of 25 /25
PSYCHOLOGIA ODŻYWIANIA Zachowania normatywne i patologiczne Dr Beata Ziółkowska Instytut Psychologii, UAM [email protected] „Jemy, aby żyć, nie żyjemy, aby jeść” Sokrates

2013 Psychologia odżywiania [tryb zgodności]psychologia.amu.edu.pl/wp-uploads/2013-Psychologia-odżywiania.pdf · PSYCHOLOGIA ODŻYWIANIA Zachowania normatywne i patologiczne Dr

  • Author
    ngothuy

  • View
    227

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of 2013 Psychologia odżywiania [tryb...

PSYCHOLOGIA ODYWIANIAZachowania normatywne i patologiczne

Dr Beata ZikowskaInstytut Psychologii, UAM

[email protected]

Jemy, aby y, nie yjemy, aby je

Sokrates

Gd contra apetyt

GD:

zesp emocji wzbudzanych przez reakcje

biochemiczne powstajce pod wpywem

potrzeb energetycznych;

APETYT:instynktowny mechanizm powodowany

indywidualnym stosunkiem

do smakowitoci danego pokarmu;

Dlaczego (nie) jemy?

Dowiadczanie okrelonych

nastrojw i emocji

Subiektywnie oceniana

smakowito pokarmu

Wzgldy towarzyskie, religijne, kulturowe

Zaburzenie jako forma adaptacji

rdo: za Albee, 1980

Zaburzenia odywiania diagnoza

Istnieje okrelone zaburzenie nawykw ywieniowych i/lub zachowania polegajcego na kontroli wagi ciaa;

Zaburzenie to powoduje od strony klinicznej znaczce nieprawidowoci w zakresie funkcjonowaniasomatycznego i/lub psychospoecznego;

Zaburzenie to nie jest schorzeniem wtrnym w stosunku do schorzenia medycznego o charakterze oglnym lub wzgldem jakiegokolwiek innego za zaburzenia psychiatrycznego.

Klasyfikacja zaburze odywiania i nieprawidowych zachowa jedzeniowych

ZABURZENIA ODYWIANIA

I NIEPRAWIDOWE ZACHOWANIA JEDZENIOWE

rdo: opracowanie Zikowska i Mroczkowska na podstawie DSM-IV, 1994.

specyficzne zaburzenia odywiania

niespecyficzne zaburzenia

odywiania

zaburzenia karmienia i jedzenia okresu

dziecistwa

nie uwzgldnione w klasyfikacji DSM-IV

zachowania jedzeniowe

anorexia nervosa

bulimia nervosa

kompulsywne objadanie si

pica

rumination

zesp jedzenia nocnego

orthorexia nervosa

bigorexia nervosa

wilczy apetyt na sodycze

anarchia jedzeniowa

ustne wydalanie

stress eating

Epidemiologia zaburze odywiania

Anorexia nervosa

1 2 %populacji

Bulimia nervosa

2 5% populacji

Otyo

40%-50% populacji

Utrzymywanie si objaww specyficznych zaburze odywiania

77% choruje od 1-15 lat

30% choruje od 1-5 lat

31% choruje od 6-10 lat

16% choruje od 11-15 lat

okoo 6% powanie chorujcych pacjentw

umiera

tylko 50% osb chorujcych dowiadcza

wyleczeniardo: ANAD, 2004

Czynniki ryzyka

dla zaburze odywiania

Zaburzenia

odywiania

yciew zachodnim

spoeczestwie

Historia rodzinna

Peeska

Cechy przedchorobowe

Adolescencja i wczesnadoroso

Dowiadczenia przedchorobowe

Adolescencja jako czas sensytywny

rdo: opracowanie B. Zikowska na podstawie Brzeziska, 2000.

KULTURA:

prasa, film, telewizja, Internet itp.

PSYCHE:

potrzeby psychiczne, samoocena, aspiracje,motywacja, emocje itp.

SOMA:

kondycja fizyczna, funkcjonowanie ukadw i narzdw, poziom energii itp.

POLIS:

relacje rodzinne, relacje w grupie rwieniczej, relacje

z nauczycielami itp.

Determinanty

zaburze odywiania

Czynniki

wyzwalajce

Czynniki

predysponujce

Czynniki

podtrzymujce

Trudnoci w osigniciu autonomii

Dysfunkcjonalne relacje rodzinne

Tendencje do perfekcjonizmu

Stresy zwizane z funkc. spoecznym

Urazowe dowiadczenia seksualne

Biologiczna podatno na zranienie

Poczucie sukcesu wynikajce

z kontroli

Poczucie wyjtkowoci i

oryginalnoci

Ograniczenie aktywnoci spoecznej

Zmiany w zajmowanej w rodzinie

pozycji

Zmiany somatyczne

Kulturowe normy zwizane z wygldem

Trudna sytuacja yciowa

Separacja, utraty, zmiana kontekstu

funkcjonowania

Okres dojrzewania

Inne, np. deficyt konstruktywnych

strategii zaradczych

Czynniki te s podobne do

wystpujcych w

anoreksji.

Nie bez

znaczenia dla

podtrzymywania bulimii s

te uczucia, jakie

towarzysz

rytuaom objadania si

Za: Slade,1988, Lacey, Coker, Birtchell 1986.

anorexia nervosa

bulimia nervosa

Trudnoci w utrzymywaniu relacji

rwieniczych,

Konflikty dotyczce roli seksualnej,

Konflikty rodzinne i

maeskie,

Dua potrzeba osigni

Czynniki te s

zblione do

wyzwalajcych

anoreksj, lecz

charakter ogranicze

dietetycznych

jest mniejszy

Kryteria diagnostyczne

anorexia nervosa

Utrata lub brak przybierania na wadze

w okresie wzrostu,

Silny lk przed przybraniem na wadze,

Zakcenie wizerunku wasnego ciaa,

Brak przynajmniej trzech kolejnych

miesiczek.

Mechanizm Anorexia nervosa

rdo: opracowanie B. Zikowska na podstawie Jablow, 1993.

euforia, poczucie wadzy i kontroli

poczucie wyszoci moralnej czemu sprzyja przestrzeganie surowych zobowiza

niepewno, lk wynikajcy z obawy przed utrata kontroli, niepewno: czy wytrwam w postanowieniach?...

pojawianie si coraz czciej i na duszy czas nastroju depresyjnego, obsesji, natrctw

Powikania anorexia nervosa

Trwae i nieodwracalne uszkodzenie wtroby

Trwae uszkodzenie funkcji wydzielniczej nerek

Trwae zmiany organiczne w OUN

Zrzeszotnienie koci (osteoporoza), w tym utrata zbw

Niepodno i inne dysfunkcje hormonalne

Zmtnienie rogwki

ysienie

Trway defekt metaboliczny - spowolnienie przemiany materii

Kryteria diagnostyczne

bulimia nervosa

Powtarzajce si przypadki objadania si,

Poczucie braku kontroli podczas objadania

si,

Uywanie rodkw przeczyszczajcych,

Wystpowanie co najmniej 2 razy

w tygodniu przez 3 miesice sesji objadania

si i zachowa kompensacyjnych,

Trwaa, przesadna troska o wag i wymiary

ciaa.

Mechanizm bulimia nervosa

Dieta

rdo: opracowanie Beata Zikowska na podstawie Platen, 2004.

Przybranie na wadze

Postanowienie o kontroli wagi

Wymiotowanie, treningi

Poczucie winy i lk

Poczucie winy Napad jedzenia

Gd,pustka

Powikania bulimia nervosa

Powikania wymiotw:

Zapalne obrzki linianek przyusznych

Przewleke zapalenie trzustki (obrzk)

Naderki w przeyku i odku

Naderki tylnej ciany garda

Chrypka, dzwonienie w uchu

Zapalenie dzise

Ubytki szkliwa, prchnica zbw

Ubytki naskrka na grzbietowej powierzchni doni

Powikania po rodkach przeczyszczajcych i diuretykw

Biegunki

Wahania masy ciaa przebiegajce z odwodnieniem

Kryteria diagnostyczne jedzenia kompulsywnego

Jedzenie zdecydowanie szybsze ni

normalne;

Objadanie si a do wywoania przykrych

objaww gastrycznych;

Pochanianie duej iloci pokarmw bez

fizycznego uczucia godu;

Jedzenie w samotnoci;

Po jedzeniu niezadowolenia z siebie,

nastrj depresyjny i/lub poczucie winy.

Kryteria diagnostyczne

niespecyficznych zaburze odywiania

Spenione s kryteria anorexia nervosa, ale chora regularnie miesiczkuje;

Spenione s kryteria anorexia nervosa poza ubytkiem masy ciaa;

Spenione s kryteria bulimia nervosa, ale napady gwatownego objadania si i zachowania kompensacyjne wystpuj rzadziej ni 2 razyw tygodniu lub trwaj krcej ni 3 miesice;

Pomimo normalnej masy ciaa dochodzi do zachowa kompensacyjnych pojawiajcych si po zjedzeniu maych iloci poywienia, due iloci pokarmw s regularnie ute i bez poykania wypluwane.

Nadwaga i otyo

Nadwaga i otyo to powane nastpstwo utraty kontroli nad procesem odywiania.

Nie kada nadwaga oznacza otyo, ale kada otyo oznacza nadwag!

W odrnieniu od otyoci charakteryzowanej w sensie ywieniowym, otyo psychoidalna zwizana jest

z kompulsywnym objadaniem si na skutek

przeywanych stanw emocjonalnych.

Temu ostatniemu najczciej towarzysz zaburzenia odywiania lub nieprawidowe zachowania jedzeniowe

Otyo

Zaburzenia mechanizmu samoregulacji

Przekonania i oczekiwania jednostki

Cechy osobowoci

Trudnoci w radzeniu sobie

z napiciem

rdo: opracowanie B. Zikowska na podst. Ogiska-Bulik, 2007.

Psychologiczne determinanty otyoci

Leczenia osb cierpicych na

zaburzenia odywiania wg APA

Stworzenie i utrzymanie zwizku (sojuszu) terapeutycznego

z pacjentem;

Koordynowanie leczenia i wsppraca z innymi specjalistami;

Ocena i monitorowanie zaburze odywiania si;

Ocena i monitorowanie stanu oglnego pacjenta;

Ocena i monitorowanie stanu psychicznego pacjenta

i jego bezpieczestwa;

Ocena sytuacji rodzinnej pacjenta i ewentualne zainicjowanie

terapii rodzinnej.

Wskazania do leczenia szpitalnego

Wyniszczenie organizmu;

Powikania somatyczne;

Obecno czynnikw dodatkowych;

Inne zaburzenia psychiczne;

Cikie uzalenienie od alkoholu

lub substancji psychoaktywnych

Zintegrowany model pracy

- wsparcie formalne

TERAPIAINDYWIDUALNA

KONSULTACJE DIETETYCZNE

POMOC MEDYCZNA

TERAPIAGRUPOWA

POMOC DLA RODZICW

I BLISKICH

Konsultacje dietetyczne

i psychoterapia cele

PSYCHOTERAPIAKONSULTACJE

DIETETYCZNE

eliminowanie problemw natury

psychicznej (osobowociowej)

praca z emocjami, mylami,

przekonaniami, zachowaniami

oraz dziaaniami zwizanymi

z odywianiem i mas

kontrola masy ciaa pacjentek

planowanie i monitorowanie diety

oraz sposobu odywiania si

edukacja w zakresie odywiania

oraz utrzymywania masy ciaa

READAPTACJA