Kszta‚towanie kolekcji e-zasob³w

  • View
    216

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Kszta‚towanie kolekcji e-zasob³w

  • Ksztatowaniekolekcji

    e-zasobw

    874 Techno by By Patrick Hoesly Flickr. com (CC BY)

  • WYTYCZNE DLA BIBLIOTEK

    2012

    Ksztatowaniekolekcji

    e-zasobw

    International Federation of Library Associations and Institutions

  • Autorzy: Sharon Johnson, Ole Gunnar Evensen, Julia Gelfand, Glenda Lammers, Lynn Sipe iNadia Zilper

    Redakcja: czonkowie IFLA Acquisition and Collection Development Committee, wtym: Jrme Fronty, Joseph Hafner, Judy Mansfield, Ann Okerson iRegine Schmolling.

    Tumaczenie: Radosawa Dziubecka, Maciej Dziubecki, Matylda Filas, Dominika Paleczna, Zuza Wiorogrska

    Redakcja przekadu: Matylda Filas

    Opracowanie graficzne: Ewa Rozkosz

    Ostatnia aktualizacja oryginalnego dokumentu: sierpie 2012

    Wersja polska stan na: listopad 2012

    ISBN 978-83-924821-4-7

    Tekst oryginalnego dokumentu: http://www.ifla.org/publications/key-issues-for-e-resource-collection-development-a-guide-for-lib-raries

    Publikacja dostpna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

    Wolno: kopiowa, rozpowszechnia, odtwarza iwykonywa

    utwr; tworzy utwory zalene; uytkowa utwr wsposb komercyjny

    Pod warunkiem: utwr naley oznaczy danymi autora oryginalnej publikacji

    oraz informacj oautorach przekadu

    http://www.ifla.org/publications/key-issues-for-e-resource-collection-development-a-guide-for-librarieshttp://www.ifla.org/publications/key-issues-for-e-resource-collection-development-a-guide-for-librarieshttp://www.ifla.org/publications/key-issues-for-e-resource-collection-development-a-guide-for-librarieshttp://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcodehttp://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode

  • Spis treci

    Wstp....................................................................................................................1Cel.........................................................................................................................2Historia................................................................................................................ 2Zakres...................................................................................................................3Autorzy.................................................................................................................31.0. Polityka ksztatowania E-zasobw.............................................................4 2.0. Dobr iocena zasobw elektronicznych....................................8 2.1. Zawarto........................................................................................9 2.2. Wymagania techniczne................................................................10 2.3. Funkcjonalno iniezawodno.................................................12 2.4. Wsparcie dostawcw....................................................................15 2.5. Dostawa..........................................................................................173.0. Udzielanie licencji na korzystanie zzasobw elektronicznych..............1 3.1. Dostp............................................................................................21 3.2. Uytkowanie elektronicznych rde informacji.....................23 3.3. Obsuga serwisowa dostawcy iwsparcie techniczne...............25 3.4. Elastyczno iusprawnienia.......................................................27 3.5. Kwestie prawne............................................................................284.0. Ocena e-zasobw iodnawianie licencji..................................................30 4.1. Przegld statystyk wykorzystania e-zasobw...........................30 4.2. Kolejne odnowienia licencji........................................................32Definicje podstawowych poj........................................................................33rda.................................................................................................................45

  • Wstp

    1

    Wstp

    Przedstawione Wytyczne skupiaj si gwnie na sprawach dotyczcych bibliotek akademickich inaukowych, niemniej mog okaza si wartociowe dla wszystkich typw bibliotek. Termin zasoby elektroniczne dotyczy tych obiektw, ktre wymagaj dostpu komputera, czy to komputera osobistego, stacji bazowej (komputera typu mainframe), czy przenonego urz-dzenia mobilnego. Mona znich korzysta zdalnie przez internet lub lokalnie. Najczciej spotykane typy e-zasobw to: e-ksiki e-czasopisma penotekstowe (agregowane) bazy danych bazy abstraktowe iindeksowe bazy wydawnictw informacyjnych (biografie, sowniki, spisy

    osobowe, encyklopedie itp.) bazy danych liczbowych istatystycznych e-grafiki zasoby audio-video wformacie cyfrowym

    Przedstawione Wytyczne skupiaj si wycznie na e-zasobach, czy to pozyskanych przez kupno, licencjonowanych czy dostpnych bezpatnie wsieci, powstaych pierwotnie wpostaci elektronicznej (ang. born digital) czy multimedialnych (np. CD-ROM doczony do ksiki drukowanej). W procesach selekcji igromadzenia e-za-sobw pojawia si wiele wyzwa, nie wystpujcych wczeniej przy operowaniu tradycyjnymi zbiorami analogowymi. Wskazane jest wypracowanie klarownej polityki iprzejrzystych procedur doboru izarzdzania tego typu zasobami wbibliotekach. Dziki nim pracownicy bd mieli jasno jak postpowa zkolekcjami e-zaso-bw, by byy rozwijane znaleyt starannoci, zuwzgldnieniem

  • 2

    Ksztatowanie kolekcji e-zasobw

    kosztw, moliwoci technicznych, licencjonowania, warunkw dostpu inalenych zabezpiecze oraz ogranicze.

    CelCelem Wytycznych jest pomoc wksztatowaniu wiadomoci

    okluczowych zagadnieniach, jakie kada biblioteka bdzie musiaa rozway rozwijajc swoje e-portfolio. Intencj autorw nie byo wyczerpanie szerokiego spektrum tematw dotyczcych e-zasobw, ale dostarczenie solidnych podstaw aktualnej wiedzy.

    Zagadnienia dotyczce e-zasobw ewoluuj, wic wytyczne ich dotyczce musz by na bieco aktualizowane. Dlatego nowe wersje Wytycznych bd zastpowa pierwsz edycj wmiar potrzeb na IFLANet. O wprowadzeniu aktualizacji bdzie decydo-wa Stay Komitet Sekcji IFLA ds. Gromadzenia iKsztatowania Zbiorw (ang. Standing Committee of the IFLA Acquisition and Collection Development Section). Niniejszy dokument przedstawia najlepsze praktyki stosowane w chwili powstawania dokumentu.

    HistoriaSekcja IFLA ds. Gromadzenia iKsztatowania Zbiorw

    powstaa w1996 roku zprzeksztacenia nazwy Sekcji ds. Gromadzenia iWymiany (ang. Acquisition and Exchanges Section) po Kongresie IFLA 1995 wIstambule. Utworzenie dokumentu ujmujcego problematyk e-zasobw wbibliotekach uznano za potrzebne na spotkaniu staych komitetw sekcji IFLA (ang. Standing Committees) wBolonii, wlutym 2005 roku. Planowano wtedy publikacj podrcznika. W wyniku dalszych dyskusji zdecy-dowano jednak outworzeniu, bardziej nastawionych na praktyk, wytycznych dla bibliotekarzy iadministratorw. Przedstawiona wersja Wytycznych powstaa wwyniku serii spotka oraz prezentacji zostatnich lat.

  • Wstp

    3

    ZakresNiniejszy dokument jest przeznaczony dla bibliotek na caym

    wiecie, bez wzgldu na ich dowiadczenie wpracy ze-zasobami icharakter (biblioteki akademickie, publiczne, czy innego typu).

    Zawarto zostaa ujta wcztery gwne dziay. Kady znich skupia si na jednym zkluczowych zagadnie postpowania ze-zasobami wbibliotekach: ksztatowanie kolekcji, dobr iocena, udzielanie licencji iprzeduanie umw. Na kocu umieszczono dodatki wpostaci sownika terminw, listy rde oraz krtkiego sowniczka angielsko-polskiego.

    Nie ujto zagadnie zarzdzania pozyskiwaniem, dostarczaniem idostpem do e-zasobw, atake ich promocji, czytnikw, szkole czy wsparcia uytkownikw. Nastpn inicjatyw Staego Komitetu Sekcji ds. Gromadzenia iKsztatowania Zbiorw bdzie sprawdze-nie moliwoci ujcia tych aspektw wosobnej publikacji. Wytyczne nie podejmuj rwnie tematu doboru materiaw przeznaczonych do digitalizacji.

    AutorzyAutorami niniejszych Wytycznych s: Ole Gunnar Evensen,

    Julia Gelfand, Sharon Johnson, Glenda Lammers, Lynn Sipe iNadia Zilper. Zawarto konsultowano zczonkami Sekcji IFLA ds. Gromadzenia iKsztatowania Zbiorw, wtym z: Jrmem Frontym, Josephem Hafnerem, Judy Mansfield, Ann Okerson, Regine Schmolling iinnymi czonkami Staego Komitetu tej Sekcji. Dzikujemy Sharon Johnson za redakcj ostatnich wersji pracy iprzygotowanie do publikacji. Dzikujemy Ann Okerson za opracowanie uwag Zarzdu IFLA oraz Regine Schmolling iJosephowi Hafnerowi za uwzgldnienie caoci komentarzy isugestii spoecznoci IFLA iich wczenie do ostatecznej wersji tego dokumentu.

  • 4

    Ksztatowanie kolekcji e-zasobw

    1.0. Polityka ksztatowania E-zasobw (do wewntrznego uytku przez pracownikw)

    Tradycyjne kryteria rozwoju kolekcji, takie jak: tematyka czy odbiorca mog by stosowane do wyboru wikszoci e-zasobw. Natomiast zarzdzanie zasobami wformacie elektronicznym jest bardziej zoone idobrze jest opracowa dodatkow strategi, ktra mogaby by zastosowana do zagadnie zwizanych ztym specyficznym formatem. Taka strategia nie powinna by odizolowana, ale wykorzystywana wpoczeniu ztradycyjn polityk rozwoju kolekcji.

    Polityka powinna dostarczy wytyczne pomagajce osobom dokonujcym wyboru czy bibliotekarzom odpowiedzialnym za gromadzenie zbiorw wokreleniu oczekiwa ipreferencji biblio-teki wstosunku do:

    Wymogw technicznych wtym midzy innymi:

    a) dostpnoci, np. dostp zdalny, dostp autonomiczny,b) uwierzytelniania, np. przez IP, filtry lub login/haso,c) kompatybilnoci iodpowiedniej pojemnoci sprztu

    ioprogramowania,d) przechowywania iutrzymywania, np. lokalne azewntrzne,e) platform uatwiajcych dostp do zasobw elektronicznych.

  • 1.0. Polityka ksztatowania E-zasobw

    5

    Funkcjonalnoci isolidnoci wtym midzy innymi:

    a) funkcjonalnoci wyszukiwania, np. zawanie, przeszukiwa-nie, historia wyszukiwa, transliteracja,

    b) eksportow