V V¤N »€ NGN NG»® - .:: Cong Giao Viet Nam ::.?N »€ NGN NG ... ngh©a l trong m»™t cnh r»«ng, ... ‘§u h»c ngn ng»¯ c th»ƒ

  • View
    213

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of V V¤N »€ NGN NG»® - .:: Cong Giao Viet Nam ::.?N »€ NGN NG...

  • CNG CUC TRUYN GIO TI QUNG NAM NM 1623 V

    VN NGN NG

    BC TH CA FRANCISCO DE PINA

    Roland JACQUES

    Ti liu Tp San NH HNG

    Trn Duy Nhin chuyn ng

    (Bc th c chuyn ng ra ting Vit t bn dch ting Php, c i chiu vi bn dch ting Anh)

    t ai bit n nhng ngi i trc Alexandre de Rhodes trong cng trnh ng gp cho ting Vit. c bit, y l trng hp ngi thy ca ng l Francisco de Pina, ngi m ng t lng tri n trong li ta cun t in ca mnh. Tuy nhin, cc ti liu lu tr v bc u cng cuc truyn gio ti Vit nam nhiu ln cp n Francisco de Pina, trong c mt bc th ca ng m n gi ny cha c xut bn. Nhng nm va qua, ti chun b vit mt cun sch v nhng ngi B o Nha tin phong trong lnh vc ng hc Vit Nam, v Pina s chim mt v tr quan trng trong tc phm ny. Xin gi n c gi ca nh Hng, nh mt hoa qu u ma, nguyn bn bc th ca nh tha sai v nh ng hc tm c ny, km vi nhng ch thch bn l. Mun c nhng bnh lun y hn, ngh c gi tham kho cun sch ca ti.

    * * *

    [u nm 1623]

    Bnh an Cha Kit. Knh tha cha, chng con rt c ao c cha cho bit tin v Macao, v nhng g

    xy ra vi ngi Ha Lan, v v nhng chin cng m Cha chng ta ban cho thnh ph y. Chng con nhn c vi thng tin v cc vic ny vo ngy hai mi lm thng mi [1622] t mt con thuyn ca ngi Trung Hoa, nhng tin tc rt m h, v chng con cng va bit c r hn t nhiu t pha Nht Bn; nhng knh tha cha, chng con mong c cha cho bit tin v nhng n hu m Cha nhn lnh thc hin y yn i chng ta.

    V nhng cng vic ca Gio im ny, cha s r hn khi c bn bo co thng nin. Theo thnh Cha, nm nay ngi Nam K m mt ra nhn thy o ny, m h gi l o Pha Lng (Hoa Lng o - o B o Nha): nhn r hn bao gi ht. Ti

  • K Chm1, con thu hoch hoa qu m mnh tng gieo nm ngoi, d phi tr gi bng nhng cuc tranh lun i lp cam go, v cn hn th na. Nh vy, d con khng xng ng, Cha chng ta mun yn i con. Tht vy, ngi ta trch mc con iu: Cha mun lm g vi K Chm y?, V sao nhng ngi y li khng sinh hoa kt qu trc ht? Ai ai cng cht vn con, b trn cng nh b di, n ni ch ni n vic i K Chm thi th con cng thy s hi ri; hay ng hn, khi con va m ming, th ngi ta bo ngay: Ci ng cha ny, ng y mun lm g vi K Chm y?. Ai khng i cy th khng bit li cy c m su xung t hay khng, v cng khng bit t y l loi t no; v phn con, con nhn thy nhiu ngi c thin tm, c khuynh hng t nhin n nhn n Cu , v sn sng m lng i vi Nc Tri: chnh v th m con khng mt mi ging dy gio l cho h. Cui cng, ma mng tr sinh. iu con hi tic, y l mnh khng t c kt qu nh lng kin nhn: gi nh con c c lng kin nhn, con hn c yn i hn v lm p lng Cha hn. Do , k t nm nay, da trn nhng bc u y ha hn ny, chng ta c quyn hy vng thu hoch nhiu hoa qu hn na.

    Ba ngi tr li. H l nhng tn s v nhng nh lnh o cc gio phi trn t nc ny. Con v ang lm ht sc mnh t nn tng vng chc vo lng h. Mt ngi trong ba ngi y c hai ngi cha v mt cng on tn . Mt ngi cha vng vng v c thu nhp, v cc tn ha theo chn Thy mnh; cn ti cha kia, g c chun b v sn sng c dng ln; nh n Cha ph tr, nhng g y s c dng ln cho Thin Cha. Mt khc, mt b ln khc cng tr li; y l mt bicuni (s c), v h xem l ngi lnh o ca mnh; trc kia b rt giu, nhng b chn np sng ngho, sau khi dng cng ti sn ca mnh cho cc s si v cha chin. B cho xy mt ngi cha, v hin tng cho con ngay sau ; nhng cn phi di ngi cha y khi ch ca n hin nay, ngha l trong mt cnh rng, v chuyn ra ph bin n thnh nh th v gio x. Ngoi cc trng hp trn, cch y vi ngy, c mt nh s n hin cho con ngi cha ca ng cng vi cng on tn ; nhng ngi cha ny th nh, v cc cn nh khng ly g s.

    Tt c nhng c s ny, cng nh ngi nh hay nh nguyn K Chm v nh nguyn Ca Hn2, u thiu thn mi s, v khng c nh tng, d l nh bng giy; v theo thin , nhng ni y vn c mi nh th cho n khi c nh tng trng by ng ch hu Kit hu c th n cu nguyn vo cc ngy cha nht. V th, knh tha cha, con xin cha xem xt vic ny; v nu cha khng dm gi n y nhiu ngi m cha c sn, th xin hy phi Thy Tadeu (Ta) n vi chng con. Khi n y, thy nn em theo nhiu sn mu, t ra l bc u - sau ny, nhng ngi c thy v nh tng c th ng gp t nhiu mua sn; v [thy cng nn em theo] cc trng ht, nh o, hm thnh tch, thnh gi, vn vn. y chng c mt mn no, v bn y khng gi g n cho chng con c; ch c my cha, vi t cch c nhn, gi n cho con hn chc mn th phng, m nm nay con phn pht cho mt vi Kit hu nng ct; y, ngi ta rt chung cc trng ht bng xng, m bn y th gi c khng cao. Qu tht, knh tha cha, chng con bit r l cha ra lnh cung cp cho chng con mi th, nhng ngi ta khng thc hin g c. [Cn phi c]

  • c nhng nh tng ca Cha, hay ca c M vi Hi Nhi, th mi thc s cn thit gio dc [c tin cho] tr em...>4-

    Ngoi ra, nu cha chp thun v nu c sn ngi, hn l mt tr gip khng phi khng ng k nu cha phi n, d ch l hai hay ba ngi, chng con c th m thm mt nh na cho gio s chng con; theo thin , nht thit phi chn K Chm, v cn phi bt u vun trng cho ni ny cng vi s tr lc, v theo phong cch ring, ca mt nh [dng] chnh hiu. H cng c th c ng ti nh ny, v c phng tin sinh sng; nhng y chng con ch ni ting Nht v ting B o Nha, v khng ai ni ting An Nam c. Cn nu ta gi h n Pulo Cambi (Quy Nhn) hc, th s khng c ai hng h i ng ng trong bc u, l bc rt kh khn; mt khc, cn phi gi cho cha Buzomi mt ngi ng hnh, v cha ang sng mt mnh cng vi mt Thy. Knh tha cha, hon cnh hin nay l th y, xin cha xem xt trong Cha chng ta iu m cha ngh rng mnh nn lm.

    V vic hc ngn ng, th K Chm vn l ni tt nht, v Triu nh c t ni y; ngi ta ni nng rt chun v c nhiu thanh nin5 hc tr qui t v, nn nhng ai bt u hc ngn ng c th tm c s gip ni cc hc tr y. hoc c nhn ra mt du thanh sc no l ng hay sai. Tht vy, cho n hm nay, cha cha bao gi hi con mt ch no; khi cu thanh nin gip vic khng bit mt t hay khng hiu ngha t y, th cha bo: i hi cha kia i! i vi con, vic Cha B Trn n y l mt s nng ; nhng d cha c nhiu c tnh tt, th i vi cc cung iu v cc m vc, con khng bit cha c thc s am hiu v c kh nng phn bit chng chng; bi v, d cha c ni mt ting hay khng ni g c, th kt qu cng gn nh nhau. D sao, y l iu m cc Kit hu ti K Chm ni li vi con, v cha n y nhiu ln; [h bo rng] cha khng ni g khc hn l Chng phi, ng phi v h ngc nhin v sau mt nm cha khng bit c g nhiu hn.

    V phn con, con son mt tp nh v ch vit v v cc cung iu ca ngn ng ny; con hin ang bt tay vo ng php. Tuy nhin, mc d con cng tp hp nhng cu chuyn thuc nhiu th loi khc nhau ghi trch dn ca cc tc gi, hu xc nh ngha ca cc t ng v cc mo lut ng php, th cho n gi ny con vn cn phi nh mt ngi c con ghi ra bng mu t B o Nha, hu cho nhng ngi ca chng ta sau ny c th c v hc thuc lng, nh tng hc Cicron v Virgile. Ngoi ra, con tuyn c ba tp cc bn vn c l gii trong s nhng tc phm hay nht m con tm thy ti Vng Quc ny. Cng vic th con khng thiu, v y l phn vic ca con; nhng con li rt t c tr gip, v l phn vic ca cc ng b trn.

    Nm nay, Cha B Trn quyt nh bt u ra ngoi cng vi [ngi thng ngn], ch Anr, em ht kh nng m truyn ging v cc iu ca Thin Cha. Anr c kh nng xoay s, v ch tng nghe con ging vi ln; nhng i vi nhng vn lin quan n cc gio phi v cc cuc i l i l, ch khng th i xa hn, v ch cha c chun b, v i vi Cha B Trn cng th, v cha khng bit ting ni. Augusto, anh jurubaa (thng ngn) ca Cha Buzomi, hc v ngn ng v v cc gio phi; nhm mc ch ny Cha mn mt gia s dy anh, v by gi anh l ngi sao ti Pulo Cambi.

    4 Cc du < > v > ch cho bit y l ni m on vn hn phi c chn vo. V tr trong bn gc l ch khc, c xc nh cng bng cc du y. 5 Nguyn tc: tr em. Thut ng B o Nha menino (tr em) vo thi y thng c dng

    ch cc thanh thiu nin.

  • Tr li vi Anr; nm ngoi, khi con mun cho ch hc thm, th Cha B Trn gi ch li hc ngn ng v thc hnh vi ch, nn cha khng cho ch i hc. Do vy, kh nng ch cn km, v con khng bit ch c bn li trong nh mt thi gian lu na hay khng.

    V cc vic trong nh, sc khe ca tt c chng con tm bnh thng, tr trng hp ca ring con v ca Thy Jos (Giuse). Tht vy, vo u nm nay, chng con n mt gio im v ung nc ti y, sau chng con ng bnh trm trng; phn con, con nm mt ch nm mi ngy, k c thi gian dng bnh, v bnh con ti pht trong sut ba thng trn. Cha B Trn, qua vic nu gng lnh v tun gi st sao cc qui nh, ch dy chng con, lm cho chng con ngc nhin v khin chng con xu h; tuy nhin cn phi ni rng, trong cc gio im, cch sng rt mc thc v rt thm trm khng li cun c nhiu ngi. Cha him khi i thm ving cc ngi Nht. Sut nm va qua, cha y cng vi Cha gi; th nhng mt vi ngi Nht thuc hng kh knh lm bnh trong mt thi gian di v bnh rt trm trng, th nhng khng ai bit n h c: Cha cao nin th nh cu nguyn, v Cha B Trn th hc [ting Vit]...

    Knh tha cha, cha bit rt r l ngi Nht thch chn tc chn th. Tht l tt lnh nu thnh thong mi h n d mt furumai (ba tic). Con tng c gng t chc hai ln, mt ln cho nhng v lnh o, v mt ln cho nhng nhn vt quan trng v n nhn; hai ln y c t chc vo cc ngy l ca t ph chng ta l Thnh Inh v thnh Phanxic Xavi. Mt c hi tt khc, y l trong ma thuyn mnh: mt ln, con mi cc thuyn trng, v ln khc mi cc doanh nhn hng u, cc nhn vt quan trng, cc n nhn v thn hu. Cha B Trn cm thy kh chu trong vic ny, v cha ngh rng mnh hoang ph tin bc; tuy nhin cha khng c kinh nghim l thng thng th ta c li hn, v theo thin ca con, khng ch c li l kt hp c cc ngi thin ch, m c li ngay trong vn tin bc v lng thc cho ba tic na.6 Him khi con t chc mt furumai m khng c mt ai gi tin ca n ng h bui l, m [cng him khi] khng tha ra.

    Knh tha cha, tnh cnh l nh th ; cha c th xt xem mnh phi x s th no cho tt nht, v ra lnh cho ph hp, trnh trnh trng ngi th lm khng ht vic, k th n ri ngi khng. Theo thin ca con, da trn nhng g con nhn thy v trn kinh nghim bn thn, th hai ln mi tic vo ma thuyn mnh l iu khng th b qua c; i vi nhng ngi [Nht] thng tr ti y, ch cn mi mt ln thi, nhng ty theo hon cnh, th hai ln cng c th l cn thit.

    Knh tha cha, Cha B Trn ng khi c ht sc mnh hnh x ph hp vi cc ch th m cha nhn c k t ngy cha sang y, v trc tin l v vn chi tiu. Nhng sai lm trong quan nim ca cha, y l i khi cha tng rng mnh tit kim ng tin truyn gio khi no cha chng c ly mt ng bc; th nhng, theo cch ny, cha tit kim mt ng ri li mt i hai ng.

    Knh tha cha, nm ngoi con vit cho cha rng con mua hai ngi nh ca b m c Gioanna ti K Chm, mi nh c ba cn, mt nh dng v nh kia lm nh nguyn. Mc ch ca con l chng ta c c mt c ngi thuc quyn s hu ca mnh ti mt a bn rt quan trng ca Vng Quc ny, chng ta c th dng thnh l v tip tc g