Hedda Gabler - leikskra

  • View
    225

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Hedda Gabler - leikskra a flettiformi

Text of Hedda Gabler - leikskra

  • JLEIKHSI

  • eftir Henrik Ibsen

    Leikstjrn Kristn Eysteinsdttiring og dramatrga Bjarni Jnsson

    Leikmynd Finnur Arnar ArnarsonBningar Filippa I. Elsdttir

    Tnlist Bari JhannssonLsing Halldr rn skarsson

    Leikmunir, yfirumsjn: Rakel Stefnsdttir

    Frun, yfirumsjn: Ingibjrg G. Huldarsdttir

    Hrgreisla, yfirumsjn: ra G. Benediktsdttir

    Bningar, yfirumsjn: Berglind Einarsdttir

    Hljstjrn: sleifur Birgisson

    Umsjnarmaur Kassans og sningastjrn: Heimir Logi Gunnarsson

    Leikmyndarsmi og mlun: Svismyndir

    jleikhsi 2010-2011, 62. leikr, 18. vifangsefni Frumsning Kassanum 10. mars 2011

  • Jrgen TesmanValur Freyr Einarsson

    HeDDa gaBLerIlmur Kristjnsdttir

    JLana TesmanKristbjrg Kjeld

    THea eLVsTeDBrynhildur Gujnsdttir

    BraKK LgmaurEggert orleifsson

    eLLerT LVBOrgStefn Hallur Stefnsson

    BerTa VinnuKOnaHarpa Arnardttir

  • Allir standa einir, er enginn einn- f e i n o r u m H e d d u G a b l e r

    egar rtt er um upphaf ntma-leikritunar hltur tali fyrr ea sar a berast a Normanninum Henrik Ibsen. Ibsen fr fremstur flokki eirra ntjndu aldar sklda sem tku upp rinn fr Shakespeare, eftir a verk hins sarnefnda gengu endurnjun lfdaga evrpsku leikhsi ofanverri 18. ld. hrifanna fr Shakespeare gtir a vsu lti formger leikritanna sem Ibsen samdi, a ekki sst vi um leikritin sem hann skrifai sari hluta vinnar. A forminu til tengjast au hinni svonefndu frnsku stofukmedu rofa bndum. egar kemur a persnuskpun og grunnhugsun leikritanna, aftur mti, en hn er fyrst og sast tilvistarlegs elis kemur tengingin milli skldanna tveggja glgglega ljs. Bir setja eir Ibsen og Shakespeare einstaklinginn ndvegi. a er manneskjan sem skiptir mli og s stefna sem hn markar

    lfi snu hverju sinni. Flki sem rekur erindi sn leiksviinu er aftur mti ekki allt ar sem a er s og engan veginn htt a taka bkstaflega mark orum ess ea gerum. Yfirleitt br eitthva undir; dulinn setningur sem skiptir oft meira mli heldur en a sem vi sjum og heyrum hverju sinni. ar me er horfandinn jafnan settur astu a urfa sfellu a via a sr njum upplsingum, skipa eim niur huga sr og setja samhengi vi vitneskju sem hann br egar yfir.

    rtt fyrir a annig megi rekja msa ri sem einkenna verk Ibsens og Shakespeares og vara mikilvgi einstaklingsins samflaginu og leiksviinu, voru hfundarnir auvita uppi lkum tmum. milli eirra liggja rj rhundru og ar me ll s samflagsrun og hugmyndasaga sem kynti sfellt meir undir efahyggju og eirri skoun a ef

    til vill vri ekki til nein guleg hnd sem stri lfi daulegra manna. A vsu er engin srstk sta til ess a bendla Shakespeare of miki vi trml, enda hnga ll rk a v a sem hfundur hafi hann aeins tra einn hlut essum heimi stugt stjrnarfar. Persnur verkum hans hrpa engu a sur guina og bija drottinn vgar. Persnurnar leikritum Ibsens kalla einnig gu sinn, en fugt vi persnur verkum enska skldjfursins gera r ekki r fyrir a eim s svara. Persnur Ibsens eru nefnilega staddar gulausum heimi; verld reiunnar, sem hver og einn reynir a ra bt me eigin hagsmuni a leiarljsi.

    Tilvera okkar er ekki anna en glman vi hin myrku fl sem ba innra me hverjum manni, skrifai Henrik Ibsen ri 1889, skmmu ur en leikriti um Heddu Gabler kom fyrst

  • fyrir almenningssjnir. Hann var um r mundir staddur tmamtum sem hfundur, hafi skrifa r samtmaverka ar sem svisljsinu var iulega beint a konum og rlgum eirra (Brheimili, Afturgngur, Rosmershlmur, Konan fr hafinu), en n tk hann a leia hugann a listamanninum; byggingarmeistaranum sem raungerir sfellu drauma sna til ess eins a horfa upp hrynja og vera a engu. essu lokaskeii skldferilsins skrifai Ibsen nokkur leikrit sem snerust einmitt um essa hugmynd, eirra meal Jn Gabrel Borkman, Slnes byggingarmeistara og leikriti Dauir upp rsa.

    krossgtunum sjlfum, sem ur er geti, stendur hins vegar leikriti um Heddu, mgnuu kvenpersnu. v verki lkur Ibsen upp dyrum a verld ar sem tilvist einstaklingsins er megin umfjllunarefni; glma hans vi hin

    myrku fl og sitt nnasta umhverfi. Deila m um hvort Hedda Gabler

    s grunninn skoplegur harmleikur ea harmrnn skopleikur. leikritinu er varpa upp mynd af samflagi ar sem rngir hagsmunir einstaklinga ra fr; hr bjargar sr hver sem betur getur. Sjlf atburarsin sr v fyrst og sast rtur setningi og erindi flksins sem er kni fram af metoragirnd og ryggisrf. a eru persnurnar sem ba til sguna; hn hvlir einvrungu atvikum og astum sem vera til vegna inn byris taka flksins.

    Sjlf svismyndin er kunnugleg, fr hfundarins hendi; borgaralegt samflag ar sem allt virist sltt og

    fellt yfirborinu, tt undir niri rki einhvers konar strsstand. Hedda Gabler stendur forgrunni verksins sem eins konar uppreisnarmaur og andhetja og virist fyrirmuna a stta sig vi skorur ea hmlur lfinu. Hn tlar sr a komast af samflaginu sem frjls manneskja, fullkomlega h ru flki. Hedda br yfir miklu afli, en hn hndlar ekki kraftana sem eru a verki innra me henni og reynir a hamla gegn eim. Blingin framkallar tta og v vegast tilfinningalfi hennar r eftir frelsi og rf fyrir ryggi. Tilraunir Heddu til ess a bjarga sjlfri sr me v a varpa tilvistarvanda snum yfir sem standa henni nst eru dmdar til

  • a misheppnast. Hn einangrast um sir og sr enga tgngulei. Aeins rjtu og sex klukkutmum eftir a hn snr heim r sex mnaa langri brkaupsfer er hn horfin af sviinu fyrir fullt og allt. a rennur smm saman upp fyrir henni, skrifai Ibsen hj sr ritunartma verksins, a lfi er farsi og stulaust a fylgjast me allt til enda.

    egar fyrstu uppsetningarnar leikritinu litu dagsins ljs, skmmu fyrir aldamtin 1900, var v haldi fram a a vri heldur engin sta til ess a fylgjast me leikritinu um Heddu Gabler; a vri skiljanlegt. ljs kom a horfendur ttu nokkrum erfileikum me a fylgja eftir persnum og atburum sviinu. Sumir ttust aldrei hafa lesi ea heyrt annan eins texta. Hann var talinn yfirborslegur, persnur verksins smuleiis. Sjlf Hedda Gabler var ekki metekin sem manneskja af holdi og bli heldur loftkennd hugmynd og Ibsen var harlega talinn fyrir a hafa

    ekki frekar skrifa skldsgu um essa ungu konu. Gagnrnendur tldu a me v mti hefi honum tekist betur a skra til fulls persnueinkenni Heddu og astur. Mlsni verksins fr einnig taugarnar eim sem um a fjlluu; a tti ekki ngu skldlegt, samtl persnanna tilgangslaus og menn sknuu ess a heyra leikarana ekki setja langar einrur. Niurstaan var s jafnt hpi gagnrnenda sem almennra horfenda a Hedda Gabler vri merkingarlaust leikrit. Dmur sgunnar hefur hins vegar falli Heddu hag; leikriti er dag tali ntmalegasta verk skldsins og gegnum tina hefur ekkert verka hans rata oftar leiksvi.

    A mrgu leyti m rekja visldir Heddu Gabler til eirrar stareyndar a leikriti bur upp margvslega tlkunarmguleika og herslur leik og svisetningu. Textinn er hlutlgur, engin skr afstaa er tekin me ea mti einstaka persnum ess. Manneskjurnar sviinu eru hvorttveggja sterkar og breyskar og r

    beita llum brgum til ess a lj lfi snu tilgang. r r frelsi, geta hins vegar ekki hver n annarrar veri. Allir standa einir, er enginn einn.

    a er gaman a velta fyrir sr mgulegum tengslum Heddu Gabler og Hamlets eftir Shakespeare. Bar eru aalpersnurnar utanveltu verldinni og hafa misst fur sem r hfu hvegum. Hedda og Hamlet glma vi einsemdina lfi snu og tilgangsleysi sem nstir hug eirra og hjarta. Me eim brast flknar tilfinningar sem hvorugt eirra rur almennilega vi. Og bi eru au uppreisn gegn hefbundnum vihorfum og gildum samflaginu. Bartta eirra hfar v til horfenda llum tmum; au eru sannir aldarspeglar sem hrfa me sr tmanna tkn hvert sinn sem saga eirra ratar svi.

    Bjarni Jnsson

  • sKien1828 Henrik Ibsen fist ann 20. mars. Fair hans er

    kaupmaur og fjlskyldan tilheyrir yfirstttinni Skien.1835 Fairinn verur gjaldrota og fjlskyldan sest a litlu

    sveitabli utan vi Skien. 1843 Fjlskyldan flytur aftur til Skien og Ibsen fermist.

    grimsTaD1844 Gerist nemi hj lyfsala Grimstad. Br vi mikla ftkt

    au sex r sem hann er Grimstad. Byrjar a yrkja lj.1846 Eignast son me jnustustlku heimili aptekarans,

    heldur v leyndu en borgar samviskusamlega melag fjrtn r. Byrjar a skrifa sitt fyrsta leikrit, Catalina.

    KrisTJana1850 Heldur til Kristjanu (n Osl) og Catalina er gefi t.

    Ekkert leikhs Kristjanu snir verkinu huga. Lkur vi sitt anna leikrit, Kjmpehien, og a er frumsnt hj Kristjanuleikhsinu.

    Bergen1851 Rinn til starfa sem leikskld vi Norska leikhsi

    Bergen, ar sem honum er einnig tla a stjrna leiksningum. Nmsfer til Kaupmannahafnar og skalands.

    1853 Sancthansnatten, eina leikriti sem Ibsen lt aldrei gefa t, frumsnt Norska leikhsinu og fellur.

    1854 Endursemur Kjmpehien en sningu Norska leikhssins v er ekki vel teki.

    1855 Fru Inger til steraad frumsnt Norska leikhsinu og fellur.

    1856 Gildet paa Solhoug (Veislan Slhaugum, LR 1924, Norrna flagi 1942/43) frumsnt Norska leikhsinu og ntur mikilla vinslda.

    1857 Olaf Liljekrans frumsnt Norska leikhsinu og fellur.

    KrisTJana1857 Rinn listrnn stjrnandi Norska leikhssins

    Kristjanu. 1858 Hrmndene p Helgeland (Vkingarnir Hlogalandi,

    LR 1903 og 1923) frumsnt. Kvnist Suzannah Thoresen.

    1859 Sonurinn Sigurd fist.1862 Norska leikhsi Kristjanu verur gjaldrota.

    Ferast um Gubrandsdal og safnar jsgum og jlegum frleik. Kjrlighedens Komedie er gefi t, en ekki frumsnt fyrr en ri 1873. Rinn bkmenntarunautur vi Kristjanuleikhsi.

    1864 Kongs-emnerne (Konungsefnin) frumsnt Kristjanuleikhsinu leikstjrn Ibsens og sningin er mikill sigur.

    rm1864 Hltur ferastyrk og flytur me fjlskyldu sna til

    Rmar.1866 Ljaleikriti Brandur gefi t og fr frbrar vitkur,

    frumflutt ri 1885. Ibsen verur frgur um alla Evrpu og Norska Stringi veitir honum listamannalaun til viloka.

    1867 Peer Gynt (Ptur G