; 128Wiszniwka (Winiwka) HE XV; 123(Wynica) HE VI; 123Wiszowatka HE XV; 122Wiszowaty Stok (Wiszowate) HW nr 518; 194Wilina HE XV, HPol; 157Wilisko HE VI, XII, XVI; 163Winia (Winia, Stara) HE XV; 80(Wisznia) HE XVIII; 80Winiaka (Wiszniaka) HE XIII; 128Winiwka HW nr 351; 123Wkra HW nr 550; 39, 43Wodawa (Wodawka) HE X; 35, 113, 216Wodawka HE X; 35, 216Wosacica HE XVIII; 139Wosianka HE XVI; 120(Berenica) HE XVII; 120Wosienica (Myska, Struga) HE I; 81(Wosanka) HE XII; 81Wosie HE XII; 81Wodca HE XVI; 66Woda elazna (elazna Woda) HE IX; 226Wodna HE XVI; 94Wodnica HE III, XV, XVI, HW nr 260; 70Wodnik w; 148Wodny HE IX; 94Wodny Wienik HE IX; 196Wodomcza HE XII; 66Wodonica HE XVI; 66Wodocza HE XII; 66Wodospady HE XIII; 66*Wodynia (Wodynka) HW nr 351; 117Wodycza HE VI; 66Wodzca HE XIV; 106Wodzienica HE XVI; 145Wodzieniec HE XVI; 154Wojborza (Wolbrka) HE XIV; 47Wolborzyca (Wolbrka) HE XIV; 47Wolbrka HE XIV; 46, 47Woli HE XVIII; 102Wolna (Wolny) HPol; 99Wolnica HE XII; 139Wolny HE IX, HPol; 99Wolny Potok HE XII; 190Woczy HE XVIII; 104Woczyniec HW nr 175; 154Woosianka (Wooszanka) HE XVIII; 131Woosiec HE XV; 152Wowka HE XII; 124Wonica HE XV; 106Worotni HE XVIII; 172Wostry (Ostry) HE XIII; 95Wdki (Prdnik) HE XVI; 66Wrotki (Krzywy Potok) HE XII; 71Wrblik HE XVIII; 147Wrblina (Wroblina) HE VI; 156Wrblwka HE XII; 124Wrzca HPol; 106Wrzczka HE XIX; 124Wschodnia HE XVI; 53Wsiowa HE XVIII; 103(Wiejska) HE XII; 103(Wsiowa Rzeczka) HE XVIII; 103Wsiowa Rzeka (Wsiowa Woda) HE III; 192, 226Wsiowa Woda HE III; 226Wsiowy Potok (Skawa) HE XII; 191(Wsiwka) HE XII; 191Wsiwka HE XIII; 124301Wsplny HE XII; 103Wstki (Stka) HE I; 90, 220Wszerzec(z) HW nr 520; 39, 43Wycieka HE III; 110Wyczyszczon HE IX; 106Wydartuch HE XV; 165Wydernik (Wadernik) HE XV; 150Wydra HE XVIII; 83Wydrnik (Wadernik) HE XV; 150Wydrzyna HE XII; 156(Uszewka) HE XII; 156Wydziawka HPol; 127Wygon HE III, XV; 86(Zagrski, Potok) HE XIII; 86Wygoniska HE XIII; 86Wykap HE IX; 66Wykapek HE IX; 161Wykrtowski HE IX, XII; 175Wylewna HE III; 106Wymokracz (Wymakracz) HPol; 164Wyrkowina HE XII; 157Wyrumbaniec (Wyrbaniec) HE IX; 86, 155Wyrwa HE I, XII, XVIII; 70Wyrwanica HE XII; 143Wyrwisko HE XII; 70Wyspa HE XV; 71Wysza HE XII; 71Wysznia (Wisznia) HE XVIII; 54, 80Wysznicz (Winicz) HE XIII; 165Wyszulec HE XII; 82, 155Wywierzysko HPol; 71Wyar HE XIX; 74Wyny HE IX; 100Wynia Jama (Olchowaty) SHGSk; 194Wynica HE VI; 46Wyny Potok HE XV; 190Wywka (wilcza) HE III; 126*Wzlecza (Zwlecza) HE XIV; 184Wzdroje HE XIV; 65Wzor HE XVIII; 77Z Bani HE XII; 185Z Budziny HE IX; 185Z Gaju HE XIX; 185Z Lasu HE III; 185Z Leszczyn HE III; 185Za Dworem HE XVIII; 185Za Horbem HE XVIII; 185Za Karczm HE XVIII; 185Za Myskiem HE IX; 185Za Mostem (Szpilpotok) HE XVIII; 185Za Pasieki HE XIII; 185Za Potik (Za Potok) HE XIII; 185Za Stawka HE XII; 184Za Tyni HE XVIII; 185Za Wodu HE XV; 185Za Zastawy HE XV; 185Zabagnisko HPol; 163Zaboczanka HE XIX; 129Zachodnia Woda HE XII; 193Zadkowy HE XII; 100Zadni HE IX, XII, XIII; 100Zadni Lipnik HE III; 195Zadni Potok HE XVIII; 190Zadni Potuczek (Zadni Potok) HE IX; 191Zadnik HE IX; 148Zadudnierski HE XIII; 176Zady HE XIII; 71Zadzia HE IX, XVIII; 184Zadziele (Bednarka) HE XIII; 107, 161Zagacie HE XII; 86Zagwki HE VI; 71Zagrni HE XIII; 100(Zagrni Potok) HE XIII; 100Zagrnik HE XII; 148Zagwni Rw (Kcikwka) HE III; 195Zagrodny HE IX; 103Zagrodziec HPol; 152Zahrabnik HE XVIII; 185Zajemna (Biaa) HE XVII; 171Zakcie HE III; 77Zakpny HE IX; 173Zaklty Potok (Kosiczne) HE XII; 191Zakopcowy HE IX; 178, 179Zakopiec HE IX; 152Zakrek HE XV; 161Zakrki HE XIII; 124Zakrcielka (Zunianka) HE XIX; 130Zakrt HE XII; 71Zakrty (Krzyszkowianka) HE XII; 71*Zalewianka (Zelwianka) HE XIX; 129Zaamaniec SHGSk; 153Zamagura HE XVIII; 184Zambrzyca HW nr 469; 135Zamio HE XVIII; 111Zamost HE XII; 184Zamocisko HE XIII; 163Zapad HE XV; 70Zapadliska HPol; 7071Zapada HE XIX; 106Zapadzisko HE IX; 71Zapat (Zapad) SHGWy; 70Zapocie HE XV; 86Zapotnica HE XVI; 145302Zaprzelina HE IX; 157Zarbczany (Zarbki) HE XII; 180, 219Zarbczaski HE XII; 176Zarbki HE XII; 219Zarolak HE IX; 159Zarynok HE XVIII; 91Zarywka (Zarbianka) HE XIII; 66Zarywy HE XII; 66Zasiki HE XVIII; 91Zastajowy HE XVIII; 177Zastawa HE I; 85(Parzenica) HE I; 89Zastawek HE XVIII; 162Zaszronin HE XVI; 179Zatoka HE III, HPol; 71Zatoki HE XIX; 71(Ryszka) HE I; 71Zatwr HE XIX; 89Zawadka HE XV; 28, 43, 213Zawalanka HE XVI; 128Zawale HE XII; 78Zawaliny (Wyrwa) HE XVIII; 157Zawalna HE XVIII; 171Zawawka HE XIII; 126Zawoja HE XIII, XV; 110Zawonia HE XIX; 110Zawynnyj HE XVIII; 107, 206Zza HPol; 74Zbieek (Krpianka) HE XVI; 162Zboawa (Bojewka) HE X; 114, 226Zboowa Struga (Bojewka) HE X; 226Zbjna 104Zbjniczak HE IX; 160Zbrza HE XVI; 184Zbrzyca HW nr 675; 184, 185Zdolinak (Zdoliniak) HE XIII; 159160Zdolski Potok (Racawka) HE XVI; 190Zdroik HE XIX; 65Zdroje HE XIX; 65(Stawiska) HE XIV; 65Zdrojek HPol; 65Zdrojowa (Wieczfnianka) HW nr 541; 94Zdrojowa Woda HE XIII; 193Zdrj HE X, XIX; 65(Olszanka) HE XIX; 65Zdynia HE XV; 116Ze Stawisk (aziska) HE XV; 220Zebrze (Zbrze) HE XII; 83Zeleny HE III; 104Zeleny Potok HE III; 197Zelwianka HE XIX; 129Zembrza HE XIII; 110Zesilny (Czarny Potok) HE XVII; 173Zgowiczka HE XIV; 35, 46, 216217Zgnika HPol; 124Zgniy HE XVIII; 106Zgniy Potok HPol; 198Zgoda HPol; 90*Zgowid (Zgowiczka) HE XIV; 35, 216Zgowidza (Zgowiczka) HE XIV; 216Zgowitka (Zgowiczka) HE XIV; 216Zgrna SHGMz; 173Zgrska (Zgrska Rzeka) HE XV; 175, 176Zgrska Rzeka HE XV; 175, 176Zielona HE XIV; 98(Zielona Struga) HE XIV; 98Zielona Kryniczka HE XVIII; 197Zielona Kyrniczka (Zielona Kryniczka) HE XVIII; 197Zielona Rzeczka HE XVIII; 192(Narewka) HE XIX; 192Zielony Potok HPol; 190Ziemniaczany HE XII; 101Ziemnik HE IX; 148Zimna HE XVI, HPol; 99Zimna Roztoka (Zimna Raztoka) HE IX; 194Zimna Rzeczka HE XV, XVI; 192Zimna Rzeka (Zimna Woda) HE XVI; 226Zimna Woda HE IX, XII, XIIII, XIV, XV, XVI, XVIII, HPol, HW nr 538, 547, SHGWy; 193, 226(Ciosenka) HE XIV; 193(Krzeszowska Struga) HE XIV; 106, 193(Przecznica) HE III; 193(Rakwka) HE XIV; 193(Zimny Wody) HE XII; 193Zimna Wdka HE IX, XVI, HPol; 193Zimne HE XIII; 99, 222Zimne Wody HE XVI; 193Zimnik HE IX, XIII, HPol; 148Zimnodka HE IX; 125Zimnowiec HE XII; 154Zimnowoda (Zimnawoda) HE VI; 187Zimny HE IX, XIII; 99(Kluska) HE XIII; 99(Zimne) HE XIII; 99, 222Zimny Brd (Zimny Brodek) HE XVI; 194Zimny D HE XIII; 194(Struga) HE XIV; 194Zimny Kana HE XV; 196Zimny Potoczek HE IX; 191Zimny Potok HE IX, XII, XIII; 190Zimny Stok HPol, HW nr 545; 194Zjawienie HE XVI; 89303Zlatna (Bystra) HE IX; 105Zlecza (Zwlecza) HE XIV; 184Zlewak HE IX; 159*Zliwaniec (Iownica) HE IX; 154Zocki Potok (Niedwied) HE XII; 190Zodziejka HE XVIII; 121, 172(Sanna) HE VI; 121Zota HPol; 98(Brzoza) HE XIV; 98(Radlanka) HE XIII; 98Zota Krzywula (Krzywula) HE X; 194Zota Nitka HE XVIII; 196Zota Rzeka (Zota) HE XVIII; 191Zota Rzyczka (Zota) HE XVIII; 192Zota Rzyka (Zota Rzeka) HE XVIII; 191Zota Struga HPol; 192Zotka HE XIII; 122(Babulwka) HE XV; 122Zotne HE XIII; 98Zotnik HE IX, XII; 150(Szklarka) HE XVII; 150 Zotny Potok HE XII, HPol; 190Zotopolnica (winka) HW nr 584; 145Zotula HE XIV; 167Zoty HE IX; 98Zoty Potok HE IX, XII, XIII, XV; 190(Zotny Potok) HE XIII; 190Zmarzy Potok HE XIII; 198Zmiczka (miczka) HE XIII; 105, 228Zmiczki (miczka) HE XIII; 228Zmienniczka HE III; 217Zminica (Zmienniczka) HE III; 141, 217Zminnica (Zmienniczka) HE III; 217Zmorznica (Zmornica) HE XVI; 145Zmylona HPol; 106Znojnica HE XVI; 139Zookia (Sookija) HE X; 166Zubrza HE III; 102Zwadwka (Zwadywka) HE XV; 127Zwadywka HE XV; 127Zwara HE XVIII; 66Zwieryniec (Zwierzyniec) HE X; 91Zwierzyniec HE XII; 83, 155Zwina HE III; 110Zwiniacz HE XVIII; 164Zwir HE XVIII; 91Zwirklina (wierklina) HE IX; 156Zwnica (miczka) HE XIII; 105, 228Zwodnica HE IX; 66Zwodzie (Bolina) HE IX; 161Zwolne HE XIII; 106*Zwonica (Szwonica) HE IX; 141Zwor HE XVIII; 91(Izwor) HE III; 91Zworec HE XVIII; 91Zwr HE XVIII; 91(Zwor) HE XVIII; 91Zwrotnica HE XII; 71Zyrsantnica (Dzierznica) HE I; 143rdlanka HE III; 128rdlany Staw HE XVI; 196rdliska HE VI; 66(Rylka) HE XIV; 66, 220rdlisko (Rylka) HE XIV; 220rda HE XVI; 66aba HE XVI; 82abieniec HE IX, HPol; 83, 155abiniec HE IX, XV; 83, 155abiny HE XVIII; 91*abna (Sobina) HE I; 102abnica HE XIII, XVIII; 104(abniczanka) HE IX; 104, 228abnicka Rzeka (abniczanka) HE IX; 228abnicka Woda (abniczanka) HE IX; 228abniczanka HE IX; 228abnik HE IX, XV, XVI; 83abowy HE XIII; 177arnica HE X; 136(Piskorzanka) HE VI; 136arnowa HW nr 546; 103arnowiec HE IX; 86, 155arnwka HE IX, XVI; 120arowy HE XIII; 103eglarka HE XIII; 130, 132ebrwka HE XIV; 34elazna Woda HE IX; 193, 226elazny Mostek HE XIX; 196elazny Rw HPol; 195elazwka HE XV; 122elenianka (Kamionka) HE XVI; 128129elenica HE XII; 139elenik HE IX; 148ernica (Grabarka) HE X; 144abina HE IX; 71obina HE IX; 71obiska HE XIII; 163micki Potok (miczka) HE XIII; 228miczka HE XIII; 105, 228mijowaty HE IX; 102mijwka HE VI; 124okiew (kiewka) HE VI; 35owina HE IX; 156304orawnik (rawnik) HE XVIII; 150orowy HE IX; 103kiew (kiewka) HE VI; 108, 216 kiewianka (kiewka) HE VI; 216kiewka HE VI; 35, 216ta Woda HE XIV; 193ty Potok HE XIII; 190urawia (Dziea) HE X; 102(Toczewka) HE X; 102urawianka HW nr 557; 128urawica (urawianka) HE XVIII; 139urawinka HE XVI; 120urawnik HE XVI; 150ylca (ylica) HE IX; 169, 224ylica HE IX; 169, 224yawa HE X; 114(ylawa) HE X; 114yka HE X, XVII; 90*yr(z)awica (urawianka) HE XVIII; 139yrnica (Grabarka) HE X; 144ytnia (Muchawka) HE X; 101ytnwka HE XVIII; 126ywiczka HE XIV; 119ywika HE XV; 130SUMMARYHYDRONYMS OF THE VISTULA RIVER BASIN: APPELLATIVE-DERIVED POTAMONYMSHydronymy occupies an important position within the realm of geographical names. The works of many researchers have been combined into a complex and coherent (but still in-complete) methodological study of Polish water objects names. Within this very mono-graph, there has been an attempt to synthesize a signifi cant fragment of the hydronym-ic system using the example of the appellative-derived potamonyms of the Vistula basin, which are differentiated chronologically, structurally and semantically. The source material comes from the most complete computer database to date, which is found in the Topono-mastic Department of The Institute of Polish Language at The Polish Academy of Sciences in Krakow. This book presents an analysis of over 6,000 names of rivers that emanate from the Vistula basin (within the limits of contemporary Poland except the Warmia and Mazur regions as well as the Vistula delta) whose origin can be found in common words. The re-search method combines a philological method with structuralism, elements of stratigra-phy, statistics and a cognitive paradigma as complementary approach. Hydronyms were divided into three distinct layers: archaic Pre-Slavic hydronyms, Proto-Slavic Hydronyms, and Polish Hydronyms. Studies of Slavic names have adopted an incentive framework for genetic-motivational classifi cation which refer to the concept used in Polish hydronomas-tic research and to the concept applied in the Czech and Slovak onomastic school. Isolated hydronyms have resulted from both pure onymisation (semantic derivation) and so called extended onymisation processes (paradigmatic, suffi xal and compounding). The oldest layer of hydronyms concerning the Vistula Basin, called archaic or Old--European, contains 87 river names. These macrohydronyms have longstanding histori-cal records (with the longest object Vistula river). These are mainly names of the femi-nine ending -a, also with consonants that can be either masculine or feminine. Some pota-monyms can contain old suffi xes (like -awa, -ew), which were used to adapt archaic words into the Polish language system. The motivational foundations have their source in the se-mantic fi eld river, water, fl ow. So-called, Old European names represent a small per-centage of appellative-derived hydronyms in the Vistula basin (1.3%). The layer of Proto-Slavic hydronyms is very diffi cult to separate. Any successful ex-traction of these Archaic Slavic hydronyms owes its credit to the proven theses of renowned 306researchers and the verifi cation of pre-existing hypotheses. The present set of 81 names is only a proposal, in which the linguistic criteria were employed alongside extra-linguistic criteria. When choosing this set of water names, the following was taken into account: the recorded date (XIIIXV century), the determined size of the object (exceeding 30 km), and the stability of the recorded names over the centuries. When comparisons between Pre-Slavic and Proto-Slavic names are made, one can observe the semantic development (widening of semantic fi elds) according to characteristics such as the colour of water, taste, acoustics, dimensions of the trough, the nature of the ground (in which the body of water fl ows), fl ora and fauna, as well as culturally determined conditions. These selected Proto-Slavic Hydronyms represent 1.2% of all appellative-derived names in the Vistula basin and can illustrate both the nouns and adjectives formation. One can label them as another layer of water names following Old European hydronymy. The analysis of a younger layer of potamonyms precede theoretical considerations re-garding the process of onymisation which is defi ned as the proprialization of Appellatives without the usage of formatives and with the usage of paradigmatic, suffi xal formatives, and composition, that are accompanied by the loss of appellative meaning while gaining a single point of reference. This process of individualization, which ties together names and referents as well as includes the appropriate onomastic category, becomes an integral part of every act of nomination. When grouping hydronyms of this subcategory, one can distinguish two types: one as a result of pure onymisation (from nouns, adjectives, numerals, participles) and the other as a result of extended onymisation processes. Hydronyms that come from nouns (including pluralia tantum) and arise from pure onymisation comprise of a collection of about 1,000 names for 2,394 referents (36%). Most of these names (76%) have their source in the substantives of topographic characteristics while the remaining 24% have a cultural source. The highest density of such names ap-pears in the upper-right bank of the Vistula River basin to San (especially above the Duna-jec), which is not surprising, since there the hydrographic network is very dense. Many of these names can equally be found on the left bank of the river between the rivers Przemsza and Pilica. A group of 549 potamonyms, which relate to 1,058 referents, come mostly from adjec-tives and in some cases, from participles and numerals. The adjective bases have mostly to-pographic characteristics (about 89%). The concentration of such names can be observed in the upper basin of the Vistula up to the Sola and Przemsza rivers as well as in the San basin.The second most frequent class after Hydronyms that result from pure onymisation are suffi xal derivatives. The group of 1,159 names for 1,508 referents are hydronyms with noun suffi xes. The bases have predominately a topographic meaning while around 11% share a cultural meaning. Next, the group of 230 names for 249 referents are hydronyms in which the suffi xes are typical for adjectives. The majority of bases have a topographic meaning while only 10% have a cultural meaning. For compound formations there are 739 names for 1,176 referents. Only 26% of these names were fi rst recorded between the 13th and 18th century. However, the most extensive increase of records occurred in the 20th century (about 60%). The majority of compound hydronym bases have a topographic meaning, while 25% contain at least one part that in-dicates cultural meaning. 307Potamonyms that have been paradigmatically derived from nouns and verbs are only a marginal type within hydronymy. There have only been 47 names for 60 referents record-ed. Another insignifi cant type is derivatives from prepositional phrases which is typical for microtoponymy (recorded 107 potamonyms for 114 referents). In each of the three productive ways of creating hydronyms, one can differentiate pre-dominant subtypes. The fi rst subtype contains names that are products of pure onymisation (semantic derivation) of feminine nouns ending in -a (36%). The second subtype are suf-fi xal derivatives potamonyms with suffi x -ka (31%) and the last one are compounds of ad-jectives and nouns (76%). Feminine hydronyms that contain one or two components make up more than half of the entire class (51%). Meanwhile, masculine hydronyms are a slightly smaller group (37%) and only 4% are neutral hydronyms. A relatively high percentage of hydronyms come in plural form (around 6%). The presentation of potamonyms of different types of name-forming also includes more than 200 names that contain other Slavic (East Slavic, Czech and Slovak) phonetic and lexical features. An analysis of the appellative-derived names of the rivers demonstrated that the most common method of forming potamonyms is the pure onymisation (50.6%). The second and third most common processes respectively are the suffi xal derivation (27%) and composi-tion processes (20.4%). Compared to the previous processes, paradigmatic derivation is in-signifi cant (0.7%). The common names rooted in the foundations of hydronyms are a part of a chrono-logically diverse and systemically heterogeneous appellative lexis. Appellatives that are congealed in potamonymy are for the most part native words documented in dictionar-ies, ranging across different time periods, and coming from different registers of Polish lan-guage. A small part belongs to the archaic vocabulary Indo-European and Proto-Slavic. Hydronymic vocabulary is based on the lexis connecting with topography, characteristics of aquatic objects, features of surrounding area as well as fl ora and fauna. To a lesser de-gree, hydronymic vocabulary is also based on appellatives relating to material and spiri-tual culture. Chronologically, the name Vistula is the fi rst hydronym to be recorded. In the 11th cen-tury, there are 6 archaic names. In the 12th century, there are 12 new hydronyms that, in ad-dition to the group representing the archaic names, there are three sets being actively used in the following centuries (these are names that come from nouns and adjectives that have emerged as a result of suffi xal and semantic derivation). Only 36% of the names are docu-mented from before the end of the 18th century. Meanwhile, 19% of the names have been re-corded from the 19th century and 45% from the 20th century. However, this high percentage of names recorded in the 20th century only indicates the limited material as well as a lack of documenting smaller streams.There is a weaker and relatively less stable level of archiving of hydronyms (except for macrohydronyms) in relation to oiconyms. The records attest to the existence of large amount of polionymy in hydronyms, which manifests itself in the presence of lexical and morphological variants. Presented and outlined in this work is the transformation of hydro-nyms: univerbation, differentiation, replacement of suffi xes, changes of gender, paradigma, order of elements, changes from the singularity to the plurality of words and vice versa and other mutations. Typical for appellative-derived hydronymy are bi-directional transforma-tions between single- and multi-component hydronyms. With regards to suffi xal variance, 308typical is the expansion of the suffi x -ka (including extensions). Name changes in hydrony-my are proof of continuous verifi cation of name forms by the system in reaction to an ono-mastic context and the change in the hierarchy of local components. This summary description of appellative-derived names has not exhausted the compre-hensive analysis of the potamonymic system in the Vistula basin. Research on onymic-de-rived names of rivers within a geographic distribution of different naming types (which will be continued) will present a larger picture of the names in the Vistula basin. Translated by David KwasniewskiISBN 978-83-62275-67-0URSZULA BIJAK NAZWY WODNE DORZECZA WISYNAZWY WODNE DORZECZA WISY POTAMONIMY ODAPELATYWNEURSZULA BIJAKPOLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT J E ZYKA POLSK IEGOKRAKW 2013