Nahid S±rr± –rik, K±skanmak ve Psikanaliz

  • View
    245

  • Download
    7

Embed Size (px)

Text of Nahid S±rr± –rik, K±skanmak ve Psikanaliz

  • Bilkent niversitesi

    Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstits

    NAHD SIRRI RK, KISKANMAK VE PSKANALZ

    ZGE SOYLU

    Trk Edebiyat Disiplininde Master Derecesi Kazanma Ykmllklerinin Bir Parasdr

    TRK EDEBYATI BLM

    Bilkent niversitesi, Ankara

    Aralk 2001

  • Btn haklar sakldr.

    Kaynak gstermek kouluyla alnt ve gnderme yaplabilir.

    zge Soylu

  • Bu tezi okuduumu, kapsam ve nitelik bakmndan Trk Edebiyatnda Master derecesi iin yeterli bulduumu beyan ederim.

    Yrd. Do. Dr. Sha Ouzertem Tez Danman

    Bu tezi okuduumu, kapsam ve nitelik bakmndan Trk Edebiyatnda Master derecesi iin yeterli bulduumu beyan ederim.

    Prof. Talt Halman Tez Jrisi yesi

    Bu tezi okuduumu, kapsam ve nitelik bakmndan Trk Edebiyatnda Master derecesi iin yeterli bulduumu beyan ederim.

    Prof. Dr. erif Akta Tez Jrisi yesi

    Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstits Mdrnn onay

    Prof. Dr. Krat Aydoan Enstit Mdr

  • iii

    ZET

    Cumhuriyet Dneminin yazn akmlar ve topluluklarna katlmayan Nahid Srr rik, yaptlarnda yaratt ktcl nitelikteki karakterlerle dikkat eker. 1894-1960 yllar arasnda yaam olan Nahid Srr, yaptlarn 1928 ylndan sonra yaymlamaya balamtr. Eletiri, gezi yazs, oyun, yk ve roman trlerinde yaptlar veren rikin ilk roman Kskanmak 1946 ylnda yaymlanr. Bu alma yazarn Kskanmak romann psikanalitik eletiri yntemiyle zmlemeyi amalar. Tezin odak noktasn romann ba karakteri Seniha oluturmaktadr. Karakterlerin davran, duygu ve dncelerinin altnda yatan psikolojik nedenler aratlr. Senihann haset duygusu ve kendini irkin alglamas zerinde durulur. Senihann snr kiilik rgtlenmesi sergiledii savunulur. Romandaki erkek karakterlerin kadns zellikler gsterdii, erkek imgesinin yeterince temsil edilmedii iddia edilir. Yazarn kadn karakterleri eytani olarak tanmlanr. Nahid Srr rikin yaratt kadn ve erkek karakterlerde rikin anne ve babasyla yaad ilikinin yansmalar grlr. Kskanmakn baars, yazarn insan ruhunun derinliklerine inerek orada ktcllk tohumlarn bulup yzeye karmasnda yatar. Anahtar szckler: Haset, kskanlk, kadn, narsisizm.

  • iv

    ABSTRACT

    NAHD SIRRI RK, KISKANMAK, AND PSYCHOANALYSIS

    Nahid Srr rik stands apart from other writers in the Republican Era through his ability to portray protagonists evil. rik began to publish in 1928, writing critiques, travel memoirs, plays, stories, and novels. His first novel Kskanmak (Jealousy) appeared in 1946. This study attempts to interpret Kiskanmak using psychoanalysis as a critical tool. It examines the psychological motivations behind the behavior, feelings and thoughts of the characters. The thesis focuses on Seniha, the main character of the novel, analyzing her jealousy and feelings of ugliness, and argues that she demonstrates a borderline personality. In addition I contend that masculinity is not represented in the novel as the male figures behave in a feminine manner. The female characters, on the other hand, are devilish. I argue that this representation of male and female characters reflects riks relationship with his mother and father. Kskanmaks power and poignancy lie in its exposure of the seeds of evil hidden in the depths of the human soul. Keywords: Envy, jealousy, women, narcissism.

  • v

    NDEKLER

    sayfa

    1. Giri . . . . . . . . . 1

    2. Kskanmakn Esiri Seniha . . . . . . 6

    3. Psikanaliz ve Kskanmak . . . . 30

    A. Hasetin Yakcl . . . . . . . 33

    B. Senihann Snr Kiilii . . . . . . 37

    C. ki Kutup: Gzellik ve irkinlik . . . . . 46

    4. Sonu . . . . . . . . . 62

    5. Seilmi Bibliyografya . . . . . . 65

    6. zgemi . . . . . . . . 70

  • 1

    BLM I

    GR

    Nahid Srr rik, Kskanmak ve Psikanaliz baln tayan bu

    almann amac Cumhuriyet dnemi yazarlarndan Nahid Srr rikin

    Kskanmak adl romann psikanalitik eletiri yntemiyle zmlemektir. Bu

    amala ncelikle romann olay rgs belirlenecek, karakterlerin serimlemesi

    yaplacaktr. almann nc blmnde, romandaki karakterler

    psikanalitik eletiri yntemiyle incelenecek, davran, duygu ve

    dncelerinin altnda yatan psikolojik nedenler aratrlacaktr. Tezin odak

    noktasn romann ba karakteri olan Seniha oluturmaktadr. Seniha esas

    alnarak romandaki dier karakterlerin davran, duygu ve dnceleri

    incelenecektir. Odak noktas olarak Seniha karakterinin seilmesinin balca

    nedeni ise Senihann, yazarn roman kiisi yaratmadaki baarsn en iyi

    temsil eden karakter olmasdr. Yazarn, karakterlerinin ruhsal yaplarn

    ortaya koymadaki ustal, zellikle Senihann kiiliinde bir araya getirdii

    kskanlk, haset, kin ve nefret gibi duygular, romann psikanalitik eletiri

    yntemiyle incelenmesine olanak salamaktadr.

    Kskanmak romann psikanalitik eletiri yntemiyle incelemeyi

    amalayan bu alma u sorulara yant arayacaktr: Seniha gibi kt bir

    karakter izmekle yazar neyi amalamtr?; romanda erkek kimlii temsil

    edilmi midir?; anne imgesi nasl temsil edilmitir?; rikin romanda ileri

    srd ak anlay nedir?

  • 2

    Nahid Srr rik (1894-1960), birok yapt yaymlamasna karn

    yaarken yeterince ilgi grmeyen yazarlarmzdan biridir. 1994 ylndan

    itibaren, zellikle M. Kayahan zgl sayesinde, Nahid Srrnn yaptlar

    yeniden baslmaya balanm, birok edebiyat dergisinde tantm ve eletiri

    yazlar yaymlanmtr. Gnmzde de Nahid Srr rik ve yaptlarna ilgi

    devam etmekte, eitli dergilerde eletiri yazlar yaymlanmaktadr.

    Nahid Srr rik, 1894 ylnda stanbulda dnyaya gelir. Maarif

    Nezareti mektupularndan Mabeyn mtercimi ve Hukuk Fakltesi retmeni

    Srr Beyin oludur. rik, ilk eitimini evde zel retmenlerden alr. Daha

    sonra, Beiktata Aftab- Maarif Rtyesine girer ve buradan mezun olur.

    Merutiyetin ilnndan sonra baz yabanc okullara ve Galatasaray Lisesine

    devam eder, ancak renimini tamamlayamaz. Babasnn sraryla bir sre

    Berlin bykeliliinde memur olarak alr. 1915-1928 yllar arasnda Paris

    bata olmak zere Avrupann birok byk merkezinde yaar.

    Nahid Srr, 1928 ylnda, Cumhuriyet iln edilip yeni kurumlar

    yerlemeye baladktan sonra yurda dner. M. Kayahan zgl, Nahid Srr

    rikin Sanatkrlar adl yaptna yazd Bir nter-Mezzoya Preld balkl

    nszde, yazarn stanbula dnyle ilgili olarak unlar syler: Bu

    dnnn Hasan Srr Beyin 1933te lmnden sonraya rastlamas

    gerekten bir tesadf mdr? Babaocan tttrecek son fert olduunu

    farkediine mi yoksa salnda babasyla geinemeyiine mi yorulmal,

    bilinmez (10). Cumhuriyet gazetesinde ksa bir sre yazarlk yaptktan sonra

    Ankarada Maarif Vekleti Matbuat Umum Mdrlnde evirmen olarak

    alr. Ankarada bulunduu dnemde, 1933 ylnda Yaar Nabi Nayr ile

    birlikte Varlk dergisini karrlar.

  • 3

    yk, roman, oyun, eletiri ve gezi yazs trlerinde yaptlar veren

    rikin ilk hikyesi Zeynep, la Courtisanne 1927 ylnda Pariste Les Ouvres

    Libres adl dergide yaymlanr. lk makalelerini Hayat mecmuas (1928-1930)

    iin yazar. Daha sonralar genellikle Trk Yurdu (1930-1931), lk (1937-

    1941), Varlk (1933-1936) gibi dergilerde ve Tanin, Vakit gibi gazetelerde

    yazlar yaymlanr. 1928 ylndan 1945 ylna kadar srekli olarak yazan

    Nahid Srr, 1945 ylndan sonra zellikle tarihsel konularda yazlar kaleme

    almaya balar. rik, tarihi konu alan yazlarn Dnya, Hrriyet ve Vatan gibi

    gazeteler ile Resimli Tarih ve Tarih Dnyas gibi dergilerde yaymlar. Yazar,

    18 Ocak 1960ta stanbulda lr. lm basnda pek yer almayan Nahid

    Srr, Sabih zzet Alaamn 1971 ylnda yaymlanan uzun bir iirinde yle

    anlr:

    Birden aklma geldi bak Nahit Srr rik

    Taklrdk ona hep Merhabalar Bay Erik!

    ten kukulu, sessiz, kapank bir insand

    Bilmem teyi burdan daha iyi mi sand?

    Ben olsam etmezdim, onun kadar acele

    Bu da bo lf ya . . . Kimler kar km ecele? (alntlayan

    zgl 10)

    Nahid Srr rikin yaymlanan ilk roman Kskanmaktr. Yazar,

    Kskanmaktan nce eitli yklerini kitap halinde yaymlamtr. Bunlar

    yaym tarihlerine gre yledir: Krmz ve Siyah (1929), Sanatkrlar (1932),

    Eski Resimler (1933), Eve Den Yldrm (1934).

    Kskanmak, ilk olarak Kskanlk adyla 1937 ylnda Tan

    gazetesinde tefrika edilir. Romann kitap olarak yaymlanmas 1946 ylnda

  • 4

    gerekleir. Roman 1994 ylnda yeniden yaymlandnda 1946 yl

    basmnn dili korunmu, sadeletirme yaplmamtr. Bu almada

    Kskanmakn 1994 yl basm esas alnmtr. Kskanmak, Senihann

    aabeyine duyduu haset ve bu haset nedeniyle aabeyinden almaya

    almasnn romandr. Yazarn, Kskanmak adl romanndan sonra, 1944

    ylnda Tanin gazetesinde Yldz Olmak Kolay m? adl yapt tefrika edilir.

    Yldz Olmak Kolay m? ilk defa kitap olarak M. Kayahan zgln abalaryla

    1995 ylnda yaymlanr. Romanda, annesi tarafndan yldz olmaya zorlanan

    bir gen kzn bu srete yaadklar anlatlr. Yazarn, nc roman olan

    Tersine Giden Yol, 1948 ylnda Tasvir-i Efkr gazetesinde tefrika edilir.

    Roman, kitap olarak 1995 ylnda Arma Yaynlar tarafndan baslr. Yazarn

    dier romanlarndan farkl olarak, bu romann ba karakteri bir erkektir.

    Roman, ba karakter Cezminin ailesinden ayrlarak kendi bana hayatn

    kurabilme mcadelesini konu edinir. rik, Tersine Giden Yolda

    Kskanmakta olduu gibi gl bir dramatik yap kuramam, Kskanmakn

    karakterleri gibi gl kiilikler yaratamamtr.

    Yazarn son roman olan Sultan Hamid Derken, 1957 ylnda

    yaymlanr. Roman, kinci Merutiyetin ilnndan sonra yaanan siyasi

    bunalmlar ve bu bunalmlar iinde iktidar hrsyla hareket eden, kocasnn

    daha iyi mevki edinmesine alan Nimetin