Click here to load reader

Priručnik (PDF)

  • View
    258

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Priručnik (PDF)

  • 1

    ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U BOSNI I HERCEGOVINI

    Pregled stanja, prevencija, naini borbe, pravni okvir, preporuke

    PRIRUNIK

  • 2

    6,3 % ilegalne trgovine umjetnina u svijetu odvija se na prostoru jugoistone Europe

  • 3

    Centar protiv krijumarenja umjetninama CPKU

    Centar protiv krijumarenja umjetninama (CPKU) je udruenje osnovano 2014. godine, specijalizirano u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama i kulturnim dobrima u Bosni i Hercegovini i okuplja eksperte iz oblasti prava, umjetnosti i kulture. CPKU je do sada proveo niz aktivnosti u cilju poboljanja stanja u ovoj oblasti: interdisciplinarna konferencija Ilegalna trgovina umjetninama u Bosni i Hercegovini 2015. godine, saradnja sa kantonalnim tuilatvima Tuzlanskog kantona i Kantona Sarajevo u predmetima nestalih umjetnina 2015. i 2016. godine, izloba praznih okvira Velikani likovne umjetnosti u Umjetnikoj galeriji Bosne i Hercegovine u saradnji sa Meunarodnom galerijom portreta Tuzla, Umjetnikom galerijom BiH i Udruenjem likovnih umjetnika BiH u cilju podizanja svijesti javnosti. CPKU je izradio dva dokumenta namijenjena javnim i privatnim vlasnicima umjetnina i pokretnih kulturnih dobara Deskriptivna kartica za umjetnine i Uputstvo za fotografisanje umjetnina i vrijednih predmeta koji omoguavaju preventivnu zatitu i olakavaju potragu u sluaju njihovog nestanka. Osim toga, ostvarena je saradnja sa Centrom za edukaciju sudija i tuilaca Federacije BiH 2016. godine, u cilju edukacije sudija i tuilaca u predmetnoj oblasti. Aktivnosti CPKU su od samog poetka podrane od strane Francuske ambasade u Bosni i Hercegovini. CPKU surauje sa brojnim domaim i stranim organizacijama, u vladinom i nevladinom sektoru. U skladu sa svojim programskim opredjeljenjem CPKU je potpisao protokole o saradnji sa mnogobrojnim institucijama u Bosni i Hercegovini (muzeji, galerije, kulturni centri, nevladine organizacije, udruenja graana, visokoobrazovne institucije, privatni kolekcionari i sl.). U cilju afirmativnog djelovanja na internacionalnom nivou u oblasti zatite umjetnina i kulturnih dobara CPKU direktno surauje sa Generalnom direkcijom nacionalne policije Francuske, Centralni ured za borbu protiv krijumarenja kulturnih dobara OCBC-a. Takoe je u redovnom kontaktu sa sjeditem Interpola u Lyonu, Icom Observatory platformom u sastavu Internacionalnog muzejskog vijea ICOM, UNESCO-om.

    Centar protiv krijumarenja umjetninama [email protected] 252 350 / 061 185 733

  • 4

    Avant-Propos Ouvrage de CPKU

    La protection et la prservation du patrimoine culturel sont un enjeu essentiel pour un pays et sa population, en ce que le patrimoine culturel dun pays est au cur de son identit. Il est un lment de fiert lgitime dune population, en plus dtre un lment dattractivit, y compris touristique et donc conomique dun pays.

    Lengagement depuis 2014 du Centre contre le trafic duvres dart (CPKU) a contribu la sensibilisation grandissante de la socit bosnienne la question de la lutte contre le trafic des biens culturels, ainsi qu animer la rflexion sur ce sujet complexe, qui implique la coordination de trs nombreux acteurs.

    Je suis ds lors particulirement honore que mait t propos dintroduire cet ouvrage, dans un contexte de dveloppement dune coopration entre la Bosnie-Herzgovine et la France sur ces sujets qui nous tiennent cur. La France uvre en effet depuis longtemps en faveur de la lutte contre le trafic illicite des biens culturels, sur son territoire et de par le monde, avec les autorits et organismes comptents et en coopration avec les Nations Unies, en particulier lUNESCO.

    Cet ouvrage du Centre contre le Trafic des uvres dart contribuera la meilleure apprhension par les diffrents acteurs concerns dune thmatique large et trop peu connue. En proposant un tat des lieux de la situation du trafic duvres dart en Bosnie-Herzgovine, fond sur plusieurs annes de recherches, en rappelant la lgislation internationale et nationale applicable et en soulignant les outils existants pour agir efficacement, cet ouvrage se pose en un vritable manuel qui, je le souhaite, sera utile de nombreux responsables agissant dans le domaine de la sensibilisation, de la prvention et de la formation en matire de lutte contre le trafic des biens culturels.

    Je forme le vu que cet ouvrage renforce la prise de conscience de chacun quil est acteur et dfenseur de la prservation du patrimoine. Cest une responsabilit individuelle et collective, pour soi et surtout pour les gnrations venir.

    Ambassadrice de France

    Bosnie-Herzgovine

    Avant-Propos

    La protection et la prservation du patrimoine culturel sont un enjeu essentiel pour un pays et sa population, en ce que le patrimoine culturel dun pays est au coeur de son identit. Il est un lment de fiert lgitime dune population, en plus dtre un lment dattractivit, y compris touristique et donc conomique dun pays.

    Lengagement depuis 2014 du Centre contre le trafic doeuvres dart (CPKU) a contribu la sensibilisation grandissante de la socit bosnienne la question de la lutte contre le trafic des biens culturels, ainsi qu animer la rflexion sur ce sujet complexe, qui implique la coordination de trs nombreux acteurs.

    Je suis ds lors particulirement honore que mait t propos dintroduire cet ouvrage, dans un contexte de dveloppement dune coopration entre la Bosnie-Herzgovine et la France sur ces sujets qui nous tiennent coeur. La France oeuvre en effet depuis longtemps en faveur de la lutte contre le trafic illicite des biens culturels, sur son territoire et de par le monde, avec les autorits et organismes comptents et en coopration avec les Nations Unies, en particulier lUNESCO.

    Cet ouvrage du Centre contre le Trafic des OEuvres dart contribuera la meilleure apprhension par les diffrents acteurs concerns dune thmatique large et trop peu connue. En proposant un tat des lieux de la situation du trafic doeuvres dart en Bosnie-Herzgovine, fond sur plusieurs annes de recherches, en rappelant la lgislation internationale et nationale applicable et en soulignant les outils existants pour agir efficacement, cet ouvrage se pose en un vritable manuel qui, je le souhaite, sera utile de nombreux responsables agissant dans le domaine de la sensibilisation, de la prvention et de la formation en matire de lutte contre le trafic des biens culturels.

    Je forme le voeu que cet ouvrage renforce la prise de conscience de chacun quil est acteur et dfenseur de la prservation du patrimoine. Cest une responsabilit individuelle et collective, pour soi et surtout pour les gnrations venir.

    Avant-Propos Ouvrage de CPKU

    La protection et la prservation du patrimoine culturel sont un enjeu essentiel pour un pays et sa population, en ce que le patrimoine culturel dun pays est au cur de son identit. Il est un lment de fiert lgitime dune population, en plus dtre un lment dattractivit, y compris touristique et donc conomique dun pays.

    Lengagement depuis 2014 du Centre contre le trafic duvres dart (CPKU) a contribu la sensibilisation grandissante de la socit bosnienne la question de la lutte contre le trafic des biens culturels, ainsi qu animer la rflexion sur ce sujet complexe, qui implique la coordination de trs nombreux acteurs.

    Je suis ds lors particulirement honore que mait t propos dintroduire cet ouvrage, dans un contexte de dveloppement dune coopration entre la Bosnie-Herzgovine et la France sur ces sujets qui nous tiennent cur. La France uvre en effet depuis longtemps en faveur de la lutte contre le trafic illicite des biens culturels, sur son territoire et de par le monde, avec les autorits et organismes comptents et en coopration avec les Nations Unies, en particulier lUNESCO.

    Cet ouvrage du Centre contre le Trafic des uvres dart contribuera la meilleure apprhension par les diffrents acteurs concerns dune thmatique large et trop peu connue. En proposant un tat des lieux de la situation du trafic duvres dart en Bosnie-Herzgovine, fond sur plusieurs annes de recherches, en rappelant la lgislation internationale et nationale applicable et en soulignant les outils existants pour agir efficacement, cet ouvrage se pose en un vritable manuel qui, je le souhaite, sera utile de nombreux responsables agissant dans le domaine de la sensibilisation, de la prvention et de la formation en matire de lutte contre le trafic des biens culturels.

    Je forme le vu que cet ouvrage renforce la prise de conscience de chacun quil est acteur et dfenseur de la prservation du patrimoine. Cest une responsabilit individuelle et collective, pour soi et surtout pour les gnrations venir.

    Ambassadrice de France

    Bosnie-Herzgovine

  • 5

    Avant-Propos Ouvrage de CPKU

    La protection et la prservation du patrimoine culturel sont un enjeu essentiel pour un pays et sa population, en ce que le patrimoine culturel dun pays est au cur de son identit. Il est un lment de fiert lgitime dune population, en plus dtre un lment dattractivit, y compris touristique et donc conomique dun pays.

    Lengagement depuis 2014 du Centre contre le trafic duvres dart (CPKU) a contribu la sensibilisation grandissante de la socit bosnienne la question de la lutte contre le trafic des biens culturels, ainsi qu animer la rflexion sur ce sujet complexe, qui implique la coordination de trs nombreux acteurs.

    Je suis ds lors particulirement honore que mait t propos dintroduire cet ouvrage, dans un contexte de dveloppement dune coopration entre la Bosnie-Herzgovine et la France sur ces sujets qui nous tiennent cur. La France uvre en effet depuis longtemps en faveur de la lutte contre le trafic illicite des biens culturels, sur son territoire et de par le monde, avec les autorits et organismes comptents et en coopration avec les Nations Unies, en particulier lUNESCO.

    Cet ouvrage du Centre contre le Trafic des uvres dart contribuera la meilleure apprhension par les diffrents acteurs concerns dune thmatique large et trop peu connue. En proposant un tat des lieux de la situation du trafic duvres dart en Bosnie-Herzgovine, fond sur plusieurs annes de recherches, en rappelant la lgislation internationale et nationale applicable et en soulignant les outils existants pour agir efficacement, cet ouvrage se pose en un vritable manuel qui, je le souhaite, sera utile de nombreux responsables agissant dans le domaine de la sensibilisation, de la prvention et de la formation en matire de lutte contre le trafic des biens culturels.

    Je forme le vu que cet ouvrage renforce la prise de conscience de chacun quil est acteur et dfenseur de la prservation du patrimoine. Cest une responsabilit individuelle et collective, pour soi et surtout pour les gnrations venir.

    Ambassadrice de France

    Bosnie-Herzgovine

    Predgovor

    Zatita i ouvanje kulturnog naslijea od sutinske je vanosti za jednu zemlju i njeno stanovnitvo, jer je kulturno naslijee jedne zemlje sr njenog identiteta. Osim turistikog, a samim tim i ekonomskog aspekta, zbog svoje privlanosti kulturno naslijee predstavlja i dio legitimnog ponosa jednog naroda.

    Svojim angamanom od 2014. godine Centar protiv krijumarenja umjetninama (CPKU) doprinio je veem podizanju svijesti u bh. drutvu po pitanju borbe protiv krijumarenja kulturnim dobrima, kao i podsticanju na razmiljanje o ovoj kompleksnoj temi koja iziskuje koordinaciju velikog broja uesnika.

    Stoga sam posebno poaena to mi je predloeno da napravim uvod za ovo djelo, u kontekstu razvoja saradnje izmeu Bosne i Hercegovine i Francuske u vezi sa temama koje su nam bitne. Francuska ve odavno radi na borbi protiv krijumarenja kulturnih dobara na svojoj teritoriji kao i drugdje u svijetu, zajedno sa vlastima i strunim organima i u saradnji sa Ujedinjenim nacijama, a posebno UNESCO-om.

    Ovo djelo Centra protiv krijumarenja umjetninama doprinijee boljem razumijevanju ove iroke i malo poznate tematike. Prikazom stanja u vezi sa krijumarenjem umjetninama u Bosni i Hercgovini koje se bazira na viegodinjem istraivanju, uz podsjeanje na primjenu meunarodnog i dravnog zakonodavstva i naglaavanje postojeih mjera za efikasno djelovanje, ovo djelo se namee kao istinski prirunik koji e, i to je ono to elim, biti koristan brojnim akterima koji rade na podizanju svijesti, prevenciji i obuavanju u borbi protiv krijumarenja kulturnim dobrima.

    eljela bih da ovo djelo upozori svakog od nas da je sudionik i zatitnik naslijea. To je individualna i kolektivna odgovornost za svakog pojedinca, a posebno za generacije koje dolaze.

    Predgovor knjiga CPKU

    Zatita i ouvanje kulturnog naslijea od sutinske je vanosti za jednu zemlju i njeno stanovnitvo, jer je kulturno naslijee jedne zemlje sr njenog identiteta. Osim turistikog, a samim tim i ekonomskog aspekta, zbog svoje privlanosti kulturno naslijee predstavlja i dio legitimnog ponosa jednog naroda.

    Svojim angamanom od 2014. godine Centar protiv krijumarenja umjetninama (CPKU) doprinio je veem podizanju svijesti u bh. drutvu po pitanju borbe protiv krijumarenja kulturnim dobrima, kao i podsticanju na razmiljanje o ovoj kompleksnoj temi koja iziskuje koordinaciju velikog broja uesnika.

    Stoga sam posebno poaena to mi je predloeno da napravim uvod za ovo djelo, u kontekstu razvoja saradnje izmeu Bosne i Hercegovine i Francuske u vezi sa temama koje su nam bitne. Francuska ve odavno radi na borbi protiv krijumarenja kulturnih dobara na svojoj teritoriji kao i drugdje u svijetu, zajedno sa vlastima i strunim organima i u saradnji sa Ujedinjenim nacijama, a posebno UNESCO-om.

    Ovo djelo Centra protiv krijumarenja umjetninama doprinijee boljem razumijevanju ove iroke i malo poznate tematike. Prikazom stanja u vezi sa krijumarenjem umjetninama u Bosni i Hercgovini koje se bazira na viegodinjem istraivanju, uz podsjeanje na primjenu meunarodnog i dravnog zakonodavstva i naglaavanje postojeih mjera za efikasno djelovanje, ovo djelo se namee kao istinski prirunik koji e, i to je ono to elim, biti koristan brojnim akterima koji rade na podizanju svijesti, prevenciji i obuavanju u borbi protiv krijumarenja kulturnim dobrima.

    eljela bih da ovo djelo upozori svakog od nas da je sudionik i zatitnik naslijea. To je individualna i kolektivna odgovornost za svakog pojedinca, a posebno za generacije koje dolaze.

    Ambasadorica Francuske

    Bosna i -Hercegovina

  • 6

    UVOD

    Publikacijom Ilegalna trgovina umjetninama u Bosni i Hercegovini Centar protiv krijumarenja umjetninama (CPKU) nastoji afirmativno djelovati u oblasti borbe protiv ilegalne trgovine umjetninama, kako na nacionalnom, tako i na internacionalnom nivou. S tim u vezi, CPKU aktivno radi na stvaranju uvida u trenutno stanje u ovoj oblasti: istraivanjem, prikupljanjem podataka i dokumentacije, razmjeni iskustava i sl. kako bi mogao davanjem teorijskih i praktinih savjeta pravnim i fizikim licima, poboljati stanje u oblasti preventivne i operativne zatite umjetnina. Aktivnosti CPKU predstavljaju pionirske poduhvate u ovoj oblasti, koja je decenijama bila marginalizirana, kako od strane civilnog drutva, tako i od vladinog sektora.

    Policijske agencije koje se bave suzbijanjem ilegalnih aktivnosti na internacionalnom nivou, su svojim istraivanjima i radom na terenu, utvrdile da je ilegalna trgovina umjetninama trei najunosniji oblik ilegalne trgovine, ime se nalazi u samom svjetskom vrhu (trgovina narkoticima, orujem, krijumarenje ljudi i sl). Ilegalna trgovina umjetninama i kulturnim dobrima spada u transnacionalni kriminal, koji negativno utie na zemlje porijekla, tranzita i krajnjeg odredita. U okviru globalnog trita i otvorenih granica Europske unije, rastom potranje kulturnih dobara i umjetnina na tritu umjetnosti, politike nestabilnosti pojedinih zemalja, neusklaenosti pravne regulative u razliitim dravama, neadekvatne kontrole granica, malog formata krijumarenih kulturnih dobara, krijumarenje ove vrste predmeta postalo je jedan od najisplativijih i za realizaciju najpraktinijih oblika organizovanog kriminala.

    U Bosni i Hercegovini ne postoji nacionalni sistem koordinacije i saradnje za navedenu oblast, emu pogoduje i njeno sloeno unutranje ureenje. Uprkos sloenoj drutveno-administrativnoj upravi Bosne i Hercegovine, neophodno je u ovoj oblasti sve aktivnosti centralizovati, s ciljem poboljanja efikasnosti u preventivnoj zatiti, ali lakem pronalaenju i kanjavanju poinilaca krivinih djela. Nedostatak saradnje policijskih organa i organa za sprovoenje zakona, kao i nedostatak koordinacije sa ustanovama koje prikupljaju, uvaju, obrauju i prezentuju umjetnine (muzeji, galerije, sakralni objekti i sl), uz nestrunost kadrova i nepostojanje nacionalne baze nestalih umjetnina, dodatno oteavaju ostvarivanje pozitivnih rezultata u borbi za zatitu umjetnina i kulturnih dobra. Veina strunih lica u muzejima i galerijama svjesno zanemaruje postojanje ovog problema, te se ne ele dodatno educirati, kako bi sprijeili nove krae, ali ni sprovesti zakonske odredbe urednog voenja slubene dokumentacije i inventarnih popisa. Posebno negativne posljedice za ukupno kulturno-historijsko i umjetniko naslijee Bosne i Hercegovine, osjetile su se u periodu ratnih deavanja 1992-1995. a i danas je evidentan nedostatak volje strunih radnika u navedenim institucijama, kao i politikih rukovodstava, ime se otvaraju nove mogunosti za porast kriminala u ovoj oblasti.

    Struni saradnici CPKU su vei dio svojih istraivanja predstavili u ovoj publikaciji, koja prezentuje stanje u oblasti ilegalne trgovine umjetninama u Bosni i Hercegovini i regiji, naine borbe protiv ove vrste kriminala, nacionalnu i meunarodnu pravnu regulativu, kao i preporuke za budue aktivnosti.

  • 7

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

    HISTORIJAT ZATITE KULTURNOG NASLIJEA U BOSNI I HERCEGOVINI

    Uredba iz 1869. koja nosi naziv Zakon o prikupljanju, istraivanju i uvanju starina u Bosanskom Vilajetu, je prvi pokuaj, da se normativno uredi oblast zatite kulturno-historijskog naslijea Bosne i Hercegovine, kao administrativne jedinice Osmanskog carstva. Ova uredba je ostala mrtvo slovo na papiru, jer drutveni uslovi, kao i problemi dravne osmanske uprave, posljednjih godina XIX stoljea nisu dozvoljavali vei angaman na polju zatite kulturnog naslijea. Nisu postojali muzeji, galerije, instituti niti bilo kakve sline institucije koje bi sistematski, na naunim osnovama, pristupile zatiti bogate kulturne batine. Veliku ulogu u zatitu kulturnog naslijea imao je Ivan Frano Juki, franjevac, pisac, jedna od najznaajnijih linosti u oblasti zatite kulture u prvoj polovini XIX stoljea. On je 1850. godine pozvao sunarodnjake da u njegovo ime otkupljuju stare novce, peate, kamenje i sl. a on se obavezao da e plaati lino, gotovinom, ako ne jo bolje od drugih inostranaca (stranci koji su otkupljivali predmete u bescjenje od neukog stanovnitva). Formiranjem line zbirke umjetnina, imao je ideju za osnivanje Bosanskog muzeja.

    Tek sa dolaskom austrougarske vlasti, poslije odluke Berlinskog kongresa 1878. godine, kojim je Austrougarska dobila pravo upravljanja Bosnom i Hercegovinom, stvari su se poele kretati u pozitivnom smjeru. Beki dvor je kolonizirao Bosnu i Hercegovinu, s ciljem provoenja politike Drang nach osten (irenje austrougarskog uticaja na istok), u shemi globalne politike, i u toku trajanja okupacije mnogobrojni predmeti umjetnike vrijednosti su otueni i izneseni iz Bosne i Hercegovine. Posebna grupa umjetnina koja je bila na meti pljakaa bili su predmeti iz osmanskog doba, koji su predstavljali orijentalnu egzotiku za trite, prvenstveno zapadnih i sjevernih pokrajina Austrougarske monarhije. Nakon smirivanja ratnog stanja i uspostavljanja vlasti, pristupilo se zatiti. S tim u vezi, posebno je znaajno spomenuti aktivnost Muzejskog drutva iz kojeg je nastao 1888. Zemaljski muzej s ciljem prikupljanja, strune obrade, konzervacije i prezentacije kulturno-umjetnikog blaga. Zemaljski muzej je pokrenuo i svoje glasilo Glasnik Zemaljskog muzeja u kojem su objavljivani rezultati naunih istraivanja iz predmetne oblasti. Godine 1911. na sjednici Bosanskog sabora usvojena je rezolucija zastupnika Josipa Vancaa koja se odnosi na zatitu kulturnohistorijskih spomenika Bosne i Hercegovine. Iako su postojali planovi za usvajanje jedinstvenog zakona, a na osnovu Naredbe od 1892. O uvanju historikih spomenika, zatim o postupku sa starinama i drugim u historkom i kulturno-historikom pogletu znamenitim

  • 8

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

    objektima, koji je trebao izraditi direktor Zemaljskog muzeja iro Truhelka, do njegovog konanog usvajanja nije dolo. Ubrzo je uslijedio poetak Prvog svjetskog rata 1914. godine, i zatita kulturno-historijskog nasljea, je potisnuta u drugi plan.

    U periodu Kraljevine Jugoslavije od 1918. do 1941. zauujue malo panje se posvetilo ovom problemu. Ponovo su pojedinci radili vie u ovoj oblasti nego organizovane instuticije dravnih organa. Na snazi je ostala uredba iz 1892, ali se na nju potpuno zaboravilo.

    Sa socijalistikim periodom 1945.-1992. poinje afirmativan odnos prema kulturno-historijskom naslijeu i njegovoj zatiti. Osniva se veliki broj muzeja, galerija i zavoda za zatitu spomenika. U ovom periodu se istauju mnogobrojni kulturoloki fenomeni bez obzira na regionalnu i konfesionalnu pripadnost. Tako se pristupilo velikom broju restauratorskih zahvata na oteenim lokalitetima, u podruju arheologije, ali i restauraciji i konzervaciji fresaka i epigrafskih natpisa u sakralnim objektima, srednjovjekovnim nekropolama, zatim izuavanju mnogobrojnih umjetnikih djela, a rezultati tih istraivanja objavljeni su u mnogobrojnim publikacijama koje su se bavile ovom tematikom. Ovaj period obiljeen je poveanom brigom za zatitu kulturno-historijskog naslijea.

    Iako je poveana briga za kulturno-historijskog naslijee, umjetnine i kulturna dobra, krae i u ovom periodu nisu prestale postojati, ali su prekrioci zakona i uinioci krivinih djela prvi puta sankacionisani, nakon voenja obimnih istraga i pokretanja sudskih procesa. U periodu od 1973. do 1988. evidentirano je 350 krivinih prijava, 178 optunica i 130 presuda.

    Stanje nastalo disolucijom Jugoslavije i poekom rata u Bosni i Hercegovini je za kulturnu batinu svih naroda obiljeeno katastrofalnim razaranjem sakralnih objekata, institucija kulture, pokretnih i nepokretnih kulturnih dobara, a najvei dio umjetnikih predmeta postao je predmetom ileglne trgovine. Komisija za ouvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine osnovana je aneksom 8. Dejtonskog mirovnog sporazuma i djeluje u cilju zatite pokretnog i nepokretnog kulturno-historijskog naslijea. Danas se na listi nalazi 776 zatienih spomenika, od kojih vei dio spada u nepokretno naslijee, a samo jedan manji dio zauzimaju umjetniki predmeti u svojstvu pokretnog dobra (slike, nakit, oruje, knjige, arheoloki predmeti i sl.) U Bosni i Hercegovini ne postoji specijalizirano odjeljenje za borbu protiv ilegalne trgovine umjetninama (kao to je to sluaj sa veinom drava lanica Europske unije i zemalja u regionu), a koja se nalaze integrisana u sastavu ministarstava za kulturu ili ministarstava za unutranje poslove. Prema tome, Centar protiv krijumarenja umjetninama predstavlja jedini subjekt usko specijaliziran za suzbijanje ilagalne trgovine umjetninama u Bosni i Hercegovini.

  • 9

    KRIJUMARENJE UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI

    Kad se uzmu u obzir svi faktori koji utiu na irenje ilegalne trgovine umjetnikim djelima i kulturnim dobrima, evidentno je da zemlje jugoistone Europe predstavljaju izvor bogatog plijena za organizovane kriminalne grupe i pojedince. Rijetke su zemlje u jugoistonoj Europi koje imaju bar ponekog policijskog slubenika specijalizovanog za ovaj oblik kriminala, jo rjee su podrobne carinske kontrole, a vjerovatno su najrjei carinski slubenici dovoljno obueni da shvate pravu vrijednost putnikog prtljaga. Tu su takoe vjeiti problemi usaglaavanja zakona i njihova implementacija, kao i poslovina matovitost domaih kriminalnih grupa i pojedinaca, uz korumpiranost nadlenih dravnih inovnika. Prema podacima iz policijskih izvjetaja u 2012. godini, 6,3 % od informacija izdatih u vezi kraa umjetnikih predmeta u svijetu je bilo povezano sa zemljama jugoistone Europe. Po broju izdatih informacija (za podruje jugoistone Europe), na prvom mjestu se nalazi Grka (850 obavjetenja), zatim Hrvatska i Rumunija (sa 470), Slovenija (205), Biva jugoslovenska republika Makedonija (sa 164) i Bugarska (148). Na svjetskom nivou Francuska (5800) i Italija (7200) ine ukupno 30% izdatih informacija u vezi kraa umjetnikih predmeta. Bosna i Hercegovina spada u red zemalja pored Kosova i Crne Gore u kojoj se nije desila zapljena ukradenih umjetnina, kao rezultat rada carinskih slubi u okviru kontrola na granicama. Aktivnosti u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama se razlikuju u zemljama jugoistone Europe. Srbija i Bugarska pokazuju najvii stepen angaovanosti, dok se u Sloveniji radi na preventivnim mjerama zatite.

    Za aktivnu borbu dravnih struktura u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama potrebno je da postoje za to posebno obueni strunjaci, koji bi u efikasnom sistemu koordinacije profesionalnih znanja pojedinih strunih oblasti (arheologija, historija umjetnosti, muzeologija i sl), te policijskih snaga i istranih organa mogli dati oekivane pozitivne rezultate u ovoj oblasti.

    Ilegalna trgovina umjetninama ima dva osnovna oblika: u prvom, rije je o veoma starim predmetima i arheolokim iskopinama, koji se uglavnom pronalaze u divljim iskopinama i predstavljaju veoma ozbiljan problem. Ovakva vrsta krae moe se desiti na evidentiranim, ali i neevidentiranim lokalitetima. Ovo se posebno odnosi na nalazita koja su identificirana kao takva, ali nisu dovoljno obezbjeena. Na podruju zemalja jugoistone Europe, najvie se trguje noviima, kovanicama iz razliitih historijskih perioda (antika, srednji vijek, osmanski period) i tu se radi od desetinama hiljada ukradenih predmeta. Ova kulturna dobra se preko odreenih zemalja krijumare i prebacuju za Europu ili Sjedinjene Amerike Drave. Drugi vid ilegalne trgovine umjetninama obuhvata umjetnine iz Zapadne

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 10

    Europe, ili iz drava Bliskog istoka pogoenih ratnim aktivnostima to pogoduje rastu ilegalne trgovine kulturnim dobrima koja predstavljaju batinu naroda koji tu ive (Irak, Afganistan, Sirija). Ilegalna trgovina umjetninama i kulturnim dobrima, ima dvostruki karakter. Ona ukljuuje ilegalnu trgovinu umjetnikih djela ukradenih na podruju zemalja zapadne Europe, pri emu zemlje jugoistone Europe predstavljaju privremenu ili krajnju destinaciju. S druge strane, postoji i veliki broj kraa i krijumarenja u jugoistonoj Europi, gdje se ukradeni predmeti ilegalno prebacuju izvan granica regije.

    Kraa umjetnikih djela se uglavnom dogaa u privatnim kuama, muzejima, galerijama. Sam in krae je zabiljeen u toku transfera umjetnikih djela sa jedne lokacije na drugu, zatim u depoima objekata u kojima se uva muzejski i galerijski materijal, ali i na nain ilegalnog ulaska u objekat u kojem se nalaze umjetnine. Nakon disolucije Jugoslavije i okonanja rata, dravne institucije su se fokusirale na sankcionisanje ratnih zloinaca i narko lanaca. Za to vrijeme, regija je postala vodei tranzit za ukradene umjetnine iz Francuske, vicarske, Austrije, Njemake, eke i Slovake, te Nizozemske i Belgije. I dok je Srbija glavna baza za kriminalne grupe, brojne ukradene umjetnine pronaene su u Makedoniji, na Kosovu i u Crnoj Gori.

    Kada je rije o Bosni i Hercegovini, trgovake trase su prije svega bile i ostale odreene ratom na tom prostoru. Umjetnika djela su na samom poetku rata u Bosni i Hercegovini iznoena u konvojima, da bi potom bila prebacivana preko linija razdvajanja, pa i u vozilima meunarodnih snaga.

    Pretpostavlja se da je na prostoru jugoistone Europe trenutno sakriveno najmanje 30 do 40 ukradenih umjetnikih djela vrijednih desetine miliona eura, koja ekaju da budu isporuena kupcima, a velika je vjerovatnoa da se neka od tih djela nalaze i na teritoriji Bosne i Hercegovine. Umjetnine krue tako dugo dok poinitelji ne povjeruju da nee biti smatrane ukradenima, a to moe potrajati i do 20 godina. Muzeji, galerije i ateljei slikara nisu jedine mete kriminalaca. U zadnjih nekoliko godina dolo je do poveanja broja kraa u sakralnim objektima svih konfesionalnih zajednica koje nastanjuju prostor Bosne i Hercegovine i jugoistone Europe. Kao rezultat migracije koja se desila tokom sukoba iz 1990-tih, sela su jo uvijek naputena, a vjerske graevine su ostale bez zatite.

    Jedna od specifinosti ilegalne trgovine kulturnim dobrima u jugoistonoj Europi jeste problem spremnosti policije i carinskih organa da se s tim problemom suoe. Iako se u medijima jugoistonoj Europi ponekad objavljuju tekstovi o

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 11

    Kako djeluju kriminalne grupe?

    Kraa umjetnina se vri u vie etapa. Postoji grupa koja prima narudbu, grupa koja prenosi ukradene slike i lopovi - oni koji znaju da obiju sef, da provale u muzej i spakuju sliku sa rama. etvrta grupa su prodavci. Novac koji se dobije od prodaje se odmah pere i ulae u neto drugo. U veini sluajeva se na kraju ispostavi da su kriminalci imali nekoga unutra ko im je pomogao. Na primjer ako ukradu sliku iz muzeja ili galerije, onda se u 90% sluajeva utvrdi da je u tome uestvovao neki od uposlenika koji im je dao insajderske informacije o osiguranju, kamerama, nainu na koji se otvara sef. Ista situacija se pojavljuje ako je kraa vrena iz vile jednog privatnika.

    zapljenjenim umjetninama i uspjehu policijske slube ili carinske slube, injenica je da su ti nalazi vie stvar sluajnosti nego organizovane koordinirane akcije. Simptomatino je to to saradnja na nivou zemalja jugoistone Europe ne postoji, nego se deava povremeno, u zavisnosti od sluaja s kojim je odreena drava u odreenom trenutku suoena. Da je situacija drugaija, odnosno da drave koje su (geografski, historijski i kulturno) upuene jedna na drugu meusobno sarauju na rjeavanju problema koji su im zajedniki, vrlo je vjerovatno da se na podruju jugoistone Europe, ne bi tako lagodno trgovalo najvanijim i najdragocjenijim kulturnim dobrima. Ovako, na tekoe se nailazi i u domenu zakonodavstva, i na carini, i u policiji, ali i u ivopisnom svijetu historiara umjetnosti, procjenitelja umjetnikih vrijednosti i korumpiranih i kriminalu sklonih dravnih inovnika.

    KRIJUMARENJE UMJETNINAMA U BOSNI I HERCEGOVINI

    Stanje tokom rata i neposredno nakon rata

    Dobro uhodanim putevima, u ratu su iz Sarajeva iznoene ukradene umjetnine. Crno triste, koje je poelo cvjetati dolaskom snaga UNPROFOR-a u Bosni i Hercegovini, u ratu je savreno funkcioniralo. Za dva kilograma eera kupovani su stari bosanskohercegovaki majstori ija je trina vrijednost i do trideset hiljada maraka. Kupci su bili domai profiteri, zaposleni u humanitarnim organizacijama, strani oficiri, pa i diplomate. Na samom poetku rata najvei broj umjetnina je iznesen u brojnim konvojima koji su odlazili iz Sarajeva, kasnije su se dragocjenosti prebacivale preko linija razdvajanja, preko piste, kroz tunel, u avionima i vozilima UNPROFOR-a... Odlazili su dijelovi bosanske batine preko Pala ka Novom Sadu, Beogradu, pa sve do Budimpete, ali i na drugu stranu preko Hercegovine, do Zagreba na trite umjetnina u zapadnoj Europi.

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 12

    Na zatiti vrijednih djela i sprijeavanju njihovog nelegalnog odnoenja, u Sarajevu su bili angairani, prije svega, rukovodioci institucija u kojima su one bile smjetene, zatim Ministarstvo unutranjih poslova, na neposredan nain Armija Bosne i Hercegovine, odnosno tab za zatitu dobara kulture, a osim njih, Skuptina grada je na samom poetku rata oformila komisiju sa zadatkom zatite umjetnike i kulturne batine u koju su uli predstavnici svih institucija koje su bile nadlene za umjetnine. Zahvaljujui Uredu Vijea Evrope u Bosni i Hercegovini 1996. godine je sainjen izvjetaj o ratnim tetama na kulturnoj batini Bosne i Hercegovine. Time je bilo utvreno stanje u kulturno-historijskim institucijama (muzejima i galerijama). Dolo se do zakljuka da najvee tete nisu dole od direktnih ratnih dogaaja, nego su bile rezultat krae umjetnina.

    Trenutno stanje

    O tanom broju do sada ukradenih kulturnih dobara moe se samo nagaati. Dijelom zbog politike nestabilnosti, a dijelom zbog nemara slubenika zaduenih za voenje evidencije i brige oko uvanja kulturne batine u za to specijaliziranim institucijama, mnogi od tih predmeta nisu dokumentovani prije krae, tako da zvanino nisu ni postojali.

    Uesnici interdisciplinarne konferencije Ilegalna trgovina umjetninama u Bosni i Hercegovini od 20. oktobra 2015. u organizaciji CPKU

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 13

    Istraivanja Centra protiv krijumarenja umjetninama (CPKU) pokazuju da je veliki broj umjetnina i kulturnih dobara u posljednje dvije decenije otuen, a najvjerovatnije i iznesen van granica Bosne i Hercegovine.

    Konkretni podaci postoje samo za pravna ili fizika lica koja su podnijela krivine prijave nadlenim organima, a konaan broj ukradenih umjetnina moi e se utvrditi tek nakon formiranja nacionalne baze nestalih umjetnina. Radi se o sljedeim pravnim i fizikim subjektima:

    1. Umjetnika galerija Bosne i Hercegovine Prijava podnesena Centru slube bezbjednosti Sarajevo 11.05.1993. a obnovljena 2015. godine - otueno 46 ikona, 3 iluminirana islamska rukopisa i 2 umjetnika djela Ferdinanda Hodlera;

    2. Meunarodna galerija portreta Tuzla 2011. godine, prijavljen nestanak 72 umjetnika djela, a za 45 djela se trenutno vodi postupak pred nadlenim sudom;

    3. Muzej knjievnosti i pozorine umjetnosti Bosne i Hercegovine 2005. godine prijavljena kraa 7 umjetnikih djela poinioc uhapen, procesuiran i odreena mu je sankcija - kazna zatvora u trajanju od 10 mjeseci; djela nisu pronaena niti vraena legalnom vlasniku;

    4. Muzej istone Bosne opljakan u period izmeu 08./11.06.2012 godine, evidentiran je nestanak 72 muzejska predmeta neprocjenjive kulturno-historijske vrijednosti. Prijava podnesena 2012. godine;

    5. Privatna kolekcija Envera i Damirke Mulabdi kraa 4 umjetnika djela izuzetne umjetniko-historijske vrijednosti, koja imaju status zatienog nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine u svojstvu pokretnog dobra. Prijava podnesena Federalnom Ministarstvu unutranjih poslova 14.07.2006. godine.

    Osim navedenih podataka o postojeim krivinim prijavama, CPKU je u preliminarnim istraivanjima utvrdio da su mnogobrojna umjetnika djela i kulturna dobra ukradena i nestala u vremenskom periodu od 1992. do danas, a za koje nije utvreno da li postoje krivine prijave i da li su pokrenuti procesi protiv uinioca krivinih djela: Udruenje likovnih umjetnika Bosne i Hercegovine Internacionalna likovna kolonija Poitelj, Muzej 25 maj 1944 u Drvaru, Kua Demala Bijedia u Mostaru, Galerija Likum 78 2011, JU Kulturno sportski centar Bugojno, Muzej Branka otre, Muzej Republike Srpske, Privatni atelje slikara Seida Hasanefendia u Sarajevu, Privatni atelje slikara Safeta Zeca u Poitelju, Privatna kolekcija slikara Deke Hodia, Privatna kolekcija slikara Edina Numankadia, Privatni atelje slikara Salima Obralia, Privatna zbirka slikara Affana Ramia itd.

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 14

    Kraa umjetnina je krivino djelo koje gotovo uvijek ima meunarodni predznak, a uslov za meunarodnu potragu kulturnih predmeta je njihovo uvrtenje u Interpolovu databazu. CPKU je kao ovlateno lice dobio pristup toj databazi i konstatovali smo da je za BiH uvrteno samo 14 predmeta, koji su nestali tokom 5 kraa. To znai da veina umjetnikih djela ukradena u BiH nisu uvrtena u databazu, pa ni ona za koje postoji prijava.

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

    U svim veim i manjim gradovima Bosne i Hercegovine evidentiran je nestanak bisti, skulptura i drugih umjetnikih djela, a osim toga, na meti pljakaa bile su i privatne stambene jedinice, koje su u toku ratnih deavanja 1992.-1995. sistematski opljakane, radi krae umjetnikih djela i drugih dragocjenosti. Posebnu grupu predstavljaju umjetnika djela, koja su krasila enterijere preduzea i javnih ustanova iz socijalistikog perioda, a kojima se nakon procesa privatizacije gubi svaki trag.

    Podaci o nestalim umjetninama i kulturnim dobrima su, naalost, jo uvijek manji od stvarnih. Saznanja o kraama umjetnina i kulturnih dobara esto su neredovita, neprecizna i nepotpuna. Brojne, sasvim sluajno i s velikim vremenskim razmakom otkrivene krae, upuuju na to da osim prijavljenih kraa postoji i vei broj onih za koje vlasnici ili institucije koje skrbe o umjetninama nisu ni znale da su poinjene ili nisu eljeli prijaviti krau kako njihova nebriga ne bi bila javno obznanjena. Ovi sluajevi se najee dogaaju u

    arhivima, bibliotekama, fundusima galerija, muzejima i drugim institucijama. esto se primjeri nestanka predmeta otkriju prilikom provoenja inventure, postavke izlobe itd. U Bosni i Hercegovini se takoe vre nezakonita iskopavanja po arheolokim ili potencijalnim arheolokim lokalitetima. Odgovorna lica za takva djela nisu kanjena jer u Bosni i Hercegovini ne postoje organizovan i sistematian pristup rjeavanju ovog problema. U razliitim dijelovima svijeta je pohranjeno srednjovjekovno pokretno kulturno naslijee Bosne i Hercegovine, a njihovi trenutni vlasnici su do tih predmeta dolazili najee na ilegalan nain. Na nivou Federacije i na nivou kantonalnih ministarstava unutranjih poslova, kulturnim dobrima bave se odsjeci za imovinske delikte (ukoliko je u pitanju kraa iz privatnih kolekcija), dok je za kulturno-historijsko blago pokradeno tokom rata zaduen Interpol.

    Ismet Mujezinovi, Mea Selimovi, crte tuem, Meunarodna galerjia portreta Tuzla. Utvren nestanak prilkom popisa 2011. godine i prijava podnesena MUP-u TK. Djelo se do danas nije nalo na INTERPOL-ovom spisku umjetnina za kojima se traga.

  • 15

    Nacionalni izvjetaj Bosne i Hercegovine o implementaciji Konvencije o mjerama zabrane i spreavanja nedozvoljenog uvoza, izvoza i prijenosa vlasnitva kulturnih dobara, Pariz 1970. godine svjedoi o problemima u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama na nacionalnom nivou. Prema lanu 16. ove Konvencije drave potpisnice se obavezuju da dostavljaju izvjetaj o zakonskim, administrativnim i operativno-tehnikim mehanizmima, kao i drugim preduzetim aktivnostima u cilju praenja napretka u ovoj oblasti i identifikovanju postojeih prepreka. Sadraj Konvencije na spreavanju nedozvoljenog uvoza, izvoza i prijenosa vlasnitva kulturnih dobara posebno je aktualiziran ratnim dogaanjima u Iraku, Libiji i Siriji.

    U izvjetaju se detaljno opisuju aktivnosti na sprovoenju aktivnosti u oblasti sprjeavanja ilegalne trgovine kulturnim dobrima sa posebnim osvrtom na sljedee oblasti: trgovina umjetninama, arheoloka iskopavanja, monitoring uvoza i izvoza kulturnih dobara, bilateralni ugovori po pitanju uvoza i izvoza, zakoni iz oblasti zatite kulturnih dobara (muzeji, galerije, arheoloki lokaliteti i sl.), etiki kodeks, podizanje svijesti civilnog drutva o znaaju kulturnih dobara, edukacija, saradnja sa regionalnim i meunarodnim agencijama, carinama, policijskim slubama i sl.

    CPKU u navedenom izvjetaju zauzima izuzetno znaajno mjesto, zbog svoje uloge u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama na podruju cijele Bosne i Hercegovine. Radom Centra se poboljava stanje u ovoj oblasti, te se postojanje jednog ovakvog specijaliziranog tima, ocijenjuje afirmativnim i pozitivnim.

    Ferdinand Hodler, Autoportret, ulje na platnu, Umjetnika galerija BiH. Nestanak djela je utvren prilikom inventure 1993. godine. Prijava obnovljena 2015. Nalazi se na spisku INTERPOL-a

    1. ILEGALNA TRGOVINA UMJETNINAMA U JUGOISTONOJ EUROPI I BOSNI I HERCEGOVINI

  • 16

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

    PREVENTIVNO DJELOVANJE

    Bez detaljnih informacija o ukradenom predmetu (tekstualni opis i fotografija) nadleni organi se ne mogu ni upustiti u njihovu potragu. Zbog toga je CPKU, u suradnji sa Generalnom direkcijom nacionalne policije Francuske, Centralnim uredom za borbu protiv krijumarenja kulturnih dobara OCBC, a uz podrku Francuske ambasade u Bosni i Hercegovini, izradio Deskriptivnu karticu za umjetnine i Uputstvo za fotografisanje umjetnina i vrijednih predmeta. (vidjeti aneks 2 i 3 na str. 32. i 33.). Ovi alati su namijenjeni svim vlasnicima umjetnikih predmeta u BiH, privatnim kolekcionarima, muzejima i galerijama, s ciljem formiranja dokumentacije o svojim umjetninama. Pravilnim koritenjem uputstava sadranih u ovim dokumentima omoguava preventivnu zatitu, ali i prua obilje dragocjenih informacija o ukradenom predmetu, u sluaju njegovog nestanka.

    Preventivno djelovanje predstavlja uredno, po zakonu i pravilima profesije ureeno, blagovremeno voenje slubene dokumentacije u institucijama kulture i umjetnosti, koje posjeduju umjetnike predmete (knjiga protokola, inventarne knjige, ugovori, fotografije, digitalizovana graa i sl). Veliku ulogu u ovom smislu, u javnim ustanovama, imaju muzejski radnici kustosi, ija profesionalna orijentacija zahtijeva permanento usavravanje u struci, radi to adekvatnije zatite muzejskih i galerijskih zbirki.

    Inventarna knjiga, Kolekcija jugoslovenskog portreta,Inventarna knjiga koja predstavlja primarnu slubenu evidenciju, pronaena prilikom popisa 2011.

    godine u Meunarodnoj galeriji portreta Tuzla.

  • 17

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

    Detalj sa izlobe Velikani likovne umjetnosti Umjetnika galerija Bosne i Hercegovine, 21. april 2016.

    Vilko eferov, enski akt, ulje na platnu, privatna kolekcija D. i E. Mulabdi, proglaena nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Prijava podnesena 2006. Djelo se do danas nije nalo na INTERPOL-ovom spisku umjetnina za kojima se

    traga.

    Doprinos podizanju svijesti privatnih kolekcionara, rukovodioca javnih ustanova iz oblasti kulture i umjetnosti, kao i ireg graanstva, imaju i mediji, koji u digitalnom i/ili printanom obliku obavjetavaju javnost o znaaju preventivne zatite kulturno-historijskog naslijea.

    Centar protiv krijumarenja umjetninama smatra izuzetno znaajnim aspekt borbe protiv ilegalne trgovine umjetninama, preventivno djelovanje kroz razliite aktivnosti predavanja, seminari, radionice, izlobe i sl. Jedna od znaajnijih aktivnosti na ovu temu je izloba praznih ramova pod nazivom Velikani likovne umjetnosti realizovana 21. aprila 2016. godine u Umjetnikoj galeriji Bosne i Hercegovine, na kojoj je predstavljen jedan dio ukradenih umjetnikih djela iz Umjetnike galerije Bosne i Hercegovine, Meunarodne galerije portreta Tuzla i Udruenja likovnih umjetnika Bosne i Hercegovine.

  • 18

    INTERPOL

    Strunjaci Interpola tvrde da se na suzbijanju ilegalne trgovine umjetnikim djelima i kulturnim dobrima uopte moe uiniti mnogo na nacionalnom, ali i na individualnom nivou. Borba protiv ovog oblika organizovanog kriminala podrazumijeva: ureenje zakonske regulative koja se tie kulturnih dobara; potpisivanje meunarodnih konvencija; evidentiranje umjetnikih djela i kulturnih dobara koje bi poboljalo razmjenu informacija u sluaju krae; stvaranje kompjuterizovane baze podataka; najbru moguu razmjenu podataka o kriminalcima; podizanje svijesti o znaaju kulturnog naslijea kako u zemlji tako i u inostranstvu; stvaranje specijalizovanih policijskih jedinica za ovaj vid kriminala; redovnu edukaciju pripadnika policije i ostalih nadlenih za suzbijanje ilegalne trgovine kulturnim dobrima. Veliku panju ovom problemu trebalo bi da posvete i sami vlasnici. Interpol preporuuje: formiranje baze podataka sa fotografijama i tanim opisima predmeta; identifikaciju predmeta (njihovo obiljeavanje, bilo od strane vlasnika bilo uz pomo strunjaka); zatitu objekata u kojima se predmeti uvaju; poveavanje efikasnosti u obavjetavanju policije u sluaju krae i prezentovanje svih podataka o ukradenom predmetu. Pored dravnih organa i pojedinaca, Interpol istie i specifinu ulogu trgovaca umjetnikim djelima: oni bi, prije svega, trebali da obrate panju na porijeklo predmeta na koje naiu i da odbiju da trguju predmetima, ije je porijeklo nejasno ili sumnjivo, potujui etiki kodeks i muzeoloki princip provenijencije.

    Finansiran od strane Evropske komisije, projekat PSYCHE (Protection System for Cultural Heritage) ima za cilj uspostavu sistema strukturiranih poruka koji omoguavaju da zemlje lanice neposredno prenose podatke, uspostavu usluge koja moe neposredno da prenosi sadraj postojeih nacionalnih baza podataka o umjetnikim djelima, integraciju jednog sistema za usporeivanje slika kako bi se istraivanje ubrzalo, te provoenje aktivnosti obuke poput online kurseva i seminara ili objavljivanje prirunika koji prua savjete i daje primjere dobre prakse.

    NACIONALNE DATABAZE

    Postoji opta podjela postojeih baza podataka sa ukradenim umjetninama, na dvije osnovne vrste: aktivne i pasivne. Pasivne baze podataka se koriste na nain da istraiva koji eli da sazna neku informaciju, alje opis umjetnine strunjacima za baze podataka koji vre provjeru (primjeri takvih baza su Arts Loss Register i baza podataka francuske policije TREIMA). Aktivne baze podataka se koriste na nain da istraiva sam sprovede cijeli postupak istrage i provjere vezane za nestalu umjetninu (takva vrsta baze je Interpolova baza ukradenih umjetnikih djela).

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

  • 19

    Etiki kodeks za muzejske i galerijske strunjake, pa i privatne kolekcionare umjetnina, obavezuje iste na provjeru porijekla umjetnine koja je predmet trgovine, a izuzetno veliku pomo prilikom utvrivanja njenog porijekla i pravnog statusa mogu pruiti baze podataka.

    Uprkos njihovom specifinom fokusu, opisi kulturnih dobara koja su predmet ilegalne trgovine ili krae u bazama podataka nisu uniformni:

    Naini otuenja: da li je predmet ukraden, opljakan, nestao, ugroen, konfiskovan i sl.

    Opis: neki predmeti posjeduju fotografiju, drugi ne, postoje razliiti kriteriji opisivanja nestale umjetnine i sl.

    Nain koritenja podataka: policijske snage najee koriste nacionalne baze podataka;

    Izvor podataka: policija, instutucije, pojedinci; Pristup podacima: policija, granine i carinske slube, ministarstva,

    trini strunjaci, pojedinci; Funkcionalnost: registracija dobara, traganje za istim, potraga za

    vlasnikom i sl. Pitanje jezika: postoji samo nekoliko viejezinih baza podataka; Duina pohranjivanja podataka: u Latviji npr. informacije o kulturnim

    dobrima za kojima se traga, ostaju operativne samo u toku odreenog vremenskog perioda, to moe negativno uticati na potragu za ukradenim kulturnim dobrima od nacionalne vrijednosti.

    Sve aktivnijim koritenjem baza podataka, iste se razvijaju, te postaju izuzetno znaajan instrument u borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama, koji sve vie pomae u preventivnoj borbi protiv ilegalne trgovine umjetninama.

    POSTOJEI REGISTRI I BAZE PODATAKA O NESTALIM UMJETNINAMA

    BKA (Federalni kriminalistiki policijski ured) koristi bazu podataka Federalnog ministarstva unutranjih poslova. Informacije za ovu bazu podataka osigurala je austrijska policijska sluba u saradnji sa Interpolovim austrijskim nacionalnim centralnim uredom.ARTIST (Art Information System), Belgijska federalna policija registrirala je ukradena kulturna dobra (umjetnika djela, antikvitete, nakit) i sadri preko 20.000 predmeta.

    Austrija

    Belgija

    eka

    Francuska

    Naziv baze podataka nestalih kulturnih dobara je MacArt i u nadlenosti je Ministarstva kulture i policije.Baza podataka TREIMA 2 formirana je od strane francuskog Centralnog ureda protiv ilegalne trgovine kulturnim dobrima (OCBC).

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

  • 20

    Grka

    Holandija

    Hrvatska

    Italija

    Kipar

    Baza je operativna od 1995. godine i sadri preko 85.000 predmeta, ukljuujui i kulturna dobra po prijavi Interpola, a koja su ukradena u inostranstvu.Baza podataka ukradenih i konfiskovanih kulturnih dobara, u nadlenosti Uprave za zatitu dokumentacije i kulturnog nasljea i ona je podijeljena u nekoliko odjeljenja: 1.Ukradena i pronevjerena pokretna dobra (sa fotografijom predmeta) ; 2.Popis lokaliteta ilegalnih iskopavanja (sa fotografijom predmeta/lokaliteta) ; 3.Konfiskovano ilegalno pokretno dobro (sa fotografijom) ; 4.Spisak osoba koji su ukljueni u ilegalne radnje i trgovinu pokretnim kulturnim dobrima ; 5.Spisak osoba koje posjeduju metal detektore i druga pomagala koja se mogu koristiti pri ilegalnim iskopavanjima lokaliteta, morskog, jezerskog ili rijenog dna;Druga baza podataka je u nadlenosti ministarstva kulture i sadri podatke o ukradenim dobrima koja su podijeljena u tri tematske grupe: 1.Ukradeni predmeti koji pripadaju vizantijskoj i postvizantijskoj historijskog eri ; 2.Ukradeni prahistorijski predmeti i predmeti iz antikog perioda ; 3.Digitalna kolekcija svih ukradenih kulturnih dobara od prahistorije do postvizantijske ere.Bazu podataka o nestalim umjetninama odravaju pripadnici ministarstva unutranjih poslova i samo policijski slubenici imaju neogranien pristup.

    Registar ukradenih i nestalih kulturnih dobara vodi Ministarstvo unutranjih poslova.

    Posjeduje najveu bazu nestalih umjetnina (Leonardo) koja sadri preko 3.400.000 predmeta sa preko 400.000 fotografija. Policijski slubenici imaju nesmetan pristup ovom registru, dok trgovci umjetninama mogu dobiti pristup njenom sadraju nakon slubenog zahtjeva i odobrenja.

    Policijska sluba radi na odravanju baze nestalih kulturnih dobara. Odjeljenje za antikvitete nalazi se na podruju sjevernog Kipra. Kiparski arheoloki program digitalizacije ima za cilj digitaliziranje cjelokupnog pokretnog i nepokretnog kulturnog nasljea.

    Latvija Baza podataka o ukradenim kulturnim dobrima u nadlenosti policijskoj slubi.

    Litvanija Registar ukradenih umjetnina je u nadlenosti policijske slube i njen pristup je omoguen osim slubenicima policije, muzejima kao i drugim institucijama iz oblasti kulture.

    Maarska

    Poljska

    Nacionalna baza podataka nestalih umjetnina, pri Nacionalon uredu za kulturno nasljee.

    Registar ukradenih umjetnina je u nadlenosti policijskih slubi, a kao posebno formiran registar u ovoj dravi nalazi se registar za umjetnika djela nestala u toku Drugog svjetskog rata.

    Rumunija Bazu podataka o nestalim kulturnim dobrima odravaju policijske slube.

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

  • 21

    Slovaka

    panija

    vicarska

    Turska

    Velika Britanija

    Sjedinjene Amerike Drave

    Registrar vodi Ministarstvo unutranjih poslova, a predmeti su podijeljeni u pet kategorija. Svaki od predmeta sadri fotografiju, kao i detalje o ukradenom predmetu (naziv, autor, materijal, dimenzije, vrijeme nastanka, vrijeme nestanka i vrijednost).Baza nestalih kulturnih dobara nosi naziv DULCINEA, te sadri fotografije djela i veliki broj informacija, a pristup ovoj bazi ima Odjel za historijsko nasljee i policijske snage.

    Baza podataka nestalih umjetnina je u nadlenosti policijskih slubi. Svaki kanton je uredio registre, ali oni nisu odvojeni po kategorijama, te se u njima nalaze podaci i o nestalim osobama, kao i drugim predmetima za kojima se traga.

    Registar ukradenih umjetnina je u nadlenosti ministarstva unutranjih poslova, te je dostupna, osim na turskom, na engleskom i francuskom jeziku.

    LSAD Baza podataka ukradenih umjetnikih djela London, nalazi se u nadlenosti Odjelu za umjetnine i antikvitete Metropolitan policije u Londonu. Radi se o registru glavnog grada Velike Britanije, a ne o nacionalnoj bazi podataka i ona sadri oko 54.000 djela podijeljenih u nekoliko kategorija.

    NSAF baza podataka sa ukradenim kulturnim dobrima koji su prijavljeni FBI (Art Theft Programme), unutar teritorija SAD-a, ali i irom svijeta. Da bi se neki predmet naao u ovom registru on mora ispuniti dva kriterija: mora postojati mogunost njegove identifikacije i potrebno je da ima historijsku ili umjetniku vrijednost, a drugi kriterij je procjena vrijednosti na minimalno 2000 $ (amerikih dolara), ili manje, ali u tom sluaju mora biti povezan sa teim krivinim djelom.

    Osim navedenih, postoje i baze podataka privatnih vlasnika ili one koje su nastale radom neprofitnih organizacija. Meu najznaajnije spadaju:

    ART LOSS REGISTER sa centrom u New Yorku, koja dokumentuje krae umjetnina od 1976. godine. Ovaj registar je digitaliziran 1991. godine. ARTSAFE privatni web site koji sadri registar sa spiskom ukradenih predmeta.FIBAR - osnovan od strane ARGOSa, konzorcijuma francuskih osiguravajuih drutava.STOLEN.BOOK.ORG - baza podataka sa podacima o nestalim knjigama, osnovana od strane Meunarodnog udruenja za prodaju antikvarnih knjiga. TRACE koja vai za ameriku najveu bazu podataka nestalih kulturnih dobara i mnoge druge.

    2. NAINI BORBE PROTIV KRIJUMARENJA UMJETNINAMA

  • 22

    3. PRAVNA REGULATIVA

    PRAVNI OKVIR SA POSEBNIM OSVRTOM NA PITANJE ZATITE KULTURNOG NASLJEA

    Vanjski pravni izvori

    U nastavku su predstavljeni meunarodni multilatelarni i bilateralni ugovori ija je Bosna i Hercegovina potpisnica, na osnovu sukcesije ili ratifikovanja, iz oblasti od znaaja za zatitu kulturnog naslijea.

    Evropska konvencija o kulturi (Vijee Evrope, Paris, 1954) Evropska konvencija o zatiti arheolokog naslijea (Vijee Evrope, London,

    1969) Konvencija o zatiti arhitektonskog naslijea Evrope (Vijee Evrope, Granada,

    1985) Konvencija o zatiti svjetskog kulturnog i prirodnog naslijea (UNESCO, Paris,

    1972) Konvencija o mjerama za zabranu i spreavanje nedozvoljenog uvoza, izvoza i

    prenosa svojine kulturnih dobara (Paris, 1970. godine) Konvencija o zatiti kulturnih dobara u sluaju oruanog sukoba (UNESCO,

    Den Hag, 1954) Konvencija o ouvanju nematerijalnog kulturnog naslijea (UNESCO, Paris,

    2003) Odluka o ratifikaciji koju je usvojilo Predsjednitvo, Ministarstvo vanjskih poslova BiH.

    Konvencija o zatiti podvodnog kulturnog naslijea (UNESCO, Paris, 2001) Konvencija o zatiti i unapreenju raznolikosti kulturnih izraza (UNESCO,

    Paris, 2005) Konvencija o ouvanju nematerijalnog kulturnog naslijea (UNESCO, Paris,

    2003) Evropska konvencija o zatiti arheolokog naslijea, revidirana (Vijee Evrope,

    Valletta, 1992) Okvirna konvencija o vrijednosti kulturnog naslijea za drutvo (Vijee Evrope,

    Faro, 2005) Bernska konvencija za zatitu knjievnih i umjetnikih djela iz 1886. godine,

    revidirana u Parizu 1971. godine i dopunjena 1979. godine Sporazum izmeu Vijea ministara BiH i Vlade SAD o zatiti i ouvanju

    odreenog kulturnog vlasnitva, potpisan 02.07.2002.godine, ratifikovan 21.07.2004. godine (tekst sporazuma objavljen u dodatku Sl. glasnika BiH - Meunarodni sporazumi, broj 6/04)

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 23

    Sporazum izmeu Vlade BiH i Vlade SR Njemake o saradnji u oblasti kulture, obrazovanja i nauke (potpisan 21.07.2004. godine, ratifikovan 26.10.2005. godine (tekst sporazuma objavljen u dodatku Sl. glasnika BiH - Meunarodni sporazumi, broj 11/05)

    Bosna i Hercegovina je 2002. uestvovala na Londonskoj konferenciji, na kojoj je potpisana deklaracija koja predvia jaanje veza i partnerske saradnje zemalja jugoistone Europe u borbi protiv organizovanog kriminala, kao znaajnog faktora destabilizacije regije.

    UNIDROIT Konvencija o ukradenim i ilegalno izvezenim kulturnim dobrima (potpisana u Rimu 1995. godine), koja predstavlja vaan instrument u borbi protiv krijumarenja umjetninama naalost nije jo uvijek ratifikovana od strane Bosne i Hercegovine.

    Unutranji pravni izvori

    Osnovni referentni zakoni i akti

    Opi okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini (Dejtonski mirovni sporazum), Aneks 8. Sporazum o Komisiji za ouvanje nacionalnih sporazuma, 1995

    Odluka Predsjednitva Bosne i Hercegovine o Komisiji za ouvanje nacionalnih spomenika, 2001 (Slubeni list Bosne i Hercegovine, br. 1/02 i 10/02)

    Pravilnik o aktivnostima Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika u pogledu meunarodne saradnje, 2002 (Slubeni list Bosne i Hercegovine, broj 29/02)

    Kriteriji za proglaenje dobara nacionalnim spomenicima, 2002/2003 (Slubeni list Bosne i Hercegovine, br. 33/02 i 15/03; Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine, broj 59/02; Slubeni glasnik Republike Srpske, broj 79/02)

    Zakon o provedbi odluka Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika uspostavljene prema Aneksu 8. Dejtonskog sporazuma, 2002, kojeg je usvojio Parlament Federacije Bosne i Hercegovine (Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine, br. 2/02 i 27/02, 6/04, 51/07)

    Zakon o sprovoenju odluka Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika uspostavljene prema Aneksu 8. Dejtonskog sporazuma 2002, kojeg je usvojio Parlament Republike Srpske (Slubeni glasnik Republike Srpske broj 9/02, 70/06 i 64/08)

    Zakon o implementaciji odluka Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika uspostavljene prema Aneksu 8. Dejtonskog sporazuma, 2002, kojeg je usvojila Skuptina Brko Distrikta (Slubeni glasnik Distrikta Brko, broj 2/02 i 19/07)

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 24

    Zakon o prostornom planiranju i koritenju zemljita na nivou Federacije Bosne i Hercegovine, (Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine, broj 2/05 i 72/07)

    Zakon o ureenju prostora Preieni tekst (Slubeni glasnik Republike Srpske, broj 84/02, 55/02, 14/03, 112/06, 53/07)

    Zakon o prostornom ureenju (Slubeni glasnik Distrikta Brko broj 9/03. 23/03, 15/04)

    Krivini zakon Bosne i Hercegovine (Slubeni glasnik Bosne i Hercegovine broj 3/03, 32/03, 37/03, 54/04, 61/04, 30/05, 53/06, 55/06, 32/07, 8/10)

    Krivini zakon Republike Srpske, l. 253. i 254. (Slubeni glasnik Republike Srpske broj 49/03)

    Krivini zakon Federacije Bosne i Hercegovine, l. 321. i 322. (Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine, br. 36/03, 37/03, 21/04, 18/05)

    Krivini zakon Brko Distrikta Bosne i Hercegovine (Slubeni glasnik Distrikta Brko, br. 10/03 i 45/04)

    Zakon o zatiti prirode (Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine broj 33/03)

    Zakon o zatiti prirode (Slubeni glasnik Republike Srpske broj 50/02) Zakon o zatiti prirode (Slubeni glasnik Brko distrikta broj 24/04) Zakon o zatiti okolia (Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine broj

    33/03) Zakon o zatiti okoline (Slubeni glasnik Republike Srpske broj 53/02) Zakon o zatiti ivotnog okolia (Slubeni glasnik Brko Distrikta broj 24/04) Zakon o inspekciji u Federaciji Bosne i Hercegovine (Slubene novine FBIH

    broj 69/05) Od 2007. godine Vlada Federacije Bosne i Hercegovine je usvojila niz uredbi kojima se reguliu pitanja od znaaja za zatitu kulturnog naslijea na teritoriji FBIH, kao to su: Uredba o vrsti, sadraju, oznaavanju i uvanju, kontroli i nostrifikaciji

    investiciono tehnike dokumentacije (Slubene novine Federacije BiH, broj 88/07, 51/08)

    Uredba o obavljanju prethodnih radova istranog karaktera na nacionalnim spomenicima (Slubene novine Federacije BiH, broj 36/08)

    Uredba o ureenju gradilita, obaveznoj dokumentaciji na gradilitu i sudionicima u graenju (Slubene novine Federacije BiH, broj 48/09 i 75/09)

    Ostali zakoni na snazi

    U Republici Srpskoj: Zakon o kulturnim dobrima, 1995 (Slubeni glasnik Republike Srpske br. 11/95) i Zakon o izmjenama i dopunama zakona o

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 25

    kulturnim dobrima (Slubeni glasnik Republike Srpske br.103/08) U Federaciji Bosne i Hercegovine: Zakon o zatiti i ouvanju kulturnog,

    historijskog i prirodnog naslijea iz 1985, dopunjen 1987, 1993 i 1994, primjenjuje se i provodi u kantonima koji nemaju svoje zakone: Posavski kanton, Tuzlanski kanton, Bosansko-podrinjski kanton, Srednjobosanski kanton i Livanjski kanton.

    Kantoni koji su usvojili su zakone o naslijeu: Kanton Sarajevo: Zakon o zatiti kulturne batine (Slubene novine KS,

    broj 2/00) Zapadnohercegovaki kanton: Zakon o zatiti i koritenju kulturno-

    povijesne i prirodne batine (Narodne novine ZH, 6/99) Zeniko-dobojski kanton: Zakon o zatiti kulturne batine (Slubene

    novine ZDK, br 2/00) Hercegovako-neretvanski kanton: Zakon o zatiti kulturno-historijskog

    naslijea u HNK (Slubene novine HNK, broj 2/06) i Zakon o odobravanju graenja van granica nacionalnih spomenika odnosno van privremenih granica i provoenju mjera zatite (Slubene novine HNK, br. 5/08)

    Unsko-sanski kanton: Zakon o zatiti kulturnog naslijea (Slubeni glasnik USK, broj 3/04).

    Bosna i Hercegovina nema zakon o zatiti i ouvanju kulturnog i historijskog naslijea na dravnom nivou. Donoenjem Zakona o zatiti i ouvanju kulturnog i historijskog naslijea Bosne i Hercegovine treba osigurati da pravni okvir bude u skladu sa meunarodnim standardima, propisima Vijea Evrope i Evropske unije i sa Aneksom 8. Opeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, kao i ojaati institucionalni okvir zatite.

    PRAVNI OKVIR SA POSEBNIM OSVRTOM NA PITANJE ILEGALNE TRGOVINE KULTURNIM DOBRIMA

    Krivine odredbe kao i komentari krivinih zakona preuzeti iz publikacije nastale u okviru Zajednikog projekta Vijea Europe i Europske komisije Komentari novih krivinih zakona u Bosni i Hercegovini, Komentari krivinih/kaznenih zakona u Bosni i Hercegovini, knjiga 1, 2, Sarajevo, 2005.

    Krijumarenje (KZ BiH, l. 214, stav 2); Ko bez odgovarajueg odobrenja, izbjegavajui mjere carinske kontrole, preko carinske linije prenese robu iji je uvoz ili izvoz zabranje, ogranien ili zahtijeva posebno odobrenje ili dozvolu nadlenog organa, kaznit e se kaznom zatvora od est mjeseci do pet godina.

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 26

    U ovom sluaju radi se o robi koja se ne nalazi u slobodnom prometu, odnosno iji je promet ogranien. Krivino djelo postoji i u sluaju samo jednog prijenosa robe preko carinske crte. Za ovaj oblik kaznenog djela potrebno je da se radi o prijenosu navedene robe bez odgovarajueg ovlatenja.

    Prisvajanje, unitenje ili oteenje spomenika kulture, zatienog objekta prirode ili drugih predmeta koji su od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja (KZ RS, l. 253.)

    1. Ko pri arheolokim, geoloko-paleontolokim i mineralokim istraivanjima i iskopavanjima, arhivskim istraivanjima ili na drugi nain prisvoji iskopine, materijal ili naeni predmet koji ima kulturni ili historijski znaaj, arhivski materijal ili prirodnu rijetkost, kaznit e se zatvorom od est mjeseci do pet godina;

    2. Kaznom iz stava 1. Ovog lana kaznit e se i ko protivpravno uniti ili oteti spomenik kulture, zatieni objekat prirode ili drugi predmet koji je od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja, ili stvar koja predstavlja javno dobro;

    3. Ko neovlateno na spomeniku kulture izvri konzervatorske, restauratorske ili istraivake radove, ili ko neovlateno vri arheoloka iskopavanja ili istraivanja, pa usljed toga spomenik bude tee oteen ili uniten.

    4. Ako su djela iz prethodna 3 stava ovog lana izvrena prema predmetu ili spomeniku od posebnog historijskog ili kulturnog znaaja, ili je tim djelima prouzrokovana velika teta, uinilac e se kazniti zatvorom od jedne do osam godina.

    Spomenici kulture i drugi predmeti koji su od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja regulisani su u odgovarajuim propisima, kao to su Zakon o zatiti spomenika kulture, Zakon o zatiti prirodnih rijetkosti i sl. Nerijetko se u ovim sluajevima radi o predmetima univerzalne vrijednosti koje po svom znaaju prevazilaze granice i okvire nacionalne kulture. Neki oblici krivinih djela protiv imovine kraa, oteenje tue stvari, utaja i dr. slina su navedenim krivinim djelima, s tim to postoji razlika, a ona se ogleda u tome da se radi o predmetima posebnog historijskog, kulturnog i civilizacijskog znaenja, a ne kao imovinska dobra. Na ovaj lan Krivinog zakona Republike Srpske sukcesivno se nadovezuje lan 254. koji govori o iznoenju u inostranstvo predmeta koji su od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja ili prirodnih rijetkosti.

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 27

    Iznoenje u inostranstvo predmeta koji su od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja ili prirodnih rijetkosti (KZ RS, l. 254)

    Ko neovlateno izveze ili iznese u inostranstvo predmet koji je od posebnog kulturnog ili historijskog znaaja ili predmet koji predstavlja prirodnu rijetkost, ili drugom omogui da to uini kaznit e se kaznom zatvora do tri godine. Ako je djelo uinjeno u odnosu na dobro od velikog kulturnog, historijskog ili prirodnog znaaja uinilac e se kazniti zatvorom od est mjeseci do pet godina.

    Teka kraa (KZ RS, l. 232)

    Ako je kraa izvrena obijanjem ili provaljivanjem ili drugim savladavanjem veih prepreka da se doe do stvari iz zatvorenih zgrada, soba, kasa, ormara, blagajni ili drugih zatvorenih prostora, na naroito opasan ili naroito drzak nain, od strane lica koje je pri sebi imalo kakvo oruje ili opasno sredstvo radi napada ili odbrane, od strane vie lica koja su se udruila za vrenje kraa, iskoritavanjem stanja prouzrokovanog poarom, poplavom, zemljotresom ili slinom nesreom, iskoritavanjem nemoi ili drugog tekog stanja nekog lica,

    Ako vrijednost ukradene stvari prelazi iznos od 10.000 KM, uinilac e se kazniti zatvorom od jedne do deset godina,

    Ako je ukradena stvar od posebnog historijskog, naunog ili kulturnog znaaja ili vrijednosti ukradene stvari prelazi iznos od 50.000 KM, uinilac e se kazniti zatvorom od tri do petnaest godina.

    Oteenje, unitenje i nedoputeni izvoz spomenika kulture i zatienih objekata prirode (KZ FBiH, l. 321)

    Ko oteti ili uniti spomenik kulture ili zatieni objekt prirode, kaznit e se novanom kaznom ili kaznom zatvora do tri godine, a ako je kazneno djelo poinjeno prema spomeniku kulture ili zatienom objektu prirode osobite vrijednosti poinitelj e se kazniti kaznom zatvora od est mjeseci do pet godina. Tko bez doputenja nadlenog tijela izveze ili iznese izvan zemlje spomenik kulture ili zatieni objekt prirode kaznit e se kaznom zatvora do tri godine, a istom visinom kazne e se kazniti i ono lice koji spomenik kulture ili zatieni objekt prirode po proteku odreenog roka u doputenju za iznoenje ne vrati.

    Oteenje, unitenje i nedozvoljeni izvoz spomenika kulture i zatienih objekata prirode (KZ BD, l. 315)

    Ko oteti ili uniti spomenik kulture ili zatieni objekat prirode, kaznit e se novanom kaznom ili kaznom zatvora do tri godine. Ako je krivino djelo

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 28

    poinjeno prema spomeniku kulture ili zatienom objektu prirode naroite vrijednosti ili je prouzrokovana znatna teta, poinilac e se kazniti kaznom zatvora od est mjeseci do pet godina. Ko bez dozvole nadlenog tijela izveze ili iznese izvan zemlje spomenik kulture ili zatieni objekt prirode, kaznit e se kaznom zatvora do tri godine, a ista kazna e se primjenjivati i na poinioca koji po protoku odreenog roka spomenik kulture ili zatieni objekat prirode u dozvoli za iznoenje ne vrati.

    Unitavanje kulturnih, historijskih i religijskih spomenika (KZ BiH, l. 183);

    Krivini zakon Bosne i Hercegovine predvia kazne zatvora od jedne do deset godina prema lanu 183. ko krei pravila meunarodnog prava za vrijeme rata ili oruanog sukoba unitava kulturne, historijske ili vjerske spomenike, graevine ili ustanove namijenjene nauci, umjetnosti, odgoju, humanitarnim ili religijskim ciljevima. Osnov ove inkriminacije je Konvencija za zatitu kulturnih dobara u sluaju oruanog sukoba iz 1954. godine (donesena u Hagu) i dopunski protokol br. I iz eneveske konvencije o zatiti rtava meunarodnih sukoba iz 1977. Objekat zatite su kulturni ili historijski spomenici, graevine ili ustanove namijenjene nauci, odgoju ili humanitarnim ili vjerskim ciljevima. Navedena Konvencija predvia zatitu pokretnih i nepokretnih dobara koja su veoma vana za kulturnu batinu nekog naroda, zatim zgrada ija je glavna i stvarna namjena da se u njima uvaju ili izlau takva dobra (muzeji, velike biblioteke, arheoloka skladita), kao i zatitu centara spomenika tj. takvih mjesta gdje je okupljen znatan broj kulturnih spomenika. Kao dobra pod zatitom u Konvenciji se navode: spomenici arhitekture, umjetnosti ili povijesti, bilo vjerski ili sekularni, arheoloka nalazita, skupovi graevina koji su kao cjelina od historijskog ili umjetnikog interesa, umjetnika djela, rukopisi, knjige i drugi predmeti koji su od interesa s aspekta umjetnosti, historije ili arheologije, naune zbirke, vane zbirke knjiga, arhiva ili reprodukcija navedenih dobara. Bitno obiljeje ovog kaznenog djela je vrijeme njegovog izvrenja: djelo se moe poiniti samo za vrijeme rata ili oruanog sukoba. Poinitelj moe biti svaka osoba. Ovo kazneno djelo se moe poiniti samo s namjerom.

    3. PRAVNA REGULATIVA

  • 29

    3. PRAVNA REGULATIVA

    Safet ZecTito danas II, Ulje na platnu, 100x80,5cm, 1975.

    Prema popisu umjetnina iz 2011. godine utvreno je da djelo nedostaje iz Meunarodne galerije portreta Tuzla. Ovo umjetniko djelo je odlukom Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika Bosne i

    Hercegovine od 6. februara 2013. proglaeno nacionalnim spomenikom.Vlasnik: Meunarodna galerija portreta Tuzla,

    iz Zbirke Tito u djelima likovnih umjetnika JugoslavijeDjelo se do danas nije nalo na INTERPOL-ovom spisku umjetnina za kojima se traga.

    Frano KriniMeditacija, Bronza, 26x34x20 cm, Signatura: Krini

    Djelo iz privatne kolekcije Damirke i Envera Mulabdia su odlukom Komisije za ouvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine proglaena nacionalnim spomenikom (pokretno dobro), na sjednici 5.

    februara 2014. godine. Djelo je otueno u toku agresije na Bosnu i Hercegovinu 1992.-1995.Prijava Federalnom Ministarstvu unutranjih poslova podnesena 2006.

    Djelo se do danas nije nalo na INTERPOL-ovom spisku umjetnina za kojima se traga.

  • 30

    SPISAK UMJETNIKA BOSNE I HERCEGOVINE

    Selekcija umjetnika je izvrena prema kriterijima: mjesto roenja i njihov znaaj za kulturnu batinu Bosne i Hercegovine.

    PRVA GENERACIJA UMJETNIKA

    Austrougarski period - Umjetnici koji su roeni i stvarali u vrijeme austrougarske vladavine, a koji su studirali u europskim umjetnikim centrima kao to su Be, Prag, Krakov, Minhen, Budimpeta i Pariz. Ovi umjetnici su sticali znanja i iskustva u europskim likovnim centrima i akademijama usvajajui razliite umjetnike stilove (secesija, simbolizam, akademizam, impresionizam. kola Pont-Avena, ekspresionizam, Jugendstil, Art nouveau, fovizam, kubizam, plenerizam)

    Umjetnici kole1. ore Mihajlovi (1875-1919) Minhen2. Adela Ber Vuki (1888-1966) Be, Umjetnika kola za ene 1910-19143. Todor vraki (1882-1931) Prag, 1904-19084. Pero Popovi (1881-1941) Prag, 1904-19085. Branko Radulovi (1885-1916) Prag, upisao se 1906/076. Jovan Bijeli (1884-1964) Krakov, 1909-19137. Lazar Drljaa (1881-1970) Be, 1905-19118. Vojislav Hadidamjanovi (1895_?) Budimpeta

    9. Gabrijel Jurki (1886-1974) Be, upisao se 1908/0910. Lujza Kuzmi Miji (1889-1959) Be, Umjetnika kola za ene11. oko Mazali (1888-1975) Budimpeta, 191012. Karlo Miji (1887-1964) Minhen, 1906-1908 - Be, privatna kola kod prof.

    Scheffera 1904-05 Prag 1905-0613. Roman Petrovi (1896-1947) Krakov, 1913-1916 Budimpeta Via kola za

    likovne umjetnost, 1916-17 - usavravao se u Parizu

    14. Atanasije Popovi (1885-1948) Be 1911-191415. Savo Popovi Ivanov (1887?) Minhen16. Petar ain (1885-1965) Minhen, 1909-191317. Vilko eferov (1895-1974) Budimpeta, 1914-191818. Petar Tijei (1888-1978) Krakov, 1909-191419. Mihajlo Timiin (1889-1925) Be 1908-1910 Krakov, 1910-1912 20. Kosta Hakman (1899-1961) Krakov, 1921-192421. Daniel-Danilus Kabiljo (1894-

    1944)Be

    ANEKS 1 SPISAK UMJETNIKA BOSNE I HERCEGOVINE

  • 31

    DRUGA GENERACIJA UMJETNIKA

    Umjetnici koji pripadaju periodu Kraljevine Jugoslavije (1918 1941). Ovaj period se prepoznaje po kreiranju prvih likovnih akademija na junoslavenskom podruju, u Zagrebu i Beogradu. Nekolicina od ovih umjetnika se mogu karakterizirati kao socijalno angaovani umjetnici, u ijim se radovima kao motive nalaze scene iz Narodnooslobodilake borbe.Napomena: Hronoloka podjela umjetnika na generacije ne iskljuuje njihov stvaralaki angaman i u nekom od perioda koji su im prethodili ili uslijedili.

    Umjetnici kole22. Vojo Dimitrijevi (1910-1981) Beograd 193623. Enver Krupi (1911-1992) Umjetnika kola u Beogradu 1937. Od 1938 studira na

    cole Nationale Suprieure des Beaux-Arts u Parizu.24. Omer Mujadi (1903-1991) Kraljevskoj akademiji u Zagrebu zavrava 192425. Ismet Mujezinovi (1907-1984) Kraljevska akademija u Zagrebu 1926-192926. Karlo Afan de Rivera (1885-1979) Via kola za umjetnost u Zagrebu 27. Branko otra (1906-1960) Zavrio je Kraljevsku umjetniku kolu u Beogradu 192928. Rizah teti (1908-1974) Kraljevska akademija u Zagrebu 1928-193229. Mica Todorovi (1897-1981) Zavrila je Akademiju likovnih umjetnosti u Zagrebu

    192630. Danijel Ozmo (1912-1942) Zavrio je Umjetniku kolu u Beogradu 1934

    TREA GENERACIJA UMJETNIKA

    Umjetnici koji pripadaju poslijeratnom periodu

    31. Ante Matkovi (1897-1964)32. Mehmed Zaimovi (1938-2011)33. Hakija Kulenovi (1905-1987) 34. Ismet Rizvi (1933-1992) 35. Ibrahim Ljubovi (1938-1995)36. Ljubo Lah (1930-2010)37. Mersad Berber (1940-2012)38. Milivoj Unkovi (1944)39. Hamo Ibrulj (1946-2008)40. Mirsad Konstantinovi (1956-2008)41. Mladen Kolobari (1933-2011)42. Affan Rami (1932-2015)43. Bekir Misirli (1931-2001)

    44. Mensur Dervievi (1928-1982)45. Mustafa Skopljak (1947-2015)46. Emir Dragulj(1939-2002)47. Radoslav Tadi (1946-2013)48. Edin Numankadi (1945)49. Seid Hasanefendi (1935)50. Franjo Likar (1928)51. Safet Zec (1943)52. Salim Obrali (1945)53. Irfan Hozo (1957)54. Devad Hozo (1938)55. Fikret Libovac (1957)

    ANEKS 1 SPISAK UMJETNIKA BOSNE I HERCEGOVINE

  • 32

    Centar protiv krijumarenja umjetninama

    Deskriptivna kartica za umjetnine Fotografija/e broj :

    Vrsta umjetnine : 01.

    02.

    03.

    04.

    05.

    06.

    07.

    08.

    09.

    10.

    11.

    12.

    13.

    14.

    15.

    16.

    17.

    18.

    Dominantne boje :

    Medij ili tehnika :

    Geografsko porijeklo :

    Naziv ili tema :

    Potpis autora, ig, peat, serijski broj (ukupan broj, opis, lokacija) :

    Materijal :

    Stil :

    Autor :

    Druge oznake (vrsta i lokacija) :

    Dimenzije : visina , irina/promjer , dubina , teina (za umjetnike slike navedite dimenzije bez okvira, a za skulpture bez postamenta ako postoji)

    Dokumentacija : (ukoliko posjedujete dokumentaciju o porijeklu/vlasnitvu/procjeni/i sl. dostavite u prilogu)

    Napomene : (navedite saznanja o posebnostima, oteenjima, restauracijama...)

    Ostalo: (opiite likove, ivotinje, scene, zanimljive detalje i pojedinosti)

    Samostalan predmet : da / ne

    Vrijeme nastanka/epoha :

    Proizvoa ili manufaktura/izdava-tamparija/ljevaonica :

    Oblik/forma (npr. pravougaoni, ovalni, okrugli i sl) :

    Predmet dio kompleta: (par, diptih, triptih, poliptih, ostalo) :

    Ostalo: (opiite likove, ivotinje, scene, zanimljive detalje i pojedinosti)

    ANEKS 2 DESKRIPTIVNA KARTICA ZA UMJETNINE

  • 33

    Prevod dokumenta Photographier ses objets de valeur Centralnog ureda za borbu protiv krijumarenja kulturnih dobara - OCBC u sastavu Generalne direkcije nacionalne policije, Ministarstva unutranjih poslova prekomorskih teritorija i lokalne samouprave Republike Francuske

    Uputstvo za fotografisanje umjetnina i

    vrijednih predmeta

    Realizovano uz podRku fRancuske ambasade u bosni i heRcegovini

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

  • 34

    Sadraj

    1. ZATO JE POTREBNO FOTOGRAFISATI SVOJE UMJETNINE I

    VRIJEDNE PREDMETE

    2. GENERALNA PRAVILA FOTOGRAFISANJA

    3. PREPORUKE PO KATEGORIJAMA

    3.1. Hladno oruje 3.2. Vatreno oruje 3.3. Nakit 3.4. Razno 3.5. Satovi 3.6. Knjige i dokumenti 3.7. Namjetaj 3.8. Ogledala 3.9. Likovna djela 3.10. Lutke 3.11. Skulpture 3.12. Fotelje i stolice 3.13. Tapiserije 3.14. Vaze i osvjetljenje 3.15. Odjea

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

  • 35

    1. Zato je potrebno fotografisati svoje umjetnine i vrijedne predmete?Kulturna dobra, bilo da se radi o umjetnikim predmetima ili dobrima koja imaju oiglednu vrijednost za kulturnu batinu, danas predstavljaju metu za krau namijenjenu nezasitom ilegalnom tritu. Ovakva vrsta oteenja javne kulturne batine, ali i privatnog vlasnitva dovode do gubljenja traga ukradenog predmeta, unutar granica drave u kojoj se ukradeni predmet nalazio, ali i na internacionalnom nivou.

    Identifikacija ukradenih predmeta je od kljunog znaaja za istrage koje se vode u ovoj oblasti od strane policijskih slubi; ona omoguuje, s jedne strane, da se pronau akteri krijumarenja, a s druge strane omoguuje se restitucija predmeta legitimnom vlasniku. Da bi se olakala identifikacija OCBC (Centralna kancelarija za borbu protiv krijumarenja kulturnih dobara) raspolae bazom podataka TREIMA (Nacionalna fototeka ukradenih predmeta), koja je aurirana od strane nacionalne policije.

    Dakle, kako bi se omoguilo policijskim slubama da brzo i sigurno identifikuju ukradeni predmet, vano je da vlasnici, policijskim organima dostave fotografije predmeta. Da bi navedene fotografije mogle biti upotrijebljene, izrada istih se mora napraviti prema odreenim kriterijima. Ovdje se radi samo o preporukama, jer sva pravila nee moi biti zadovoljena, zato to je ponekad to tehniki teko izvodljivo, zbog teine, veliine ili lokacije predmeta (npr: fotografisati ormar s prednje strane sa dovoljne udaljenosti kako bi imali njegovu kompletnu sliku).

    Fotografije moraju biti sauvane na jednom ili vie sigurnih lokacija, kako ne bi bile ukradene zajedno sa predmetima. Preporuuje se da fotografije prati i tekstualni opis, to preciznijeg sadraja, koji ukljuuje posebne informacije, kao to su: epoha (vrijeme nastanka), dimenzije, teina i svi ostali detalji koji omoguuju sigurnu identifikaciju predmeta (npr: opis eventualnih izvrenih restauracija na predmetu). Ovaj opis je posebno vaan za predmete napravljene u serijama (satovi, bronani predmeti, namjetaj...), koji apsolutno moraju biti individualizirani, ime bi se sa sigurnou utvrdila pripadnost vlasniku.

    Ove informacije (fotografije i opis) moraju biti sauvane na mobilnim nosiocima informacija (CD-ROM za njihovu dugotrajnost), koji e moi biti u kratkom vremenskom periodu dostavljen istranim organima. Potrebno je opredijeliti se za digitalnu fotografiju, radi njene efikasnije upotrebe.

    Fotografisati vrijedne predmete, potujui to bolje preporuke ovog uputstva, znai poveati anse da se nestali predmet pronae.

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

  • 36

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    2. Generalna pravila fotografisanja

    Predmeti na fotografijama moraju zauzeti to je mogue vie mjesta i moraju biti centrirani.

    Samo jedan predmet mora biti obuhvaen fotografijom. Dakle, iz serije od dvije statuete nastat e dvije fotografije

    Direktno i/ili prirodno svjetlo se ne preporuuje. Blic ili spot direktno usmjeren na predmet uzrokuje bljetavilo fotografije koje e sakriti odreene detalje. Treba se opredijeliti za jako ambijentalno svjetlo, koje potie od vjetakih osvjetljenja, postavljenih oko predmeta. Svjetlost mora takoe biti neutralne boje (izbjegavati uto svjetlo).

    Loa fotografija

    Loa fotografija

    Loa fotografija

    Dobra fotografija

    Dobra fotografija

    Dobra fotografija

  • 37

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    2. Generalna pravila fotografisanja Potrebno je da pozadina fotografije bude jednoobrazna i ako je to mogue da bude u bijeloj boji, bez sjene. Npr. predmet se prilikom fotografisanja moe staviti na bijelu tkaninu. S druge strane, svijetli predmeti (gipsani, mermerni...) treba da se fotografiu na tamnoj podlozi.

    Preporuuje se da dui predmeti budu fotografisani horizontalno ili vertikalno (a ne dijagonalno).

    Loa fotografija

    Loa fotografija

    Loa fotografija

    Dobra fotografija

    Dobra fotografija

    Dobra fotografija

    Predmeti koji su trodimenzionalni (skulpture, stolice, ormari itd), moraju biti fotografisani iz vie uglova (pogled odozgo, pogled sa strane i pogled sprijeda). S druge strane, predmeti koji su pljosnati (slike, runi satovi...) je potrebno fotografisati sa prednje strane. Generalno, treba fotografisati stranu koja najbolje opisuje predmet.

  • 38

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Potrebno je prilikom fotografisanja, izbjegavati to je vie mogue, predmete koji nemaju znaaj za sadraj fotografije, kao to je veliki podmeta na stolu ili araf na krevetu. Osim njih, treba izbjei i predmete koji su namjerno postavljeni pored fotografisanog objekta kao to je metar ili etiketa.

    Loa fotografija Dobra fotografija

    Digitalni fotoaparati moraju biti konfigurisani kako bi napravili fotografije dovoljne rezolucije i to boljeg kvaliteta. Treba fotografisati u boji.

    Potrebno je provjeriti da fotografija nije mutna.

    Loa fotografija

    Loa fotografija

    Dobra fotografija

    Dobra fotografija

    Interesantni i posebni vizuelni detalji moraju biti fotografisani, posebno ako oni nisu vidljivi na cjelokupnoj fotografiji predmeta. Tu je rije o poziciji iga, karici lanca, signaturi slike, karakteristinim godovima drveta...a takoe i tragovima popravke, flekama ili drugim oznakama koritenja (ispupenja, pukotine...). Navedene predostronosti poveavaju mogunosti identifikacije predmeta, posebno ako je on proizveden u vie primjeraka ili u seriji.

  • 39

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    3. Preporuke po kategorijama

    Centralna kancelarija za borbu protiv krijumarenja kulturnih dobara OCBC predlae u nastavku spisak specifikacija po kategorijama predmeta. Ovaj spisak nije konaan, jer je ostavljena mogunost vlasnicima da dodaju bilo koju fotografiju, koja bi omoguila sigurnu identifikaciju kulturnog dobra.

    Ove preporuke treba dodati prethodnim generalnim preporukama.

    3.1. Hladno oruje

    Loe fotografije

    Dobre fotografije

    Treba fotografisati maeve ili sablje u cjelini i napraviti fotografiju detalja drke ili futrole maa ili sablje.

    Japanske maeve koji imaju stalak, potrebno je fotografisati sa i bez stalka.

    Oruje koje ima korice je potrebno fotografisati sa futrolom i bez futrole.

    Oruje koje je fiksirano na drvenoj podlozi treba fotografisati u cjelini, pa ako je mogue potrebno ih je fotografisati pojedinano, predmet po predmet.

    Potrebno je fotografisati crtee ili natpise ukoliko su gravirani na sjeivu maa.

    Vie predmeta Fotografisano sa stranePrikazano vie predmeta

    Prikazano vie predmeta

    Ma izvuen iz futroleDva objekta na istoj

    fotografiji - Crna pozadina

  • 40

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    3.3. Nakit

    Potrebno je fotografisati novanice sa prednje i zadnje strane (avers i revers).

    Potrebno je fotografisati lanie, ogrlice i narukvice, horizontalno i sa otvorenom kopom. Ostale moraju biti fotografisane na ravnoj podlozi i postavljene u krug.

    Naunice moraju biti individualno fotografisane (bez podloge, u kutiji ili vitrini).

    Potrebno je fotografisati privjeske sa lania u gro planu.

    Prsten je potrebno fotografisati sa prednje i sa gornje strane.

    Treba napisati ili fotografisati tekst, ako postoji ugraviran na nakitu.

    3.2. Vatreno oruje

    Loe fotografije

    Dobre fotografije

    Potrebno je fotografisati oruje iz profila, a ako je mogue i sa gornje i sa prednje strane

    Potrebno je fotografisati pitolje izvaene iz kutije, ali i u otvorenoj kutiji

    Potrebno je fotografisati zanimljive detalje, kao to su gravure, oznake na drvetu...

    Etiketa Kutija za oruje okruena drugim predmetima

    Neravnomjerna pozadina

    Crno bijela kutija Predmeti koje nije mogue

    identificirati

  • 41

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Dobre fotografije

    Loe fotografije

    Deformisana narukvica Podloga

    Dvije strane na istoj fotografiji (ruiasta podloga)

    Mutna fotografija i predmet nije fokusiran

    Ogrlica nije prezentovana na ravnoj podlozi

    3.4. Ostalo

    Ako su tanjiri dekorisani sa obje strane potrebno je fotografisati ih sa jedne i druge strane.

    to se tie pribora za jelo, treba ga fotografisati u kompletu, jedan iz svake kategorije pribora pojedinano (viljuka, no...) u cjelini, a zatim samo drku.

  • 42

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Loe fotografije

    Gro plan dijela tanjira Neravnomjerna pozadina Fotografisano sa strane

    Dobre fotografije

    3.5. Satovi

    Potrebno je fotografisati depne satove u gro planu, sa zatvorenim i otvorenim poklopcem kao i sa zadnje strane.

    Sat sa drvenim kuitem treba fotografisati u cjelini, dio sa kazaljkama, sve posebne karakteristike (pukotine, tragove koritenja, inkrustacije...) i eventualno godove drveta na jednom dijelu predmeta.

    Rune satove je potrebno je fotografisati na ravnoj podlozi sa i bez narukvice (gro plan na dijelu sa kazaljkama).

    Potrebno je fotografisati ili prepisati natpise koji su gravirani na poleini sata i ako je mogue unutranji mehanizam.

  • 43

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Loe fotografije

    Dobre fotografije

    Sat sa klatnom fotografisan sa strane

    Jedan dio je prekriven rukom osobe na fotografiji

    Samo jedan dio je fotografisan

    Sat sa klatnom je fotograf-isano sa mnotvom drugih

    predmeta

    Depni sat fotografisan sa strane

    3.6. Knjige i dokumenti

    Loe fotografije

    Treba fotografisati prednju i zadnju koricu knjige odvojeno.

    Ako je mogue treba izvaditi uokvirene dokumente kako bi se bolje fotografisali.

    Lo ugao fotografije Otvorena knjiga

    Tmurna fotografija

    Uokviren predmet Predmet je nemogue identificirati

  • 44

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Dobre fotografije

    3.7. Namjetaj

    Loe fotografije

    Potrebno je fotografisati namjetaj sa zatvorenim vratima i ladicama Potrebno je fotografisati namjetaj sa dovoljne udaljenosti kako bi se vidjela prednja

    strana Potrebno je skinuti pokrivae sa kreveta Potrebno je fotografisati detalje inkrustacija kao i gro plan godova na drvetu, na

    jednom dijelu namjetaja Potrebno je fotografisati dio mermernih ploa kako bi se vidio prepoznatljivi uzorak

    Otvoren namjetaj Neravnomjerna pozadina Predmet djelimino vidljiv

    Dobre fotografije

  • 45

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Specifine karakteristike potrebno je navesti tanu lokaciju detalja fotografisanog predmeta (npr: gornji lijevi ugao vrata)

    godovi na drvetu

    sastav drveta

    godovi na drvetu

    detalj mermerne ploe

    crvotoine, oteenja

    3.8. Ogledala

    Loe fotografije

    Potrebno je skinuti sve objekte koji zaklanjaju ogledalo (fotografije, dekorativne predmete)

    Potrebno je fotografisati predmet sa prednje strane i malo sa strane u sluaju koritenja blica

    Predmet je djelimino zaklonjen

    Tmurna fotografija Predmet je djelimino

    zaklonjen

    Fotografisano sa strane

  • 46

    ANEKS 3 UPUTSTVO ZA FOTOGRAFISANJE UMJETNINA I VRIJEDNIH PREDMETA

    Dobre fotografije

    3.9. Likovna djela

    Loe fotografije

    Dobre fotografije

    Pri fotografisanju likovnih djela, potrebno je dati prednost ambijentalnom osvjetljenju, bez koritenja blica, kako bi se izbjegla refleksija fotografije koja bi zaklonila detalje fotografisanog predmeta. Ako se ne moe izbjei blic, predmet je potrebno fotografisati sa malim uglom, ime