of 34/34
HISTORIA MYŚLI EKONOMICZNEJ - BARTKOWIAK 1. METODOLOGIA EKONOMII 1.1. Kryteria Kryteria analizy ekonomicznej należy określić: badany obiekt gospodarczy mikro punktem wyjścia określenie natury ludzkiej makro gospodarcze funkcjonowanie społeczeństw czas analizy okres krótki - podejście statyczne (przedmiot analizy np. potencjalny poziom produktu w danym okresie t 0 ) okres długi – podejście dynamiczne (przedmiot analizy np. zmiana produktu w dany okresie od t 0 do t 1 miarą stopa procentowa r) równowaga: podejście równowagowe - poszukuje się w nim idealnego stanu, do którego dąży dane zjawisko ekonomiczne [stan równowagi] à szczególny stan równowagi: Q S =Q D (podaż=popyt) podejście nierównowagowe – dopuszczalna rozbieżność miedzy wartościami, a nawet kwestionowanie występowania tendencji do równości Stosunek do równości Q S =Q D jest często wyróżnikiem danej teorii, pozwalającym zaliczyć ją do jednego lub drugiego nurtu. Prawo rynków Saya – wokół niego toczą się spory o tę równość. sposób zapisu wielkości ekonomicznych ujęcia: realne w jednostkach realnych ważniejsze produkt mierzony w umownej jednostce fizycznej nominalne w jednostkach pieniężnych – produkt wyrażony w jednostce ‘pieniądz’, będącej iloczynem produktu w ujęciu fizycznym oraz indeksu cen p = pieniądz/produkt jednorodność lub niejednorodność w analizie zjawisk gospodarczych: homogeniczność – produkt składa się z jednego uniwersalnego dobra, które może służyć celom konsumpcyjnym jak i inwestycyjnym heterogeniczność – w produkcie rozróżnia się różnorodne dobra np. konsumpcyjne i inwestycyjne Podejścia stosowane w analizie ekonomicznej: historyczne i ahistoryczne (uniwersalne / teoretyczne) instytucjonalne i ściśle ekonomiczne równowagowe i nierównowagowe Ekonomia klasyczna postrzegana przez oponentów jako: ahistoryczna, ściśle ekonomiczna i równowagowa --> takie postrzeganie jest niewłaściwe 1.2. Działy ekonomii Struktura ekonomii:

HME Bartkowiak - Materiały

  • View
    54

  • Download
    13

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Materiały do Historii Myśli Ekonomicznej

Text of HME Bartkowiak - Materiały

  • HISTORIA MYLI EKONOMICZNEJ - BARTKOWIAK

    1. METODOLOGIA EKONOMII 1.1. Kryteria

    Kryteria analizy ekonomicznej naley okreli:

    badany obiekt gospodarczy

    mikro punktem wyjcia okrelenie natury ludzkiej

    makro gospodarcze funkcjonowanie spoeczestw

    czas analizy

    okres krtki - podejcie statyczne (przedmiot analizy np. potencjalny poziom produktu w danym okresie t0)

    okres dugi podejcie dynamiczne (przedmiot analizy np. zmiana produktu w dany okresie od t0 do t1 miar stopa procentowa r)

    rwnowaga:

    podejcie rwnowagowe - poszukuje si w nim idealnego stanu, do ktrego dy dane zjawisko ekonomiczne [stan rwnowagi] szczeglny stan rwnowagi: Q

    S=Q

    D

    (poda=popyt)

    podejcie nierwnowagowe dopuszczalna rozbieno miedzy wartociami, a nawet kwestionowanie wystpowania tendencji do rwnoci

    Stosunek do rwnoci QS=Q

    D jest czsto wyrnikiem danej teorii, pozwalajcym zaliczy

    j do jednego lub drugiego nurtu. Prawo rynkw Saya wok niego tocz si spory o t

    rwno.

    sposb zapisu wielkoci ekonomicznych ujcia:

    realne w jednostkach realnych waniejsze produkt mierzony w umownej jednostce fizycznej

    nominalne w jednostkach pieninych produkt wyraony w jednostce pienidz, bdcej iloczynem produktu w ujciu fizycznym oraz indeksu cen p = pienidz/produkt

    jednorodno lub niejednorodno w analizie zjawisk gospodarczych:

    homogeniczno produkt skada si z jednego uniwersalnego dobra, ktre moe suy celom konsumpcyjnym jak i inwestycyjnym

    heterogeniczno w produkcie rozrnia si rnorodne dobra np. konsumpcyjne i inwestycyjne

    Podejcia stosowane w analizie ekonomicznej:

    historyczne i ahistoryczne (uniwersalne / teoretyczne)

    instytucjonalne i cile ekonomiczne

    rwnowagowe i nierwnowagowe

    Ekonomia klasyczna postrzegana przez oponentw jako: ahistoryczna, cile ekonomiczna i

    rwnowagowa --> takie postrzeganie jest niewaciwe

    1.2. Dziay ekonomii

    Struktura ekonomii:

  • podzia mikro i makroekonomia twrc Frisch 1933

    mikroekonomia przedmiotem zainteresowania czowiek jako jednostka gospodarujca i tworzone przez niego gosp domowe i przedsibiorstwa

    makroekonomia zajmuje si zbiorowociami ludzkimi, tworzcymi gospodark narodow, ktrej elementem jest pastwo. Podejcie statyczne w krtkim okresie

    kapita stay, ograniczony produkt

    makroekonomia i teoria dynamiki gospodarczej podzia sztuczny (oba podejcia zajmuj si makro)

    ujcie dynamiczne produkt max nieograniczony dziki inwestycjom moliwe zwikszenie kapitau, co prowadzi do wzrostu potencjalnego produktu

    Teorie dynamiki gospodarczej:

    teoria wzrostu gospodarczego bada proces wzrostu produktu tak jakby przebiega on rwnomiernie

    teoria cyklu gospodarczego bada nieregularnoci w procesie wzrostu produktu, najczciej przyjmujc form waha okresowych

    teoria rozwoju gospodarczego bada rda wzrostu produktu (obecnie zwona do analizy krajw zacofanych gospodarczo)

    kto by to pisa

    1.3. Problem miar

    Wiele zjawisk w ekonomii nie ma obiektywnej, fizycznej miary, ale istniej miary o charakterze nierealnym

    (urojone).

    czas fizyczny jedyna miara fizyczna, wszystkie zjawiska przebiegaj w czasie fizycznym, jednak adnego czas nie tworzy, wic adna wielko ekonomiczna nie jest zmienn czasu

    czas operacyjny stosowany w teorii ekonomii, warto zmienna, podzia na okres krtki i dugi

    praca tylko w teorii ekonomii, miara o charakterze urojonym zjawisk realnych

    produkt tylko w teorii ekonomii, miara o charakterze urojonym zjawisk realnych, przydatna wycznie w analizie abstrakcyjnej

    uyteczno miara urojona i subiektywna, przydatna wycznie w analizie abstrakcyjnej

    pienidz miara obiektywna i realna, stosowana zarwno w teorii jak i praktyce

    2. ZARYS ROZWOJU MYLI EKONOMICZNEJ 2.1. Problem ekonomiczny

    Dziaalno gospodarcza pozyskiwanie dbr przyrody i przetwarzanie ich w produkt, skadajcy si z

    rnorodnych dbr. Cel zaspokojenie zbiorowych i indywidualnych potrzeb ludzi. Ostateczny cel max

    dobrobyt przecitnego czonka spoecznoci, mierzony produktem na gow. Cel makro max oglnego

    produktu.

    a) opcja rynkowa preferencja celw mikro cel makro jest wypadkow indywidualnych dziaa

    b) opcja nierynkowa cele mikro pochodnymi celu makro

  • Stopa procentowa (rys.1 - realna stopa procentowa) jest miar tempa przyrostu danego produktu =>

    ekonomia nauk o stopie procentowej.

    Zakres dziaania pastwa podstawowy problem makroekonomii, rnicy midzy sob teorie

    ekonomiczne

    2.2. Zarys rozwoju dziaalnoci gospodarczej

    Zmienno gospodarki pierwsze prawo ekonomii (Hansen)

    Ksztatowanie si gospodarki rynkowej pocztek nowoczesnej dziaalnoci gospodarczej (Kuznets),

    okres startu (Rostow)

    Ekonomia klasyczna stworzona dla opisu rozwoju przemysu i gospodarki rynkowej (-> stopniowe

    ograniczanie stopnia uzalenienia dziaalnoci gospodarczej od warunkw przyrodniczych)

    2.3. Optymalna gospodarka

    Najsprawniejsza jest gospodarka rynkowa, nie jest ona jednak powszechna i prawdopodobnie

    powszechna nie bdzie, gdy poziom ycia by i jest nierwny, co oznacza, e czynniki rnicujce

    dziaaj silniej ni upodabniajce.Dodatkowo sprzyjaj temu wyczerpujce si zasoby przyrody.

    2.4. Periodyzacja ekonomii

    Jak zmieniay si nazwy na ekonomi: 1. Termin ekonomia polityczna - Antoine de Montchretien

    wprowadzi w 1615 r. 2. Potem uywano terminu ekonomika, uytego po raz pierwszy przez Marshalla w

    1890 r.

    4. EKONOMIA KLASYCZNA: TEORIA PRACY I PRODUKTU 4.1. Rozwj ekonomii klasycznej

  • 4.2. Natura ludzka, system ekonomiczny i rola pastwa wedug Smitha

    Ekonomia klasyczna:

    prekursorzy W. Petty i D. Hume

    twrca A. Smith:

    Praca wykonywana w celu pozyskania i przetwarzania zasobw przyrody; jedyny czynnik za spraw ktrego moe powsta nadwyka w dziaalnoci gospodarczej (ziemia i kapita czynniki

    uzupeniajce)

    Mechanizm niewidzialnej rki rynku za jego spraw egoistyczne skonnoci ludzi przyczyniaj si do powszechnego dobro-odbytu

    Pastwo tak, ale tylko w 3 sferach:

    utrzymywanie armii dane spoeczestwo odgrodzone od innych spoeczestw i gospodarek podstawowym podmiotem w skali makro gospodarka narodowa

    utrzymywanie policji i sdownictwa ochrona przed nieuczciwymi dziaaniami, zakres swobody dziaalnoci gospodarczej musi by ograniczony nigdy nie byo i nie ma penej swobody

    utrzymywanie urzdze i instytucji uytecznoci publicznej, ktrymi nie chc si zajmowa ludzie, ze wzgldu na niewielk korzy jaka przynosz (gwnie transport) dostarczanie dbr o duej

    korzyci spoecznej i ochrona nowych dziedzin wasnej gospodarki przed niszczc konkurencj

    zagraniczn teoria dbr publicznych (tworzone i dzielone poza mechanizmem rynkowym)

    Pierwsze dwie s porednio zwizane z gospodark, trzecia - bezporednio.

    Natura ludzka (Smith):

    egoizm przedkadanie interesu wasnego nad interes innych ludzi. W trosce o interes wasny czowiek wchodzi w gospodarcze kontakty z innymi ludmi, w miar moliwoci wykorzystujc

    ich.

    racjonalno dziaania czowiek przeprowadza stosown kalkulacj

    skonno do wymiany (handlu) wynikaj z tego gospodarcze kontakty

  • czowiek gospodarujcy homo economicus cechy te posiadaj wszyscy ludzie w kadej spoecznoci i

    epoce, s wiec uniwersalne, a wszystkie prawa ekonomii si do nich odnosz. Prawa ekonomii maj

    ponadczasowy charakter. Natura ludzka jest czynnikiem wprawiajcym gospodark w ruch.

    4.3. Proces tworzenia produktu. Funkcja produkcji

    Wedug Smitha dobrobyt=bogactwo=produkt narodowy, wyraony wzorem = =1 , gdzie

    to produkcja poszczeglnych dbr (wygodne, bo wtedy dobrobyt jest cakowicie mierzalny,

    zakwestionowa to potem Mill)

    Cel dziaalnoci gospodarczej: wzrost dobrobytu, czyli wytworzenie jak najwikszego produktu

    wzrost gospodarczy

    Wielko produktu zaley od czynnikw wytwrczych (podzia wg Smitha, Saya i Milla):

    ziemia T - zasoby przyrody (niewielka mobilno)

    praca N - czynnik ludzki, zasadniczy, jedyny przynoszcy nadwyk (najwiksza

    mobilno)

    kapita K - czynnik rzeczowy wytworzony przez czowieka (ucielenienie ludzkiej pracy),

    czyli narzdzia i maszyny (stosunkowo dua mobilno)

    Klasyczna funkcja produkcji: = (, , ), lub czciej spotykana wersja = (, )

    Technologia - proporcja zaangaowania pracy i kapitau /

    W przypadku staej technologii / = funkcja produkcji jest jednoczynnikowa: = (),

    czyli praca jest jedynym czynnikiem aktywnym w procesie produkcji

    4.4. Prawo rynkw Saya. Podejcie podaowe i rwnowaga makroekonomiczna

    Twrca: J.B Say we wsppracy z Jamesem Millem (ojcem J. S. Milla)

    W procesie produkcji powstaje zarwno produkt (poda), jak i wynagrodzenie czynnikw

    wytwrczych: pace W (dla pracy N), zyski (dla kapitau K) oraz renty gruntowe R (dla ziemi T),

    ktre razem stanowi popyt (wynagrodzenie jako prawo do dysponowania czci produktu)

    Wniosek: poda tworzy popyt na siebie sam, czyli w skali makro ( ) ( = ) (w

    skali mikro, czyli na rynkach pojedynczych produktw, Say dopuszcza wystpowanie

    nierwnowagi)

    Podzia na mocn i sab form prawa rynkw (W.Baumol i G. Becker):

    tosamo Saya: zawsze =

    rwno Saya:

    mechanizm rynku =

    (niedopasowania moliwe na

    rynku niektrych dbr, ale ostatecznie gospodarka dochodzi do rwnowagi)

    Konsekwencja sabej formy prawa rynkw: w krtkim okresie moliwy jest niedobr popytu w

    stosunku do poday, ale w dugim okresie obowizuje forma mocna

    Wniosek: w gospodarce wystpuje penie zatrudnienie czynnikw wytwrczych i nie mog

    wystpowa kryzysy nadprodukcji (przyjmowali to Ricardo i Mill)

    Krytyka prawa rynkw: Sismondi, Malthus, Keynes

    4.5. Czynniki wzrostu produktu

    czynniki wzrostu produkcji Smith

    zatrudnienie produkcyjne tylko ono prowadzi do wzrostu produkcji

    produktywno pracy wiksza im wiksza specjalizacja pierwszy ekonomiczny dowd e gosp rynkowa jest najlepsza

    akumulacja (tworzenie kapitau)

  • 4.6. Tworzenie kapitau. Prawo Turgota

    dwojaki charakter oszczdnoci w gosp

    przymusowe ich rdem podatki, a przeznaczenie wydatki publiczne

    dobrowolne poda kapitau, przeksztacaj si w inwestycje, ktre tworz kapita, co w

    skali makro daje efekt wzrostu produktu

    wzrost oszczdnoi wzrost inwestycji wzrost kapitau wzrost produktu

    oszczdnoci = wyrzeczenie si konsumpcji biecej (wyej cenionej) na rzecz przyszej, stopa

    procentowa r wyznacza rekompensat tego wyrzeczenia (koszt abstynencji = r*S), zatem

    oszczdnoci s rosnc funkcj stopy procentowej

    inwestycje rosnc funkcj oczekiwanej stopy zysku oraz malejc funkcj stopy procentowej

    teoretycznie stopa zysku mogaby by rwna stopie procentowej, ale w rzeczywistoci: stopa

    zysku > stopa procentowa. Jest tak, bo stopa zysku musi by na tyle wysoka, by wynagrodzi

    jeszcze porednikw finansowych (banki, giedy) oraz samych przedsibiorcw.

    prawo rwnowagi rynku kapitau: wytworzone dobra dziel si na konsumpcyjne i inwestycyjne,

    dobra mog by konsumowane lub inwestowane; poda dbr konsumpcyjnych i

    inwestycyjnych okrela popyt na te dobra, w taki sposb, e dla kadego rodzaju dbr

    popyt zrwnuje si z poda.

    rynek kapitau jest zawsze w rwnowadze za spraw stopy procentowej, a cao oszczdnoci

    przeksztaca si w inwestycje

    w dugookresowej perspektywie (cecha ekonomii klasycznej) oszczdzanie podane, gdy

    pozwala spoecznoci max konsumpcj w dugim okresie

    4.7. Teoria wartoci i teoria ceny

    -

    rdem produktu jest praca --> miernik zdarze gospodarczych? miara niedoskonaa, wic, fuck logic, uyjmy jeszcze bardziej niedoskonaej [ rozwizaniem podwjny sposb analizy:

    teoria wartoci opartej na pracy i wynikajca z niej abstrakcyjna teoria ceny

    realistyczne teorie wynagradzania czynnikw wytwrczych, w tym teoria ceny

    zwizek midzy prac, wartoci a cen dbr badany przez Smitha i Ricardo w procesie produkcji powstaje dobro o pewnej wartoci, ktrej realnym

    odzwierciedleniem jest cena

    warto dobra okrelana przez nakad pracy; struktura nakadw pracy okrela struktur

    cen

    problem transformacji (Ricardo, Marks) przejcie od wartoci dbr do ich cen

    struktura cen nie odpowiada strukturze wartoci dbr (jeli dobra wytwarzane w tym

    samym okresie) rozbieno midzy kosztami a cenami rynkowymi, ktrej nie mona

    przezwyciy teoria wartoci konstrukcj bez rzeczywistego odpowiednika

    teoria ceny o cenach faktycznie wystpujcych w gosp cena naturalna Smith pokrywa wynagrodzenie czynnikw wytwrczych cena

    dugookresowa (najnisza)

    cena rynkowa zaley od stosunku midzy poda krtkookresow a efektywnym

    popytem - cena krtkookresowa cena monopolowa wysza od naturalnej, ilo Q w monopolu mniejsza ni przy wolnej

    konkurencji, jednak PmonQmon>PnatQkonk drugi ekonomiczny argument Smith, e wolny

    rynek konieczny i = max dobrobyt

  • krytyk J.B. Say jego zdaniem cena musi z jednej strony przynajmniej pokrywa koszty, czyli nakad pracy razy pac, a z drugiej musi by rwna bd mniejsza od uytecznoci (gdyby bya

    wiksza ni uyteczno, nikt by nie kupi danego dobra) uy tu kategorii uytecznoci!!

    5. EKONOMIA KLASYCZNA: MODEL MAKROEKONOMICZNY 5.1. Podstawowe teorie

    Na klasyczny model makroekonomiczny skadaj si teorie trzech autorw tzw. teorie wynagradzania

    czynnikw wytwrczych

    Kategoria Wynagrodzenie Autor

    1. Produkt

    2. Praca

    3. Kapita

    4. Ziemia

    Cena

    Paca

    Zysk

    Renta gruntowa

    Adam Smith

    Thomas Malthus

    Ricardo

    Ricardo

    1. Teoria ceny Adam smith

    2. Teoria ludnociowa- Malthus. Wypywa z niej klasyczna teoria wynagrodzenia siy roboczej; teoria

    pacy

    3. Teoria zysku i renty gruntowej-Ricardo

    5.2. Zasada ludnociowa Malthusa. Teoria pacy

    Sformuowana w latach 1798-1803.

    Zmienne w zasadzie ludnociowej:

    Produkt tworzony przez dana spoeczno (Q)

    Liczebno danej spoecznoci (H)

    Produkt na gow ( q ), gdzie q=Q/H

    Tempo wzrostu liczby ludnoci przewysza tempo wzrostu iloci rodkw potrzebnych do jej utrzymania,

    ktrych reprezentantem jest produkt / > /

    Produkt na gow maleje w dugim okresie osigajc biologiczne minimum egzystencji qmin

    Kiedy q osignie minimum egzystencji, liczba ludnoci musi si zmniejszy. Malthus wyrni dwa

    sposoby redukcji lub ograniczania przyrostu liczby ludzi:

    1. Hamulce prewencyjne - dobrowolne wstrzymanie si ludzi od posiadania potomstwa

    2. Hamulce pozytywne wojny, gd, epidemie

    Teoria pacy

    Wywodzi si bezporednio z zasady ludnociowej Malthusa

    Naley zmodyfkowac zmienne zastpujc ludno si robocz (N), a produkt na gow pac (w)

    Zasada ta mwi o staej nadwyce tempa przyrostu siy roboczej nad tempem przyrostu produktu, ktry ta

    sia wytwarza.

    Deniu produktu na gow do minimum egzystencji towarzyszy te denie pacy do minimalnej wartoci

    (wmin), przy czym ten minimalny poziom staje si poziomem przecitnym (wr).

  • 5.6. Dylematy ekonomii klasycznej

    Podstaw ekonomii klasycznej stanowia teoria wartoci opartej na pracy Smitha. Jednak Say zwrci

    uwag na rol uytecznoci dbr w wyznaczaniu ceny, jest on prekursorem teorii wartoci opartej na

    uytecznoci, chocia czciej cytuje si w tym kontekcie Gossena, ktry pisa 40 lat pniej.

    Jeli chodzi o pogldy dotyczce podstawy ceny, wedug Smitha byy to przecitne warunki wytwarzania,

    natomiast zgodnie z teori renty gruntowej Ricardo warunki kracowe.

    Klasycy ekonomii stosowali podejcie podaowe w swoich analizach, akceptujc prawo rynkw Saya.

    Jean Charles de Sismondi i Thomas Malthus wyamali si wskazujc znaczenie popytu w gospodarce. De

    Sismondi wywar wpyw na Marksa, a Malthus na Keynesa.

    6. EKONOMIA KLASYCZNA: TEORIA PIENIDZA 6.1. Rozwj klasycznej teorii pienidza

    Ekonomia klasyczna nie posiadaa systemu pogldw na temat roli pienidza w gospodarce. Istniay

    jedynie lune pogldy, z krych wiksza cz bya sformuowanaw okresie przedklasycznym.

    6.2. Funkcje pienidza

    Klasycy definiuj pojcie pienidza poprzez okrelenie jego funkcji. Wyrnia si trzy funkcje pienidza, z

    czego dwie nie budz kontrowersji, natomiast trzecia nie jest jednoznaczna:

    1. Funkcja miernika wartoci -suy do okrelania cen dbr w transakcjach kupna-sprzeday

    2. Funkcja porednika wymiany-umoiwia bezporedni zamian umownej wartoci pieninej na

    dobra o okrelonych walorach uzytkowych. tzw pienid transakcyjny

    3. Funkcja rodka przechowywania (gromadzenia) wartoci- wedug czci ekonomistw w tej

    funkcji pienidz jedynie czasowo jest wyczony z obiegu ze wzgldu na niecigo transakcji

    kupna-sprzeday. Jest to dopenienie funkcji porednika. tego zdania byli klasycy a potem

    neoklasycy. Inni ekonomisci uwaali, e pienidz jest wycofywany z obiegu celowo i

    oszczdzany, przez co mooe byc naruszona cio procesu kupna-sprzeday. jest to tzw

    pienidz spekulacyjny. Charakterystyczny dla ekonomii Keynesowskiej.

    Problemem by te zakres pienidza tj. w praktyce agregat pieniny.

    W teorii monetarnej (NIE MYLI Z MONETARYSTYCZN) zasb pienidza tworz wycznie monety i

    banknoty emitowane przez uprawnion instytucj

    W teorii bankowej w tworzeniu pienidz auczestnicz rwnie banki komercyjne. Do gotwki dodajemy

    depozyty GD i przedsibiorstw skadane w bankach

    Wikszo klasykw ze Smithem na czele uwaa, e aby pienidz efektywnie spenia funkcje miernika

    wartoci sam musi mic warto. Warunek ten spenia wyczne pienidz kruszcowy.

    6.3. Pogldy Hume 'a i Saya

    Hume pierwszy przeprowadzi kompletne rozwaania na temat roli pieniadza w gospodarce ponad 20 lat

    przed Smithem i jego Bogactwem narodw.

    rozrnil wielkoci nominalne i realne

  • wprowadzi pojcie neutralnoci pienidza - staa si kluczowym skadnikiem neoklasycznej

    (ilociowej) teorii pienidza

    upowszechni pojcie prdkoci obrotu pienidza - wany skadnik neoklasycznej teorii pieniadza

    [Locke]

    oferowa sformuowania mechanizmu transmisyjnego pienidza , czyli sposobu w jaki pienidz

    oddziauje na sfere realn gospodarki [Cantillion]; pniej dwie formy:

    efekt Cambridge

    mechanizm transmisyjny Chicago

    by prekursorem monetaryzmu co potwerdzi Milton Friedman

    Hume wpyn na pogldy Saya, jednak ten szerzej analizowa role pienidza w gospodarce

    by zwolennikiem neutralnoci pienidza - wynikaa z jego prawa rynkw (roz.13)

    przyjcie neutralnoci pienidza oraz prawa rynkw Saya spowodowao, e ekonomia klasyczna

    nie stworzya adnej teorii cykli koniunkturalnych

    Krytycy zasady neutralnoci pieniadza - Thornton (nienaturalna rola pieniadza) prekursor

    Keynesowskie teorii pienidza?

    9. NURT KLASYCZNO-NEOKLASYCZNY W EKONOMII 9.1. Cechy szczeglne nurtu klasyczno-neoklasycznego

    Nurt klasyczno-neoklasyczny cechy:

    podejcie realne w klasycznej pienidz ma marginaln rol w gospodarce (zas. neutralnoci pienidza) neoklasyczna teoria pienidza (wzmocnienie pogldw klasykw)

    podejcie rwnowagowe: prawo Turgota dla rynku kapitau i prawo Saya dla rynku dbr; neo prawa dla sfery pienienej i rynku pracy system praw rwnowagi rynkw

    silnie rozbudowana teoria mikroekonomiczna

    przekonanie, e najsprawniejsza jest gospodarka rynkowa jest to forma ostateczna, wic olali inne formy gospodarowania

    9.2. Rozwj ekonomii neoklasycznej

    oglnie nuda i nic wartego uwagi

    9.3. Szkoy w ekonomii

    Szkoy w ekonomii z czasw rewolucji marginalistycznej:

    austriacka zwana psychologiczn

    twrcy: Menger, Bohm-Bawerk, Wieser

    inni: Shumpeter (ekonomia shumpeterowska), Mises, Hayek (obaj wpyw na teori monetarystyczn; Hayek wspzaoycielem szkoy Chicago)

    w oderwaniu - Morgenstern i Neumann teoria gier

    manchesterska - angloamerykaska

    twrca Jevons

    B. Clark i M. Clark

    lozaska - matematyczna

    twrca: Walras upowszechni stosowanie matematyki w ekonomii

    w wszym ujciu autorzy rozwijajcy walrasowsk teori rwnowagi oglnej (Pareto wsptwrca eko dobrobytu)

  • 10. REWOLUCJA MARGINALISTYCZNA: NARODZINY

    MIKROEKONOMII

    10.1. Podejcie subiektywistyczno-marginalistyczne

    Aspekt subiektywistyczny - podejcie mikroekonomiczne jako podstawowe, w ktrym badanym

    podmiotem gospodarujcym jest czowiek. Dominuje interes indywidualny nad interesem oglnym,

    Aspekt marginalistyczny to analiza ostatnich stanw zjawisk ekonomicznych i ich zmiennoci tj.

    wielkoci kracowych. Charakterystycznym dla tego aspektu jest nieistotna przyszo, nieistotna historia,

    a koncentracja na teraniejszoci, a wic ujcie statyczne.

    10.2. Prekursorzy i twrcy rewolucji marginalistycznej

    a. Menger (austriacki ekonomista) 1871

    b. Jevons 1871

    c. Walras 1874

    10.3. Teoria wartoci. Uyteczno

    Teoria prezentuje odwieon koncepcj czowieka. Dalej jest racjonalistycznym egoist, ktry jednak

    yje w wiecie, gdzie jego potrzeby s wiksze ni rodki, ktre posiada na ich zaspokojenie. Przez co

    staje przed wyborem, by dopasowa poziom rodkw do odpowiednich potrzeb. (gdyby nie byo wyboru,

    wtedy by nie byo zagadnienia ekonomicznego). Dokonuje wyboru na podstawie odpowiednich kryteriw,

    ktre wynikaj z celu, jaki chce osign by osign max. uyteczno.

    Uyteczno

    1. Dotyczy jedynie konsumpcji

    2. Ma charakter indywidualny kady z osobna okresla uyteczno dobra konsumpcyjnego. Na

    podstawie wyborw mikroekonomicznych wytwarza si uoglnienie makroekonomiczne.

    3. Powstaje podczas procesu konsumpcji

    10.4. Przypadek jednego dobra konsumpcyjnego. I prawo Gossena. Funkcja popytu Jevonsa

    W miar wzrostu konsumpcji danego dobra uyteczno kracowa kadej kolejnej jednostki

    maleje.

  • Qi- ilo dobra konsumpcyjnego

    Doln granic uytecznoci kracowej jest warto zerowa co oznacza, e zaspokojenie danej potrzeby

    jest pene jest to stan nasycenia, a dobro suce temu celowi staje si dobrem wolnym. Suwerenny

    konsument nie moe konsumowa poniej wartoci zerowej, gdy postpowaby nieracjonalnie. Potrzeba

    zaspokojona byaby w stopniu nadmiernym.

    W szczeglnych przypadkach np. gdy interes oglny jest przedkadany nad interes indywidualny,

    suwerenno konsumenta moe by naruszana, czyli moe by on zmuszany do konsumpcji dbr, ktre

    przynosz mu uyteczno ujemn Typowym przykadem jest edukacja na poziomie elementarnym. Jest

    to dobro, ktrego uyteczno jest ujemna dla kadej oferowanej jednostki.

    10.5. Przypadek wielu dbr konsumpcyjnych. II prawo Gossena

    W celu osignicia najwikszej sumy zadowolenia konsument stara si tak podzieli dostpne mu rodki,

    aby stosunki uytecznoci kracowych poszczeglnych dbr do ich cen byy sobie rwne.

    10.6. Przypadek dbr kapitaowych. Teoria procentu Bohm-Bawerka

    Cao tego etapu analizy tworz 3 teorie, ktre nawizuj do teorii kosztu abstynencji Seniora: teoria

    procentu Bhm-Bawerka oraz teorie impotencji i kosztu alternatywnego Wiesera.

    Uyteczno powstaje podczas konsumpcji dobra, a wic: u(Qinw/i) = 0

    Takie dobro nie powinno mie ceny, ale aby by przedmiotem kupna-sprzeday na rynku musi j mie.

    W zwizku z tym cen nadaje si (imputuje) dobru kapitaowemu poprzez odniesienie do uytecznoci

    dobra konsumpcyjnego Qkon, ktrego tworzeniu ono suy: (Qinw/i Qkon/i) [u(Qkon/i) u(Qinw/i)]

    Konsumpcja bieca jest wyej ceniona ni przysza, dlatego: 1. Uyteczno dobra kapitaowego w

    danym momencie ulega powikszeniu w zalenoci od dugoci okresu oczekiwania t; 2. Cena dobra

    kapitaowego jest wysza od ceny dobra konsumpcyjnego.

  • Konsument musi wybra midzy mniejsz konsumpcj biec lub wiksz konsumpcj w przyszoci.

    Wynagrodzeniem za okres wyrzeczenia si czci konsumpcji biecej na rzecz przyszej jest procent.

    10.7. Przypadek pracy. Teoria poday pracy Jevonsa

    Kady czowiek jest opisywany z dwch punktw widzenia: 1. Punktu widzenia producenta, ktry

    obrazuje malejca uyteczno kracowa pracy umar(NS); 2. Z punktu widzenia konsumenta, ktry

    obrazuje malejca uyteczno kracowa pracy umar(w).

    Uyteczno kracowa pracy jest pocztkowo dodatnia, a potem ujemna. Funkcja uytecznoci

    kracowej pacy jest malejca. Wraz ze wzrostem poday pracy ronie paca, ktrej kada kolejna

    jednostka ma mniejsz uyteczno (na mocy I prawa Gossena): NiS wi umar(wi))

    Rwnowaga nastpuje gdy wartoci bezwzgldne uytecznoci kracowych pacy realnej i pracy si

    zrwnuj. Kady producent-konsument ma rne funkcje uytecznoci, a zatem maj rne punkty

    rwnowagi. W praktyce jednak czas pracy jest zunifikowany.

    Dochodzi do sprzecznoci midzy efektywnoci przedsibiorstwa, ktre narzuca zunifikowany czas

    pracy, a suwerennoci producentw-konsumentw, ktrzy chcieliby pracowa w rnym czasie. Nie jest

    moliwe jednoczesne respektowanie obu stron i interes jednej musi zosta naruszony. Zazwyczaj

    suwerenno producentw-konsumentw ustpuje miejsca efektywnoci przedsibiorstwa.

    10.8. Podejcie klasyczne a podejcie marginalistyczne

    Zestawienie podej klasycznego i marginalistycznego.

    Kwestia Ekonomia klasyczna Rewolucja marginalistyczna

    Problem badawczy Gospodarka makro Podmioty gospodarcze mikro

    Podstawowy podmiot Gospodarka Konsument

    Cel gospodarowania Dobrobyt powszechny Dobrobyt jednostki

  • Podejcie Podaowe

    Obiektywne (koszty)

    Popytowe

    Subiektywne (uyteczno)

    11. SYNTEZA NEOKLASYCZNA

    11.1. Istota syntezy neoklasycznej

    Istot syntezy neoklasycznej byo poczenie dorobku ekonomii klasycznej z dorobkiem rewolucji

    marginalistyczniej.

    Syntezy byy dwie:

    Teoria rwnowagi oglniej

    Stworzy j Leon Walras w 1874-1877. W swojej teorii zintegrowa pojcia makro i mikroekonomiczne.

    Prekursorzy Walrasa - Jevons, Menger, Quesnay, Say. Nastpcy: Arrow, Debreu.

    ujcie zaaawansowane

    Teoria rwnowag czstkowych

    Sformuowa Alfred Marshall w 1890 r. Jego ujcie byo wsze ni ujcie Walrasa, poniewa Marshall

    nie dokona makroekonomicznego uoglnienia.

    Prekursorzy: Walras, Jevons, Menger. Kontynuator Samuelson.

    ujcie elementarne

    11.2. Teoria rwnowagi oglnej Walrasa

    Walras analizowa rynek doskonale konkurencyjny - cenotwrc jest rynek. Podmiotami na tym rynku

    s przedsibiorstwa i gospodarstwa domowe. Kady podmiot ma okrelony cel:

    gospodarstwa domowe chc maksymalizowa swoj konsumpcj- mona sprowadzi do

    maksymalizacji pacy

    przedsibiorstwa zyski

    Mona przedstawi to za pomoc schematu ruchu okrnego [Knight]. Gospodarstwo domowe

    zgaszaj popyt na dobra oferujc w zamian poda pracy (z otrzymanej pacy bd mogli kupowa

    dobra), natomiast przedsibiorstwa produkuj dobra i zgaszaj popyt na prac. U Walrasa wszystkie

    podmioty wstpuj na rynek jednoczenie, a ceny ksztatuj rwnowag ryn. Wymiana pomidzy

    podmiotami naku dokonuje si z pomoc tzw. Aukcjonatora (niewidzialna rka rynku) ktry ustala ceny

    rwnowagi na wszystkich rynkach (zarwno makro jak i mikroekonomiczna).

    Walras - rwnowaga ksztatuje si rwnoczenie na wszystkich rynkach,ceny s cenami

    rwnowagi, tworzy je rynek - aukcjonator

    11.3. Szkoa Cambridge

    Marshall jest zaoycielem szkoy Cambridge, nalea do nurtu klasyczno-neoklasycznego. Do szkoy

    Cambridge naleeli take :

    Pigou teoria pienidza 1927, kontynuowa pogldy Marshalla

    Keynes twrca nowej ekonomii (1930, 1936), zupenie inne pogldy od Pigou.

  • Hicks twrca modelu IS-LM, krytykowa Keynesa, ale ostatecznie model IS-LM dobrze tumaczy

    ekonomi keynesowsk.

    11.4. Metoda Marshalla. Teoria rwnowag czstkowych

    Marshall prowadzi analiz wycznie w ujciu mikroekonomicznym przy zaoeniu ceteris paribus. Walras

    traktowa wszystkie elementy jako zmienne, natomiast u Marshalla jeden element wyizolowany jest

    zmienny, a reszta staa. Dziki temu mona uchwyci zalenoci midzy konkretnymi wielkociami

    ekonomicznymi bez wpywu innych wielkoci. Podstawowe skadniki gospodarki u Marshalla to :

    Gospodarstwo domowe, przedsibiorstwo, rynek pojedyczego dobra.

    W modelu rynku poczy podejcie podaowe klasykw wykazujcych koszty produkcji jako czynnik

    wytwrczy z podejciem popytowym marginalistw uznajcych uyteczno za czynnik cenotwrczy.

    Funkcja popytu spada, poniewa rosnca sprzeda sprawia, e nabywcy maj coraz mniejsz

    uyteczno, a to pociga za sob spadek ceny. Stale rosnca poda angauje czynniki o coraz

    mniejszej produktywnoci, zatem powoduje to wzrost kosztw wytworzenia i ceny. W punkcie przecicia

    nastpuje rwnowaga.

    Teoria Wymg Ograniczenie

    Ekonomia klasyczna Cena = nakad pracy Cena uyteczno

    Ekonomia neoklasyczna Cena = uyteczno Cena nakad pracy

    12. DALSZY ROZWJ MIKROEKONOMII: EKONOMIA DOBROBYTU

    12.1. Rozwj teorii dobrobytu

    Ekonomia oglnie jako nauka jest ekonomi dobrobytu. Ekonomici nie analizuja rzeczywistoci

    ekonomicznej wycznie dla samej analizy, ale celem bada jest rozwikanie tajemnicy jak osign

    dobrobyt zarwno z perspek tywy jednostki jak i z perspektywy ogu (spoeczestwa). Formalny

    pocztek ekonomii dobrobytu mia miejsce na przeomie XIX i XX wieku i naley go wiza z rewolucj

    marginalistyczn, w ktrej kluczowym elementem jest UYTECZNO jako miara dobrobytu. To wanie

    maksymalizacja uytecznoci jest gwnym celem ekonomii dobrobytu Swj wkad w ni mieli w zasadzie

    wszyscy ekonomici (wynika to z pocztkowego spostrzeenia, e kada ekonomia jest na swj sposb

    ekonomia dobrobytu) lecz najbardziej zaznaczyli swoj obecno w tej kwestii:

    Marshall (uznawany za twrc tej odmiany ekonomii)

    Edgeworth,

    Pareto

    Barone

    Pigou

    12.2. Teoria dobrobytu Marshalla

    Marshall spostrzeg, e w ekonomii wystpuje nadwyka konsumenta. Wynika ona z prostego faktu.

    Cena ksztatuje si na poziomie odpowiadajcym kracowej uytecznoci z jednostki danego dobra.

  • Oznacza to, e cena odpowiada uytecznoci jak przynosi ostatnia sztuka dobra skonsumowana przez

    konsumenta. Wczeniejsze jednostki dobra nabywane s po tej samej cenie ale przynosz przecie

    wysz uyteczno (prawo malejcej uytecznoci kracowej). Uyteczno pocztkowo

    konsumowanych dbr przewysza zatem cen dobra -> t wanie przewag nazywamy nadwyk

    konsumenta.

    Producenci rwnie musz notowa jak nadwyk korzyci i rzeczywicie tak si dzieje. Producenci

    produkuj dobro do momentu a kracowy koszt wytworzenia jednostki jest mniejszy bd rwny od

    ceny rynkowej. W kocu zwikszenie produkcji sprawia, e koszt wytworzenia ostatniej jednostki jest

    rwny cenie rynkowej wic produkcja nie zostaje ju powikszana zostaje osignita rwnowaga.

    Jednak wytworzenie kadej jednostki wyprodukowanej wczeniej tj. zanim koszt produkcji zrwna si z

    cen, przynosi producentowi nadwyk. Przecie wyprodukowa on produkt po koszcie niszym od ceny

    rynkowej po jakiej produkt ten zostanie sprzedany. Przewag ceny nad kosztami wytworzenia dobra

    nazwymy wanie nadwyk konsumenta.

    Dobrobyt oglny jest sum nadwyek konsumentw oraz nadwyek producentw.

    Obie sytuacje obrazuje grafika poniej:

  • 12.3. Dobrobyt Indywidualny. Optimum Pareto.

    Pareto zaj si optymalizacj uytecznoci z konsumpcji dbr z perspektywy indywidualnego

    konsumenta. Uy do tego krzywych obojtnoci Edgewortha. Przedstawienie idei Pareto atwiej

    przychodzi jednak uywajc przykadu liczbowego. Zamy, e mamy dwch konsumentw. Kady z nich

    dysponuje dobrem jednego rodzaju. Posiadanie duej iloci jednego dobra i zerowej iloci innego dobra z

    reguy nie optymalizuje uytecznoci konsumenta, a wic zazwyczaj (zazwyczaj bo mona wyobrazi

    sobie dobra, ktre dla jednego z konsumentw maj np. ujemn uyteczno i konsument nie chce ich

    pozyskiwa w procesie wymiany) dojdzie do wymiany midzy konsumentami. Wymiana czci dobra,

    ktrego konsument ma duo na dobro, ktrego konsument w ogle nie posiada zwiksza jego

    satysfakcj (prawo malejcej uytecznoci kracowej). Wedug Pareto konsumenci bd wymienia ze

    sob kolejne jednostki dbr do tego momentu, w ktrym wymiana kolejnej jednostki dobra obnia

    uyteczno jednego z konsumentw z konsumpcji obu dbr. Co wane zdaniem Pareto konsumenci nie

    bd optymalizowa cznej (wsplnej) uytecznoci z konsumpcji dbr a jedynie egoistycznie bd

    optymalizowa uyteczno z wasnej konsumpcji. Mona powiedzie, e zdaniem Pareto konsumenta

    nie interesuje maksymalizacja uytecznoci oglnej ale tylko i wycznie uytecznoci wasnej.

    12.4. Zasada kompensacji Barone

    Przykad przedstawiajcy sposb myslenia Barone jest identyczny jak w przypadku Optimum Pareto

    (12.3.): dwch konsumentw, dwa dobra. Chc oni wymienia dobra by maksymalizowa uytecznoci.

    Zdaniem Barone istnieje inne Optimum ni Pareto, ktre optymalizuje uyteczno czn konsumentw.

    Optymalizacja nie koczy si w momencie kiedy uyteczno z konsumpcji jednego z konsumentw

    spada. Optymalizacja koczy si w momencie kiedy dalsza wymiana sprawia, e suma uytecznoci z

    konsumpcji obu konsumentw maleje. Zobrazowa to mona prostym przykadem. Zamy, e mamy

    osob bogat i biedn. Zabierajc osobie bogatej 100 z obniamy oczywicie jej zadowolenie. Dajc to

    100 z komu biednemu zwikszamy jego satysfakcj duo bardziej anieli obniylimy j bogaczowi.

    Taka wymiana doprowadza wic do wyszej uytecznoci cznej ukadu dwch konsumentw. Optimum

    Pareto nie dopucioby do takiej wymiany gdy uyteczno jednej ze stron spada (bogacz). Barone

    uwaa jednak, e waniejsza jest uyteczno czna. Zasada kompensacji Barone staa si baz do teorii

    redystrybucji dochodw, ktrej celem jest maksymalizacja oglnej uytecznoci a nie wycznie

    uytecznoci indywidualnej. Oczywicie narusza to suwerenno konsumentw w dysponowaniu

    wasnymi dobrami nikt nie chce przecie celowo obnia wasnej uytecznoci z konsumpcji.

    Redystrybucja niesie za sob ryzyko obnienia efektywnoci pracy obnia motywacj.

    12.5. Dobrobyt spoeczny. Teoria dobrobytu Pigou.

    Teoria dobrobytu Piqou jest swego rodzaju kompromisem pomidzy teoriami Pareto oraz Barone. Pigou

    twierdzi, e w pastwie powinny wystpowa dobra publiczne tj. takie, ktre gwarantuje pastwo.

    Gdyby dystrybucja tych dbr postpowaa zgodnie z indywidualnym podejciem optymalizacji Pareto,

    wwczas dobra te, mimo e podstawowe i niezbdne, do wielu jednostek by nie trafiy. Konsumpcja

    dbr innych ni publiczne zachodzi wedug Pigou zgodnie z podejciem Pareto, jednostki indywidualne

    s egoistyczne i chc optymalizowa wasn uyteczno (nawet kosztem uytecznoci oglnej). Wane

    jest natomiast by optymalizacja Pareto nie dokonywaa si w kontekcie wszystkich dbr obecnych na

    rynku. Wiele dbr podstawowych musi trafi do wszystkich (kryterium sprawiedliwoci) std konieczne

    jest publiczne udostpnianie tych dbr przez pastwo.

  • Wedug Pigou spoeczestwo jest dynamiczne i rnorodne. W gospodarce powstaj nowe dobra, ktre

    stwarzaj now struktur potrzeb. To sprawi, e optymalna sytuacja na rynku jest nieuchwytna i

    dynamiczna. Jednostki zmierzajce do maksymalnej uytecznoci w sensie Pareto, z racji niestabilnej

    sytuacji, zapewne nigdy tego maksimum nie osign. Pigou ocenia, e optymalizacja Pareto to twr

    wycznie teoretyczny. Najlepszy efekt dla spoeczestwa przyniesie optymalizacja uytecznoci

    jednostek dbr w sposb Pareto, ale koniecznie wspomagana przez pastwo. Pigou czy zatem

    podejcia do dobrobytu Pareto oraz Barone.

    12.1. Rozwj ekonomii dobrobytu

    Ekonomia dobrobytu Marshall

    Optimum Pareto

    Zasada kompensacji Barone

    Rozwizanie kompromisowe - Pigou

    12.2. Teoria dobrobytu Marshalla

    Dobrobyt oglny jest sum nadwyki producentw i konsumentow

    dobrobyt oglny = nadwyka konsumentw + nadwyka producentw

    Nadwyka konsumentow to suma nadwyek uytecznoci nad cen, po ktrej dobro jest sprzedawane

    Nadwyka producentw jest rwna nadwyce ceny nad kosztami wytworzenia.

    Nadwyk producentw trzeba traktowac odmiennie ni nadwyk konsumentw. Przyjmuje ona form

    zyskw, ktre bd suyc zaspokajaniu przyszych potrzeb konsumpcyjnych producentw.

    12.3. Dobrobyt indywidualny. Optimum Pareto

    Konstuujc t teori Pareto opiera si na krzywych obojtnoci Edgewortha.

    12.4. Zasada kompensacji Barone

    12.5. Dobrobyt spoeczny. Teoria dobrobytu Pigou

    Istniej dwa fundamentalne twierdzenia ekonomii dobrobytu opisujce zwizek pomidzy

    wolnokonkurencyjnymi rynkami a efektywnoci ekonomiczn w rozumieniu optimum Pareta:

    1. Kada gospodarka, w ktrej istnieje konkurencja rynkowa, jest efektywna w rozumieniu

    Pareta

    2. Za porednictwem mechanizmu konkurencji rynkowej mona - dokonujc odpowiedniej

    zmiany wyjciowego podziau dochodw - osign kad efektywn w rozumieniu

    Pareta alokacj zasobw[1]

    13. NEOKLASYCZNA TEORIA PIENIDZA

  • 13.1. Rozwj neoklasycznej teorii pienidza

    Ta teoria powstaa jako ostatnia w nurcie klasyczno-neoklasycznym.. Sformuowana przez Fishera -

    teoria pienidza(1911) i zainspirowanego nim Pigou (1927). Bezporedni wpyw mieli Marshall i Keynes,

    poredni Hume (neutralno pienidza, dostosowania ilociowe), Wicksell i Say (popyt na pienidz).

    13.2. Zasada neutralnoci pienidza

    Sformuowana przez Humea, jest rwnie zwana teori ilociow. Zgodnie z t teori pienidz nie ma

    wpywu na realne procesy gospodarcze (tworzenie produktu), jest woalem na gospodark, peni funkcj:

    jednostki obrachunkowej i porednika wymiany. Strefa realna i pienina nie oddziauj na siebie.

    Gospodarka mogaby funkcjonowa bez pienidza. Przez zwikszenie zasobu pienidza M nie mona

    powikszy produktu Q (brak funkcyjnej zalenoci).

    (M to Q ) to Q=/ f(M) ALE zmniejszenie zasobu pienidza spowoduje zmniejszenie produktu:

    (M to Q ) to Q=f(M) I w tym przypadku wystpuje zaleno, ale zaada neutralnoci jest JEDNOSTRONNA.

    13.3. Ilociowa teoria pienidza Fishera

    Wystpuj dwie strefy: wolumen transakcji kupna-sprzeday - Z oraz zasb pienidza M. S one

    uzgodnione ze sob przez indeks cen dbr - oraz ujednolicone ilociowo za pomoc wsp.

    transakcyjnej prdkoci pienidza -

    Wyjciowe rwnanie ma posta: M * =* Z

    Prdko obrotu pienidza bya wana gdy pienidz mia charakter kruszcowy, wiksza prdko

    rekompensowaa niedobr kruszca i transakcje nastpoway bez przeszkd.

    Wada: uwzgldnienie transakcji dokonywancyh zarwno z okresw lat poprzednich jak i tych biecych.

    Po modyfikacjach (wprowadzenie cen dbr nowo wytworzonych oraz wspoczynnika prdkoci

    dochodowej, zaoenie e gospodarka jest stabilna) rwnanie zapisywane jako:

    M*v=p*Q

    wada: poziom cen dbr nowo wytworzonych jest wysoki w stosunku do faktycznego: p>

    zaoenia: v=const ( nie wsytuj niedopasowania popytu i poday - kryzysy, wic prdko obrotu

    staa)

    M=const ( pienidz oferowany przez pastwo, sektor prywatny nie ma wpywu na ilo)

    Wniosek: zmienny moe by poziom cen dbr: p = f(M) = v/Q*M

    Nie mona tu okreli zasad polityki pieninej.

    13.4. Podejcie Pigou. Rwnanie Cambridge

  • Arthur Pigou zmodyfikowa rwnanie wymiany Fischera poprzez wyeliminowanie z niego niespjnoci

    podmiotowej. We wczeniejszym rwnaniu sektor prywatny wytwarza produkt Q, a pienidz M by

    dostarczany przez pastwo. Podejcie Pigou zakadao aktywny udzia sektora prywatnego w tworzeniu

    pienidza poprzez zgaszanie na niego popytu. Pienidz ten jest potrzebny dla obsugi wytworzonego

    produktu. Rwnanie Cambridge, nazwane tak ze wzgldu na fakt, e Pigou by przedstawicielem Szkoy

    Cambridge w ekonomii, czy popyt na pienidz (L) z nowo wytworzonym produktem (Q), poziomem cen

    (p) oraz wspczynnikiem utrzymywania dochodu w postaci pieninej (k wspczynnik Cambridge) i ma

    posta

    L = pQk lub M = pQk (poda pienidza musi by rwna popytowi na niego)

    Wspczynnik k jest odwrotnoci wspczynnika prdkoci obiegu pienidza z rwnania wymiany

    Fischera. Ilo pienidza moe tylko wzrosn przy wzrocie produktu. Jeeli pastwo autonomicznie

    zwikszy ilo pienidza efektem bdzie wzrost cen (efekt Cambridge).

    Pigou uzupeni rwnie prawo rynkw Saya o jego odpowiednik w sferze pieninej. Mwi ono, e poda

    dbr ksztatuje popyt na pienidz, ktry kreuje poda, ktra przeksztaca si w zakupy (czyli popyt na

    dobra).

    Teoria pienidza Pigou jest zwieczeniem nurtu klasyczno-neoklasycznego w ekonomii.

    13.5. Podejcie Patinkina

    Po wielkim kryzysie miejsce nurtu klasyczno-neoklasycznego zaja ekonomia keynesowska, ktra miaa

    wasn teori pienidza. Milton Friedman przywrci teori ilociow w zmodyfikowanej postaci jako

    zasadniczy skadnik jego teorii monetarystyczej. Nawiza do niej rwnie Don Patinkin w teorii realnego

    efektu kasowego (1956). W rwnaniu Cambridge naley zastpi produkt wolumenem transakcji kupna-

    sprzeday Z, a wspczynnik Cambridge zmodyfikowany (odniesionym do Z) wspczynnikiem

    utrzymywania dochodu w postaci pieninej. Posugiwa si on rwnie pienidzem realnym. Ostatecznie

    rwnanie miao posta:

    M/p = k (zmodyfikowane) * Z

    To rwnanie znalazo oddwik w modelu IS-LM.

    16. WCZESNA KRYTYKA EKONOMII KLASYCZNO-

    NEOKLASYCZNEJ 16.1. Zawodno ekonomii klasyczno-neoklasycznej

    Przedstawiciele ekonomii klasyczno-neoklasycznej nie zakadali, aby kryzys gospodarczy mg

    kiedykolwiek nastpi, dlatego te nie potrafili wyjani jego przyczyn i jemu zapobiec- nie stworzyli

    polityki gospodarczej pastwa. 16.2. Prekursorzy rewolucji keynesowskiej

    - teoria niedostatecznego popytu- Gunnar Myrdal, Micha Kalecki

    - teoria konkurencji niedoskonaej: Joan Robinson, Edward Chamberlin (inspiracj bya teoria oligoplu

    Cournota)

    - sia i polityka monopolu- Abba Lerner

    16.3. Teoria niedostatecznego popytu Myrdala i Kaleckiego

    - Wtpliwoci:

  • - czy w gospodarce rynkowej wystpuje denie do rwnowagi makroekonomicznej

    - czy rwnowaga moe by uznana za stan optymalny

    Myrdal i Kalecki - teoria: - rwnowaga poday i popytu - ex post

    - ex ante: popyt nie rwna si poday, najczciej: popyt tempo wzrostu produktu jest

    nieregularne-> wahania koniunkturalne - wnioski: sektor prywatny nie tworzy odpowiedniego popytu, wic ze wsparciem przychodzi pastwo

    (zwikszenie zaangaowania pastwa w gospodark)

    16.4. Teoria konkurencji niedoskonaej Chamberlina i Robinson

    - rynki s zmonopolizowane, ceny regulowane i lepkie- reagujce z opnieniem na niedopasowania

    popytu i poday

    - rynek dbr zdominowany przez przedsibiorstwa monopolistyczne: ceny monopolowe

    - rynek pracy zdominowany przez zwizki zawodowe: pace regulowane

    - nie wystpuje doskonaa konkurencja, ceny reaguj z opnieniem i nie bior udziau w przywracaniu

    rwnowagi, rwnowaga jest przywracana przez dostosowanie wielkoci wikszej do mniejszej - wnioski: produkt gospodarki zmonopolizowanej jest mniejszy od produktu w gospodarce wolnorynkowej - uwaga: w dugim okresie monopolizacja moe by korzystna- jeeli bd wprowadzane nowe

    technologie (wiele nowych technologii moe by uywanych tylko przedsibiorstwach relatywnie duych)

    16.5. Sia i polityka monopolu wedug Lernera

    - stopie monopolizacji rynku: iloraz nadwyki ceny dobra nad kosztem kracowym jego wytworzenia - gosp. wolnorynkowa: stopie monopolizacji rynku=0

    - rynek zmonopolizowany: cena>koszt kracowy, stopie monopolizacji rynku>0 i jest tym wyszy im

    mniej elastyczny jest popyt ; cel przedsibiorstwa: usztywnienie popytu- wzrost ceny rekompensuje

    zmniejszenie sprzeday i zysk ronie - warunki do stworzenia monopolu: brak bliskich substytutw dla produktu, bariery wejcia

    17. EKONOMIA KEYNESOWSKA: TEORIA POPYTU I PRODUKTU 17.1. Rozwj ekonomii keynesowskiej

    John Keynes w 1936 r. w dziele Oglna teoria zatrudnienia, procentu i pienidza skrytykowa

    teori Ricardo, nawizujc do Malthusa, nie nawizujc jednak do Sismondiego. Oryginalne dzieo

    Keynesa wkrtce nabrao historycznego znaczenia, a jego teoria staa si znana w formie interpretacji.

    Nieodzownym skadnikiem ekonomii keynesowskiej s wskazania, jak pastwo powinno

    prowadzi polityk gospodarcz. Keynes oferowa jedynie oglne wskazwki, natomiast teori polityki

    zwaszcza polityki fiskalnej finansowanej z deficytu budetowego stworzy Abba Lerner w 1944 r. W ten

    to sposb w cigu zaledwie omiu lat (w okresie 1936-1944) powstay wszystkie istotne skadniki

    ekonomii keynesowskiej. Ekonomia klasyczno-neoklasyczna potrzebowaa na to ponad 150 lat od

    dziea Adama Smitha w 1776 r. do teorii pienidza Pigou 1927 r.

    17.2. Podejcie popytowe. Konsumpcja, oszczdnoci i inwestycje

    Formuowanie funkcji oszczdnoci Keynes rozpocz od okrelenia czynnikw ksztatujcych

    popyt w gospodarce. S to wg niego konsumpcja i inwestycje. Konsumpcja zaley od biecego

    produktu, wynika z tego, e konsumpcja jest funkcj produktu. Oszczdnoci jest to nieskonsumowan

    cze produktu. Z tego wynika, e oszczdnoci s take funkcj produktu. Wynika z tego, e wraz ze

    wzrostem produktu wzrasta poziom oszczdnoci. W prowadzonych rozwaaniach, Keynes zastosowa

    podejcie popytowe w przeciwiestwie do klasykw, ktrzy podchodzili do tego zagadnienia od strony

  • podaowej. W odrnieniu od klasykw Keynes na pierwszym miejscu stawia cele konsumpcyjne,

    klasycy natomiast propagowali wstrzemiliwo od biecej konsumpcji kosztem oszczdnoci.

    17.3. Krzy keynesowski. Mnonik. Polityka ksztatowania popytu

    Krzy keynsowski:

    Znaczenie popytu w gospodarce przedstawia krzywa keynsowska. W gospodarce powstaje produkt, ktry

    skada si z dbr konsumpcyjnych i inwestycyjnych.

    QS = Qkon + Qinw

    Na wytworzony produkt zgaszany jest popyt. Na popyt w gwnej mierze skada si popyt konsumpcyjny

    gospodarstw domowych (C). Skada si on z czci autonomicznej (Caut) oraz z czci uwarunkowanej od

    produktu, ktrego miar jest wspczynnik skonnoci do konsumpcji (c)

    C = Caut + cQS

    Na popyt skada si rwnie popyt na dobra inwestycyjne (I) oraz wydatki rzdowe (G).

    QD = Caut + cQ

    S + I + G

    W sytuacji gdy popyt jest mniejszy od oglnej poday wystpuje luka deflacyjna, tzn. e produkt stanu

    rwnowagi (Q*) jest mniejszy od produktu potencjalnego (Qmax)

    Luka deflcyjna Q < Qmax

    Oglnie ujmujc luka deficytowa to nadwyka poday nad popytem. Moe te wystpowa zjawisko luki

    inflacyjnej tzn. nadwyki popytu nad poda niedobr poday.

    Mechanizm mnonikowy:

    W sytuacji, gdy sektor prywatny gospodarki na generuje popytu niezbdnego do wchonicia caego

    wytworzonego produktu pastwo zgasza dodatkowy popyt. Tak sytuacj nazywamy interwencjonizmem

    pastwa. Jest to cile zwizane z dziaaniem mechanizmu mnonikowego. Wydatki rzdowe

    uruchamiaj wikszy popyt. W efekcie zwikszony popyt wynosi:

    QD = konsumpcja + inwestycje + (wydatki rzdowe + wzrost wydatkw rzdowych)

    Wzrost wydatkw np. na inwestycje prowadzi do wzrostu wydatkw konsumpcyjnych i w konsekwencji

    wywouje zwielokrotniony popyt.

    popytu = mnonik x inwestycji

  • Mnonik jest zawsze wikszy od 1, gdy kada zmiana w wydatkach inwestycyjnych uruchamia acuch

    zmian w wydatkach konsumpcyjnych.

    18. EKONOMIA KEYNESOWSKA: MODEL MAKROEKONOMICZNY 18.1. Ksztatowanie si keynesowskiego modelu makroekonomicznego

    Keynesowskim modelem makroekonomicznym jest model IS-LM, ktry przez swojego autora, J. Hicksa,

    nazwany zosta modelem IS-LL. W zamierzeniu mia stanowi krytyk teorii Keynesa.

    Rodowodem modelu IS-LM s keynesowska t. produktu dla sfery realnej gospodarki oraz t. pienidza dla

    sfery pieninej.

    Keynes stworzy inn od neoklasycznej t. pienidza- tzw. mechanizm oddziaywania pieniadza na sfer

    realn. (autor: Thornton, potem przej Ricardo, na kocu- Keynes)

    Hicks stworzy trzy wersje modelu IS-LM:

    a. nawizujca do A. Marshalla (ricardiasko - marshallowska)

    b. keynesowsk

    c. z wykorzystaniem t. stopy naturalnej Wicksella

    Za waciw Hicks uzna te trzeci, ale znana jest druga.

    18.2. Zanegowanie zasady neutralnoci pienidza przez Wicksella.Teoria naturalnej stopy

    procentowej

    - suya wykazaniu, e teoria neutralnoci pienidza nie jest poprawna

    - w wyniku czciowo niezalenego ksztatowania si zjawisk pieninych oraz zjawisk ze sfery

    realnej dochodzi do wacha na poziomie aktywnoci gospodarczej czyli prawo rynkw Saya

    te jest bdne

    - naturalna (realna) stopa procentowa to stopa przyrostu wielkosci realnych w gospodarce (np.

    produkt czy bogactwo). W szczeglnoci odnosi si ona do inwestycji I, od ktrych zalezy tempo

    wzrostu produktu Q

    - producenci wytwarzaj dobra wg. stopy naturalnej sprzedaj je i osiagaj korzys wg. stopy

    rynkowej, uzalenionej od wielkoci popytu na dobra (wlk. popytu zaley od masy pienidza w

    gospodarce)

    - podwjne zalenoci w gospodarce: stopa naturalna zaley od czynnikw realnych, stopa

    rynkowa od czynnikw pieninych (jest to odzwierciedlenie zalenoci midzy sferami realn i

    pienin gospodarki)

    - gdy stopy s sobie rwne -->stabilizacja cen p-->brak bodcw do zmian struktury poday/popytu

    - w przypadku przeciwnym pojawiaj si wahania w tempie wzrostu produktu. Jeeli stopa rynkowa

    jest mniejsza od naturalnej, to wystpuje due zapotrzebowanie na kredyty bankowe, ktre s

    przeznaczone na inwestycje. Nastpuje wwczas poprawa koniunktury

    - ta sytuacja trwa do momentu, gdy wzrost rynkowej stopy procentowej w wyniku silnego popytu na

    kredyty bankowe nie spowoduje zmniejszenia popytu na kredyty, ograniczenia inwestycji i spadku

    tempa wzrostu produktu

    - wszystko to stoi w opozycji do tego, co gosi Pigou ( w gospodarce wystpuje dostosowanie si

    iloci pienidza w czasie t1 do faktycznie wytworzonego produktu w czasie t0 czyli w oparciu o

    zasad neutralnoci pienidza)

    - Wicksell wykaza, e tak nie jest- przedsibiorcy zgaszaj popyt na kredyt w pienidzu w czasie

    t0, ktry dopiero w przyszoci- po realizacji inwestycji-dostarczy produktu w czasie t1.

    18.3. Teoria pienidza Keynesa

  • Keynes zanegowa zasad neutralnoci pieniadza. Neoklasycy traktowali sfer pienidza jako woal nad

    sfera realna . Keynes natomiast uzna je za struktury w czeci autonomiczne.

    Keynes uwzglenil oprocz miernika wartoci i porednika wymiany - funkcje pienidza ktr jest

    przechowywanie pieniadza, gromadzenia wartoci.

    Wedug Keynesa wyrnia si trzy motywy trzymania pienidzy:

    Transakcyjny zasb pienidza

    Ostronociowy zasb pienidza

    Spekulacyjny popyt na pienidz polega na celowym wycofywaniu pienidza z obiegu i

    oszczdzaniu go, wprowadzaja pieniadz spekulacyjny. Produkt Q (w zapisie bez pomniejszenia

    Qaut) wymaga pienidza do swej obsugi. Odpowiada jej pieniadz transakcyjny Ltr, bedacy jedynym,

    jaki zosta uwzgldniony w ilociowej teorii pieniadza: Ltr=f(Q)

    Pienidz transakcyjny jest neutralny natomiast pienidz spekulacyjny nie jest neutralny i popyt na niego

    jest niezaleny od produktu. Lspf(Q)

    Wedug Keynesa popyt na pienidz transakcyjny Ltr i pieniadz spekulacyjny Lsp tworz popyt czny,

    okrelany jako preferencja pynnoi L=Ltr+Lsp. W zwizku z czciowym brakiem neutralnoci

    pienidza, zmiana iloci pienidza moe wpyn na wielko produktu. Z tego wynika e: Q(produkt)=

    f(M), M-ilo pienidza

    W szczeglnoci jest wazna zalezno dodatnia, czyli moliwo pobudzania wzrostu produktu przez

    wzrost iloci pieniadza emitowanego przez panstwo w ramach ekspansywnej polityki pieninej.

    Komponentom produktu odpowiada stosowne zapotrzebowaniem na pienidz. Czci konsumowanej C

    odpowiada popytowi na pienidz transakcyjny, natomiast oszczdzanej S odpowiada popyt na pienidz

    spekulacyjny. Wedug Keynesa w krtkim okresie popyt na pienidz transakcyjny i spekulacyjny jest

    wymienny i jest to przyczyn zmian proporcji pomidzy konsumpcj i oszczdzaniem.

    18.4. Ujcie Hicksa: model IS-LL (IS-LM)

    Zamiarem Johna Hicksa byo wykazanie, e John Keynes nie dokona rewolucji w myli ekonomicznej, a

    teoria keynesowska, uwaana przez swego twrc za oglna, stanowi jedynie szczeglny przypadek

    teorii klasyczno neoklasycznej, t za naley traktowa jako teori ogln . W celu udowodnienia tego

    pogldu Hicks stworzy model gospodarki okrelony przez niego jako IS-LL, a obecnie jako IS-LM.

    Rzecz znamienna, wbrew zamysowi autora, model ten sta si standardowa forma prezentacji teorii

    Keynesa (czasami nazywa si jego teori neoklasyczna synteza teorii Keynesa). Sformuowanie jest to

    przewrotne, bo wiele te teorie rni i wrodzy wzgldem siebie sa ich przedstawiciele.

    Model Hicksa integruje ze sob dwie sfery gospodarki: realn oraz pienin. Reprezentantem sfery

    realnej jest rynek kapitau, ujty jako funkcja IS (krzywa reprezentujca rynek dbr). Generalnie rzecz

    ujmujc funkcja IS obrazuje wszystkie przypadki , gdy inwestycje I (popyt na oszczdnoci) s rwne

    oszczdnociom S (poda dbr inwestycyjnych) czyli rynek kapitau w rwnowadze: IS:I=S

    Reprezentantem sfery pieninej jest natomiast krzywa LL. Obrazuje ona wszystkie przypadki gdy

    popyt na pienidz L jest rwny poday pienidza M czyli sfera pienina gospodarki jest rwnowana

    LL:L=M . Wspczenie funkcja LL jest zastpiona przez LM w ktrej poda pienidza jest

    uwzgldniana. Zmiana ta ma szerszy wymiar i mwi ze model IS-LM (nie IS-LL) ma by stosowany do

    badania wpywu polityki pieninej pastwa czyli polityki ksztatowania poday pienidza, na sfer realn

    gospodarki.

    Hicks przyj poziom cen za stay i mgby rwnie dobrze posugiwa si kategori produktu, stosowa

    jednak zamiast niego dochd pieniny Y, tj iloczyn cen i produktu w ujciu realnym Q: Y= pQ

    Hicks stworzy trzy modele i kady z nich przypisa innej teorii ekonomii: klasycznej, keynesowskiej i

    neoklasycznej. Pierwsze Ujecie ricardiasko-marshallowskim, drugie keynowskim a trzecie wickellowsko-

    hicksowskie. Jako standardowy w postaci IS-LM funkcjonuje drugi z nich. Zgodnie z przyjtym

    rozrnieniem, w gospodarce wystpuj dwie sfery. Sfera realna jest opisywana przez funkcj

    inwestycji uzalenionych ujemnie od stopy procentowej oraz warunek inwestycji i oszczdnoci.

  • Model Hicksa pod zmienion nazw IS-LM sta si z czasem podstawowym narzdziem w analizie

    zjawisk makroekonomicznych. Paradoksalnie natomiast narzdziem tym nie stalo si ujcie

    wickellowsko-hicksowskie ktre Hicks preferowa lecz ujcie keynesowskie ktre krytykowa. Jest jeszcze

    inny paradoks. Hicks podja zadania krtyki teorii Keynesa, tymczasem analize prowadzi w calowicie

    keynesowskim duchu.

    W tym rozdziale kto sobie skrci i wyszy gupoty, ot co!

    19. KEYNESOWSKA TEORIA DYNAMIKI GOSPODARCZEJ 19.1. Rozwj keynesowskiej teorii dynamiki gospodarczej

    19.2. Teoria stagnacji sekularnej Hansena

    Stagnacja sekularna - teoria ekonomiczna przewidujca trwae zahamowanie wzrostu gospodarczego w

    krajach wysoko rozwinitych. Zostaa ona sformuowana przez keynesistw (w szczeglnoci Alvina

    Hansena), a jej popularno przypada na lata 40. i 50. XX wieku. Wedug koncepcji tej stagnacja miaa

    by spowodowana wyczerpaniem si zasobw naturalnych, wyganiciem fali innowacji, spowolnieniem

    tempa przyrostu ludnoci, wzrostem skonnoci do oszczdzania, a spadkiem skonnnoci do

    inwestowanie -> staa nadwyka oszczdnoci nad inwestycjami. faktyczny produkt stanu rwnowagi

    jest mniejszy od produktu potencjalnego

    19.3. Model Harroda-Domara

    w procesie wzrostu typowa jest nierwnowaga

    dynamiczny charakter analizy

    dualny charakter inwestycji - efekt podaowy i popytowy

    poda: efekt inwestycji, przyrost poday zaley od wielkoci inwestycji i ich produktywnoci

    (zawsze dodatni)

    popyt: przyrost popytu zaley od przyrostu inwestycji i efektu mnonikowego (moe by ujemny)

    pene wykorzystanie kapitau wymaga staego wzrostu inwestycji, eby efekt inwestycyjny

    podaowy by rwny popytowemu

    nierwnowaga inflacyjna (efekt popytowy>podaowy) lub deflacyjna (efekt popytowy wzrost popytu konsumpcyjnego via akcelerator ->wzrost

    inwestycji

    granice wzrostu: dolna=inwestycje autonomiczne, grna=pene zaangaowanie czynnikw

    produkcji

    midzy granicami wzrost przebiega w sposb cykliczny

    wdugim okresie granice mog si przesuwa

  • 20. ODRODZENIE EKONOMII KLASYCZNO-NEOKLASYCZNEJ:

    MONETARYZM 20.1. KONTRREWOLUCJA MONETARYSTYCZNA. SZKOA CHICAGO.

    Tak jak kryzys gospodarczy lat 1929-1933 spowodowa narodziny ekonomii keynesowskiej, tak dobra i

    stabilna koniunktura gospodarcza pod II wojnie wiatowej staa si powodem jej (pewnego) zmierzchu.

    Pojawienie si Johna M. Keynesa stanowio w ekonomii rewolucj, natomiast zjawienie si Miltona

    Friedmana z teori monetarystyczn krytyczn wobec keynesowskiej byo kontrrewolucj.

    Od 1945 r. pewnym problemem zacza stawa si inflacja. Monetaryzm przebi si jako czoowa

    doktryna ekonomiczna nie tyle dziki pracy jego twrcw, ile za spraw inflacji. Rozwj monetaryzmu

    przedstawiony jest na rysunku.

    Monetaryzm wie si nierozdzielnie z osob Friedmana i stworzon przez niego szko Chicago. Na

    rysunku poniej przedstawieni s gwni przedstawiciele tej szkoy.

  • Szkoa Chicago jest utosamiana z Friedmanem, jednak niewtpliwie wpyw na jej powstanie mia

    Friedrich von Hayek. Hayek przenis do niej idee i pomysy, jakie swego czasu powstay w szkole

    austriackiej, do ktrej nalea. Przypomnie naley take o dwch innych ekonomistach. Pierwszym jest

    Ronald Coase, ktry stworzy teori kosztw transakcyjnych, poprzez ktr wyjania sposoby

    podejmowania przez przedsibiorcw decyzji gospodarczych. Drugi to Arthur Laffer, znany jako

    konstruktor krzywej Laffera, wykorzystywanej do ustalania zakresu ingerencji pastwa w gospodark

    (poprzez zbieranie podatkw).

    20.2. TEORIA DOCHODU PERMANENTNEGO FRIEDMANA. STABILNO GOSPODARKI.

    Zgodnie z hipotez dochodu permanentnego podstawowym podmiotem jest czowiek, ktry

    przeprowadza kalkulacje w bardzo dugim okresie rwnym przewidywanemu przez niego okresowi

    ycia. Czowiek okrela przede wszystkim iloma i jakimi dobrami bdzie w cigu ycia dysponowa.

    Zestaw tych dbr stanowi jego majtek permanentny (oczekiwany bd podany).

    Przykadowo, niech majtek permanentny Qper/j (j jest numerem jednostki) skada si z dbr Qi (i jest

    numerem dobra), ktre czowiek zamierza posiada pomidzy 15 a 80 rokiem ycia, gdy ma wiadomo

    celowoci gromadzenia dbr:

    Wielko majtku permanentnego zaley od dwch czynnikw. Po pierwsze, od wyposaenia

    pocztkowego, otrzymywanego najczciej od rodziny, czyli w gruncie rzeczy od pochodzenia

    (urodzenia). Po drugie, od zdolnoci do powikszania majtku, czyli wiedzy i zdolnoci do pracy. Ten

    czynnik Friedman nazywa kapitaem ludzkim. Kapita ludzki jest ksztatowany w procesie edukacji, ktrej

    jako w istotnej mierze zaley rwnie od pochodzenia.

  • Ostatecznie indywidualny majtek permanentny mona zapisa jako funkcj pochodzenia i kapitau

    ludzkiego :

    Szacowanie majtku permanentnego jest moliwe tylko w stabilnym socjalno-ekonomicznie

    spoeczestwie, gdy tylko w nim mona choby w przyblieniu okreli swoj sytuacj na wiele lat

    naprzd. Gorsze wyposaenie pocztkowe oznacza mniejszy kapita ludzki i mniejszy majtek

    permanentny. Odwrotnie, lepsze wyposaenie to wikszy kapita i wikszy majtek.

    Kapita ludzki decyduje zarwno o dobrobycie indywidualnym, jak i o dobrobycie zbiorowym, gdy od

    zasobu wiedzy zaley dobrobyt caego spoeczestwa:

    Sumowanie indywidualnych kapitaw ludzkich w kapita ludzki caego spoeczestwa jest obarczone

    istotnym mankamentem. Niektrzy ludzie wykorzystuj swoj wiedz na niekorzy innych ludzi. W takich

    przypadkach ich kapita ludzki waciwie naleaoby odliczy od kapitau spoecznego.

    Ksztatowanie kapitau ludzkiego nastpuje w procesie edukacji. Poniewa podmioty sektora prywatnego

    pojedynczo nie s zainteresowane powszechn edukacj, zadanie to przejmuje w ich imieniu i

    zastpstwie pastwo. Dlatego te podstaw dobrobytu spoeczestwa o gospodarce rynkowej stanowi w

    pewnej mierze nierynkowe dziaania pastwa. Friedman w swoim podejciu odwouje si si rwnie do

    tzw. teorii Pareto.

    Czowiek kalkuluje majtek w okresie caego ycia, ale konsumuje na bieco. W zalenoci od majtku

    permanentnego ustala dochd (produkt) permanentny (oczekiwany) Qper/j, ktry stanowi okrelon, np.

    sta, cz majtku liczon za pomoc stopy majtku permanentnego rj :

    Dla podanych wczeniej liczb stopa majtku permanentnego wynosi:

  • Zrozumiae, e dochd permanentny czowieka bogatego (bogatszego) jest wikszy od dochodu

    czowieka biednego (biedniejszego).

    Dochd permanentny rni si od dochodu biecego (faktycznie otrzymywanego) Qakt/j niemal w kadym

    roku ludzkiego ycia:

    Qakt/j = Qperj/j.

    20.3. ZALENO MIDZY WYDATKAMI A DOCHODEM WEDUG KEYNESA I FRIEDMANA

    Przeprowadzona wyej analiza dotyczya poszczeglnych ludzi. Mona j uoglni w celu wycignicia

    wnioskw makroekonomicznych. Wielce sugestywne jest zestawienie pogldw Johna Keynesa i Miltona

    Friedmana dotyczcych zwizku midzy wydatkami ludzi na cele konsumpcyjne a ich dochodami.

    Zdaniem Keynesa dochd biecy Qakt w okresie t0 okrela konsumpcj C w tym samym okresie, ta za

    wpywa na dochd w okresie przyszym t1 :

  • Natomiast wedug Friedmana to wczeniejsze zamiary konsumpcyjne Cper z okresu t-1 okrelaj dochd

    permanentny Qper w okresie t0, ten za konsumpcj biec i dochd biecy.

    Trudno jednoznacznie wydedukowa, ktre z uj jest poprawne. Waciwie poprawne s oba, gdy

    przyporzdkuje si je okrelonym stanom koniunktury gospodarczej. W przypadku zej koniunktury

    prawdziwe jest podejcie Keynesa:

    za koniunktura --> niedobr kredytu konsumpcyjnego --> brak uzupeniania przez kredyt dochodu

    biecego do dochodu permanentnego --> istnienie niestabilnego dochodu biecego prawdziwa

    teoria Keynesa.

    W przypadku dobrej koniunktury swoj prawdziwo potwierdza ujcie zaproponowane przez Friedmana:

  • dobra koniunktura --> rozwinity kredyt konsumpcyjny --> uzupenianie przez kredyt dochodu biecego

    do dochodu permanentnego --> istnienie stabilnego dochodu permanentnego --> prawdziwa teoria

    Friedmana.

    Rwnie przy innych okazjach potwierdzi si, e rnice midzy teoriami Keynesa i Friedmana nie tyle

    wynikaj z powodu zastosowania waciwych bd adnych narzdzi analitycznych (bez przypisywania

    ktrychkolwiek z nich do adnej z teorii), ile ze wzgldu na opisywanie innej gospodarki.

    20.4.TEORIA PIENIDZA FRIEDMANA

    Milton Friedman twierdzi, e rozwija ilociow teori pienidza Fischera. Artykuowi, w ktrym

    zaproponowa swoj wersj tej teorii, nada tytu Powrt do ilociowej teorii pienidza. Wraz z teori

    ilociow przyj zasad neutralnoci pienidza, wyraajc j nawet mocniej ni poprzednicy. Pomimo

    tego co twierdzi Friedman o samym sobie, wnikliwe przyjrzenie si sprawie wskazuje jednak, e

    najblisza teorii friedmanowskiej jest teoria Pigou skorygowana o element keynesowski.

    Friedman w przeciwiestwie do Fischera i Pigou zaakceptowa pogld Keynesa, e pienidz stanowi

    jeden z aktyww (jak dobra konsumpcyjne), tzn. wystpuj ch posiadania go dla dochodu, ktry

    przynosi. A skoro przynosi dochd, musi mie cen, po ktrej si go pozyskuje, oraz rynek na ktrym jest

    obracany. Cen pienidza jest stopa procentowa. I chocia Friedman nie przyj keynesowskiego

    podziau na pienidz transakcyjny Ltr i spekulacyjny Lsp, w rzeczywistoci go zastosowa, uwzgldniajc w

    czci spekulacyjnej dodatkowe czynniki:

    oraz

    Dodatkowe czynniki oznaczone s jako (.), nie s jednak wymienione, aby nie zaciemnia dalszej analizy.

    Istotny jest nie sam zakres (z (.) bd bez) zamiennoci pienidza transakcyjnego na zmodyfikowany

    pienidz spekulacyjny, lecz sia tej zamiennoci.

    Twrcy ilociowej teorii pienidza zakadali, e prdko obrotu pienidza jest staa. Tymczasem badania

    wykazay tendencj odmienn. Ponadto prdko obrotu pienidza zmieniaa si w zalenoci od stanu

    aktywnoci gospodarczej. Naleao zatem zastpi stay wspczynnik k w rwnaniu Cambridge

    autorstwa Pigou elementem mniej stabilnym. Friedman wprowadzi w to miejsce funkcj k(.):

    W funkcji k(.) Friedman uwzgldni inne oprcz produktu wpywajcego na popyt na pienidz

    transakcyjny czynniki ksztatujce popyt na pienidz, w tym stop procentow r. Jest to podejcie

    szersze ni keynesowskie, w ktrym wystpuje tylko stopa procentowa.

    Druga zmiana w stosunku do rwnania Cambridge polegaa na zastpieniu produktu biecego Q w

    ksztatowaniu popytu na pienidz przez dochd (produkt) permanentny Qper:

    Ostatecznie monetarystyczne rwnanie popytu na pienidz przyjo posta, w ktrej po prawej stronie

    pierwszy czon odpowiada (nie jest jednak tosamy) popytowi na pienidz spekulacyjny, a czon drugi

    popytowi na pienidz spekulacyjny, przy czym czny popyt L jest rwny poday pienidza M:

  • Friedman przyzna stopie procentowej znacznie mniejsze znaczenie w ksztatowaniu popytu na pienidz

    ni Keynes, uznajc funkcj k(.) za niemal sta. Argumentem za takim podejciem bya duga

    perspektywa decyzyjna podmiotw indywidualnych, sprawiajca, e sektor prywatny gospodarki jest

    stabilny:

    W tej sytuacji wymienno midzy pienidzem transakcyjnym a pienidzem spekulacyjnym jest niewielka:

    Zarwno dochd permanentny, jak i popyt na pienidz s bardzo stabilne, co dodatkowo sprzyja

    stabilizacji gospodarki.

    20.5. POLITYKA PIENINA

    W opinii Miltona Friedmana polityka pienina jest niezwykle wana, chocia trudno pogodzi to

    stwierdzenie z przyjt przez niego zasad neutralnoci pienidza.

    Podstawow zasad monetaryzmu jest stabilno sektora prywatnego gospodarki. Niestabilno moe

    by spowodowana jedynie dziaalnoci pastwa, dlatego te na polityk pienin, ktra moe by

    realizowana przez pastwo, musz by naoone rygory.

    Polityka pienina to w ostatecznoci okrelanie iloci pienidza w gospodarce. Oprcz pastwa,

    pienidz tworz banki komercyjne, kierujc si wysokoci stp procentowych. Powstaje zatem dylemat

    sposobu realizacji polityki przez tworzenie pienidza czy przez stopy procentowe.

    Monetaryci za zmienn decyzyjn polityki pieninej uznaj ilo pienidza. Nie moe ni by stopa

    procentowa, gdy stp procentowych jest w gospodarce wiele i czasami wykazuj one rozbiene

    tendencje.

    Friedman okreli zasady polityki pieninej dopiero w 1968 r. Powinna to by polityka cakowicie bierna,

    polegajca na dostosowywaniu tempa wzrostu iloci pienidza do tempa wzrostu produktu w dugim

    okresie. Rzeczywicie, po II wojnie wiatowej w najwyej rozwinitych krajach o gospodarce rynkowej

    tempo wzrostu byo stabilne, co pozwalao przypuszcza, e takie pozostanie:

    W tej sytuacji rekomendacja dostosowania tempa wzrostu iloci pienidza do przewidywanego tempa

    wzrostu produktu wydawaa si suszna:

    przy zaoeniu pewnej korekty wynikajcej ze stwierdzonej przez Friedmana zmniejszajcej si prdkoci

    obrotu pienidza.

  • Od koca lat 1960. tempo wzrostu produktu przestao wykazywa trend regularny. Nawet przy moliwym

    do ustalenia przecitnym tempie wzrostu w okresie dugim utrzymanie poprzedniej rekomendacji dla

    polityki pieninej nie miaoby sensu, gdy w poszczeglnych okresach krtkich skadajcych si na

    okres dugi wystpowayby nadmierne rozbienoci midzy faktycznym tempem wzrostu produktu a

    zaoonym dla okresu dugiego stabilnym tempem przyrostu iloci pienidza.

    Nastpia reorientacja wskaza dla polityki. Tempo przyrostu pienidza powinno by dostosowywane do

    tempa przyrostu produktu z niewielkim odroczeniem czasowym, akurat takim, ktre pozwolioby subom

    statystycznym na uchwycenie przyrostu produktu:

    21. NEOKLASYCZNA TEORIA DYNAMIKI GOSPODARCZEJ

    21.1. Rozwj neoklasycznej teorii dynamiki gospodarczej

    Twrca: Robert Solow (wychodzi od prawa rynkw Saya krytykuje ricardiask teori stanu

    stacjonarnego (Ricardo nie uwzgldni postpu technologicznego i przyj, e po wyczerpaniu si

    zasobw przyrodniczych gospodarka rynkowa osignie stan stacjonarny).

    Solow: w procesie wzrostu produktu nie istniej adne ograniczenia ze strony przyrody.

    W przeciwiestwie do keynesistw (Domara) w teorii wzrostu gospodarczego Solow uwzgldni oprcz

    kapitau rzeczowego rwnie si robocz i zaoy pene wykorzystanie czynnikw wytwrczych.

    Analizowa tylko stron podaow (keynesici podaow i popytow). Nie przewidywa nierwnowagi

    gospodarczej.

    21.2. Model Solowa

  • Q zaley od kapitau i pracy. Czynniki te mog mie zmienn produkcyjno (najczciej rosnc).

    Nonikiem postpu technologicznego jest nowy kapita, ktrego rdem s inwestycje.

    S->I->przyrost (im wiksze inwestycje tym wikszy przyrost produktu).

    - pochwaa oszczdzania

    Postp polega na przejciu f. produkcji z fto do ft1

    21.3. Teoria kapitau ludzkiego. Weryfikacja modelu Solowa

    Twrcy teorii kapitau ludzkiego: Friedman, Schultz, Becker

    Uwzgldnienie kapitau ludzkiego > modyfikacja modelu Solowa, dochodzi jako trzeci czynnik w funkcji

    produkcji.

    Wzrost kapitau ludzkiego-> wzrost Q

    Wprowadzenie kapitau ludzkiego do modelu Solowa: Mankiw, Romer, Weil test na grupie

    kilkudziesiciu krajw.

    Wniosek: nieuwzgldnienie kapitau ludzkiego przez Solowa sprawia, e jego model jest

    nieweryfikowalny, poniewa znaczenie kapitau ludzkiego jest takie samo jak kapitau rzeczowego i pracy

    (kady 1/3).

    Model Solowa nie wyjania czemu wzrost w niektrych krajach jest wolniejszy mimo, e przyrost kapitau

    rzeczowego jest wikszy.

    Kapita ludzki mierzyli jako nakady na edukacj ludzi w wieku 12-17 lat.

    Wniosek: dziaania edukacyjne pastwa istotny czynnik pobudzania wzrostu produktu.

    21.4. Teoria realnych cykli gospodarczych

    -ekonomia neoklasyczna

    -gospodarka nieustannie si zmienia, ale nie s to regularnie powtarzajce si fluktuacje (cykle

    koniunkturalne)

    - nieregularnoc zmian wynika z szokw (impulsw z otoczenia wpywajcych na gospodark)

    Np. SZOK INSTYTUCJONALNY radykalna zmiana ustroju gospodarczego (Cassel)

    Najwiksze znaczenie: SZOKI PODAOWE (wywoane wprowadzeniem do gospodarki nowych

    technologii i produktw, innowacji)

    Wnioski:

    - przebieg wzrostu jest nierwnomierny (ek. Keynesowska, schumpeterowska)

    - ale gdy nie ma szokw jest rwnomierny (obowizuje prawo Saya)

    Szok korzystny: cieka wzrostu (sayowska) przesuwa si do gry, szok niekorzystny przesuwa si w

    d.