Click here to load reader

BEZPIECZEŃSTWO 15 LAT W NATO

  • View
    215

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of BEZPIECZEŃSTWO 15 LAT W NATO

  • Kwartalnik wydawany przezBiuro Bezpieczestwa Narodowego

    ISSN 1896-4923

    I 2014 / 29BEZPIECZESTWO NARODOWE

    15 LAT W NATO

    Akcesja Polski do NATO okiem historyka i uczestnika s. 4175

  • Bezpieczestwo Narodowe 2014 / I 41

    Akcesja Polski do NATO okiem historyka i uczestnika

    Robert Kupiecki

    Sukces zabiegw o czonkostwo Polski w NATO w 1999 r. by konsekwencj reform demokratycznych, przyzwolenia si politycznych legitymizowanego poparciem obywateli, a take ewolucji stanowiska Zachodu. Proces akcesyj-ny osadzony by w realiach zwizanych z pozimnowojennymi przemianami w Europie rodkowej i Wschodniej. Artyku omawia przebieg tego procesu w aspekcie kontekstu polityczno-spoecznego Polski oraz zewntrznych uwa-runkowa. W obu przypadkach wybr opcji atlantyckiej oraz decyzja NATO o otwarciu czonkostwa dla pastw demokratycznych z Europy rodkowej mog si wydawa oczywiste i bezalternatywne z dzisiejszej perspektywy. Droga Polski na Zachd i Zachodu (NATO) na Wschd bya jednak skompli-kowana. Efekt osignity w 1999 r. umacnia bezpieczestwo Polski i zapewnia jej instrument ksztatowania otoczenia midzynarodowego.

    Uzyskanie w 1999 r. czonkostwa w Sojuszu Pnocnoatlantyckim zmieni-o warunki realizacji polskiej polityki zagranicznej i bezpieczestwa. Polska uzyskaa wany instrument umacniajcy jej stabilno i poczucie przynale-noci do wiata zachodniego oraz ksztatujcy midzynarodowe otoczenie. Proces akcesyjny i pitnacie lat obecnoci w Sojuszu wpyno rwnie istot-nie na wewntrzne procesy suce bezpieczestwu RP. Ulego ono wzmoc-nieniu skutkiem odstraszajcej siy kolektywnego potencjau obronnego NATO, ktrego Polska staa si integraln czci. Potencjalny przeciwnik otrzyma jasny sygna nierozdzielnoci bezpieczestwa poszerzonego ob-szaru pnocnoatlantyckiego. Udzia w sojuszniczym procesie planowania obronnego wpyn na zwikszenie wydolnoci i efektywnoci stosownych procesw w Polsce. Przyczyni si on rwnie do realnego wzrostu polskie-go budetu obronnego. Skutkiem miaych decyzji politycznych otrzyma on sta kotwic w postaci ustawowego zapisu o przeznaczaniu corocznie na cele obronne 1,95 proc. PKB. Rwnoczenie nastpia wydatna poprawa wewntrznej struktury tego budetu blisko jedna trzecia jego wysokoci

  • 42 Bezpieczestwo Narodowe 2014 / I

    Robert Kupiecki

    jest obecnie przeznaczana na cele rozwojowe i modernizacj si zbrojnych. Takie rozwizania s dzi dobrym przykadem w NATO stojcym w obliczu wyranego spadku sojuszniczych wydatkw obronnych1. Umoliwiaj take Polsce realizacj ambitnego planu modernizacji si zbrojnych.

    Udzia Wojska Polskiego w midzynarodowych misjach stabilizacyjnych i operacjach pokojowych realizowanych pod auspicjami NATO znaczco wpyn na poziom wyposaenia i wyszkolenia polskich onierzy. Przyczyni si ponadto do bezprecedensowego wzmocnienia interoperacyjnoci z sia-mi innych pastw Sojuszu. W Iraku i Afganistanie Polska bya rwnie orga-nizatorem wsppracy operacyjnej z pastwami partnerskimi. W tym czasie, w duej mierze dziki czonkostwu w NATO, rozwiny si nowe zdolnoci i rodzaj si zbrojnych Wojska Specjalne. Ich dowdztwo osigno wa-nie, unikatow w skali Sojuszu, certyfi kacj do kierowania sojuszniczymi operacjami specjalnymi. Czonkostwo w NATO oznacza take fi nansowo korzystne rozwizania dla polskiej obronnoci2. Na forum Sojuszu Polska od pierwszych chwil czonkostwa opowiada si za prymatem kolektywnej obrony pord innych zada organizacji. Nie zamyka si jednak na udzia w misjach poza obszarem traktatowym. Polska jest rzecznikiem pogbio-nych konsultacji sojuszniczych w sprawach bezpieczestwa oraz kooperacji NATO z pastwami wschodniego ssiedztwa. Jest take liderem regionalnej wsppracy obronnej, zwaszcza w ramach Grupy Wyszehradzkiej. Ponadto wspiera dziaania wielonarodowe suce rozwojowi zdolnoci wojskowych, np. w dziedzinie obrony przeciwrakietowej, rozpoznania, czy cyberobrony. Wysokoci wasnego budetu obronnego i skal programu modernizacyj-nego Polska daje dobry przykad, jak sojusznicze dziaania dotyczce art. 5 Traktatu Waszyngtoskiego dopenia wysikiem narodowym, wpisanym w art. 3 Traktatu. Wsplnie z innymi sojusznikami wspiera dziaania na rzecz zwikszenia zdolnoci do wsppracy si NATO w 2013 r. gocia suce temu wiczenia Steadfast Jazz 2013. Wreszcie, Polska jest ordow-niczk bliskiej wsppracy obronnej NATO i Unii Europejskiej.

    Wysiek podjty dla uzyskania czonkostwa w NATO niewtpliwie sta-nowi po zmianie politycznej 1989 r. jeden z gwnych motyww polityki

    1 W latach 20082012 Polska odnotowaa najwyszy zagregowany wskanik wzrostu wydatkw obronnych spord wszystkich pastw NATO. Wynis on ponad 32 proc.2 Pokazuje to choby suma polskich wpat do budetu inwestycyjnego NATO (NSIP) wynoszca w latach 19992012 ok. 500 mln zotych zestawiona z wartoci sojuszniczych inwestycji w polsk infrastruktur wojskow, ktra bya w tym okresie dwukrotnie wysza.

  • Bezpieczestwo Narodowe 2014 / I 43

    Akcesja Polski do NATO okiem historyka i uczestnika

    bezpieczestwa RP. Legitymizowa go konsens spoeczny i gwnych si po-litycznych w istotnych dla Polakw sprawach polityki zagranicznej i bezpie-czestwa. Wspiera on reformy niezbdne dla modernizacji pastwa i pol-skiej obronnoci. Wreszcie, dla niemaej grupy wojskowych i dyplomatw wolnej Polski sta si dowiadczeniem generacyjnym i formacyjnym w su-bie pastwowej. Proces ten rozcign si na ca pierwsz dekad polskiej transformacji systemowej. Dzi moe si on wydawa bezalternatywny jako strategiczny wybr suwerennego pastwa, a z perspektywy NATO oczywi-sty, co do jego fi nau. W rzeczywistoci jednak przypomina dugi marsz pod gr, bez gwarancji sukcesu. Pitnacie lat po realizacji tego celu, warto spojrze na przebyt drog okiem historyka i uczestnika tego procesu3.

    Trudne pocztki

    W 1989 r. na gabinecie Tadeusza Mazowieckiego spocza odpowie-dzialno za okrelenie kierunkw polityki zagranicznej jako instrumentu konsolidacji polskich przemian. Miay one wzmocni na arenie midzy-narodowej tosamo wolnej Polski cicej ku wsplnocie pastw za-chodnich4. Musiay one prowadzi przez zoon transformacj politycz-

    3 Niniejszy tekst opiera si na moim eseju: Kierunek atlantycki w polskiej polityce zagranicznej po 1989 r., opublikowanym [w:] R. Kuniar (red.), Polska polityka bezpieczestwa 19892000, Warszawa 2001, s. 271327. Na potrzeby tej edycji zosta on wydatnie skrcony i uzupeniony. Przez ponad dekad od jego publikacji w obiegu naukowym nie pojawio si wiele nowych rde, istotnie posze-rzajcych wiedz o przedmiocie. Do istotniejszych, dostpnych polskiemu czytelnikowi, mona zali-czy: relacje ambasadorw Andrzeja Byrta, Jerzego Komiskiego i Ryszarda Stemplowskiego, zob.: Polski Przegld Dyplomatyczny, nr 3, maj-czerwiec 2009, s. 17102 oraz wspomnienie Henryka Szlajfera, Ku czonkostwu w NATO. Wybrane problemy i osobiste wspomnienia, Sprawy Midzynaro-dowe 2009, nr 3, s. 1328. Na uwag zasuguje praca przedwczenie zmarego Ronalda D. Asmusa (bdca tyle naukowym opracowaniem, co i zapisem dowiadcze amerykaskiego uczestnika wy-darze), NATO. Otwarcie drzwi, Warszawa 2002. Kilka wanych krajowych monografi i dotyczcych polskiej polityki zagranicznej nie wykracza we wspomnianej kwestii poza przywoany wyej materia rdowy: R. Kuniar, Droga do wolnoci. Polityka zagraniczna III Rzeczypospolitej, Warszawa 2008; R. Ziba, Polityka zagraniczna Polski w strefi e euroatlantyckiej, Warszawa 2013, s. 3958; M. Tabor, Polska w Organizacji Traktatu Pnocnoatlantyckiego [w:] S. Parzymies, I. Popiuk-Rysiska, Udzia Polski w organizacjach midzynarodowych, Warszawa 2012, s. 137172.4 R. Kuniar, Wszystkie drogi prowadz na Zachd, [w:] idem (red.), Krajobraz po transformacji. ro-dowisko midzynarodowe Polski lat dziewidziesitych, Warszawa 1992, s. 3660. Pierwsze owiad-czenia dot. polityki zagranicznej po zmianach w 1989 r. zdradzaj cigo z kierunkami zarysowa-nymi przed czerwcowymi wyborami: T. Olechowski, Polska dyplomacja w dobie przewartociowa, Rzeczpospolita, 4 maja 1989 r.

  • 44 Bezpieczestwo Narodowe 2014 / I

    Robert Kupiecki

    n i gospodarcz, uporzdkowanie stosunkw w najbliszym ssiedztwie i aktywn polityk regionaln. Nasze otwarcie na ca Europ nie ozna-cza odrzucenia dotychczasowych powiza i zobowiza mwi w swym expos sejmowym pierwszy premier III Rzeczypospolitej. Jeli dzi powta-rzamy, e nowy rzd bdzie respektowa zobowizania sojusznicze Polski, to () wypywa to z naszego rozumienia polskiej racji stanu i analizy sy-tuacji midzynarodowej. Kierunki polityki zagranicznej wskaza nowy szef dyplomacji Krzysztof Skubiszewski: poszanowanie zobowiza wobec Ukadu Warszawskiego, reforma Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej oraz otwarcie na Zachd5. Odrzuci on koncepcj ograniczajc z zaoe-nia swobod prowadzenia polityki, a zapytany o fi nlandyzacj jako drog rozwojow dla Polski, odpowiedzia: Unikajmy tego terminu (...) Polska odzyskuje niepodlego na swj sposb6. Minister akcentowa suwe-renno i niepodlego jako gwne zasady polityki zagranicznej Polski. Poszanowanie ukadw miao suy stabilnoci, a nie ograniczeniu prawa do wasnych decyzji politycznych7.

    W kwestiach bezpieczestwa przyjto zaoenie kontynuacji czonko-stwa w Ukadzie Warszawskim z poczuciem, e jego trwanie w dotychcza-sowym ksztacie nie bdzie moliwe. W padzierniku 1989 r. na spotkaniu szefw dyplomacji Ukadu Polska zadeklarowaa, e nie czuje si zagroo-na przez pastwa zachodnie. Poza rokowaniami w sprawie ograniczenia zbroje konwencjonalnych, uwaga Polski koncentrowaa si wwczas na Konferencji Bezpieczestwa i Wsppracy w Europie jako orodku kszta-towania przyszego systemu bezpieczestwa zbiorowego. NATO postrze-gano jako cz ssiedztwa, a nie gwaranta bezpieczestwa Polski. Analiza dostpnych dokumentw nie daje wiedzy, czy rozwaano ju wtedy roz-wizania zmieniajce polskie pooenie wobec tej organizacji. Minister K. Skubiszewski, wspominajc po kilku latach przeom 1989 r., jedno-znacznie stwierdza, e od samego pocztku nasza polityka zagraniczna zmierzaa do powizania Polski z Zachodem, w tym do wejcia do orga-

    5 Rzec

Search related