Rasprave o nacionalnom identitetu Bonjaka. Zbornik radova

  • View
    262

  • Download
    5

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

Text of Rasprave o nacionalnom identitetu Bonjaka. Zbornik radova

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU

    BONJAKAZBORNIK RADOVA

  • POSEBNA IZDANJAKnjiga 5

    Izdava: Institut za istoriju, Sarajevo

    Za izdavaa:Dr. Husnija Kamberovi

    Glavni i odgovorni urednik:Dr. Husnija Kamberovi

    CIP Katalogizacija u publikaciji Nacionalna i univerzitetska bibliotekaBosne i Hercegovine, Sarajevo

    323.1(497.6=163.4*3) (082)

    RASPRAVE o nacionalnom identitetu Bonjaka :zbornik radova. - Sarajevo : Institut zaistoriju, 2009. - 297 str. ; 24 cm. - (Posebnaizdanja / Institut za istoriju ; knj. 5)

    Biljeke o autorima priloga: str. 297. -Bibliografija i biljeke uz tekst

    ISBN 978-9958-649-02-8

    COBISS.BH-ID 17420038

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU

    BONJAKA

    ZBORNIK RADOVA

    INSTITUT ZA ISTORIJU U SARAJEVU

    Sarajevo, 2009.

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA 5

    SADRAJ

    PREDGOVOR (Husnija Kamberovi) ................................................................. 7

    Husnija Kamberovi, RazlOzI za ODRaVaNjE SKuPa NaCIONalNI IDENtItEt BONjaKa 1945-2008 ........................ 9

    Hannes Grandits, aMBIValENtNOStI u SOCIjalIStIKOj NaCIONalNOj POlItICI BOSNE I HERCEGOVINE u KaSNIM 1960-IM I u 1970-IM: PRESPEKtIVE ODOzGO I ODOzDO ................................................. 15

    Ivo Goldstein, juGOSlaVIja u EzDESEtIM GODINaMa 20. StOljEa DIlEME I RIjEENja (S POSEBNIM OBzIROM Na HRVatSKu) ......................................................................................... 39

    Husnija Kamberovi, BONjaCI 1968: POlItIKI KONtEKSt PRIzNaNja NaCIONalNOG IDENtItEta .................................... 59

    air Filandra, CRNOGORSKI BONjaCI I RENOMINaCIja NaCIjE ......................................................................................................... 83

    Iva lui, StaVOVI CENtRalNOG KOMItEta SaVEza KOMuNISta juGOSlaVIjE O NaCIONalNOM IDENtItEtu BOSaNSKIH MuSlIMaNa/BONjaKa. Izmeu afirmacije, negacije i konfesionalne artikulacije .................................97

    Xavier Bougarel, OD MuSlIMaNa DO BONjaKa: PItaNjE NaCIONalNOG IMENa BOSaNSKIH MuSlIMaNa .................. 117

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA6

    admir Mulaosmanovi, NaCIONalNI IDENtItEt u KONtEKStu IzRaENOG REGIONalNOG IDENtItEta I POlItIKIH POtRESa u BIHaKOj KRajINI ....................................................... 137

    Denita Sara, NEuSPjEH SEKulaRIzaCIjE I jaaNjE RElIGIjSKOG IDENtItEta POEtKOM 1980-IH GODINa u BOSNI I HERCEGOVINI ....................................................................... 153

    Sabina Veladi, HOMOGENIzaCIja BONjaKa KROz PREPOROD 1990. .......................................................................................185

    Dino abazovi, BOSaNSKOHERCEGOVaKI MuSlIMaNI Na POEtKu NOVOG MIlENIja: SOCIOlOKI POGlEDI ............. 219

    SEDaMNaESta I DVaDESEta SjEDNICa CKSKBiH I DISKuSIjE O NaCIONalNOM PItaNju (priredio Husnija Kamberovi) ............. 241

    Biljeke o autorima priloga........................................................................... 297

    Sadraj

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA 7

    PREDGOVOR

    teme o identitetima su u posljednje vrijeme postale vrlo popularne u na-uci. Institut za istoriju je 16. maja 2008. u Sarajevu organizirao meunarodnu konferenciju o temi Nacionalni identitet Bonjaka 1945-2008, na kojoj su uestvovali naunici iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Slovenije, austrije i Francuske. Povod organiziranja nije popularnost teme nego potreba da se o afirmaciji nacionalnog identiteta Bonjaka razgovara na nauno utemeljen nain. u ovom zborniku objavljujemo vei dio saopenja sa te konferencije, s obzirom da jedan dio uesnika nije svoja saopenja pripremio za tampu.

    jasno nam je da e i nakon ovoga zbornika radova brojna pitanja ostati ne-rijeena i kontroverzna. Mi smo nastojali na neka pitanja ponuditi odgovore, a neka samo naeti i potaknuti dalja istraivanja. Svjesni smo i injenice da o nekim odgovorima koje smo mi ponudili mogu uslijediti diskusije, u kojima smo spremni dalje uestvovati.

    elimo se zahvaliti svima koji su pomogli odravanje ove konferencije i objavljivanje zbornika. Prije svega zahvaljujemo se Federalnom ministar-stvu obrazovanja i nauke Bosne i Hercegovine, koje je finansijski podralo odravanje konferencije, te Kantonalnom ministarstvu obrazovanja i nauke u Sarajevu, jer je odobravajui finansiranje projekta pod naslovom Nacionalni identitet Bonjaka 1945. 2008. pomoglo da se obavi dio istraivanja prezen-tiranih na ovoj konferenciji i u ovom zborniku. Naglaavamo i da vei dio ovih saopenja predstavljaju dio znanstvenog projekta New and ambiguous Nation-Building in South-Eastern Europe koji je zajedno koordiniran od Osteuropa-Instituta Fu-Berlina i Odsjeka za jugoistonoeuropsku istoriju univerziteta u Grazu, a u kojem uestvuju naunici iz austrije, Njemake, Bosne i Hercegovine, Makedonije, Crne Gore, Srbije i Moldavije. zbog toga izraavamo zahvalnost i austrian Science Fund, uz iju je pomo obavljena lektura tekstova u ovom zborniku.

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA8

    takoer se zahvaljujemo Bonjakom institutu u Sarajevu, Fondacija adila zulfikarpaia i njegovoj direktorici amini Rizvanbegovi, koji su nam omoguili da konferenciju odrimo u predivnom ambijentu.

    Osim toga, vei dio kolektiva Instituta za istoriju u Sarajevu je na razli-ite naine pomogao kako u odravanju konferencije tako i u nastanku ovoga zbornika, te zasluuju svaku pohvalu.

    Husnija Kamberovi

    Husnija Kamberovi Predgovor

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA 9

    Husnija Kamberovi

    Razlozi za odravanje skupaNacionalni identitet Bonjaka 1945-2008

    Postoje najmanje dva razloga za odravanje ovoga skupa:Prvo, ve je postalo tradicija da Institut organizira skupove veeg ili ma-

    njeg znaaja o razliitim temama bosanskohercegovake ili balkanske histo-rije. Spomenut u samo skup odran od 18. do 20. novembra 1968. godine pod nazivom Istorijske pretpostavke republike Bosne i Hercegovine, to su ga zajedniki organizirali sa naim Institutom aNuBiH, Drutvo istoriara BiH, Katedra za istoriju Filozofskog fakulteta u Sarajevu, Katedra dravnog i meunarodnog prava Pravnog fakulteta, Katedra za politike nauke Fakul-teta politikih nauka, Skuptina SRBiH i CKSKBiH. Referati sa ovog skupa objavljeni su u br. 4 asopisa Prilozi Instituta za istoriju. Prema redakcijskoj informaciji, na ovom je skupu sudjelovalo oko 80 historiara i vie predstav-nika politikog i kulturnog ivota, ali su objavljeni referati 30 historiara, te veoma korisna diskusija.

    Ovaj skup se odravao u vrijeme aktivne promocije muslimanskog naci-onalnog identiteta. Na skupu su o tome posebno vrijedne referate podnijeli akademik Vasa ubrilovi (Istorijski osnovi republike Bosne i Hercegovine) i profesor avdo Sueska (Neke specifinosti istorije Bosne pod turcima). tada je Vasa ubrilovi, zastupajui tezu o historijskom razvoju muslimanskog nacionalnog identiteta, zapisao i slijedee: Oseanje bosanskih muslimana da su neto posebno u muslimansko-islamskoj zajednici u turskom carstvu (...) izrastalo je iz njihovog uvjerenja da su po svom poreklu, po svom jezi-ku, nainu ivota vezani za Bosnu, i da su neto drugo, razliiti ne samo od pravih Osmanlija ve i od drugih islamskih naroda u turskom carstvu (Pri-

  • RASPRAVE O NACIONALNOM IDENTITETU BONJAKA10

    lozi, 1968, str. 27). avdo Sueska je razvijao tezu o postepenom izgraiva-nju zasebnog muslimanskog drutva u Bosni i Hercegovini u doba osmanske vladavine. Bosansko muslimansko drutvo se oformilo kao specifian vid osmanskog drutva, koje je u jednu cjelinu povezivala zajednika vjera islam i zajednika privrenost osmanskoj muslimanskoj dravi ijim su posredstvom Bosanci postali Muslimani i na taj nain tijesno povezali svoju sudbinu sa tom dravom. Posredstvom jedinstvene vjere islama muslimansko drutvo u Bosni usvojilo je jedinstvenu politiku ideologiju i predstavljalo jedinstven kulturni krug. Na toj osnovi ono se formiralo kao posebna etnika zajednica i razvijalo kao poseban narod sa posebnim interesima i stremljenjima. za razliku od nemuslimanskog stanovnitva, koje se veinom nalazilo u zavisnom odnosu i potinjenom politikom poloaju, muslimansko drutvo se djelilo u vie stale-a: spahije, svetenstvo (ulema), graanski slojevi i zavisni muslimanski seljaci (raja) (Prilozi, 1968, str. 49). Na slian nain je Sueska govorio i na Petom kongresu istoriara jugoslavije, koji je odran u Ohridu poetkom septembra 1969. uz sudjelovanje blizu 1000 naunika, odnosno delegata i gostiju.(M. Imamovi, 2008, str. 59-62)

    list Borba je tada posebno istaknuo diskusiju Nedima Filipovia o ra-zvoju posebnosti naroda Bosne i Hercegovine, te potom zakljuio kako je stav naunika da je neophodan ravnopravan tretman svih naroda u BiH (Srba, Hrvata i Muslimana), te da bez te ravnopravnosti nije mogu razvoj njihove domovine Bosne i Hercegovine. (Borba, 20.XI.1968, str. 5). Filipovi, pak, u svojoj diskusiji prati transformaciju muslimanske zajednice od umme (fatali-stiko-religiozna predstava o muslimanskoj zajednici kao boijem odreenju, Prilozi, 1968, str. 565) do osjeanja pripadnosti modernoj naciji, za ta Fili-povi kao glavne aktere navodi socijalistiku revoluciju i socijalizam (socijali-stika revolucija i borba za izgradnju socijalizma, sa svim humanistikim im-plikacijama tog procesa, stvorili (su) visoku politiku, drutvenu, ekonomsku, idejnu, humanu i nauno spoznajnu efervescencu (?) na ijim se ogromnim temperaturama topio i nestajao vjekovni oklop feudalne muslimanske fikcije umme. Mi smo svjedoci tog procesa kod muslimana u Bosni. to je jedan pro-ces dezalijenacije koji ima svoje veoma brojne komponente, meu kojima se naroito istie civilizacijsko-kulturna i psiho-socijalna komponenta, (Prilozi 1968, str. 565).

    Husnija Kamberovi

  • RASPRAVE