POLE GOLFOWE - ZAGRO»ENIE DLA EKOSYSTEM“W WODNYCH

  • View
    219

  • Download
    3

Embed Size (px)

Text of POLE GOLFOWE - ZAGRO»ENIE DLA EKOSYSTEM“W WODNYCH

  • Przegld Przyrodniczy XXII, 3 (2011): 68-82

    Grayna Domian

    POLE GOLFOWE ZAGROENIE DLA EKOSYSTEMW WODNYCH

    Golf course a threat to water ecosystems

    ABSTRAKT: Tematem prezentowanego artykuu s zagroenia dla ekosystemw wodnych (jezior i oczek wodnych), jakie mog wynika z budowy i funkcjonowania pola golfowego, na przykadzie pola golfowego pooonego na Polanie Binowskiej w centralnej czci Wzgrz Bukowych. W cigu ponad 10 lat, negatywne skutki tej niegronej z pozoru inwestycji, dotkny z rnym nateniem trzech jezior oraz kilku polodowcowych oczek wodnych w Szczeciskim Parku Krajobrazowym Puszcza Bukowa i zarazem w specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 Wzgrza Bukowe (PLH 320020). SOWA KLUCZOWE: golf, pole golfowe, Natura 2000, park krajobrazowy, Wzgrza Bukowe, zagro-enia, ekosystemy wodne.

    ABSTRACT: The present paper focuses on the threats to water ecosystems (lakes and small ponds) that may result from building and operation of a golf course on the example of the Polana Binowska golf course in the central part of the Bukowskie Heights. In the period of 10 years the negative effects of that apparently harmless investment affected, with varied intensity, three lakes and a few postglacial small ponds in Szczeciski Landscape Park Puszcza Bukowa which is also a special protection area Natura 2000 Wzgrza Bukowe (PLH 320020). KEY WORDS: golf, golf course, Natura 2000, landscape park, Wzgrza Bukowe, threats, water eco-systems.

    Wstp

    Pole golfowe jest nazw nadawan obiek-tom rekreacyjno-sportowym przeznaczo-nym do uwaanej za elitarn gry w golfa. W Polsce funkcjonuje obecnie okoo 50 pl golfowych1. Nie jest to liczba dua w porw-naniu do cakowitej liczby pl golfowych na wiecie, znacznie ju przekraczajcej 31 500 (Orzechowska-Szajda 2009), co wy-nika w gwnej mierze z braku w naszym kraju golfowych tradycji. Chocia pierwsze

    1 Wg http://golf.pasje.net/pola-golfowe/pola-golfowe-w-polsce (data dostpu 26.06.2011 r.)

    pole golfowe powstao w Polsce ju w 1906 r. w Szczawnie Zdroju (Wolski i Szymura 2007), to jednak wiksze zainteresowanie zaczo si tu rozwija dopiero w latach 80. XX wieku. Obecnie gra w ten do kosztow-ny sport, zyskuje coraz wicej zwolennikw. Najlepszym na to dowodem s cigle po-wstajce nowe pola golfowe. S to zazwyczaj obiekty wielkopowierzchniowe (od kilku do kilkudziesiciu hektarw), tym atrakcyjniej-sze, im bardziej urozmaicon maj struktu-r. Si rzeczy wic obiekty te w mniejszym lub wikszym stopniu ingeruj w krajobraz i w pozostae elementy rodowiska przy-

    68

  • rodniczego. Ekosystemy wodne nale do elementw preferowanych na kadym polu golfowym, ale jednoczenie aden ekosys-tem wodny lub od wody zaleny nie moe podobnie jak pole golfowe, funkcjonowa bez wody lub przy jej niedostatku.

    Pole golfowe na obszarze chronionym

    Pole golfowe, na przykadzie ktrego zamierzam wskaza i omwi realne zagro-enia dla ekosystemw wodnych, wybudo-wane zostao na tzw. Polanie Binowskiej, w centralnej czci funkcjonujcego od 1981 roku Szczeciskiego Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa, obejmujcego ochron obszar Wzgrz Bukowych. Od 2004 r. cay ten obszar zosta wczony do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 jako specjal-ny obszar ochrony siedlisk Wzgrza Bukowe (kod obszaru: PLH320020). Administracyj-nie rejon omawianego pola golfowego znaj-duje si w gminie Stare Czarnowo, w powie-cie gryfskim, woj. zachodniopomorskim.

    Realizacja inwestycji rozpocza si w 1997 roku na powierzchni 86,15 ha, obejmu-jcej urozmaicon morfologicznie mozai-k gruntw ornych, niewielkich pastwisk z patami muraw ciepolubnych, zadrzewie, zakrzacze i rdpolnych oczek wodnych. W bezporednim ssiedztwie pola, po jego poudniowo-wschodniej stronie, znajdu-je si jezioro Piasecznik Wielki (zwane te jeziorem Kizika) o powierzchni okoo 18 ha, silnie zmieniajcej si w zalenoci od poziomu wody w akwenie. Ze wszystkich wystpujcych w tym rejonie jezior Pia-secznik Wieki, z kilkoma pytkimi zatokami, jest najbardziej wraliwy na niedobory wd. W okresie hydrologicznej suszy pod koniec lat 90. XX wieku i w pierwszych latach XXI wieku, cz zatok bya pozbawiona cako-wicie otwartego lustra wody.

    Od strony poudniowo-zachodniej pole golfowe ssiaduje poprzez pas gruntw or-nych z drugim pod wzgldem wielkoci je-ziorem w SzPK Jeziorem Binowskim o po-

    wierzchni ok. 68 ha, a od pnocy z Jeziorem Mtnik, ktrego powierzchnia wynosi zale-dwie 1 1,4 ha. W odlegoci okoo 300 m na wschd od granic pola znajduje si kolej-ne jezioro Piasecznik May o powierzchni 3,5 - 6 ha, w zalenoci od tego czy do po-wierzchni jeziora wliczane jest tylko otwar-te lustro wody, czy rwnie powierzchnia integralnie zwizanego z nim podmokego olsu, narastajcego po wschodniej i za-chodnie stronie misy jeziornej. Wszystkie jeziora nale do zbiornikw pozbawionych dopyww powierzchniowych zasilane s wodami opadowymi, a w przypadku Jeziora Binowskiego i jeziora Piasecznik May, take wod z podziemnych rde.

    Wanym atutem, dla ktrego szwedzki Inwestor zdecydowa si na wybr terenu pod budow pola golfowego, jest silne zr-nicowanie uksztatowania powierzchni, o czym wiadcz midzy innymi istotne rni-ce w pooeniu przecitnych rzdnych lustra wody jezior otaczajcych opisywany obiekt (tab. 1).

    Szczeglnie dua rnica wysokoci, przekraczajca 22 m dotyczy dwch jezior (Piasecznik May i Piasecznik Wielki) odda-lonych od siebie w linii poziomej zaledwie o okoo 300 m. Przed II wojn wiatow pomidzy obydwoma jeziorami wykona-ny zosta gboki przekop, umoliwiajcy okresowy zrzut wody z Piasecznika Mae-go do Wielkiego (prawdopodobnie w ce-lach rybackich). Po wojnie odpyw z jeziora Piasecznik May zosta trwale zamknity poprzez usypanie wysokiej i szerokiej ka-mienno-ziemnej grobli, co przyczynio si do ustabilizowania warunkw panujcych w ekosystemach obu jezior.

    Z innych ekosystemw wodnych, w gra-nicach pola golfowego znajduje si 8 oczek wodnych o zrnicowanej wielkoci i stanie zachowania oraz mokrado stanowice daw-n, pnocno-zachodni, najdusz zatok jeziora Piasecznik Wielki (nadal zachowana jest czno hydrologiczna). Kady z wy-mienionych ekosystemw wodnych charak-teryzowa si wysok biornorodnoci,

    69

    Domian G. Pole golfowe zagroenie dla ekosystemw wodnych

  • Obszary green2:1 15 000 m2 x 6 mm/d = 90 m2/d Obszary tees: 5 000 m2 x 4 mm/d = 20 m2/d Obszary fairwais: 80 000 m2 x 3 mm/d = 240 m2/d czne zapotrzebowanie = 350 m2/d

    2 Green szczeglnie zadbany obszar z bardzo krtko koszon traw (codziennie na wysoko 5 mm), na ktrym znajduje si ostateczny cel gry doek.

    Tee - fragment pola golfowego, z ktrego wykonuje si pierwsze uderzenie do danego doka. Tee najczciej ma ksztat prostokta o szerokoci rwnej dugoci dwch kijw golfowych.

    Fairway tor gry obszar krtko skoszonej, mocno ukorzenionej trawy pomidzy obszarem tee, gdzie rozpoczyna si rozgrywanie doka a greenem, na ktrym si koczy.

    Tab. 1. Rzdne przecitnego poziomu i powierzchnie lustra wody w jeziorach pooonych w ssiedztwie pola golfowego (wg mapy topograficznej z 1992 r. w skali 1:10 000).

    Tab. 1. The ordinates of average level and water table surfaces in the lakes in the vicinity of the golf course (after 1992 topographical map, scale 1:10 000).

    Nazwa jezioraLake name

    Rzdna lustra wody (m n.p.m.)Water table ordinate (m a.s.l.)

    Powierzchnia (ha)Area (ha)

    Binowskie 41,0 67,8Mtnik 52,1 1,4Piasecznik Wielki 56,3 18,1Piasecznik May 78,4 3,5

    zwaszcza pod wzgldem zasobw fauni-stycznych.

    Zagroenia

    Pierwsze problemy ze stanem hydro-logicznym wymienionych jezior i oczek wodnych, zarwno pod wzgldem jakoci, jak i iloci wd, pojawiy si wkrtce po rozpoczciu budowy pola golfowego. Tu wspomnie naley, i sama koncepcja bu-dowy pola na Polanie Binowskiej zaistniaa w okresie pewnej luki prawnej brak byo przepisw jednoznacznie zakazujcych re-alizacji tej inwestycji (i wszelkich innych) w granicach Szczeciskiego Parku Krajobra-zowego Puszcza Bukowa. Akceptacja tego

    zamierzenia przez wczesn dyrekcj Parku, bya swego rodzaju wyborem mniejszego za wobec ogromnej presji inwestycyjnej. Nie bya to jednak akceptacja bezwarunko-wa. Konsultacje i uzgodnienia z inwestorem cigny si przez wiele miesicy, w czasie ktrych wyranie uwidocznio si zjawisko eskalacji da Inwestora w miar pokony-wania kolejnych etapw formalnoprawnych.

    Stosujc t taktyk, Inwestor skutecznie przeszed przez kolejne etapy procedur plani-stycznych (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego), wodno-prawnych (pozwole-nie na pobr wd) i budowlanych (pozwole-nie na budow). Z punktu widzenia tematyki niniejszego artykuu, najwiksze znaczenie ma kwestia poboru wd do celw nawodnie powierzchni trawiastych pola golfowego.

    Tab. 2. Zapotrzebowanie na wod do nawodnie pola golfowego.Tab. 2. The demand for irrigation water in Polana Binowska golf course.

    Przegld Przyrodniczy XXII, 3 (2011)

    70

  • Standardem na europejskich polach gol-fowych jest zielona trawa przez cay sezon gry w golfa, jednak utrzymywanie takich soczycie zielonych muraw, wymaga inten-sywnego nawadniania. Zapotrzebowanie na wod do nawodnie powierzchni trawia-stych omawianego pola golfowego w sezo-nie gry w golfa przedstawia tabela 2.

    Pierwotnie Inwestor zamierza czerpa wod z centralnie pooonego najwiksze-go oczka wodnego, czciowo poronitego zwartymi zarolami ozy (dawne siedlisko midzy innymi kumaka nizinnego, aby moczarowej, kokoszki wodnej, perkozka i wodnika). Koncepcja zakadaa krenie wody w obiegu: mokrado nawadnianie powrt wody drenaem do mokrada. Nie uwzgldniaa jednak ogromnych strat wody wynikajcych z parowania, jak rw-nie silnie wahajcego si poziomu lustra wody wskutek zmiennej iloci opadw. W tej sytuacji Inwestor natrafi na zdecydo-wany opr sub ochrony przyrody i musia szuka innych rozwiza.

    Nieszczliwym zbiegiem okolicznoci - rok, w ktrym Inwestor stara s