Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

  • View
    187

  • Download
    13

Embed Size (px)

Text of Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

  • 5/17/2018 Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

    1/16

    vnistva u Bosni,;.;0 s ome in d ig en cu sand althou gh thereio pu la tio n w a s s tillin to th e fo llow in g11 (k a ss ba ) i nh abi -a ch ia ns ); th e re ay ai le g ed s tr at a (mar -whole populat ione ya le t, b utis c on fi-o f B o sn ia , i.e ., th eesin all: from N o-r to Kon ji c, J aj ce ,

    l"EHIM nz , SPAHO(Sarajevo)

    are th ose co ncer-ated , in the w ay ofl tu ra l reaya . As fo reamountof thef i -e to place and de-al p ro p o rt io n . I ti s

    y the begin ning ofSancak, .By th etl y Mu slim th ere.om e M uslim , outa ge s w a s th ere anyswh ich cont ai nedS th em se lv es w er eyear in question,g ua rd ian s o f s ett-we re excl us iv e ly

    LIVNO U RANIM TURSKIM IZVORIMAPrilog za monografiju

    o un te r a d iffe re ntons ( the .t v~rf rTeS~e ' ~< '; retc )'.:~r'' . , u . . . J . , . N! _.;o r thcinhabi.t . a c , Kobas, e\;c",t ho s e i nh abn an tsl'au,

    Livno je stari srednjovjekovni grad, poznat jos od kraja IXstoljeca, Do god. 1463.bio je potcinjen kralju, a zatim su ga za-uzeli Turd. Medutim, Vladislav Hercegovic je odmah po padu Bo-sne uspio da ga oslobodi, pa se ,ios u maju 1466. sporninje kao go-spodar Livna. Ne zna se kada su ga Turd definitivno zauzeli. Budu-ci da se 1469. spominje Hum, kao grad livanjske zupe, u turskojvlasti, moglo je Livno pasti pod tursku vlast tada iii koju godinukasnije, Prvi put se sporninjc pod turskom vlascu tck 1485. godinc.'Po osvojenju od Turaka u . livanjskoj tvrdavi, kao is\'u~I.).icna krajini, uspostavljena je jaca posada koju su sacinjavalc uluie-dzije (placenici, dnevnicari), a cijelo avo podrucje bilo je pripoje-no kadiluku Neretva. Takvo stanje ostalo je do 1528. godine kadje Liyno pripojeno skradinskorn kadiluku. Sve do prve polov incXVI stoljeca Livno. ' ,;m~" ["',F 'l\:polozaio ., ije biL, pcscb-no razvijeno nav.! . oJ, .l prvc '... '(VI ;. !.l.a-l.lc,naglo"Fe P Jc i n .~ . . .arvijar'. 1 3 , il" " U ; ~ . , . 'iCl,;\sto z'tJcg toga ilk, je hila sjed iste sanc\zakbego'\!a' ," 'r!".q~og spndiaka (.'~''1ovani537, godine), iako je z,;;' 'disl~ t :sa\J.Jiaka bilo u Kiisu.Do sada je u nauci hi.' POZIW opis gracia,."]riotia samo iz putopisa Evli.((" Celeb: ie 2 ) .'; .shn krajevima sredinom :'. 'VIl'tc ~.1i.'~:aio:,t~,.,.")

    Hazir: S:xblu:cv:i JI:l.Qtiaf'~ldp'";;:1' 1~" , e ~ ' .j11:T.:i;} Bt,~;__ i'!";{~:\,,~ ~' 1ejjl::~}.I' ' h t - - : ) : j _ , " . : 1 1 , . . \ " " ft na~liHLI.. kn]. 1.0, t,1,--'ajev" ~)1; St'.'E,,; ", i defter ;-;a Gm .n.

    'd';a,k i ! , f.,0dine. Is;: ."iediy' .c',";. 1 \ 1 , Cevrl:

    " l''l l:J Jr 'i N o (j' cC!n ta lnom:()

  • 5/17/2018 Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

    2/16

    14 8 F. Spaho Livno u ranim turskim izvorlma, prtlog za ...o gradovima. Medutim, niko se do sada nije koristio podacima izturskih popisnih deftera koji su najraniji inajsadrzaniji izvori, akoji se nalaze u nekim turskim arhivima u Istanbulu iAnkari.

    Ti defteri su slijedeci:._ sumami popis bosanskog sandzaka iz 1485, godine"- opsirni popis bosanskog sandzaka iz 1489, godine'- sumarni popis bosanskog sandzaka iz 1516. godine"- opsirni popis bosanskog sandzaka iz IS28-30. godine"- opsirni popis kliskog sandzaka iz 1550, godine?opsirni popis kliskog sandzaka iz 1574. godine''- opsirni popis kliskog sandzaka iz 1604. godine".Kako je ranije istaknuto, grad Livno se prvi put u turskim

    iZ,vorim.a spo,minje 1~85. godine. Prema sumarnom popisu iz te go-dine, LI:vno je tada imalo svega 37 domacinstava (kuca), kao i26stanovnika bez stalnog boravka (haymanet." Svaka je kuca placa-la p . o jednu filu:iju p o v,laskom o~~caju: sto ukupno iznosi 1667akci. Iz toga proizlazi da je stanovrnstvo irnalo status vlaha (stoca-ra), i to kako zbog svoje izrazito stocarske privrede, tako i zboztoga. sto se livanjsko podrucje nalazilo na samoj granici premaMlecirna,Godi~e 1489. ,broj stanovnika Livna .ie, u svjetlu defterskihI?odatak.~, blO. smanjen; tada ukupno ima 24 kuce (od cega su dvi-Je udovicke) r svega 6 stanovnika bez stalnog boravka. Status sta-~o~nika ~e osta~ nc:I?romijenjen, oni su idalje vlasi-stocari i pla-caju po .Jednu .fIluflJu po svakoj kuci. Koji su mogli biti razlozisma_nJenJ~ broja stanovnika? Da li to proizilazi iz karaktera ovogpopl.s_a, tj. da s,ve .stanovniSt::o nije bilo zapisano, ilije doslo dofaktickog srnanjenja stanovrnstva, tesko je utvrditi. Poznati su na-ime: slucaje~i v~a .5U. vla~i ponekad bj.ezali i preko gran ice, ukoli-ko im USIOVl zivljenja msu odgovarah. Ali, kako je Turcima bilostalo da to podrucje u krajini bude naseljeno, ito prvenstveno la-ko pokretnim nomadskim stanovnistvom, oni su novonaseljenim

    3. Istanbul. Basbakanlik arsivi, TDNo 18, totokopiie u Orijentalnom in-stitutu u Sarafevu by. 61 (u daljemcitit'anju sloraceno: CIS br. 61).4. Istanbul, Basbakanlik arsivi, TD

    No 24, fotokopije u Orljentalnorn in-stitutu br. 62 (dalje: OIS hr. 62).5. Istanbul, Basbakanhk arsivi, 'I'D

    No 56, fotoikopije u Orijentalnom in-stitutu br. 62 (dalje: ors br, 63).6. Istanbul, Basbakanlik arstvi, TD

    No 157. fotokrmiie u Orijentalnom

    institutu hr. 65 (dalje : OIS hr. 65\.7. Istanbul, Bashakanhk arslvi, TD

    No 284, fotokopije 'l.l Orijentalnominstitutu br, 212 (dalje:OIS hr. 212).8. Istfllnbul, Basbakanhk arsivi, Tn

    No 533, fotdkopije u Orijentalnommstlbutu br. 92 (dalje: OIS hr. 92).0. Ankara, 'I'apu ve Kadastro No475, fotokopije u Orijentalnom insti-tutu br. 211 (dalje: OIS br. 211).10. DIS hr. 61, fo 61).

    F. Spaho

    stanovnicihi se stanakon trpo svakoOna kasnij(kuce), 2je nazvanu podgranaziva spodrazumros, a tocrkva iji statusislam, jeti statusspadalosanskogakci. Livmoj granke nisudrzalo shiju. Njilasti, kaljavanjeMgadajustanovnicnaseljaredom,su vee(dzamijekim stamusHmastatusuOnan-beg,na dvor

    11. Uski sandzLiivnu naSamo Liv8vaka kuito na dtoga, akone je osne svaka

  • 5/17/2018 Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

    3/16

    ~ima, prilog za. . .

    istio podacima izidrzaniji izvori, aulu i Ankari. .

    f85. godine>~9.godine'516. godlne-i28-30. godine"godine?godine". godine",'vi put u turskim1popisu iz te go-(kuca), kao i 26ka je kuca placa-upno iznosi 1667atus vlaha (stoca-rede, tako izbozj granici prernasvjetlu defterskih!(od cega su dvi-ravka.Status sui-/lasi-stocari ipla-mogli biti razloziiz karaktera ovog), ili je doslo doti. Poznati SU, na-co granice, ukoli-je Turcima biloo prvenstveno la-1novonaseljenim

    (dalje: OIS br. 65).~bakanl!k arsivl, TDije 'u Orijentalnom(dalje: OIS hr. 212).

    sbakanhk arsivi, Tnije u Orijentalnom(dalje: CIS hr. 92)..pu ve Kadastro No[ Orijentalnorn itisti-lje: OIS br. 211)., fo 61).

    F. Spaho Livno u ranim turskim izvorima, prilog za . . . 14 9stanovnicima Livna davali odredene povlastice. Tako su oni kojibi se stalno nastanili tri godine bili oslobodeni placanja poreza, anakon tri godine su placali kao i starosjedioci po jednu filurijupo svakoj kuci.'!Ovakve tendencije su imale odredene rezultate, pa 27 godi-na kasnije, tj. 1516. godine Livno ima 63 krscanska domacinstva(kuce); 2 muslimanska i5 mudzereda.P Po svom statusu, naseljeje nazvano varos, sto znaci da je to staro srednjovjekovno nasel [eu podgradu utvrde. Premda se ono u ranija dva popisa (1485, 1489)naziva sintagmom samo mjesto Livno (bilj. 11), sigurno je da topodrazumijeva varas. Ovo je prvi spomen Livna pod nazivom va-ros, a to znaci urbano naselje (iako malo), u kojem je postojalacrkva itrg, kakav su Turd zatekli. Stanovnistvo je zadrzalo rani-ji status vlaha-stocara, ali se vee primjecuje pocetak prelaska naislam, jer se susrecu idva muslimana koji zadrzavaju, takoder, is-ti status vlaha filuridzija. Kako je vlasko stanovnistvo, uglavnom,spadalo u haske domene, tako [e ivaros Livno pripadala hasu bo-sanskog sandzakbega Mustafa-pase idonosila mu prihod od 3,685akci, Livno je 1516. godine .ios uvijek steca krajina, mjesto na sa-moj granici, u kojem jos 30 godina nakon turskog osvojenja prili-ke nisu bile stabilizovane, pa je razumljivo sto je stanovniStvo ZB-drzalo status vlaha-stocara, koji nisu bill vezani za zernlju ni spa-hiju, Njihovu imigraciju u granicne i stanovnistvom prorijedene ob-lasti, kako se zna, turska vlast je protezirala i usmjeravala nase-Ijavanje vlaha najvise iz svojih strategijskih razloga.PMedutim, izmedu 1516. i1528. godine U razvoju Livna se do-gadaju krupne promjene. Za tih 12 godina u mjestancetu ciji sestanovnici iskljucivo bave stocarstvom zacinje se embrion novognaselja orijentalno-islamskog tipa, sa razvijenom zanatskom priv-redom, a podizu se iprvi sakralni objekti. Godine 1528. u Livnusu vee bile formirane dvije mahale oko novopodignutih obiekata(dzamije imesdzida) koje su bile naseljene iskljucivo muslimans-kim stanovnistvom, Postojao [e itreci dZemat, nazvan takodermuslimanski, ali je u njemu zivio iizvjestan broj krscana.va postatusu bilo je to rajinsko stanovnistvo."Osnivac takvog Livna, buduce kasabe, moze se smatrati Si-nan-beg, 0 kojem nemamo nikakvih podataka izuzev da je bio causna dvoru, dakle, .imao je visok dvorski polozaj. Moze se pretposta-11. U opiSitrnorn defteru za bosan-ski sandzak iz 1489. godine 0 mjestuLirvnu nalezl se sljedeea zabiIjffikll:Sarno Livno. Spada u has mlr-I live:svaka kuca placa po jednu filuriju,i to na dan zVani Bur4evdan; ostmtoga. ako se neko tu naseli tri godi_ne je osloboden. a poslije tri godi-ne sVaka kuca plaia po jednu fHu-

    riju. mudieredi (inokosni) De plaClII-jn. DIS hr. 62, fo 62/39.12. OIS hr. 63, fo 63/1813. Adem' Handzic, 0 dru!itvenojstrukturi stanovnitva 11 Be sD t pll-cetkom xvn stoljeca. u ovom brotuPOF-a. .14. 01S br, 65, fo 651192-193.

  • 5/17/2018 Fehim Spaho - Livno u Ranim Turskim Izvorima

    4/16

    !lQ_,~.e F_._S_pa_h_O -L_l_v_n_o_u_r_a_nimurskim izvorirna, prflog za ...viti da je domaci covjek iz tih krajeva. koji je stekao odredeni po-lozaj dobio za to posjed