Građa biljne stanice

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Građa biljne staniceCitologija

Text of Građa biljne stanice

  • Graa biljne stanice CITOLOGIJA

    Prof. dr. sc. Edita tefaniPoljoprivredni fakultet u Osijeku

  • Botanika = gr. botane

    biljka, zelen, trava

  • Botanika (znanost o biljkama)+

    Zoologija (znanost o ivotinjama)+

    Antropologija (znanost o ovjeku)

    = Biologija (znanost o ivotu)

  • Zajednike osobine biljaka i ivotinja:

    1. Stanina graa: stanica - protoplast- nositelj ivota

    2. Metabolizam:izmjena tvari i energije:sinteza ili izgradnja vezanje energijeanaliza ili razgradnja oslobaanje energije

    3. Rast:kad procesi izgradnje premae procese razgradnje(jednostanini org. - poveanje obujma mase)(viestanini org. posljedica mitotike diobe)

  • Zajednike osobine biljaka i ivotinja:

    4. Razmnoavanje:stvaranje potomaka

    5. Podraljivost:primanje mehanikih, toplinskih i svjetlosnih podraaja i odgovaranje na njih

    6. Kretanje:ivotinje: aktivno kretanjebiljke: pokreti kojima se organi dovode u

    najpovoljniji poloaj

  • Razlike izmeu biljaka i ivotinja

    to je stupanj organizacije tijela vii to su i razlikeizmeu biljaka i ivotinja izraenije

  • Razlike izmeu biljaka i ivotinja

    Biljke ivotinjeFotosinteza: sposobnost proizvodnje hrane (glukoze)

    Ne posjeduju sposobnost fotosinteze

    Posjeduju klorofil (zeleni pogment) Ne posjeduju klorofil

    Kruta stanina stijenka (celuloza) esto impregnirana ligninom, suberinom i sl.

    Nemaju celulozu u staninim membranama, membrane su elastine

    Imaju sposobnost neograniena rasta; rast u duinu putem apikalnih meristema, u irinu putem vaskularnog kambija

    Ogranien rast; rast zavrava nakon to ivotinja dospije u stadij zrelosti

    ivotni vijek: neodreen (Pinus longaeva starost 4600 god.)

    ivotni vijek: genetski odreen

    Sintetiziraju aminokiseline i vitamine.Priizvode i skladite krob.

    Rijetko sintetiziraju aminokiseline i vitamine. Skladite glikogen umjesto kroba

  • Razlike izmeu biljaka i ivotinja

    Biljke ivotinjeMehanika potpora putem mehanikog tkiva.

    Mehanika potpora putem skeleta.

    Ne posjeduju svojstvo kretanja. Fiksno privrene za podlogu cijelog ivota.

    Dobro razvijeno svojstvo kretanja.

    Vrlo sporo reagiraju na podraaje. Nemaju definiran nervni sustav.

    Brzo reagiraju na podraaje. Vrlo dobro razvijen nervni sustav.

    Ne postoje specijalizirani sustavi za probavu, disanje, ekskreciju. Spora respiracija.

    Dobro razvijeni probavni,dini i sustav za ekskreciju. Visoka respiracija.

    Vegetativno razmnoavanje uobiajeno.

    Nema vegetativnog razmnoavanja.

    Sastoje se od velikog broja mrtvih stanica (ksilem, pluto, vlakana i sl.)

    Imaju relativno malo mrtvih stanica

  • Oblik i veliina biljne stanice

    Biljne stanice su raznolikog oblika: Kuglaste, elipsoidne,

    prizmatine, cilindrine, vretenaste, ploaste,...

    Izgled je genetski odreen i ovisi o ulozi koju stanica ima

    Kod viestaninih organizama na oblik utjee i poloaj stanice u tkivu, te njen odnos sa susjednim stanicama

    Veliina: raznolika Najmanje: bakterije

    (mikrokoki 0,2m) Najvee:cjevaste

    mlijene cijevi (nekoliko metara)

  • Oblik i veliina biljne stanice

    A: Parenhimske (sve tri prostorne dimenzije su priblino jednake)

    B: Prozenhimske (znatno vea duina od irine i na vrhu su uiljene)

    A B

  • Dijelovi biljne stanice

    PROTOPLAST ivi dio stanice

    APOPLAST Neivi dio stanice

  • Shematski prikaz grae biljne stanice

    Iz: Wolfe, S. L.: An Introduction to cell and molecular biology. ITP publ. 1995.

  • Protoplast

    (protos prvi; plasma uoblieno)- sav ivi sadraj koji se nalazi unutar stanine stijenke

    Citoplazma Jezgra Plastidi Mitohondriji Ribosomi Golgijev aparat Centrosomi Lizosomi Sferosomi Specijalne citoplazmatske organele

  • Citoplazma

    Citoplazma (gr. kytos stanica; plasma uobliena tvar) bezbojna, polutekua masa, netopiva u vodi

    Specif. teina: 1,025 do 1,055

    Konzistencija varira od: sol stanja (svojstveno citoplazmi mnogih aktivnih stanica do gel stanja(svojstveno citoplazmi spora i sjemenki)

  • Citoplazma

    AB A: Kod starijih stanica

    se nalazi izmeu vakuole i stanine stijenke

    B: U mladim embrionskim kao i meristemskim stanicama ispunjava cijelu unutranjost stanice

    Iz: Weier, T.E., Stocking, C.R., Barbout, M.G., Rost, T.L. Botany, an introduction to plant biology. John Wiley & Sons, 1982.

  • CitoplazmaKemijski sastav

    Organizirana koloidna smjesa razliitih organskih i anorganskih tvari, promjenjivog sastava

    U plazmi ive stanice uglavnom mijenjaju agregatno stanje

    Sadri: ugljik (C), vodik (H), kisik (O), duik (N), fosfor (P), sumpor (S), kalcij (Ca), magnezij (Mg), kalij (K), natrij (Na) i eljezo (Fe) biogeni elementi

    U tragovima: silicij (Si), klor (Cl), bakar (Cu), molibden (Mo), bor (B) i dr.

  • CitoplazmaKemijski sastav

    Molekule koje sudjeluju u grai citoplazme:* Voda..................................................80 % Bjelanevine......................................10 % Nukleinske kiseline............................ 3,4% Lipidi...................................................2 % Polisaharidi.........................................2 % Drugi malomolekulski spojevi.............1,3 % Anorganski spojevi..............................1,3 %

    (mineralne tvari, elektroliti)

    *podaci se odnose na analizu molekula bakterijskih stanicaIz: Denffer & Ziegler:Botanika, Morfologija i fiziologija. kolska knjiga Zagreb,1982.

  • CitoplazmaKemijski sastav - voda Najzastupljenija je voda (oko 60 90%) Kod vodenih biljaka do 99% vode u stanici Citoplazma spora i stanice sjemenki od 5-15%

    Voda stanice moe biti: Konstitucijska: - nalazi se u sastavu sloenih

    spojeva i sudjeluje u prometu tvari i energije Imbicijska: - vezana je za molekule (makromolekule)

    ili molekulske agregate

    Najvie vode sadre vakuole, tj. u stanini sok vakuola

  • CitoplazmaKemijski sastav - bjelanevine

    temeljni gradivni polimer citoplazme (gr. proteios=od iznimne vanosti)

    Najvee uee u citoplazmi (40 50 %) Makromolekularni spojevi (molekulska teina preko 10000

    i sadre vie od 1500 atoma) Uvijek sadre: ugljik (C), vodik (H), kisik (O), duik

    (N) esti su sastojci: S i P, te manje koliine tekih

    metala Fe, Cu, Zn, Co, Mo

  • CitoplazmaKemijski sastav - bjelanevine Navedeni elementi grade aminokiseline Aminokiseline sadre:

    amino skupinu (NH2) lunati karakter karboksilnu skupinu (COOH) kiseli karakter

    Obje skupine vezane su za isti atom ugljika u molekuli Od oko 200 poznatih aminokiselina samo 20 aminokiselina je

    esencijalnih Preko amino i karboksilnih skupina aminokiseline se

    meusobno povezuju u molekule bjelanevina putem peptidnih veza (CO-NH)

    Za grau bjelanevina znaajan je i prostorni raspored i redosljed aminokislina u molekuli

  • CitoplazmaKemijski sastav - bjelanevine

    Proteini ili jednostavne bjelanevine: graeni iskljuivo od aminokiselina

    Priuvne tvari, dolaze u sjemenkama Albumini (topivi u vodi) Globulini (topivi u

    neutralnim solima) Prolamini (topivi u

    alkoholu) Glutelini (netopivi u

    alkoholu)

    Proteidi: pored aminokiselina (proteina) sadre i neke druge tvari prostetinu skupinu

    Glikoproteidi (osim aminokiselina sadre neki ugljikohidrat-monosaharid)

    Kromoproteidi (osim aminokiselina sadre neki metal)

    Lipoproteidi (osim aminokiselina sadre lipide)

    Nukleoproteidi (osim aminokiselina sadre nukleinske kiseline)

    Fosfoproteidi (osim aminokiselina sadre fosfornu kiselinu)

  • CitoplazmaKemijski sastav -ugljikohidrati

    Vaan izvor energije za stanicu Spojevi ugljika (C), vodika (H) i kisika (O), a suha

    tvar citoplazme sadri 15-20%

    S obzirom na sloenost razlikujemo: Monosaharide Oligosaharide Polisaharide

  • CitoplazmaKemijski sastav -ugljikohidrati Monosaharidi:

    najjednostavniji ugljikohidrati - ne mogu se razloiti na jednostavnije ugljikohidrate (razlau se do CO2 i H2O)

    Najei monosaharidi su: Pentoze (riboza:

    C5H10O5,. deoksiriboza C5H10O4

    Heksoze (glukoza i fruktoza C6H12O6)

    Oligosaharidi: nastaju vezanjem 2 7 molekula monosaharida

    Disaharidi- nastaju spajanjem dviju molekula monosaharida, pri emu izlazi jedna molekula vode Maltoza (glukoza +

    glukoza) Laktoza (glukoza +

    galaktoza) Saharoza (glukoza +

    fruktoza)

  • CitoplazmaKemijski sastav -ugljikohidrati

    Polisaharidi: polimerizacija velikog broja molekula monosaharida krob Glikogen Celuloza

  • CitoplazmaKemijski sastav -lipidi

    Raznolika skupina organskih spojeva (masti, ulja, voskovi)

    Suha tvar citoplazme sadri 2-5 %

    Masti: priuvne tvari U krutom stanju: (loj) i tekuem stanju (ulja) Netopive u vodi Svojstva ovise o masnim kiselinama, duljini njihovog

    lanca i broju dvostrukih veza u molekuli

  • CitoplazmaKemijski sastav -lipidi

    Dipolne molekule: hidrofilna strana na njoj se nalazi OH skupina

    koja pokazuje afinitet prema vodi hidrofobna strana na njoj je metilni radikal

    (CH3) i pokazuje afinitet prema mastima i drugim lipofilnim tvarima

    Slue za izgradnju staninih membrana

  • CitoplazmaKemijski sastav fizioloki aktivne tvari Enzimi, vitamini, hormoni, fitoncidi

    Enzimi: sloeni organski spojevi bjelanevinaste prirode Njihova se molekula sastoji iz dva dijela:

    Apoenzim bjelanevinasti dio Koenzim nebjelanevinasti dio

    Uloga: omoguuju da se kemijske sinteze i razgradnje odvijaju u

    blagim uvjetima temperature,