Click here to load reader

Heidegger - Bycie i Czasocr

  • View
    379

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Heidegger - Bycie i Czasocr

X

Spis treci a) Czasowo przegldowego zatroskania b) Czasowy sens modyfikacji przegldowego zatroskania w teoretyczne odkrywanie tego, co obecne wewntrz wiata c) Czasowy problem transcendencji wiata 70. Czasowo przestrzennoci jestestwa 71. Czasowy sens powszednioci jestestwa 493

500 510 514 518 522 522 529 535 542 548

Rozdzia pity CZASOWO I DZIEJOWO 72. Egzystencjalno-ontologiczna ekspozycja problemu dziejw 73. Potoczne rozumienie dziejw i dzianie si jestestwa . . 74. Podstawowe ukonstytuowanie dziejowoci 75. Dziejowo jestestwa i dzieje wiata 76. Dziejowo jestestwa egzystencjalnym rdem historii . 77. Zwizek dotychczasowej ekspozycji problemu dziejowoci z badaniami W. Diltheya i ideami hrabiego Yorcka

PRZEDMOWA Kontekst Bycia i czasu Okolicznoci

555

Rozprawa Martina Heideggera Bycie i czas naley do grupy dzie filozoficznych, ktre w swojej epoce, tak jak

Rozdzia szsty CZASOWO I WEWNTRZCZASOWO JAKO RDO POTOCZNEGO POJCIA CZASU 564 78. Niepelno przeprowadzonej dotd czasowej analizy jestestwa 79. Czasowo jestestwa i zatroskanie o czas 80. Objty zatroskaniem czas i wewntrzczasowo . . . 81. Wewntrzczasowo i geneza potocznego pojcia czasu . 82. Odrnienie egzystencjalno-ontologicznego zwizku czasowoci, jestestwa i czasu wiatowego od Heglowskiego ujcia relacji midzy czasem a duchem . a) Hegla pojcie czasu b) Hegla interpretacja zwizku midzy czasem a duchem 83. Egzystencjalno-czasowa analityka jestestwa a fundamentalno-ontologiczne pytanie o sens bycia w ogle . . . Sownik terminologiczny Skorowidz osb Skorowidz poj 564 567 574 586 597 598 603 608 611 616 618

oddziaay szczeglnie mocno. Niewtpliwie te jest prac Heideggera w biecym stuleciu najywiej przez filozofw dyskutowan. Jej saw, a wrcz mityczno take w ujemnym sensie wzmaga fakt, e po dugim okresie pozytywizmw filozofia dzisiejsza jest o wiele mniej oswojona z tego typu myleniem ni dziewitnastowieczny czytelnik z myleniem niemieckiego idealizmu. Dlatego zawarto i jzyk tego traktatu wyday si wielu filozofom bardziej osobliwe, ni w istocie s. Wyrzdzio to midzy innymi szkod recepcji prac pnego Heideggera, przesonitych niezwykoci" Bycia i czasu. W rzeczywistoci za jest to traktat z wczesnego okresu filozofii Heideggera i stanowi tylko pewien etap na jej drodze. Historia powstania tego dziea jest do krtka, cho jego dojrzewanie trwao dugo. Publikacja Sein und J^eit w roku 1927 nastpia w jedenacie lat po ukazaniu si wczeniejszego, cakowicie zreszt odmiennego tekstu modego Heideggera: pracy habilitacyjnej na temat nauki o kategoriach wyoonej w czternastowiecznym traktacie Grammatica speculatwa. W 1916 r. Heidegger zosta asystentem

K a n t a Krytyka czystego rozumu czy Hegla Fenomenologia ducha,

XII

Przedmowa

Przedmowa

XIII

Edmunda Husserla na uniwersytecie we Freiburgu niemieckim. Mia ukoczone studia (rozpocz je od teologii, ukoczy w 1913 r. formalnie jako absolwent matematyki), a w swoim dorobku kilka artykuw i prac doktorsk o teorii sdu w psychologizmie. Okres po studiach charakteryzuje stopniowy odwrt od pierwotnej sfery jego zainteresowa, teologii, w kierunku filozofii, a przede wszystkim fenomenologii. Wsppracownikiem Husserla pozostawa Heidegger do roku 1923, kiedy to (ju jako Prwatdozent we Freiburgu) uzyska etat profesora w Marburgu, dokd si przenis na nastpne pi at, do roku 1928. Wwczas to Husserl przeszed na emerytur, a Heidegger zosta jego nastpc we Freiburgu, gdzie spdzi ju reszt ycia a do mierci w roku 1976. Starania o prac w Marburgu wi si poniekd z histori powstania Bycia i czasu. O etat ten ubiega si Heidegger trzykrotnie, po raz pierwszy w roku 1917, wwczas jednak Husserl nie popar go naleycie, uznajc za zbyt modego i nie do dojrzaego do powanej funkcji profesora. W roku 1920 sam Husserl, przekonany ju do swego wsppracownika, zaproponowa jego kandydatur na zwalniajce si stanowisko w Marburgu, ktre mimo to otrzyma Nicolai Hartmann. Zwalniao si ono ponownie pod koniec roku 1923 i teraz ju Heidegger, zyskujcy sobie saw swoimi wykadami, cho nie publikacjami, nowych bowiem nie mia, by najpowaniejszym kandydatem. Oczekiwan ze strony Marburga publikacj, a raczej maszynopisem przeznaczonym do publikacji, by tzw. Esej Natorpowski" (Paul Natorp kierowa Katedr Filozofii w Marburgu), cz zamierzonej przez Heideggera pracy na temat Arystotelesa, ktra jednak nie zostaa ukoczona i ukazaa si drukiem dopiero w r. 1989. Esej Natorpowski" speni mimo to swoj funkcj i zapewni Heideggerowi stanowisko profesora w Marburgu. Esej ten stanowi prapocztek Bycia i czasu, a sama rozprawa zacza si rysowa w wykadach i odczytach mniej wicej od koca roku 1923. W okresie urlopu od stycznia do kwietnia 1926 r., spdzanym w szwarcwaldzkiej wiosce Todtnauberg (gdzie nieco wczeniej Heidegger zbudowa

swoj synn chat"), powstaa ostateczna wersja ksiki. Wizao si to znowu z Marburgiem: wymagana bya publikacja, aby Heidegger mg otrzyma stanowisko po Hartmannie, ktry wwczas zwalnia objty po Natorpie etat kierownika Katedry. Wysana w kwietniu 1926 do Berlina cz maszynopisu zostaa jednak jesieni uznana przez ministerstwo za niewystarczajc. Ksika ukazaa si w lutym 1927. Jesieni 1927 ocena ministerstwa zostaa cofnita, a Bycie i czas przynioso Heideggerowi niemal natychmiastow saw. Ju w roku 1930 ukaza si pierwszy przekad jego tekstu na jzyk obcy {Was ist Metaphysik? na jzyk japoski), a w pniejszych dekadach pojawiy si liczne przekady Bycia i czasu (pierwszy rwnie na jzyk japoski w r. 1940).Inspiracje

Bycie i czas jest dzieem tyle oryginalnym, co zakorzenionym w tradycji niemieckiej filozofii. Zakorzenienie to ma charakter nawiza, aluzji i transpozycji. Heidegger nie przyznaje si do adnej konkretnej tradycji, cho mona odnajdywa u niego konkretne inspiracje. Niewtpliw, bardzo wyran zwaszcza w sferze jzyka i terminologii, by traktat freiburskiego teologa i filozofia Carla Braiga (1853-1923) Vom Sein (O byciu). Praca ta naleaa do zaplanowanej na dziesi tomw, ale zrealizowanej tylko czciowo, caoci Grundzuge der Philosophie {Podstawy filozofii).

Punkt wyjcia ontologii w ujciu Braiga nie jest tak radykalny jak u Heideggera. Ontologia (nauka o byciu) sta1 nowi harmonijny zwizek" badania analityczno-indukcyjnego i syntetyczno-dedukcyjnego. Ontologia nadbudowuje si nad naukami szczegowymi, ale te buduje na nich. Jest Braig uywa podobnego terminu jak pniej Heidegger filozofi fundamentaln, poszukujc podstawy bycia. Wyjciowe pytanie dziau ontologii, ktry Braig nazywa eidologi, bardzo przypomina podstawowe pytanie Garl Braig, Vom Sein, Freiburg i. Br. 1896, s. 8.

XIV

Przedmowa

Przedmowa

XV

ontologii fundamentalnej u Heideggera i brzmi: Czym jest byt, gdy jest?"1. Mamy tu rozrnienie stosowane take przez Heideggera: Sein, bycie, oraz Seiende, byt. Podstawy bycia nie znajdziemy w okrelonym bycie2; eidologia poszukuje natomiast jednego obrazu bycia" we wszelkim bycie3. Heidegger zaczyna swoj rozpraw od odrzucenia wszelkiej definicji" bycia, co rwnie Braig czyni swoim punktem wyjcia, a za rodek ustalenia pojcia bycia w sposb niedwuznaczny" uwaa owietlenie, eksplikacj tego pojcia w rozmaitych (z koniecznoci) ujciach jednego (z koniecznoci) pojcia bycia. Odmiennie jednak ni Heidegger pojmuje Braig rnic ontologiczn: jest ona rnic midzy bytami co do ich sposobw bycia" (Sosein)K z ktrych kady wyznacza okrelony byt jako byt w sobie. Braig czyni istotne rozrnienie midzy Dasein i Wassein, ktre u Heideggera spotykamy w postaci Dafisein i Wassein, odrnienie tego, e (daj) byt jest, od tego, czym (was) jest, tyle e Braig pojmuje t rnic w kategoriach tomistycznych caa zreszt jego ontologia, w odrnieniu od Heideggerowskiej, nosi rysy tomistyczne i podpada pod to, co pny Heidegger nazywa Feuerbachowskim terminem on to teologia". Stwierdzajc mianowicie, e porzdek bycia" pynie z bytu penego, doskonaego4, Braig wyprowadza bycie z pewnego bytu (nawet jeli nazywa go prabyciem"), co dla Heideggera byoby nie do przyjcia. Obok do mimo wszystko lunych ontologicznych inspiracji znajdowanych u Braiga drugim rdem, z ktrego Heidegger czerpa, bya oczywicie Husserlowska fenomenologia. Zwizek midzy ontologia a fenomenologi jest u wczesnego Heideggera cisy: ontologia jest moliwa tylko jako fenomenologia. Ta ostatnia stanowi metod ontologii. Na czym bliej ta metoda polega, Bycie i czas nie mwi. Dowiadujemy si tylko, e fenomenem w sensie fenomenologii jest bycie bytu, jego sens, jego modyfikacje i pochodne" (s. 50 n.), a wic to, co stanowi temat ontologii:1 2 3 4

Tame, s. 18. Tame, s. 5. Tame, s. 18. Tame, s. 156.

Co do treci fenomenologia jest nauk o byciu bytu ontologia" (s. 53). Metoda" wyraa si ostatecznie Husserlowskim hasem z powrotem do rzeczy samych", tyle tylko e rzecz sama" wyglda u Heideggera inaczej. Nie jest to ju, jak u Husserla, czysta wiadomo dokonujca transcendentalnej konstytucji, lecz wanie bycie bytu". Ta na pozr wyrana rnica co do rozumienia podstawowego fenomenu zaciera si, gdy zwaymy, e bycia jako takiego, tj. jego sensu, Heidegger nie rozwaa, lecz zajmuje si tylko byciem" jestestwa ludzkiego, Dasein, w przygotowawczej jego analityce. Jestestwo jako pierwotny fenomen" Heideggerowskiej fenomenologicznej ontologii nie jest wprawdzie czyst wiadomoci, ale nawizania do transcendentalnego charakteru tej ostatniej s niewtpliwe. Nie s one, trzeba przyzna, wyrane. Heidegger unika okrele w rodzaju konstytucja", noeza" czy noemat", uwaajc je za nazbyt zwizane z pewn ontologiczn wizj transcendentalnej fenomenologii, ktra za podstawowy byt uznawaa wanie czyst wiadomo, zdaniem Heideggera, nie wyjanion przez t fenomenologi co do natury swego bycia. Rwnoczenie jednak Heideggera ontologia jestestwa ludzkiego opisuje pewn transcendentaln struktur stanowic warunek moliwoci" spotykanego przez ni bytu. Ten zasadniczy moment zblia wczesnego Heideggera do Husserla i tradycji filozofii transcendentalnej. Oglne podobiestwo nie moe oczywicie przesania isto