Click here to load reader

113. 18 kwietnia 2015 Rajd Śladami Zabytków Techniki Dolina

  • View
    214

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of 113. 18 kwietnia 2015 Rajd Śladami Zabytków Techniki Dolina

  • 113. 18 kwietnia 2015 Rajd ladami Zabytkw Techniki Dolina Kamiennej

    Celem kolejnej wiosennej imprezy Akademickiego Klubu Turystyki Kwalifikowanej PTTK Politechniki Pk byy, w gwnej mierze, zabytki techniki zlokalizowane nad Kamienn i w jej dorzeczu pomidzy Starachowicami a Ostrowcem w.. Bya to ju kolejna wycieczka powicona dziedzictwu przemysowemu Ziemi witokrzyskiej. Na rozlegym obszarze w rejonie Gr witokrzyskich funkcjo-nowa najstarszy i najwikszy okrg przemysowy na ziemiach polskich, zwany Zagbiem Staropolskim, gdzie zachowao si wiele cennych i ciekawych obiektw. Ta tematyka zainteresowaa a 40 Czonkw i Sympatykw AKTK. Wrd tego grona byli rwnie studenci z Turcji, Hiszpanii i Litwy, ktrzy w ramach wymiany midzyna-rodowej programu Erasmus, studiuj na Wydziale Inynierii rodowiska, Geomatyki i Energetyki.

    Poranek by pochmurny i bardzo zimny. Rajd rozpocz si nad zalewem w Brodach koo Starachowic o godz. 8.30. W tej okolicy niegdy bya przeprawa (brd) przez Kamienn, std nazwa miejscowoci. Od XI w. gospodarowali tutaj biskupi krakowscy i to za ich rzdw powstaa pierwsza kunica (1624 r.). W 1789 r. dobra te upastwowiono. Rzdow walcowni i pudlingarni zbudowano w Brodach w 1834 r. Koncepcj budowy cigego zakadu fabryk elaznych nad Kamienn z centrum Starachowicach opracowa Stanisaw Staszic. Zbudowano obiekty przemysowe w cigu technolo-gicznym wykorzystujcym energi rzeki do transportu

    i napdu urzdze. Wybudowano spitrzenia w Rejowie i Bzinie (obecnie Skarysko), Parszowie, Mostkach, Marcinkowie, Wchocku, Starachowicach, Michaowie i Brodach. W grnym biegu rzeki usytuowano wielkie piece, niej zakady przetwrcze (pudlingarnie), najniej za walcownie i warsztaty mechaniczne. Zakady w Brodach zniszczya wielka powd w 1903 r. Zachoway si tylko fragmenty kamiennej zapory z 1840 r., ktre wkomponowano w zapor z 1964 r. W ten sposb powstao malownicze jezioro o powierzchni 260 ha. Przepust staszicowski, sta si symbolem Gminy Brody i punktem szlakw turystycznych: czerwonego ze Skaryska-Kamiennej do Kakowa-Godowa (54 km), czy zielonego wok zalewu (15 km). Idc za czerwonymi znakami do Krynek, mijalimy dworek, dawn siedzib zarzdu brodzkich zakadw (obecnie poczta).

    Kolejny przystanek by pod pnobarokowym kocioem Wniebowzicia NMP w Krynkach z 1727 r. (1,3 km) ze syncym askami obrazem Matki Boskiej z XVII w. Przy kociele znajduje si unikatowa w skali Polski modrzewiowa brama z dzwonnicami z 1779 r. Wiele elementw pochodzi z pierwszej kryneckiej wityni z XIV w., a najstarszy dzwon pochodzi z dzwon z 1581 r. Nastpnie powdrowalimy przez wie, (naley uwaa aby nie zgubi szlaku) i pola na skraj lasu. Po przekroczeniu asfaltowej drogi Krynki-Kakw, doszlimy do szlaku zielonego, a nim przez gboki wwz. W ten sposb dotarlimy znw do czerwonych znakw

    Zapora w Brodach

    Modrzewiowa brama w Krynkach

    Rezerwat Skay w Krynkach

  • i Rezerwatu Skay w Krynkach (5,0 km). Podziwialimy tutaj fantazyjnie uksztatowane wychodnie piaskowca dolnotriasowego. Po pamitkowym zdjciu na skalnym grzybie wyruszylimy w dalsz drog szlakiem czerwonym, cofajc si nieco na skraj lasu. Potem mijalimy may zbiornik wodny i przekraczalimy drog krajow 42 do Starachowic. W Lesie Kryneckim odwiedzilimy mogiy ofiar pacyfikacji wsi dokonanych przez Hitlerowcw 24 maja 1943 r. W pierwszej spoczywao 52 mieszkacw Gbic, za na skraju lasu pod Godowem, zgino 27 osb z uchowca.

    Po wyjciu z lasu poszlimy skrtem przez pola i ki do Kakowa-Godowa. Na rozlegym paskowyu znajduje si Sanktuarium Matki Boej Bolesnej Pani witokrzyskiej (12,4 km). Historia tego miejsca siga 1967 r., kiedy ks. Czesaw Wala (wikariusz z Krynek) utworzy tu punkt katechetyczny. Wiosn 1971 r. zbudowano kaplic, a now parafi erygowano ju w 1981 r. z wydzielonych wiosek parafii Krynki. W 1982 r. rozpoczto budow obecnego kocioa w. Maksymiliana Kolbego, gdzie umieszczono kopi licheskiego obrazu Matki Boej. Pord bardzo wielu obiektw wyrnia si monumentalna Golgota (33 m wys.), z kaplicami upamitniajcymi martyrologi narodu polskiego. Z jej wierzchoka wida rozleg panoram okolic.

    Dopiero o g. 15.25 poszlimy dalej odcinkiem niebieskiego szlaku turystycznego (wity Krzya Ptkowice, 80 km) w kierunku Dow Biskupich. Z tej drogi rozpociera si adny widok na Zalew Wiry (257 ha). Pokanych rozmiarw zapor (26 m wys.) i hydroelektrowni na rzece wilinie otwarto w 2007 r. Poniej tamy, w Doach Opacich znajduje si nieczynny kamienioom uoonych warstwowo po duym ktem dolomitw dewoskich. Historia wsi siga redniowiecza. Doy Biskupie byy wasnoci biskupw krakowskich, a Doy Opacie klasztoru witokrzyskiego. Okolica jest bardzo spokojna i malownicza. Gospodarstwa usytuowane s wzdu rzeki na skraju wysokiej skarpy porozcinanej gbokimi wwozami. Nastpnie dotarlimy do kolejnego spitrzenia na wilinie. przy dawnej fabryce tektury, do ktrej naleao przej po metalowej kadce. Pod koniec XIX w. Ignacy Kotkowski (dziadek W. Gombrowicza), zbudowa nad wilin w Doach Biskupich 4 myny i spk kamieniarsk, ktrej wyroby byy bardzo znane. W latach 1912-13 w tym miejscu powstaa fabryka tektury, naleca do rodzicw pisarza Witolda Gombrowicza. Sprowadzono wwczas nowoczesne maszyny i fachowcw z Niemiec (cz wyposaenia zachowaa si pono do dzi), a fabryczn osad zaczto

    zwa Witulinem (17,5 km). Zakad funkcjonowa do pocztku lat 90. Obecnie trwaj prace remontowe.

    Od Witulina szlak prowadzi wysok skarp obok fabryki,

    a dalej wwozem do Nietuliska Grnego (18,3 km), skd znw roztaczaj si adne widoki na dolin wiliny. We wsi ronie okazaa lipa pomnik przyrody. Szybko dotarlimy do Nietuliska Duego (23,5 km). Std niebieski szlak dalej wiedzie do Kunowa, my za podylimy za znakami czarnymi przez most na wilinie i obok kocioa w. Franciszka (1992 r.). Tu za kocioem zachowa si kamienny jaz i kana z XIX w. Jaz spitrza wody wiliny, ktra kanaem pyna do duego stawu. Dalej zbudowano kamienny most, ktrego otwr przepuszcza potrzebn iloci wody, nadmiar za przelewa si przez jaz. Po 25 km marszu, tu przed g. 18-t dotarlimy do ruin walcowni w Nietulisku Fabrycznym. Zakad powsta w latach 1834-46 wg projektu Karola Snake, jako inwestycja Banku Polskiego. Pierwsze urzdzenia hydrotechniczne zaczto wznosi ju od 1824 r. Doprowadzono te tutaj wody Kamiennej kanaem a z Michaowa (obecnie Starachowice). Na podunej osi wzniesiono zbiornik wodny, kana i budynek walcowni. Natomiast na linii poprzecznej postawiono suszarni drewna, stajni, magazyny, budynek dyrekcji i osiedle mieszkaniowe (dzi oddzielone drog Ostrowiec Ia). Urzdzenia napdzano za pomoc jednej z pierwszych w Krlestwie Polskim turbin wodnych i wielkiego rd-biernego koa wodnego. Upadek zakadu nastpi po powodzi w 1903 r., ktra zniszczya zalew w Brodach, odcinajc zasilanie rzeki Kamiennej. Walcownia blachy i drobnych profili bya kocowym ogniwem produkcji tzw. kombinatu starachowickiego. Rajd zakoczy si przed szko, zlokalizowan w dawnej siedzibie dyrekcji zakadu.

    Podczas tego intensywnie spdzonego dnia mona byo

    pozna wiele interesujcych obiektw, a zwaszcza tych obrazujcych rozwj myli technicznej w naszym Regionie w okresie ostatnich 200 lat. Zapraszam do obejrzenia galerii zdj na naszej stronie www.aktk.kielce.pttk.pl.

    Krzysztof Sabat

    kierownik rajdu i prezes AKTK

    Golgota w Kakowie-Godowie

    Zalew Wiry

    Ruiny walcowni w Nietulisku

Search related