Kszta‚towanie kompetencji informacyjnych uczni³w w kontek›cie

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Kszta‚towanie kompetencji informacyjnych uczni³w w kontek›cie

J oanna W nk- G ozdek

Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie

Ksztatowanie kompetencji informacyjnych uczniw w kontekcie Deklaracji Kapsztadzkiej

Abstrakt

Kompetencje informacyjne stanowi strategiczny czynnik procesu uczenia si i podstaw funkcjonowania we wspczesnym spoeczestwie. Ksztatowanie ich stao si jednym z kluczowych zada szkoy i nauczycieli. Jedn z inicjatyw wpierajcych szko w tym zadaniu jest idea edukacji opartej na otwartych zasobach. Nauczyciele i uczniowie s w szczeglny sposb zaproszeni do tworzenia i wykorzystywania otwartych zasobw edukacyjnych. Stanowi kluczowe ogniwo w strategii promowania otwartej edukacji, opisanej i opracowanej w Deklaracji Kapsztadzkiej.

Sowa kluczowe: spoeczestwo informacyjne, kompetencje informacyjne, nowoczesna edukacja, Deklaracja Kapsztadzka, otwarte zasoby edukacyjne

Trudno sobie wyobrazi edukacj bez umiejtnoci zarzdzania informacj. Stanowi ona podwalin caego procesu ksztacenia. Kiedy przekazywana z ust do ust niejednokrotnie naraona bya na liczne znieksztacenia, wynikajce z ludzkiej skonnoci do interpretowania. Edukacja w gwnej mierze opieraa si na przekazie ustnym i bezporednim kontakcie z drugim czowiekiem. Dla niektrych rodowisk informacje byy tak cenne, e podejmoway trud ich utrwalenia na rnego rodzaju nonikach: od kamiennych tablic, przez skry, papirusy a po pergamin. Pocztkowo dostp do nich mieli nieliczni, ktry posiedli umiejtno czytania. W celu zabezpieczenia i zachowania dla kolejnych pokole repozytoria te byy depozytowane w pomieszczeniach niedostpnych dla wikszoci, pod czujnym okiem pierwszych kronikarzy. Wraz z wynalezieniem druku przez Gutenberga informacja zacza dociera do szerszego grona odbiorcw. Niestety jej upowszechnianie spowodowao wzrost zakce i wypacze pierwotnego znaczenia.

Rozwj nowych technologii informacyjnych sprawi, e dostp do wiedzy sta si powszechny. Kady, kto posiada podstawowe kompetencje cyfrowe moe dociera do informacji, zarzdza ni i tworzy wasny kapita intelektualny. Kultura informacyjna zacza si dynamicznie rozwija. Wzrost zna

SZKOAWSPCZESNE KONTEKSTY INTERPRETACYJNE

czenia informacji, zwaszcza tej o charakterze naukowym, spowodowa powstanie nowej rzeczywistoci spoecznej. W poowie XX wieku pojawio si nowe pojcie, spoeczestwa informacyjnego, ktre miao uchwyci zachodzce przemiany i scharakteryzowa ich specyfik. W bardzo szybkim tempie zrobio karier naukow, jednak nie spenio pokadanych w nim nadziei. Kolejne prby doprecyzowania tego terminu tylko go rozmyway. Obecnie pojcie to stanowi znaczcy punkt odniesienia do: tworzenia rnych koncepcji, opracowywania programw nauczania w edukacji informacyjnej oraz rozwaa na temat ksztatowania kompetencji informacyjnych.

Spoeczestwo informacyjne

Rozwaajc kwestie dotyczce spoeczestwa informacyjnego, naleaoby wyj od zdefiniowania samej informacji. Bezsprzecznie jest ona kluczowym zasobem we wspczesnej, wiatowej gospodarce, a take podstawowym komponentem edukacji. W. Cellary podkrela, e informacja w aspekcie ludzkim powinna by rozumiana, jako wiedza, ktra stanowi fundament przyswajania, rozumienia i tworzenia informacji. Istnieje zatem silne sprzenie pomidzy tymi dwoma pojciami, cho informacja jest szerszym terminem od wiedzy1. Definicje informacji mona tworzy w odniesieniu do formatu, nonika, sposobu przekazywania, jak rwnie w zalenoci od dyscypliny, w kontekcie, ktrej pojcie to wystpuje. D. Case proponuje bardzo szerokie ujcie definicyjne, ktre utosamia informacj z nastpujcymi synonimami: ukryt wiedz, nonikiem ludzkiego dowiadczenia, rdem, ktre moe dostarczy niezliczon ilo danych, zasobem wystpujcym w rnych formatach, na rnych nonikach, prze

kazywanych na rne sposoby, ludmi czy instytucjami1 2.

1 R. elazny, Ekonomia wieku informacji i wiedzy: w kierunku teorii gospodarki wiedzy i nowej specjalizacji, [w:] Rozwj ekonomii jako dziedziny nauki ze szczeglnym uwzgldnieniem tendencji do specjalizacji, red. G. Musia, Katowice 2011, s. 81-83.

2 D. Case, Looking for Information: A Survey of Research on Information Seeking, Needs and Behavior, New York 2002 za: J. Lau, Kompetencje informacyjne w procesie uczenia si przez cae ycie. Wytyczne, 2011, s. 13.

Cz I SZKOA

60 Joanna W nk-Gozdek

Gwatowne przemiany technologiczno-komunikacyjne pocigny za sob zmiany w organizacji spoeczestwa i sposobach zarzdzania informacj. Powstajce narzdzia technologiczno-komunikacyjne generuj potrzeb wielostronnej transmisji i komercjalizacji informacji. S. Jaskua, L. Korporowicz owe przemiany charakteryzuj w kategorii nowych kryteriw rozwoju. Najistotniejszymi symptomami tego rozwoju s rnego rodzaju moliwoci interaktywnego istnienia informacji w procesach uczenia si3.

Innym pojciem, majcym uatwi opisywanie rzeczywistoci, jest spoeczestwo informacyjne. Samo pojcie jest rozmyte, co sprawia, e ma swoich zwolennikw i przeciwnikw4. W spoeczestwie tym informacja jest intensywnie wykorzystywana we wszystkich sferach spoecznych i gospodarczych, a rodki komunikacji i przetwarzania informacji stanowi istotne rdo tworzenia dochodu narodowego5. W najnowszym Raporcie6, powiconym charakterystyce spoeczestwa informacyjnego, posuono si definicj akcentujc kwestie poziomu rozwoju technologiczno-organizacyjnego i zaawansowania technologii informacyjno-telekomunikacyjnych. Sztandarow cech tego spoeczestwa jest stwarzanie moliwoci powszechnego dostpu i umiejtnoci korzystania z technologii teleinformatycznych w kadej sferze ludzkiego ycia7. W odniesieniu do edukacji w spoeczestwie tym mamy do czynienia z podniesieniem wiedzy i kreatywnoci do rangi kapitau przynoszcego ogromne zyski; przejciem czci zada edukacyjnych przez podmioty rynkowe oraz wzrostem mobilnoci ludzi w wielojzycznej i wielokulturowej przestrzeni rzeczywistej lub wirtualnej8.

W Polsce niedawno dokonywano ewaluacji Strategii rozwoju spoeczestwa informacyjnego (2008-2013). Jednym z celw strategicznych byo i zapewne nadal pozostanie przyspieszenie rozwoju kapitau intelektualnego

3 S. Jaskuta, L. Korporowicz, Kultura informacyjna w zarzdzaniu midzykulturowym. Ujcie transgresje, [w:] Kompetencje informacyjno-komunikacyjne i midzykulturowe w gospodarce, red. I. Sobieraj, Warszawa 2012, s. 38.

4 J.S. Nowak, Spoeczestwo informacyjne - geneza i definicje, http://www.silesia.org.pl/upload/ Nowak_Jerzy_Spoleczenstwo_mformacyjne-geneza_i_defmicje.pdf [dostp: 11.02.2015].

5 E. Kiedrowicz, G. Kiedrowicz, Stan rozwoju spoeczestwa informacyjnego w ujciu statystycznym, http://www.ktime.up.krakow.pl/symp2013/referaty_2013_10/kiedrowicz.pdf,s. 1 [dostp: 09.02.2015].

6 Spoeczestwo informacyjne w liczbach 2014, red. W. Szymanek, https://mac.gov.pl/files/spo- leczenstwo_informacyjne_w_liczbach_2014_srodek_lekki.pdf [dostp: 09.02.2015].

7 Tame, s. 12.8 J. Mischke, Dylematy wspczesnej edukacji: nauczanie tradycyjne czy zdalne? [w:] Pedagogi-

ka@rodki informatyczne i media, red. M. Tana, Krakw 2004, s. 47-48.

SZKOAWSPCZESNE KONTEKSTY INTERPRETACYJNE

http://www.silesia.org.pl/upload/http://www.ktime.up.krakow.pl/symp2013/referaty_2013_10/kiedrowicz.pdfhttps://mac.gov.pl/files/spo-leczenstwo_informacyjne_w_liczbach_2014_srodek_lekki.pdfhttps://mac.gov.pl/files/spo-leczenstwo_informacyjne_w_liczbach_2014_srodek_lekki.pdf

Ksztatowanie kompetencji informacyjnych uczniw w kontekcie Deklaracji Kapsztadzkiej 61

i spoecznego obywateli dziki wykorzystaniu technologii informacyjnych i komunikacyjnych9.

Kompetencje informacyjne podstaw funkcjonowania w spoeczestwie jutra

Obecne gwatowne zmiany zachodzce w rodowisku ycia czowieka generuj powstawanie nowych potrzeb, wrd nich tych informacyjnych. Zale one od rnych czynnikw egzogennych i endogennych, np. brany, dyscypliny; wykonywanej profesji; dostpnoci do rde pomocy; pozycji danej osoby w hierarchii spoecznej i instytucjonalnej; czynnikw motywujcych do pozyskiwania informacji; potrzeby podjcia decyzji; potrzeby szukania nowych pomysw; weryfikacji pewnych tez; potrzeby przygotowania profesjonalnych opracowa oraz potrzeby okrelenia priorytetw10 11.

Cz z tych potrzeb koresponduje z wymienianymi przez Boen Kdziersk edukacyjnymi konsekwencjami technologiczno-spoecznych przemian i transformacji. Na uwag zasuguj potrzeby:

rozumienia nowych uwarunkowa gospodarczych, dynamicznej odpowiedzi na zmienne w czasie oczekiwania pracodawcy, efektywnego wykorzystania coraz czciej oferowanych nowych narzdzi informacyjno-komunikacyjnych, rozwijania indywidualnych zainteresowa oraz wyrwnywania szans w globalizujcej si Europie11.

Zapewnienie tych potrzeb uwarunkowane jest posiadaniem kompetencji informacyjnych (information literacy - IL). Stowarzyszenie na rzecz Komunikacji i Technologii w Edukacji (Association for Educational Communications and Technologies) okrela je jako umiejtno wyszukiwania i wykorzystywania informacji dla procesu uczenia si przez cae ycie12. Szersza definicja uwzgldnia dodatkowo rozumienie informacji, a take ocen jej wiarygod

9 Spoeczestwo informacyjne w liczbach 2014..., s. 8.10 M. Grabowski, A. Zajc, Dane, informacja, wiedza - prba definicji, http://www.uci.agh.edu.

pl/uczelnia/tad/PSI11/art/Dane_informacje_wiedza.pdf [dostp: 11.02.2015].11 B. Kdzierska, Technologie informacyjno-komunikacyjne w ksztaceniu ustawicznym, Krosno

2007, http://slideplayer.pl/slide/422926/.12 Kompetencje informacyjne jako element zaoe programowych KRK dla szkolnictwa wy

szego - oferta BGPW, http://www.bg.pw.edu.pl/dane/publikacje/Efekty_ksztalcenia_kom- petencje_informacyjne.pdf [dostp: 11.02.2015].

Cz 1 SZKOA

http://www.uci.agh.eduhttp://slideplayer.pl/slide/422926/http://www.bg.pw.edu.pl/dane/publikacje/Efekty_ksztalcenia_kom-petencje_informacyjne.pdfhttp://www.bg.pw.edu.pl/dane/publikacje/Efekty_ksztalcenia_kom-petencje_informacyjne.pdf

62 Joanna W nk-Gozd