Granica pomiędzy geniuszem i szaleństwem

  • View
    1.576

  • Download
    4

Embed Size (px)

Text of Granica pomiędzy geniuszem i szaleństwem

W tym szalestwie jest metoda

Micha KosakowskiInstytut Psychologii UAM

John Forbes Nash jr

Matematyk, ekonomista. Prowadzi badania nad teori gier. Laureat Nagrody Nobla.

Schizofernia paranoidalna przedwczenie wyczya go z kariery naukowej

Vincent Willem van Gogh

Najbardziej znany malarz post-impresjonistyczny, wywar ogromny wpyw na sztuk XX wieku.

Najprawdopodobniej popeni samobjstwo z uyciem broni palnej, umierajc w wieku 37 lat

Przez cae ycie cierpia na napady lkowe. Zdiagnozowano u niego dwubiegunowe zaburzenia afektywne, padaczk pata skroniowego (powizan z naduywaniem absyntu), udar soneczny i zatrucie rtci.

W tym szalestwie jest metoda

Czy szalecy rzeczywicie s geniuszami?

Czy dobrze jest by szalonym?

Gdzie ley granica?

Dzi nie mwimy ju o geniuszu, tylko o wybitnej twrczoci, zamiast szalestwa, posugujemy si terminem zaburzenia psychiczne

By dostatecznie szalonym

My name is Joshua Walters. I'm a performer.

[] I'm also diagnosed bipolar. I reframe that as a positive because the crazier I get onstage, the more entertaining I become. When I was 16 in San Francisco, I had my breakthrough manic episode in which I thought I was Jesus Christ.

Maybe you thought that was scary, but actually there's no amount of drugs you can take that can get you as high as if you think you're Jesus Christ.

[]

Maybe no ones really crazy. Everyone is just a little bit mad. How much depends on where you fall in the spectrum. How much depends on how lucky you are.

Joshua Walters: On being just crazy enough,TED, maj 2011

By dostatecznie szalonym, ale nie bardziej

Mania nie jest przeciwiestwem depresji. Nie uszczliwia ani chorego, ani jego otoczenia. Jest to tylko inne oblicze choroby.

Czsto myli si o niej jako grce, podczas gdy depresja jest dokiem. Innymi sowy, pacjent smutny w depresji staje si wesoy w manii, w depresji ma poczucie braku energii w manii jej przypywu.

Czy zatem nieszczliwy w depresji, staje si szczliwy w manii? Nie!

Co najwaniejsze: najwiksz kreatywno ludzie wykazuj bdc w pozytywnym nastroju.

Kreatywny, czyli jaki?

Przyjmuje si (m.in.), e sowo kreatywny (twrczy) okrela wytwory jednoczenie nowatorskie i znaczce, w opozycji do wytworw trywialnych i po prostu dziwacznych.

Przykadowe sposoby pomiaru:

lista krewnych w publikacjach biograficznych

osignicia szkolne

wykonywany zawd

subiektywny wybr

narzdzia psychometryczne

preferencje estetyczne

Problemy metodologiczne, mae prby, m.in. nadreprezentacja mczyzn, niewiele replikacji

To jak w kocu jest?

1. Pord populacji osb zajmujcych si dziaalnoci artystyczn w dziedzinie literatury znale mona znaczco wicej osb z CAD

2. Pord krewnych osb ze zdiagnozowanymi zaburzeniami psychicznymi znale mona znaczco wicej osb o zainteresowaniach zwizanych z twrczoci

3. Pacjenci szpitali psychiatrycznych osigaj wysze wyniki na skali mylenia dywergencyjnego, wizanego tradycyjnie z twrczoci

To jak w kocu jest?

4. Badani ze zdrowej populacji uzyskujcy wysokie wyniki na skalach kreatywnoci, wykazuj podwyszon podatno na niektre zaburzenia psychiczne

5. Cechy osobowoci wizane z podatnoci na zaburzenia, koreluj z wynikami w testach kreatywnoci

Nettle, D. (2006). Schizotypy and mental health amongst poets, visual artists, and mathematicians Journal of Research in Personality, 40 (6) 876-890

Inynierowie s z Urana a poeci z Neptuna

W badaniu przeprowadzonym na duej prbie poetw, artystw, matematykw, pacjentw psychiatrycznych i zdrowej populacji, stwierdzono, e:

Poeci i artyci osigaj wysze wyniki na skali unusual experiences, ni prba kontrolna i porwnywalne do pacjentw ze schizofreni.

Maj te nisze wyniki na skali anhedonii i awolicji.

Matematycy maj mniej podobnych dowiadcze ni prba kontrolna

Nettle, D. (2006). Schizotypy and mental health amongst poets, visual artists, and mathematicians. Journal of Research in Personality, 40 (6)

Inynierowie s z Urana a poeci z Neptuna

Spord duej prby studentw (N=1077), rodzestwo z zaburzeniami ze spektrum autyzmu stwierdzano czciej u osb o zainteresowaniach cisych. Choroby afektywne czciej pojawiay si u studentw zainteresowanych naukami spoecznymi i humanistycznymi

W porwnaniu z innymi miastami podobnej wielkoci, autyzm jest szczeglnie rozpowszechniony w Eindhoven, miecie bdcym holenderskim zagbiem IT.

Roelfsema, M.T. (2011). Are Autism Spectrum Conditions More Prevalent in an Information-Technology Region? A School-Based Study of Three Regions in the Netherlands. Journal of Autism and Developmental Disorders, 151.

Campbell BC, & Wang SS (2012). Familial Linkage between Neuropsychiatric Disorders and Intellectual Interests. PloS one, 7 (1)

Co w rodzinie

Pord rodzin osb wykonujcych zawody wizane ze szczegln kreatywnoci (naukowcy i artyci), znale mona znacznie wicej osb z CAD i schizofreni.

Zaleno ta maleje w miar, jak pokrewiestwo staje si coraz dalsze (co sugeruje wpyw genw).

Dla zawodw takich jak ksigowi, czy rewidenci, zaleno bya odwrotna

Co na to kreatywni ksigowi? :)

Kyaga, S., Lichtenstein, P., Boman, M., Hultman, C., Langstrom, N. Landen, M. (2011). Creativity and mental disorder: family study of 300 000 people with severe mental disorder The British Journal of Psychiatry.

Co w rodzinie

Tu si wszystko zaczyna

Receptor dopaminowy D2 (D2R) biako powszechnie wystpujce w centralnych ukadach nerwowych krgowcw.

Receptory dopaminowe odpowiadaj za funkcjonowanie gospodarki neuroprzekanikiem dopamin, uczestniczc w regulacji procesw motywacyjnych, doznawaniu przyjemnoci, kontroli precyzyjnych ruchw, uczeniu si i zapamitywaniu.

Ich dysfunkcje wizane s z wieloma formami zaburze psychicznych, m.in.. schizofreni i ADHD

Tu si wszystko zaczyna

Badanych poproszono o rozwizywanie testw mierzcych zdolno do mylenia dywergencyjnego.

Mylenie dywergencyjne generowanie wielu prb rozwizania problemu i tworzenie pomidzy nimi powiza

Mylenie konwergencyjne zmierzanie kolejnymi krokami do okrelonego celu

Znaleziono negatywn korelacj (r=-0.64) pomidzy gstoci rozmieszczenia D2R we wzgrzu (mierzon przy pomocy PET) a wynikami w testach mylenia dywergencyjnego.

Wzgrze jest obszarem mzgu regulujcym m.in. przepyw informacji pomidzy mzgiem a zmysami

Tu si wszystko zaczyna

Badacze wysnuli wniosek e zmniejszona ilo receptorw na danej powierzchni powoduje mniejsze hamowanie przepywu dopaminy.

W wyniku tego ma miejsce wikszy, a tym samym mniej kontrolowany i selektywny, przepyw informacji pomidzy wzgrzem a kor.

Wiksza ilo informacji dostpnych do analizy, w poczeniu ze sprawnoci wyszych funkcji poznawczych, najprociej rzecz ujmujc, wpywa pozytywnie na ilo pomysw jakie ma dana osoba.

de Manzano O, Cervenka S, Karabanov A, Farde L, & Ulln F. (2010) Thinking outside a less intact box: thalamic dopamine D2 receptor densities are negatively related to psychometric creativity in healthy individuals. PloS one, 5(5).

Gdzie zatem ley granica?

Ludzie z wysokimi poziomami mylenia dywergencyjnego cechuj si wysokimi poziomami psychotycznoci - cechy osobowoci, bdcej przeciwnym biegunem do uspoecznienia, konformizmu i konwencjonalnoci.

Wydaje si, e pewne zaburzenia w pracy receptorw dopaminowych s wsplne dla ludzi szczeglnie twrczych jak i dotknitych zaburzeniami psychicznymi. Skutkuj objawami pozytywnymi - wytwrczymi

To co ich rni to zachowanie przez tych pierwszych dobrego funkcjonowania innych funkcji umysowych - brak objaww negatywnych, deficytw w innych dziedzinach pracy umysu, np.. funkcjach poznawczych

Gdzie zatem ley granica?

Cz badaczy postuluje zatem model odwrconego U, jako reprezentujcego relacj pomidzy zaburzeniami a szczegln kreatywnoci

Zarzdzanie jakoci ludzkich mzgw: metoda 3

Wydaje si tym samym, e zaburzenia dotykajce niewielkiego odsetka populacji s cen, jak nasz gatunek paci za bezprecedensow kreatywno. Innymi sowy, ewolucja stosuje w zarzdzaniu jakoci ludzkich mzgw metod 3.

Wikszo jej produktw funkcjonuje w graniach przystosowania, w sprzyjajcych warunkach rodowiskowych (spokojne dziecistwo) dobrze sprawujc si w funkcjonowaniu w spoeczestwie.

Zarzdzanie jakoci ludzkich mzgw: metoda 3

Niektrzy ludzie, dziki zmianom np. w gospodarce dopaminowej, maj wiksz szans na rozwinicie twrczego potencjau swoich mzgw, np. w postaci zdolnoci do znajdywania nowych rozwiza, co w konsekwencji przyczynia si do ich sukcesu reprodukcyjnego.

Niewielki odsetek, w wypadku ktrego sprawy zaszy za daleko a okolicznoci wzrostu modego mzgu okazay si nieprzyjazne (np. poprzez zaywane rodki psychoaktywne), zdradza objawy nieprzystosowania.

Zarzdzanie jakoci ludzkich mzgw: metoda 2

Dzikuj za uwag

zapraszam do zadawania pyta!

Micha [email protected]

Literatura

Blumer, D. (2002) The Illness of Vincent van Gogh. American Journal of Psychiatry, 159(4), 519-526.http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?Volume=159&page=519&journalID=13

Campbell BC, & Wang SS (2012). Familial Linkage between Neuropsychiatric Disorders and Intellectual Interests. PloS one, 7 (1)Artyku dostpny w Open Acces

Hare, E. (1987) Creativity and mental illness. BMJ, 295(6613), 1587-1589.

de Manzano O, Cervenka S, Karabanov A, Farde L, & Ulln F. (2010) Thinking outside a less intact box: thalamic dopamine D2 receptor densities are negatively related to psychometric creativity in healthy individuals. PloS one, 5(5). Artyku dostpny w Open Acces

Kyaga, S., Lichtenstein, P., Boman, M., Hultman, C., Langstrom, N. Landen, M. (2011). Creativity and mental disorder: family study of 300 000 people with severe mental disorder The British Journal of Psychiatry.

Lauronen, E., Veijola, J., Isohanni, I., Jones, P., Nieminen, P., i Isohanni, M. (2004). Links Between Creativity and Mental Disorder. Psychiatry: Interpersonal & Biological Processes, 67 (1), 81-98

Nettle, D. (2006). Schizotypy and mental health amongst poets, visual artists, and mathematicians Journal of Research in Personality, 40 (6) 876-890

Roelfsema, M.T. (2011). Are Autism Spectrum Conditions More Prevalent in an Information-Technology Region? A School-Based Study of Three Regions in the Netherlands. Journal of Autism and Developmental Disorders, 151. http://autismresearchcentre.com/docs/papers/2011_Roelfsema%20et%20al_autism%20prevalence%20NL_JADD.pdf