Click here to load reader

Bezpieczeństwo energetyczne w polityce bezpieczeństwa ... · PDF fileBezpieczeństwo energetyczne ... 2011/18, s. 19; R. Zięba, ... Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie,

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Bezpieczeństwo energetyczne w polityce bezpieczeństwa ... · PDF fileBezpieczeństwo...

PWSZ IPiA STUDIA LUBUSKIE

Tom XI Sulechw 2015

IZABELA MARIA JANKOWSKA Pastwowa Wysza Szkoa Zawodowa w Sulechowie

Bezpieczestwo energetyczne

w polityce bezpieczestwa pastwa

1. Wstp

W dobie wysokiego tempa rozwoju technologicznego, gospodarczego i spo-

ecznego stabilne i niezakcone dostawy energii s jednym z kluczowych kom-

ponentw decydujcych o suwerennoci ekonomicznej pastwa, jego pozycji

w stosunkach midzynarodowych1 oraz o jakoci ycia ludzkiego.

Donioso znaczenia surowcowo-energetycznego zaplecza gospodarki

wynika ze szczeglnej roli zasobw naturalnych we wspczesnym wiecie. Ma

to zwizek ze zjawiskiem wyczerpalnoci oraz brakiem moliwoci zrnico-

wania ich rozmieszczenia. Ponadto eksport rodzimych surowcw materiao-

wych stanowi skuteczny instrument presji politycznej i element oddziaywania

zarwno na polityk regionaln, jak i midzynarodow2.

Na przeomowy charakter tych problemw zwaszcza w obszarach Euro-

py rodkowo-Wschodniej oraz traktatowym Unii Europejskiej wskazuje fakt,

1 Rol czynnika energetycznego trafnie charakteryzuje Paul Lyons, zdaniem kt-

rego kady aspekt ludzkiego ycia transport, produkcja przemysowa, owietlenie

biurowe, komputery, sprzty kuchenne czy ogrzewanie wszystko w 100% oparte jest

na dostarczonej energii. Cyt. za: P.K. Lyons, Energy Policies of the European Union.

A Business Intelligence Report, London 1994, s. 1. 2 W literaturze przedmiotu sformuowania tego uywa P. Lyons, majc na myli

paliwa kopalne, rudy metali, mineray, surowce odnawialne oraz gleb i wod. Zob.

szerzej: P.K. Lyons, P.K. EU Energy Policies towards the 21st Century, Brussels 1998,

s. 49.

148 IZABELA MARIA JANKOWSKA

e problematyka dotyczca prowadzenia wiadomej polityki energetycznej po-

dejmowana jest w wielu publikacjach i przez specjalistw z wielu dziedzin na-

uki. Na wzrost rangi tych zagadnie wpywa take nasilenie szeregu zagroe

zwizanych z dynamicznymi procesami zachodzcymi w rosyjskim sektorze

paliwowo-energetycznym, napiciami i konfliktami w rejonie Zatoki Perskiej

oraz wzrastajcym zapotrzebowaniu Chin na rop i gaz. Jest to rwnie rezultat

zmian wzorcw produkcji i konsumpcji, zaostrzaniu przez Uni Europejsk re-

gulacji klimatycznych, ograniczonej zdolnoci wydobywczej ze z krajowych,

niskiej efektywnoci udziau energii ze rde odnawialnych, waha cen paliw

kopalnych, wysokiej energochonnoci gospodarki wiatowej, a take trudnoci

z dokonaniem prognozy oczekiwanego popytu na energi elektryczn3.

Celem niniejszego artykuu jest przyblienie znaczenia czynnika energe-

tycznego dla waciwego funkcjonowania i rozwoju kraju oraz moliwoci sku-

tecznego realizowania swych celw w polityce wiatowej. Tematyka opracowa-

nia sytuuje si te w obszarze analizy dokumentw ksztatujcych ad energe-

tyczny w Polsce oraz podstawowych problemw stojcych przed krajow poli-

tyk energetyczn. Z zakresu niniejszej analizy wyczone zostay rozwaania

dotyczce gwnych determinantw bezpieczestwa energetycznego innych

krajw. Zamierzonym byo zatem ograniczenie artykuu wycznie do teryto-

rium naszego kraju. Poza ramami rozwaa teoretycznych pozostaj w tej sytu-

acji rwnie kwestie bezpieczestwa dostarczania energii na poziomie Unii Eu-

ropejskiej4.

3 Strategia Bezpieczestwo Energetyczne i rodowisko. Perspektywa 2020, War-

szawa 2011, s. 3. 4 Niezalenie od powyszego zastrzeenia, warto wspomnie, e wrd najwa-

niejszych aktw prawnych regulujcych problematyk bezpieczestwa energetycznego

w Unii Europejskiej naley wymieni m.in.: Dyrektyw Parlamentu Europejskiego

i Rady 2012/27/UE z dnia 25 padziernika 2012 r. w sprawie efektywnoci energetycz-

nej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE

i 2006/32/WE (Dokument 32012L0027, Dz.U. L 315 z 14.11.2012); Rozporzdzenie

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 256/2014 z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie

zgaszania Komisji projektw inwestycyjnych dotyczcych infrastruktury energetycznej

w Unii Europejskiej, zastpujce rozporzdzenie Rady (UE, Euratom) nr 617/2010 oraz

uchylajce rozporzdzenie Rady (WE) nr 736/96 (Dokument 32014RO256; Dz.U. L 84

z 20.3.2014); Rozporzdzenie (WE) nr 680/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady

z dnia 20 czerwca 2007 r. ustanawiajce oglne zasady przyznawania pomocy finanso-

wej Wsplnoty w zakresie transeuropejskich sieci transportowych i energetycznych

(Dokument 32007R0680, Dz.U. L 162 z 22.06.2007); Rozporzdzenie Parlamentu Eu-

Bezpieczestwo energetyczne w polityce bezpieczestwa pastwa 149

2. Bezpieczestwo narodowe, a bezpieczestwo energetyczne

Bezpieczestwo narodowe to szczeglnie ceniono dobro, potrzeba egzysten-

cjalna oraz priorytetowy cel jednostek, grup spoecznych oraz wszystkich suwe-

rennych rzdw pastwowych na wiecie. Cao jego struktury w wymiarze

realnym obejmuje dwa wymiary: wewntrzny i zewntrzny. Ten pierwszy odno-

si si do zaspakajania potrzeb i interesw spoeczestwa danego kraju oraz

obejmuje ochron porzdku normatywnego, ycia i zdrowia obywateli oraz ma-

jtku narodowego przed bezprawnymi dziaaniami, a take skutkami klsk natu-

ralnych i awarii technicznych5. Drugi natomiast sprowadza si do polityczno-

militarnych gwarancji pozwalajcych unikn ewentualnego ataku zbrojnego

lub presji politycznej, gospodarczej, ekologicznej, kulturowej, energetycznej

lub innej6.

W literaturze przedmiotu mona spotka wiele definicji, rni si jednak

one midzy sob zakresem treciowym oraz poddaj rozmaitym interpretacjom.

Sytuacja komplikuje si jeszcze bardziej, gdy na problem bezpieczestwa naro-

dowego popatrzymy globalnie lub w duszej perspektywie czasu. Mnogo

i niejednoznaczno poj nie oznacza jednak braku wsplnej paszczyzny teo-

ropejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 padziernika 2011 w sprawie integral-

noci i przejrzystoci hurtowego rynku energii (Dokument 32011R1227, Dz.U. L 326

z 8.12.2011); Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca

2009 r. dotyczca wsplnych zasad rynku wewntrznego energii elektrycznej i uchyla-

jca dyrektyw 2003/54/WE (Dokument 32009L0072, Dz.U. L 211 z 14.08. 2009);

Rozporzdzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca

2009 r. w sprawie warunkw dostpu do sieci przesyowych gazu ziemnego i uchylaj-

ce rozporzdzenie (WE) nr 1775/2005 (Dokument 32009R0715, Dz.U. L 211

z 14.08.2009); Dyrektywa 2005/89/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia

18 stycznia 2006 r. dotyczca dziaa na rzecz zagwarantowania bezpieczestwa dostaw

energii elektrycznej i inwestycji infrastrukturalnych (Dokument 32005L0089, Dz.U. L

33 z 04.02.2006); Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia

23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego skadowania dwutlenku wgla oraz zmie-

niajca dyrektyw Rady 85/337/EWG, Euratom i dyrektyw Parlamentu Europejskiego

i Rady 200/60/WE, 2001/80/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporzdzenie (WE)

nr 1013/2006 (Dokument 32009L0031, Dz.U. L 140 z 05.06.2009). 5 Zestawienie elementw skadowych pojcia bezpieczestwo wewntrzne

przytoczone za: Strategia Bezpieczestwa Narodowego, Warszawa 2007, s. 15. 6 Dokadnie o tym pisze: W. Pokruszyski, Teoretyczne aspekty bezpieczestwa,

Jzefw 2010, s. 13.

150 IZABELA MARIA JANKOWSKA

retycznej. Wrd zdecydowanej wikszoci badaczy przewaa pogld, e jest to

zarwno stan niezagroonego spokoju, jak i cigy proces, ktrego istot jest

zapewnienie moliwoci przetrwania, rozwoju oraz swobody realizacji wa-

snych interesw w zmieniajcych si warunkach7.

W tradycyjnym ujciu bezpieczestwo narodowe byo przede wszystkim

utosamiane z moliwoci przeciwstawienia si agresji wojskowej. Tym sa-

mym to sia militarna bya kluczowym fundamentem narodowej polityki bez-

pieczestwa, a budowie potencjau obronnego podporzdkowano takie obszary,

jak: organiczne, nieorganiczne, odnawialne i nieodnawialne bogactwa przyrod-

nicze, uwarunkowania demograficzne oraz polityka naukowo-techniczna i in-

nowacyjna pastwa8.

Ten zbir przekona w sposb niezwykle trway zakorzeni si zarwno

w czasie trwania dwch wojen wiatowych w XX w., jak i pniej w okresie

bipolarnego adu midzynarodowego. Odzwierciedleniem tego stanu rzeczy by-

o powstanie dwch cakowicie odmiennych pod wzgldem politycznym i go-

spodarczym oraz rywalizujcych midzy sob stref wpyww, tzw. zachodniej

i wschodniej. Z uwagi na fakt, e oponenci byli zawsze gotowi do interwencji

militarnej, najwaniejsz rol odgrywa wycig zbroje i tzw. system rwnowa-

gi strachu, oparty na moliwoci wzajemnego zniszczenia9.

Po wyganiciu antagonizmu Wschd Zachd nastpia gboka rekon-

strukcja adu midzynarodowego. Upadek ZSRR, ograniczona hegemonia USA

oraz wzrost znaczenia takich potg regionalnych, jak Chiny, Indie, Brazylia czy

Turcja spowodowaa, e wiat stan przed nowymi wyzwaniami. Liczba do-

tychczasowych

Search related